261. Những bằng chứng được tập hợp trong những trang tiếp theo nhằm ủng hộ cho bản biện hộ này vô cùng đầy đủ, cùng với bản tóm tắt nguyên nhân của ông Somervell được trình bày với một sự điềm tĩnh uyên bác, khiến tôi thấy không còn gì để bổ sung về mặt chi tiết, và cũng chẳng cần củng cố thêm về mặt lý lẽ. Thậm chí tôi không mấy mặn mà với việc viết dẫu chỉ một lời tựa ngắn ngủi mà một tác phẩm hay như vậy đáng lẽ có thể được tác giả rộng lượng cho phép tôi nhận lấy; phần vì tôi đã quá lâu đắm chìm trong những nỗ lực hướng về cùng một đích điểm, phần vì chính lý do đó, tôi lại ít bận tâm hơn người bạn của mình đối với sự kháng cự cục bộ và nhỏ hẹp này trước dòng lũ cuồng si, tàn bạo và hủy diệt của thời đại vốn đang lan tràn và chiến thắng khắp nơi. Khi sự điên cuồng của lòng tham ngày ngày nhấn chìm các thủy thủ của chúng ta, bóp nghẹt những người thợ mỏ, đầu độc trẻ em, và tàn phá bề mặt đất đai có thể canh tác được của nước Anh thành một vùng tro tàn trọc lốc không một bóng cây,[20] thì việc một đàn cừu có bị xua khỏi sườn đồi Helvellyn nhiều hay ít, hay hồ Thirlmere nhỏ bé bị vùi lấp bởi đá phiến, hoặc một vài đóa hoa dại của thung lũng St. John bị mất đi khỏi vòng hoa mùa xuân nước Anh, thực ra có ý nghĩa gì chứ? Đối với bất kỳ ai thì cũng chẳng đáng là bao, và—tôi xin phép được nói điều này ngay từ đầu—đối với tôi lại càng không là gì cả. Chẳng ai cần phải gán cho tôi sự ích kỷ trong bất kỳ lời nói hay hành động nào nhằm bảo vệ những ngọn đồi ngập rêu phong này. Tôi không hành động, dẫu với chút ít năng lượng ít ỏi mà tôi từng thể hiện trong việc này, vì tôi sống ở Coniston (nơi không một tiếng bánh xe sắt nào từ đèo Dunmail Raise có thể với tới), cũng chẳng phải vì tôi không thể tìm thấy nơi nào khác để tưởng nhớ về Wordsworth ngoài bờ hoa thủy tiên bên đầm nước Rydal nhỏ bé của ông. Những suy nghĩ và công việc còn chờ tôi phía trước, những điều mà ông từng giảng dạy, ắt phải độc lập với bất kỳ mối liên hệ chật hẹp nào. Tất cả những vùng núi non và thành phố kho báu thân yêu của chính tôi, từ Chamouni, Interlachen, Lucerne, Geneva cho đến Venice, từ lâu đã bị đám đông dân chúng châu Âu tàn phá; và giờ đây, xét phần mình, tôi chẳng bận tâm họ còn làm gì thêm nữa; họ có thể tháo nước hồ Katrine, uống cạn hồ Lomond, và thổi bay toàn bộ xứ Wales cùng Cumberland thành một đống đá vụn dăm đi chăng nữa; thế giới này vẫn đủ rộng lớn để tôi tìm cho mình một chốn dung thân trong những ngày tháng còn lại được định sẵn trên cõi đời này. Thế nhưng, không vì thế mà trách nhiệm của tôi suy giảm đối với những ai vẫn trân quý phong cảnh ngọt ngào của nước Anh, những người mà qua đó có thể được dạy bảo những điều tôi từng được học thuở thiếu thời, và vẫn sẽ học nếu bây giờ tôi phải bắt đầu lại—đó là trách nhiệm của tôi, phải lên tiếng bằng tất cả sự thiết tha có thể, để cầu xin cho những cuốn sách sấm truyền thiêng liêng này được cứu chuộc khỏi cảnh diệt vong.
262. Thế nhưng một lần nữa, tôi lại chần chừ, bởi tôi không biết phải ngỏ lời thế nào với những con người cần được lắng nghe trong vấn đề này.
Giả sử tôi đang ngồi, nơi tôi vẫn vô cùng hạnh phúc khi được tìm thấy chính mình giữa một Oxford đã đổi thay nhiều, tại một trong những ô cửa sổ có chấn song nhỏ của Thư viện Bodleian, và người bạn tốt lành và vô cùng kính yêu của tôi, ông Coxe, bước đến báo tin rằng người ta dự định đưa chín trăm khách tham quan đi qua thư viện mỗi ngày, chia thành ba nhóm, mỗi nhóm ba trăm người; rằng họ dự định nâng cao tâm hồn bằng cách đọc tất cả những cuốn sách có thể với tới trong lúc lưu lại;—và rằng những người có chuyên môn thực tế đi kèm sẽ tìm và đốt tất cả các bản thảo có trang trí vàng trong các bức họa thu nhỏ, để thứ vàng đó có thể được tận dụng vào việc thiết thực; nhưng bản thân ông Coxe, về phần mình, lại không thể đồng tình với phong trào ấy và hy vọng tôi hãy viết điều gì đó để phản đối nó! Cảm giác của tôi lúc đó thế nào, thì nay tôi cũng cảm thấy như vậy trước thỉnh cầu của ông Somervell rằng tôi hãy viết một bài tựa để bênh vực Helvellyn. Tôi có thể nói gì giùm ông Coxe đây? Dĩ nhiên, việc chín trăm người được tham quan thư viện mỗi ngày thay vì chỉ một người, là điều công bằng đối với chín trăm con người ấy, và nếu có vàng trong sách, chẳng phải đó là tài sản chung công cộng sao? Nếu có đồng hoặc đá phiến trong lòng Helvellyn, chẳng lẽ công chúng không được phép đốt hoặc nện nó ra—và dĩ nhiên họ nói họ sẽ làm thế—bất chấp chúng ta ư? Việc những độc giả nghèo khổ, lặng lẽ chúng ta trong thư viện miền núi này cảm thấy thế nào có nghĩa lý gì với họ? Đúng vậy, chúng ta thừa biết—điều mà chín trăm học giả đi tham quan kia không biết—rằng không thể đọc ngấu nghiến toàn bộ thư viện chỉ trong vòng một phần tư giờ; hơn nữa, việc đọc sách thực sự mang lại một niềm vui hoàn toàn khác biệt so với việc chỉ lật giật từng trang giấy; và vàng trong một cuốn sách thánh, hay đá phiến trên một vách đá, có thể quý giá hơn nhiều so với vàng trong ngân hàng hay trong ống khói nhà. Nhưng làm thế nào để những con người thực tế ấy tin tưởng chúng ta—những kẻ không biết đọc, và chưa bao giờ muốn đọc; những kẻ đã được dạy rằng chẳng có gì là đức hạnh ngoài việc lo cho cái bụng của mình, và chẳng có gì là hữu ích ngoài những thứ đi vào cái bụng đó?
263. Dù có được tin hay không, những sự thật rành rành của vấn đề, được làm sáng tỏ như trong những trang tiếp theo, vẫn có thể được trình bày ngắn gọn để bất kỳ người có tư tưởng công tâm nào cũng có thể cân nhắc.
Các lập luận ủng hộ tuyến đường sắt mới tựu trung có bốn điểm, và có thể được đáp lại như sau.
1. "Có những khoáng sản trong vùng có tiềm năng khai thác."
Đáp. Đó là một sự bị đặt trơ trẽn, do bất kỳ kẻ nào dựng lên cũng chỉ để lừa bịp các cổ đông. Mọi mạch chì và đồng ở Cumberland đã được biết đến từ nhiều thế kỷ nay; mỏ đồng ở Coniston làm ăn không có lãi; và ở Helvellyn cũng chẳng có mỏ nào giàu có hơn thế. Hơn nữa, những dãy đá núi lửa trung tâm chính, nơi tuyến đường đi qua, không sản xuất cả đá phiến lẫn quặng hematite, trong khi ở Llanberis và Dalton đã có thừa những thứ đó để lợp mái và rào sắt toàn bộ nước Anh thành một nhà thương điên khổng lồ, nếu đất nước này thực sự nhận thấy mình có nhu cầu về sự sắp đặt đó.
2. "Phong cảnh phải được làm cho dễ tiếp cận đối với công chúng."
Đáp. Nơi đây đã quá dễ tiếp cận rồi là đằng khác; công chúng bị ném thẳng đầu vào đó, và tất yếu bỏ lỡ hai phần ba cảnh đẹp. Phong cảnh vùng Hồ thực chất bắt đầu từ phía nam ở Lancaster, nơi những ngọn đồi Cumberland hiện ra phía trên vịnh Morecambe; ở phía bắc thì bắt đầu từ Carlisle, nơi những hoang mạc Skiddaw hiển hiện qua những đồng bằng màu mỡ nằm giữa chúng và cửa sông Solway. Không một ai yêu núi non lại muốn bỏ sót một bước nào trên con đường tiếp cận từ những khoảng cách ấy ở cả hai phía. Thế nhưng những bầy đàn du khách hiện đại ngu ngốc lại để cho người ta trút xuống như than đổ từ bao tải ở Windermere và Keswick. Đã đến được đó rồi, thì việc mà tuyến đường sắt mới phải làm là xúc những kẻ đã đến Keswick sang Windermere, và xúc những kẻ đã đến Windermere sang Keswick. Rồi để làm gì nữa?
3. "Nhưng việc di chuyển rẻ và nhanh chóng là vô cùng cần thiết cho tầng lớp lao động, những người nếu không thì chẳng thể nào ngắm nổi phong cảnh."
Đáp. Sau tất cả những tiếng la hét của các ông về chuyện thợ thuyền tiêu tiền vào rượu chè, sao các ông không dạy họ tiết kiệm từ tiền công cả năm để thuê một chiếc xe ngựa và một con ngựa lùn đi chơi trong một ngày, chở vợ con đi dạo qua quãng đường hai mươi dặm dễ chịu ấy, dừng chân bất cứ lúc nào họ thích để mở giỏ thức ăn trên một thảm cỏ rêu phong? Nếu họ không thể thưởng thức phong cảnh theo cách đó, thì chẳng cách nào họ thưởng thức được cả; và tất cả những gì công ty đường sắt của các ông có thể làm cho họ chỉ là mở ra các quán rượu và sân chơi ném gỗ quanh vùng Grasmere, để rồi nơi đây chẳng mấy chốc sẽ chẳng khác gì một vũng nước thải với bờ biển ngập những mảnh vỏ chai nước gừng vỡ nát; và tâm trí họ cũng chẳng thể nào khá lên được khi ngắm nhìn phong cảnh của một hồ nước như thế, khác chi nhìn ao Blackpool.
4. Còn điều gì khác để nói nữa không? Tôi xin cam đoan rằng mình chẳng thể tìm thấy gì hơn, trừ việc các kỹ sư và nhà thầu cũng phải sống. Cứ để họ sống, nhưng bằng một con đường hữu ích và đáng trọn trọng hơn là việc duy trì cái Hội chợ Cổ Bartholomew ngay dưới chân Helvellyn và biến vùng hồ thành một vòng quay hơi nước.
Có những con đường cần được sửa chữa nơi giáo xứ bỏ mặc không tu bổ, có những bến cảng trú ẩn cần được xây dựng nơi các con tàu chở nặng trên boong đang gặp nguy hiểm khôn lường; hãy tìm kiếm hoa hồng và cổ tức ở những nơi các anh biết rõ công việc đang cần đến, chứ đừng ở những nơi mà điều tốt nhất các anh có thể làm chỉ là dụ dỗ những kẻ tìm kiếm sự tiêu khiển lún sâu hơn vào thói lười biếng phù phiếm.
264. Những lập luận do những kẻ chủ xướng tuyến đường sắt đưa ra có thể được tóm lược và đáp trả như trên. Trong số những luận điểm được thúc đẩy trong tập sách nhỏ sau đây nhằm bảo vệ vùng quê đúng như vốn có của nó, bản thân tôi chỉ muốn hướng sự chú ý của độc giả vào một điểm duy nhất (xem trang 27, 28), đó chính là sự chắc chắn về sự suy đồi đạo đức ở cư dân của bất kỳ vùng đất nào có đường sắt đâm qua. Nơi nào có quá ít phẩm giá đạo đức để mà mất đi, thì lập luận này chẳng có mấy sức nặng. Thế nhưng tầng lớp nông dân vùng biên giới Scotland và Anh, được khắc họa với độ chân thực tuyệt đối qua ngòi bút của Scott và Wordsworth (để dẫn ra những hình mẫu tiêu biểu từ bức tranh chân dung vô tận này, tôi có thể kể tên Dandie Dinmont và Michael), cho đến nay vẫn là một chủng tộc gần như chưa bị tổn hại, những người mà sức mạnh và đức hạnh vẫn còn tồn tại để đại diện cho thể xác và tâm hồn nước Anh trước những ngày tháng suy nhược vì cơ khí hóa và ô nhục vì thương mại. Có những người thợ đang làm việc trên những thửa ruộng của tôi, những người mà giả sử có chiến đấu cùng vua Henry đệ V tại Agincourt thì cũng chẳng thể nào bị phân biệt khỏi các hiệp sĩ của nhà vua; tôi có thể tin tưởng lời hứa giao dịch trị giá hàng ngàn bảng Anh của những tiểu thương quanh vùng; cổng vườn nhà tôi mở hờ đón đường cái quanh năm suốt tháng, ngày cũng như đêm, chẳng phải sợ bất kỳ bước chân nào bước vào ngoài bước chân của chính tôi, và những thiếu nữ khách quý của tôi có thể lang thang trên đường cái, trên đồng hoang, hay qua từng thung lũng rậm rạp của khu rừng hoang dã này, tự do như những con ong hay sóc nhỏ giữa chốn ngập tràn thạch thảo.
Ảnh hưởng nào đối với bản chất của một cộng đồng dân cư như thế sẽ được tạo ra bởi làn sóng người tràn đến từ các vùng ngoại ô của những thị trấn công nghiệp của chúng ta, thì đã có đủ bằng chứng, nếu độc giả bận tâm tìm hiểu sự thật, trên mọi tờ báo đặt sẵn trên bàn ăn buổi sáng của anh ta.
265. Và giờ đây là một lời cuối cùng liên quan đến cái gọi là hiệu quả tốt lành đối với tâm trí của những kẻ mà các ông phái đến để làm hư hỏng chúng tôi.
Tôi đã nói rằng tôi không mưu cầu tư lợi gì trong cuộc kháng cự chống lại con đường sắt này. Nhưng tôi thực sự có một mối quan tâm vị tha. Chính vì tôi thiết tha mong mỏi cải thiện tâm trí của đại chúng, và vì tôi đang dốc toàn bộ tâm trí, sức lực và gia tài của mình hoàn toàn vào mục đích đó, nên tôi không muốn để họ nhìn thấy Helvellyn trong lúc say xỉn. Tôi cho rằng ít có người sống ở hiện tại nào lại tha thiết cảm nhận cho bằng—và chắc chắn chẳng có ai tha thiết tuyên bố cho bằng—rằng vẻ đẹp của thiên nhiên là bài học có phúc lộc nhất và cần thiết nhất cho con người; và rằng mọi nỗ lực khác trong giáo dục đều là vô ích cho đến khi các ông dạy được người dân của mình biết yêu những cánh đồng, loài chim và muôn hoa. Vậy thì hỡi những người bạn nhân ái của tôi, hãy cùng tôi thực hiện việc giáo dục ấy. Tôi đã cống hiến cho nó suốt cả đời mình, và không một chút kiêu ngạo, tôi xin long trọng cam đoan với các ông rằng tôi biết cách phải xoay sở ra sao. Quả thực tôi không thể nói cho các ông biết trong lời tựa ngắn ngủi này cách thức hoàn thành một sứ mệnh vinh quang đến nhường ấy một cách trọn vẹn. Nhưng tôi có thể nói cho các ông biết rõ ràng, ngay lập tức và dứt khoát về tâm thế mà các ông phải mang theo khi bắt tay vào đó. Nơi đây có các ông, một Cơ Đốc nhân, một quý tộc, và một học giả được đào tạo bài bản; và ở đó là đối tượng giáo dục của các ông—một kẻ khờ khạo vô thần, chìm đắm trong sự dốt nát bất lực. Các ông chẳng thể dâng lên Thiên Chúa món quà nào phước hạnh hơn sinh linh con người ấy, khi được nâng đỡ để vươn tới đức tin, sự dịu dàng và sự thấu hiểu về công trình của Chúa tể họ. Nhưng hãy chú ý điều này—các ông đừng hy vọng dâng lên Thiên Chúa một món quà cao quý nhường ấy mà lại không phải trả giá bằng bất cứ thứ gì! Các ông phải kiên quyết lao động, và phải tự chịu thiệt thòi, trước khi có thể giải cứu con cừu lạc lối đã quá nhọc nhằn ấy, và dâng nó còn sống về cho Chủ nhân của nó. Vậy nên hỡi người bạn nhân ái của tôi, nếu anh đã sẵn sàng rút ra hai đồng xu của mình và trao chúng cho những chủ quán ở Cumberland này, và nói rằng—"Hãy chăm sóc anh ta, và bất cứ khoản nào anh chi tiêu thêm, tôi sẽ trả lại khi chính tôi đến Cumberland"; với những điều kiện đó—ôi những người bạn nhân ái của tôi, tôi hoàn toàn đứng về phía các ông, tâm đầu ý hợp trong mọi nỗ lực mà các ông muốn thực hiện để khai sáng đôi mắt cho những người nghèo khổ. Nhưng nếu động cơ của các ông, trái lại, là để nhét hai đồng xu vào chiếc ví của chính mình, thứ tiền được chôm chỉa giữa đoạn đường Jerusalem và Jericho từ Keswick đến Ambleside, móc ra từ túi của kẻ lữ hành say xỉn khốn khổ;—nếu mục đích thực sự của các ông trong món quà bác ái ấy, thậm chí không phải là cho Chúa vay mượn bằng cách bố thí cho người nghèo, mà là cho Chúa vay mượn bằng cách kiếm chút cổ tức từ chính người nghèo đó;—thế thì hỡi những người bạn đạo đức giả của tôi, hỡi Ananias cuồng tín, hỡi Judas đáng thương hại, và hỡi Korah được tôn sùng, tôi sẽ đem danh nghĩa Chúa mà làm hết sức mình để chặn đứng đôi bàn tay các ông, và khép lại những cái lưỡi của các ông.
Brantwood, ngày 22 tháng 6 năm 1876.
