124. Từ rất lâu rồi, lâu hơn cả thời điểm khởi đầu của một số câu chuyện cổ tích, tôi từng được một nhà xuất bản – người vì quá liều lĩnh theo yêu cầu của tôi mà cho tái bản những câu chuyện cổ tích ưa thích này của tôi ở dạng thức tiếng Anh nguyên thủy nhất của chúng – đề nghị viết ra những lý do khiến tôi ưu ái chúng hơn các truyền thuyết trau chuốt hơn, mang tính đạo đức và châm biếm, hiện đang được trang hoàng lộng lẫy trên từng trang sách bằng nghệ thuật vô cùng đáng ngưỡng mộ để dâng lên cho trẻ thơ đón nhận.
Nhưng đối với sự độc lập cao cả của cộng đồng thiếu nhi – những đứa trẻ, độc lập với chúng ta, thích hay không thích những gì chúng cho là giải trí – tôi thấy việc này ít có ý nghĩa đến mức chỉ vì lời hứa đã trót lỡ buông ra một cách vô tình, tôi mới mạo hiểm thốt ra những lời tán tụng mang tính xấc láo này; và sự miễn cưỡng của tôi càng lớn hơn, bởi vì thực ra chẳng có gì đáng chú ý lắm trong những câu chuyện này, ngoại trừ việc chúng không mắc phải những lỗi lầm mà từ một thời gian nay đã được phần lớn độc giả coi là hoàn toàn ngược lại với lỗi lầm.
125. Trong những câu chuyện hay nhất gần đây được viết cho giới trẻ, có một vết nhơ không dễ định nghĩa, nhưng lại chắc chắn xuất hiện khi tác giả hướng đến những đứa trẻ lớn lên trong các phòng học và phòng khách, thay vì đồng ruộng và rừng cây — những đứa trẻ có các trò chơi yêu thích là sự bắt chước non nớt những thói hư tật xấu của người lớn, và có quan niệm về cái đẹp phụ thuộc một phần vào sự đắt đỏ của xiêm y. Các bà tiên can thiệp vào vận mệnh của những đứa trẻ này thường lộng lẫy chủ yếu bằng đồ dệt may và giày satin, và gây sợ dụng nhiều hơn bằng dáng điệu kiêu kỳ phép thuật của họ.
Châm biếm tinh tế – thứ ánh lên qua từng lời ngập tràn đùa giợt, khiến một số câu chuyện gần đây hấp dẫn người lớn chẳng kém gì trẻ em – theo tôi, cũng chính là thứ khiến chúng không còn phù hợp với chức năng đích thực của mình. Trẻ em nên cười, nhưng không được chế giễu; và khi chúng cười, nụ cười đó không được hướng vào điểm yếu và lỗi lầm của người khác. Chúng nên được dạy, trong giới hạn mà chúng được phép quan tâm đến tính cách của những người quanh mình, phải thành tâm tìm kiếm điều thiện, chứ không rình rập một cách hiểm độc để vui đùa trên cái ác; chúng nên quá nhạy cảm và đau đớn trước điều sai trái để không thể mỉm cười với nó; và quá khiêm nhường để tự đặt mình làm kẻ phán xét điều đó.
126. Đi kèm với những lỗi lầm nhỏ nhặt này là một lỗi lầm trầm trọng hơn nhiều. Cùng với sự đơn sơ trong cảm nhận về cái đẹp đã bị đánh mất trong những câu chuyện gần đây dành cho trẻ em, sự đơn sơ trong quan niệm về tình yêu cũng vậy. Từ ngữ ấy – thứ trong trái tim một đứa trẻ đáng lẽ phải đại diện cho phần hằng thường và thiết yếu nhất trong sinh mệnh của nó; thứ đáng lẽ phải là dấu hiệu của những suy nghĩ thiêng liêng nhất nuôi dưỡng tâm hồn đang thức tỉnh của nó, và trong một màu nhiệm bao la của ánh bình minh thuần khiết, phải ngập tràn thiên đỉnh bầu trời của nó, lấp lánh trên giọt sương dưới đôi chân nó; từ ngữ này, thứ đáng lẽ phải được tôn thánh trên môi nó, cùng với Danh xưng mà nó không được phép nhắc đến một cách vô cớ, và ý nghĩa của nó đáng lẽ phải làm mềm mại và thổi sức sống vào mọi cảm xúc qua đó những sự vật thấp kém và những sinh linh yếu ớt, được đặt bên dưới nó trong thế giới chật hẹp của nó, được bộc lộ cho sự tò mò hay bầu bạn của nó – từ ngữ này, trong truyện thiếu nhi hiện đại, quá thường xuyên bị kìm hãm và vẩn đục thành thứ ký hiệu của một bí mật đen tối, làm xáo trộn sự bình yên ngọt ngào của tuổi trẻ bằng những tia chớp non nớt của niềm đam mê chưa được thấu hiểu, và những chiếc bóng thoáng qua của tội lỗi chưa từng nhận diện.
Những lỗi lầm lớn trong tinh thần của văn học thiếu nhi gần đây lại gắn liền với một sự lầm lạc song song về mục đích. Các bậc cha mẹ quá lười biếng và nuông chiều bản thân để có thể nhào nặn tính cách con cái bằng kỷ luật lành mạnh, hoặc trong chính thói quen và nguyên tắc sống của bản thân họ ý thức rằng mình chẳng nêu gương hoàn hảo nào, lại hoài công cố gắng thay thế sức mạnh của thói quen đạo đức bắt buộc bởi uy quyền chính trực bằng sức mạnh thuyết phục của các lời răn đạo đức được len lỏi dưới vỏ bọc giải trí; — hoài công nghĩ rằng có thể nhồi nhét sự khôn ngoan mang tính cân nhắc vào trái tim thời thơ ấu, trong khi họ lại thoái thác nhiệm vụ bảo bọc sự ngây thơ không chút hoài nghi của nó; và bóp méo thành sự giằng xé của một triết lý lương tâm chưa chín muồi sức mạnh từng không biết sợ hãi của đức hạnh trong trắng và quả quyết nơi nó.
127. Một đứa trẻ không nên cần phải lựa chọn giữa đúng và sai. Nó không nên có khả năng làm điều sai; nó không nên hình dung nổi về điều sai. Vâng lời, như bánh lái theo con tàu, không phải bằng sự căng thẳng hay nỗ lực bất chợt, mà trong sự tự do của dòng đời hằng thường tươi sáng; trung thực, với một sự trung thực bất phân biệt, không cần ca tụng, không khoe khoang, trong một thế giới gia đình trong trẻo như pha lê của sự thật; dịu dàng, qua những lời khẩn cầu dịu dàng mỗi ngày, và những niềm tin đáng trân trọng, và những niềm tự hào đẹp đẽ của tình bạn trẻ thơ trong các việc làm thiện; mạnh mẽ, không phải trong cuộc chiến cay đắng và đầy nghi ngờ với cám dỗ, mà trong sự bình yên của tâm hồn, và áo giáp của sự phải quấy đã thành thói quen, từ đó cám dỗ rơi rụng như mưa đá đang tan; tự chủ, không phải trong sự kiềm chế bệnh hoạn của những ham muốn thấp hèn và ý nghĩ tham lam, mà trong niềm vui tràn trề sinh lực của một cuộc sống không xa hoa, và sự thỏa mãn trong những gì sở hữu nhỏ hẹp nhưng được trân trọng khôn ngoan.
Những đứa trẻ được rèn luyện như vậy chẳng cần đến những câu chuyện cổ tích mang tính đạo đức; nhưng chúng sẽ tìm thấy trong những diễn biến có vẻ vẩn vơ và bất chợt của bất kỳ truyền thống cổ xưa nào được truyền lại cho chúng một cách thành thực, một bài học mà không thứ nào khác có thể thay thế được, và sức mạnh của nó là không thể đo lường; làm sống dậy đối với chúng thế giới vật chất bằng sự sống bất diệt, củng cố chúng chống lại cái lạnh giá băng của thứ khoa học vị kỷ, và chuẩn bị cho chúng một cách phục tùng, không chút đắng cay kinh ngạc, để chứng kiến, trong những năm tháng sau này, điều huyền bí – do định mệnh thiêng liêng an bài để mãi mãi là điều như vậy đối với mọi tư duy con người – về những số phận xảy đến cho kẻ ác và người lương thiện như nhau.
128. Và tác động của nỗ lực làm cho các câu chuyện trở nên đạo đức đối với giá trị văn học của chính tác phẩm cũng tai hại không kém gì động cơ sai trái của nỗ lực đó. Bởi vì bất kỳ câu chuyện cổ tích nào đáng để ghi chép lại đều là tàn tích của một truyền thống có giá trị lịch sử thực sự;—lịch sử, ít nhất là ở chừng mực nó nảy sinh một cách tự nhiên từ tâm thức của một dân tộc trong những hoàn cảnh đặc biệt, và nảy sinh không phải là không có ý nghĩa, cũng không bị tách rời hoàn toàn khỏi lĩnh vực đức tin tôn giáo của họ. Sau đó, nó duy trì những thay đổi tự nhiên từ tác động chân thành của nỗi sợ hãi hoặc trí tưởng tượng của các thế hệ nối tiếp; nó mang màu sắc mới từ lối sống của họ, và hình thức mới từ tâm tính đạo đức đang thay đổi của họ. Chừng nào những thay đổi này còn tự nhiên và không gắng gượng, tình cờ và tất yếu, câu chuyện vẫn giữ nguyên bản chất là chân thực, quả thật có thay đổi hình dáng giống như một đám mây bay, nhưng vẫn là dấu hiệu của bầu trời; một hình ảnh mờ ảo, thực sự là một phần của bầu trời bao la thuộc tâm trí con người cũng giống như ánh sáng của lý trí mà nó dường như làm gián đoạn. Nhưng sự lừa dối đẹp đẽ và lỗi lầm ngây thơ của nó không thể bị diễn giải hay kìm hãm bởi một mục đích cố ý, và mọi sự thêm thắt vào nó bằng hành động chỉ làm vấy bẩn, giống như người chăn cừu làm xáo trộn những đám mây sương mù buổi sớm bằng làn khói từ đống lửa lá khô của anh ta.
129. Cò có một mối họa sâu xa hơn gắn liền với sự dung túng cho việc thay đổi một cách phóng túng và tô vẽ lại các câu chuyện cho phù hợp với những sở thích cụ thể, hoặc để nhồi nhét những học thuyết ưa thích. Nó trực tiếp phá hủy khả năng của đứa trẻ trong việc dâng hiến bất kỳ thứ niềm tin nào mà lẽ ra bản chất nó có thể dành cho một tầm nhìn tưởng tượng. Việc có nên làm tâm trí trẻ bận tâm với những hình ảnh lý tưởng hay không có lẽ là điều gây tranh cãi đối với nhiều người, dù không phải với tôi; nhưng hoàn toàn không có gì phải bàn cãi rằng nếu chúng ta cho phép sự biểu hiện hư cấu đó, thì sự biểu hiện ấy phải điềm tĩnh và trọn vẹn, được chiếm trọn vẹn, và thấu triệt đến tận đáy sâu cùng của nó. Sự chú ý của độc giả nhỏ tuổi không bao giờ nên bị làm cho bối rối hay xáo trộn, dù em đang tiếp thu truyện cổ tích hay lịch sử. Hãy để em nắm bắt câu chuyện cổ tích của mình một cách chính xác, và có niềm nở hay kinh sợ trọn vẹn trong quan niệm về nó cứ như thể nó là thật; bằng cách này, em sẽ luôn rèn luyện khả năng nắm bắt những thực tại của mình: nhưng việc nắm giữ hư cấu một cách bối rối, hời hợt hoặc hoài nghi sẽ dẫn đến việc đọc thực tế cũng bối rối và hời hợt không kém. Hãy để hoàn cảnh của cả hai được nhận thức nghiêm ngặt và lưu tâm lâu dài, đồng thời để chính tâm trí đứa trẻ phát triển những bông hoa suy nghĩ từ cả hai điều đó. Việc sớm đảm bảo thói quen chiêm nghiệm này là vô cùng quan trọng, và do đó, việc nhân lên một cách không cần thiết, hoặc minh họa bằng sự phong phú quá mức, những sự kiện được trưng bày trước trí tưởng tượng là một sai lầm nghiêm trọng. Nó nên tự nhân lên và minh họa chúng; và nếu trí tuệ có bất kỳ giá trị thực sự nào, sẽ có một sự huyền bí và kỳ diệu trong những giấc mơ của chính nó, thứ mà chỉ bị cản trở bởi những minh họa ngoại tại. Tuy nhiên, tôi không đưa ra phần văn bản hay những bản khắc trong tập sách này như những ví dụ về việc một trong hai thứ nên như thế nào trong những tác phẩm cùng loại: chúng ở nhiều phương diện là bình thường, không hoàn hảo, thô tục; nhưng sự thô tục của chúng mang một vẻ lành mạnh và vô hại. Ví dụ, việc nói rằng một ý nghĩ "nảy ra trong đầu Catherine" không phải là thứ tiếng Anh tao nhã; nhưng dẫu vậy, việc bảo một đứa trẻ điều này vẫn tốt hơn nhiều như một bước khởi đầu vào phong cách văn chương so với việc bảo rằng "một chủ đề đã thu hút sự chú ý của Catherine." Và trong các hình thức nguyên bản của truyền thống tiểu tiết, một giọng điệu thô kệch và ít nhiều mù chữ sẽ luôn có thể nhận ra được; bởi vì tất cả các câu chuyện cổ tích hay nhất đều mang ơn nguồn gốc của chúng, và phần lớn sức mạnh của chúng, đối với sự hạn hẹp của hoàn cảnh xã hội; chúng thuộc về các vùng mà ở đó các thành phố có tường bao quanh được bao quanh bởi vùng quê tươi sáng và không tì vết, và ở đó đời sống thị trấn lành mạnh và nhộn nhịp, không quá tinh tế, được làm dịu bớt và đối lập với sự quyến rũ tĩnh lặng của phong cảnh đồng quê và rừng núi, hoặc được canh tác khiêm tốn bởi những người chủ nông dân, hoặc được để mặc trong sự cô tịch tự nhiên của nó. Dưới những điều kiện như vậy, trí tưởng tượng được kích thích vừa đủ để tự phát phát minh ra (và vui mừng trong phát minh đó) những hình thái hoang dã và tươi đẹp mang tính tâm linh, trong khi vẫn bị kìm hãm và làm cho vui vẻ bởi những biến cố và mối quan hệ quen thuộc của đời sống thị trấn, luôn pha trộn trong trí tưởng tượng của mình những hoàn cảnh hài hước và thô tục với những hoàn cảnh bi thương, và không bao giờ bị ấn tượng sâu sắc bởi những tưởng tượng siêu nhiên đến mức có nguy cơ giữ lại chúng như bất kỳ phần nào trong đức tin tôn giáo của mình. Linh hồn thiện lương dần hạ mình từ một thiên thần thành một bà tiên, và con quỷ thu nhỏ lại thành một hình thù kỳ quái mang tính đùa cợt của sự ác độc nhỏ nhoi, trong khi cả hai vẫn giữ lại một ảnh hưởng được công nhận và sinh động đối với tính cách và tâm trí. Nhưng ngôn ngữ mà những ý tưởng đó thường được khoác lên, ắt phải mang một phần sự hạn hẹp của chúng; và nghệ thuật thì cố tình phớt lờ chúng, vì chỉ có sức mạnh dưới những điều kiện đánh thức chúng để tự biểu hiện trong một hình thù kỳ quái bất thường và thô kệch, chỉ thích hợp cho việc trang trí kiến trúc bên ngoài.
130. Những hình minh họa trong tập sách này hầu như là những ngoại lệ duy nhất mà tôi biết đối với quy tắc chung. Chúng thuộc về một nền nghệ thuật thực sự vững chắc và đáng ngưỡng mộ, ở một tầng lớp có độ cao song song chính xác với tính cách của những câu chuyện mà chúng minh họa; và những bản khắc gốc, như tôi đã nói trước đây trong phần Phụ lục của cuốn "Các yếu tố vẽ tranh" của mình, hoàn toàn không có đối thủ về sự làm chủ nét vẽ kể từ thời Rembrandt (ở một số phẩm chất miêu tả thậm chí không có đối thủ ngay cả với ông). Những bản sao này được thực hiện cẩn thận đến mức thoạt đầu tôi đã bị chúng đánh lừa, và cho rằng chúng là những bản in muộn từ các tấm khắc (và hơn thế nữa, tôi tin rằng chính bậc thầy cũng bị chúng đánh lừa, và tưởng chúng là của chính mình); và mặc dù khi so sánh cẩn thận với những bản in thử đầu tiên, người ta sẽ thấy chúng không phải là ngoại lệ đối với quy luật khủng khiếp rằng sự lặp lại nguyên văn của tác phẩm hoàn toàn tinh tế sẽ là điều mãi mãi bất khả thi – ngay cả đối với bàn tay đã tạo ra nó, huống chi là đối với bất kỳ ai khác – chúng vẫn thể hiện, với độ trung thực đủ để mang tính giáo dục ở mức độ cao nhất, ánh sáng và bóng tối hài hòa, sự đơn giản nam tính trong cách thực hiện, và trí tưởng tượng dễ dàng, không vướng bận của những thiết kế thuộc về thời kỳ đỉnh cao trong thiên tài của Cruikshank. Việc tạo ra các bản sao phóng to hơn một chút của chúng, nhìn chúng qua kính lúp, và không bao giờ đặt hai đường nét ở nơi Cruikshank chỉ đặt một, sẽ là một bài tập về sự quyết đoán và vẽ nghiêm ngặt, sau đó sẽ để lại rất ít điều phải học hỏi trong các trường học; tôi cũng rất vui được dành nhiều lời khen ngợi cho chúng như những thiết kế mang tính tưởng tượng; nhưng sức mạnh của công việc tưởng tượng thực sự, và sự khác biệt của nó với thứ được pha trộn và chắp vá từ các nguồn đi vay mượn, là trong số mọi phẩm chất của nghệ thuật là điều khó giải thích nhất; và tôi phải bằng lòng với những lời khẳng định đơn giản về nó.
Và do đó, tôi trao gửi cuốn sách cổ tốt đẹp, cùng với công sức chân thành tô điểm cho nó, vào sự ưu ái mà chúng có thể tìm thấy nơi những đứa trẻ có trái tim rộng mở và cuộc đời khiêm nhường.
Denmark Hill, Lễ Phục sinh, 1868.
