Cảnh: Một phòng khách tại trụ sở tờ báo "Woman Free". Cửa ở phía sau dẫn ra một hành lang. Phòng tòa soạn chung nằm ở bên phải, phòng của ông Nérisse ở bên trái. Ở phía sau, cũng nằm ở bên trái, là một cánh cửa khác dẫn vào một phòng khách nhỏ hơn. Trên các bàn có bày giấy tờ và các ấn phẩm định kỳ.

Vở kịch mở màn với hình ảnh ông Mafflu. Ông khoảng năm mươi tuổi, ăn mặc cốt sao cho thoải mái chứ không sang trọng, và có phần hơi phàm tục. Ông lật xem các tờ giấy trên bàn, ngắm mình trong gương và chỉnh lại cà vạt. Sau đó, bà Nérisse bước vào. Trên tay bà cầm danh thiếp của ông Mafflu. Họ cúi đầu chào nhau.

Ông Mafflu. Tấm danh thiếp của tôi chắc đã cho bà biết tôi là ông Mafflu.

Bà Nérisse. Vâng. Mời ông ngồi?

Ông Mafflu. Thưa bà, tôi là chủ nhà mới của các người. Tôi vừa mua ngôi nhà này. Tôi đã nghỉ kinh doanh rồi. Tôi sợ mình sẽ chẳng có việc gì làm, nên tôi mua vài căn nhà. Tôi tự làm quản lý cho chính mình. Thế lại hay, có việc để làm. Nếu khách thuê nhà muốn sửa sang gì, tôi liền đến gặp họ. Tôi thích lê la trò chuyện đôi câu; cách ấy giúp tôi giết thời gian. Nhờ vậy mà tôi quen biết thêm nhiều người—toàn người tử tế. Dù vậy, tôi chẳng mua căn nhà nào ở khu người nghèo, dẫu rằng kinh doanh như thế có lời hơn. Tôi sẽ chẳng bao giờ đủ nhẫn tâm để đuổi cổ những kẻ không trả được tiền, rồi tôi lại buộc phải thuê người quản lý, thế là mọi kế hoạch của tôi hỏng bét hết.

[Ngừng lại] Nào thưa bà, lý do tôi đến đây là thế này. Tôi mong bà tha thứ vì đã làm phiền—và tôi rất lấy làm tiếc—nhưng tôi đến để báo trước với bà việc chấm dứt hợp đồng thuê nhà.

Bà Nérisse. Thật sao! Tôi có thể hỏi lý do của ông là gì không?

Ông Mafflu. Tôi sắp cho thuê tầng hai rồi. Khách thuê tương lai của tôi có mấy cô con gái còn trẻ.

Bà Nérisse. Tôi e rằng tôi chưa hiểu điều đó thì liên quan gì đến chúng tôi.

Ông Mafflu. À—ông ấy chỉ muốn sống trong một ngôi nhà mà tất cả những người thuê khác đều là các gia đình gia giáo.

Bà Nérisse. Nhưng chúng tôi có làm ồn ào gì đâu. Chúng tôi chẳng có điểm nào gây phiền toái cả.

Ông Mafflu. Ồ, không, không; hoàn toàn không.

Bà Nérisse. Thế thì tại sao?

Ông Mafflu. Biết giải thích sao đây? Tôi chắc chắn bà hoàn toàn đàng hoàng, và tất cả những quý cô làm việc cùng bà ở đây cũng vậy, nhưng tôi phải thừa nhận một thực tế là giá trị nhà cửa sẽ bị giảm sút nếu cho những người đi làm thuê; nhất là khi đó lại là phụ nữ, và tệ nhất là phụ nữ viết sách hoặc làm báo với cái tên như Woman Free. Những kẻ chẳng biết gì cứ nhìn vào cái tên ấy là—ôi trời, tôi hiểu mấy thứ đó nhảm nhí thế nào, nhưng mà—thì đấy—giá cho thuê nhà sẽ bị ảnh hưởng, bà thấy đấy. [Ông cười]

Bà Nérisse. Cảnh phụ nữ tự kiếm sống bằng sức lao động khiến những kẻ đó thấy gai mắt, phải vậy không?

Ông Mafflu. Vâng, ý là thế đấy. Phụ nữ đi làm lúc nào cũng hơi—hừm—à—bà hiểu ý tôi mà. Tất nhiên tôi không có ý xúc phạm gì bà đâu.

Bà Nérisse. Ý ông là những khách thuê tương lai của ông không muốn các cô con gái của họ bị ảnh hưởng bởi tấm gương của chúng tôi.

Ông Mafflu. Không! Chính xác là họ không muốn thế. Có những người sống độc lập kiểu như các bà ở quanh đó khiến họ thấy bất an. Còn tôi, bà biết đấy, tôi chẳng buồn bận tâm chuyện đó đâu—chỉ là—tất nhiên bà không nhìn nhận theo cách này, nhưng các bà cứ lạ lùng sao ấy—khác người thế nào ấy. Các bà làm người ta thấy cứ gờn gợn.

Bà Nérisse. Nhưng có khối phụ nữ đi làm đấy thôi.

Ông Mafflu. Ồ, phụ nữ bình thường thì có chứ; ồ, chuyện đó thì ổn.

Bà Nérisse. Nếu ông có con cái, chúng cũng có vú em và gia sư cơ mà.

Ông Mafflu. Ồ, mấy người đó á. Đương nhiên họ đi làm rồi. Họ làm việc cho tôi, chuyện đó hoàn toàn khác chứ. Còn các bà—Điều khiến mấy vị phu nhân ấy phiền lòng, phu nhân Mafflu cùng tất cả những người khác, là các bà vốn thuộc cùng tầng lớp với chúng tôi. Còn tôi, tôi vẫn giữ câu nói cửa miệng: "Đàn bà là phải tề gia nội trợ."

Bà Nérisse. Nhưng có những người phụ nữ chẳng có lấy một mái nhà.

Ông Mafflu. Đấy là lỗi tại họ chứ.

Bà Nérisse. Rất nhiều khi đó hoàn toàn không phải lỗi của họ. Họ biết đi đâu? Ra đường phố chắc?

Ông Mafflu. Tôi biết, tôi biết. Đành rằng thế. Dù vậy phụ nữ vẫn có thể đi làm mà không cần phải làm mấy cô nàng nữ quyền.

Bà Nérisse. Ông có hình dung nổi từ "nữ quyền" mà ông đang nói nghĩa là gì không?

Ông Mafflu. Không rõ lắm. Tôi chỉ biết những người sống xung quanh tôi không phải ai cũng biết tuốt. Tôi đồng ý với bà điều đó. Nhưng Woman Free! Woman Free! Phu nhân Mafflu muốn biết sự tự do nào—hoặc những sự tự do nào—số ít hay số nhiều; bà coi thường tôi đấy à?—ha! ha! Khéo lại khối câu hỏi được đặt ra ấy chứ.

Bà Nérisse [cười] Ông phải ban ơn cho tôi vinh hạnh được diện kiến phu nhân Mafflu chứ nhỉ. Chắc hẳn bà ấy là một người thú vị đây. Tôi sẽ sang thăm bà ấy.

Ông Mafflu. Ồ, sang đi chứ! Nhưng đừng vào ngày Thứ Tư nhé.

Bà Nérisse. Tại sao lại không?

Ông Mafflu. Vì Thứ Tư là ngày tiếp khách của bả.

Bà Nérisse [vui vẻ] Vậy thì tôi đành chịu thôi, vì tôi chỉ rảnh vào các ngày Thứ Tư.

Ông Mafflu. Tôi rất muốn nhà tôi tận mắt thấy các bà dễ thương thế nào. Mấy người bạn của bả cứ rả rích bên tai bả mãi. Họ nghĩ rằng các bà—ờ thì—họ bảo phụ nữ theo chủ nghĩa nữ quyền cũng giống như bọn đàn bà thời Công xã Paris ấy. Họ bảo khéo các bà còn định tham gia cả một phái đoàn biểu tình nữa là khác!

Bà Nérisse. Ông sẽ không đồng tình với chuyện đó chứ?

Ông Mafflu. Ồ, nhắc đến chuyện này, có một người bạn của tôi đưa ra một lý lẽ chẳng ai cãi lại nổi. "Cứ để những người phụ nữ này," anh ta nói, "cứ để họ đi nghĩa vụ quân sự xem nào."

Bà Nérisse. Ồ, thế thì ông hãy bảo anh ta rằng nếu đàn ông gây ra chiến tranh, thì phụ nữ là người sinh ra những người lính; và đôi khi họ cũng mất mạng vì công việc ấy chứ chẳng đùa.

Ông Mafflu [trầm ngâm suy nghĩ một lúc] Tôi sẽ bảo lại hắn, nhưng chắc hắn chẳng hiểu nổi đâu.

Bà Nérisse. Thôi, không sao cả. Tôi sẽ không giữ ông lại nữa, thưa ông Mafflu.

Ông Mafflu. Ồ! Thưa bà. Tôi rất muốn ở lại trò chuyện với bà cả tiếng đồng hồ ấy chứ.

Bà Nérisse [cười] Ông quá khen.

Ông Mafflu. Thế bà tha lỗi cho tôi chứ?

Bà Nérisse [tiễn ông ra cửa] Có chuyện gì mà người ta lại không thể tha lỗi cho ông cơ chứ?

Ông Mafflu [quay lại] Này bà—

Bà Nérisse. Không, không. Chào ông nhé.

Ông Mafflu. Chào bà.

Ông bước ra ngoài.

Bà Nérisse [nói một mình] Thật chẳng tài nào giận nổi con người này!

Thérèse bước vào, tay đeo một chiếc túi da chồn nhỏ. Cô mặc một bộ váy sáng màu, trông rất tươi tắn và có vẻ trẻ trung hơn.

Thérèse. Chào bà ạ. Tôi rất xin lỗi vì đến muộn. Tôi vô tình gặp ông Féliat, anh trai của mẹ đỡ đầu tôi.

Bà Nérisse. Sức khỏe bà Guéret thế nào rồi em?

Thérèse. Ông ấy bảo bà vẫn khỏe ạ.

Bà Nérisse. Thế còn ông Guéret có thích ngôi nhà mới không?

Thérèse. Dạ có, ông ấy thích lắm ạ.

Bà Nérisse. Còn bà Guéret?

Thérèse. Trông bà có vẻ hoàn toàn vui vẻ.

Bà Nérisse. Thật là may quá. Đây là bức thư ông Nérisse viết cho em gửi vị chủ biên nọ nhé. [Bà đưa cho cô một bức thư chưa dán phong bì]

Thérèse. Ồ, em cảm ơn bà ạ!

Bà Nérisse. Em đã dò hỏi xem khi nào ông ta có thể tiếp em chưa?

Thérèse. Dạ vào lúc hai giờ chiều ngày mai ạ. Lúc ấy bà có thể cho phép em nghỉ không?

Bà Nérisse. Được chứ, chắc chắn rồi.

Thérèse. Em cảm ơn bà.

Bà Nérisse. Sao em không đọc thư đi? Em thấy nó đang mở đấy chứ.

Thérèse. Dạ, để em gấp lại ạ.

Bà Nérisse. Đọc đi em.

Thérèse. Dạ? Đọc ạ?

Bà Nérisse. Ừ, đọc đi.

Thérèse [đọc] Ồ, thế này thì nhiều quá ạ. Thật quá tử tế. Có bức thư thế này thì bài viết của em chắc chắn sẽ được đọc cho mà xem. Ông Nérisse tốt thật đấy! Bà chuyển lời giúp em rằng em vô cùng biết ơn ông ấy nhé?

Bà Nérisse [lạnh nhạt] Ừ. [Bà cố tỏ ra niềm nở] Dĩ nhiên tôi sẽ nói lại với ông ấy. Nhưng chính tay tôi đã đọc cho thư ký đánh máy bức thư đó đấy chứ. Ông Nérisse chỉ ký tên thôi. [Bà bấm chuông]

Thérèse. Vậy thì em lại phải mang ơn thêm một cử chỉ tốt đẹp nữa của bà rồi.

Bà Nérisse [nói với cậu nhân viên tập sự] Tôi đang chờ ông Cazarès đấy.

Cậu bé. Thưa ông—?

Bà Nérisse. Chủ biên cũ của chúng ta—ông Cazarès ấy. Em biết rõ ông ấy mà.

Cậu bé. Dạ vâng, thưa bà, em biết ạ!

Bà Nérisse. Ông ấy sẽ đi cùng một vị khách nữa. Em hãy dẫn thẳng họ vào phòng ông Nérisse rồi báo cho tôi biết nhé.

Cậu bé. Dạ vâng, thưa bà.

Trong suốt cuộc trò chuyện này, Thérèse đã cởi mũ và cất vào trong một chiếc tủ chén. Cô mở một chiếc hộp các-tông màu xanh lá, cất găng tay và mạng che mặt vào đó—cẩn thận gấp gọn chiếc mạng che—cả bức thư của ông Nérisse nữa. Cô lấy ra một chiếc gương nhỏ, chỉnh trang lại mái tóc rồi cất đi. Cuối cùng cô đóng hộp lại.

Bà Nérisse. Ông Cazarès sắp mang đến cho chúng ta một nhà tài trợ mới. Chúng ta sắp sửa thay đổi tờ báo rồi. Lát nữa tôi sẽ kể cho em nghe toàn bộ. [Đổi giọng] Này em, giữa em và ông Cazarès có chuyện gì thế?

Thérèse [đơn thuần] Dạ hoàn toàn không có gì ạ.

Bà Nérisse. Thế anh ta không mến em một tí tẹo nào sao?

Thérèse. Em chịu đấy ạ. Nếu có thì anh ấy cũng chẳng nói gì với em cả.

Bà Nérisse. Anh ta vẫn luôn cư xử rất đàng hoàng với em chứ?

Thérèse. Vâng, luôn luôn ạ.

Bà Nérisse. Thế còn ông Nérisse thì sao?

Thérèse. Ông Nérisse ạ? Em không hiểu ý bà lắm.

Bà Nérisse. Ồ, em hiểu thừa đi chứ. Đã bao giờ ông ấy tán tỉnh em chưa?

Thérèse [tổn thương] Ồ, thưa bà!

Bà Nérisse [nhìn chăm chú vào cô rồi trìu mến cầm lấy cả hai tay cô] Xin lỗi em, đứa bé ngoan của tôi ạ. Tôi thừa biết em ngoan ngoãn và ngay thẳng nhừng nào. Đừng để bụng những lời tôi nói nhé. Tôi biết đôi khi mình thật khó chịu. Cứ có cảm giác là ông Nérisse không còn thương tôi như trước nữa.

Thérèse. Ồ, thực tình đó chỉ là do bà tưởng tượng ra thôi ạ.

Bà Nérisse. Mong là thế. Chắc dạo này thần kinh tôi hơi căng thẳng. Tôi gặp bao nhiêu là rắc rối với tờ báo thời gian này. Mọi chuyện chẳng suôn sẻ gì cả. [Thérèse làm điệu bộ thở dài] Chúng ta sẽ thử cái gì mới xem sao. Lần này tôi nghĩ mọi thứ sẽ ổn thôi. Em cứ chờ mà xem. [Ngừng lại] Gì thế nhỉ? Ổng gọi à? Chắc mẩm cái cậu ngốc nghếch đó chưa thèm nạo lò sưởi rồi, mà có đời nào cậu ta nghĩ đến chuyện đấy đâu. Cứ như một đứa trẻ to xác ấy. [Khi bà bước về phía phòng của ông Nérisse—căn phòng bên cánh trái—thì cánh cửa bên cánh phải mở ra, cô Grégoire bước vào. Cô đã cởi mũ. Bà Nérisse quay người lại phía cô] Ơ kìa, cô Grégoire đấy ư! Em biết đấy, tiến sĩ Grégoire ấy mà! [Nói với cô Grégoire] Đây là cô Thérèse. [Họ bắt tay nhau] Tôi đã nói với em về cô ấy rồi đấy. Cô ấy sẽ giải thích mọi thứ cho em trong chớp mắt thôi. Tôi sẽ quay lại ngay và giới thiệu em với mọi người nhé. Xin lỗi em cho tôi đi có một phút thôi. [Bà bước ra hướng bên trái]

Thérèse [vui vẻ] Thật tình tôi chẳng biết bà Nérisse muốn tôi giải thích cho cô điều gì nữa. Cô có biết tờ báo của chúng mình không?

Cô Grégoire. Không, tôi chưa đọc bao giờ.

Thérèse. Chưa đọc bao giờ ư! Chưa bao giờ thấy tờ Woman Free sao?

Cô Grégoire. Chưa bao giờ. Tôi chỉ biết tiếng nó thôi.

Thérèse. Lạ thật đấy! Nào, đây là một số báo. Cô thấy đấy, nó chia làm hai phần, và chúng hoàn toàn khác nhau. Phần này là lý luận, phần kia là những mục giải trí. Bà Nérisse đã nghĩ ra cách đó đấy.

Cô Grégoire [vừa lật các trang vừa đọc] "Quyền bầu cử cho phụ nữ."

Thérèse [đọc cùng cô] "Quyền bầu cử cho phụ nữ," "Chấm dứt nô lệ." Và rồi sang trang này là những thứ nhẹ nhàng hơn.

Cô Grégoire. Những thứ phù phiếm á?

Thérèse. Phù phiếm đấy. Một câu chuyện ngắn. "Góc làm đẹp."

Cô Grégoire [vừa đọc vừa cười khúc khích] "Trang của bác sĩ."

Thérèse. Ồ, tệ quá cơ! Nhưng mà đâu phải tôi là người đầu tiên thốt ra hai từ "phù phiếm" đâu nhé!

Cô Grégoire [vẫn đang cười] Tôi sẽ chịu đựng được thôi. Thế sau "Trang của bác sĩ" là gì nữa?

Thérèse. "Góc làm đẹp" và "Góc nhặt nhạnh."

Cô Grégoire. Góc nhặt nhạnh ư?

Thérèse. Vâng. Đó là một chuyên mục nơi những độc giả thật sự lẫn tưởng tượng trao đổi ghi chú với nhau về các công thức nấu ăn, mẹo vặt gia đình, nước dưỡng tóc, đại loại thế.

Cô Grégoire. Nghe hay phết nhỉ.

Thérèse. Tôi phải thú nhận rằng đây là phần được đọc nhiều nhất đấy.

Cô Grégoire. Tôi chẳng ngạc nhiên tẹo nào.

Thérèse. Tôi e rằng chúng ta không thể tự lừa dối mình rằng ông Nérisse đã hoàn toàn thành công. Mỗi người trong chúng ta có xu hướng chỉ thích chuyên mục của riêng mình. Ở đây chúng ta có một cô bé, Caroline Legrand, thuộc ban biên tập, là một người cực kỳ cấp tiến. Cô phải nghe cô ấy bàn luận về chủ đề "Xà phòng Nữ thần" và "Dầu thơm phương Đông" mới thấy thế nào.

Cô Grégoire. Chắc nó làm cô ấy nổi điên lên à?

Thérèse. Cô ấy giống như một vị thánh ngỗ ngược; lúc thì hung hăng lúc lại trìu mến, đôi khi có chút nực cười nhưng cực kỳ đáng yêu và rộng lượng. Cô ấy đơn thuần đến mức những kẻ xấu tính có thể dễ dàng xỏ mũi, nhưng tất cả những người tử tế đều quý mến cô ấy.

Cô Grégoire. Liệu tôi có phải làm việc cùng cô ấy nhiều không?

Thérèse. Không nhiều lắm đâu. Cô sẽ thuộc quyền quản lý của cô de Meuriot, và thế là cô may mắn rồi đấy. Cô ấy tuyệt lắm. Cả đời cô ấy chỉ toàn hy sinh vì người khác. Cô ấy là người bạn lớn của tôi—cũng là người duy nhất tôi có.

Cô Grégoire [lại cầm tờ báo lên] Thế nhưng sao thế này? Những người viết bài cho các cô toàn là đàn ông cả. Gabriel de—, Camille de—, Claud de—, René de—, Marcel de—.

Thérèse. Ơ hay! Trước giờ tôi chưa từng để ý điều đó đấy. Đấy là bút danh của những cây bút bên mình đấy.

Cô Grégoire. Toàn là tên đàn ông ư?

Thérèse. Vâng. Người ta vẫn trọng nam giới trong nghề cầm bút hơn mà. Cô thấy đấy, đó là những cái tên dùng cho cả nam lẫn nữ đều được. Camille, René, Gabriel.

Cô Grégoire. Chỉ có độc một cái tên phụ nữ—Tử tước phu nhân de Renneville.

Thérèse. Đó là bệnh chuộng danh vọng đấy! Ấy là bút danh của bà Nérisse.

Cô Grégoire. Ồ, tôi đoán thế là một cách kinh doanh khôn ngoan.

Cô de Meuriot bước vào từ cửa phía sau, tay ôm một bọc thư từ.

Cô de Meuriot. Thư tới rồi đây Thérèse ơi.

Thérèse. Giới thiệu với cô, đây là cô de Meuriot. [Giới thiệu cô Grégoire] Cây bút mới của chúng ta đấy ạ.

Cô de Meuriot. Chào mừng cô đến với tòa soạn.

Cánh cửa bên trái mở ra và bà Nérisse lùi bước đi ra, miệng vẫn tiếp tục nói với ông Nérisse, người vẫn khuất bóng bên trong căn phòng phía trong.

Bà Nérisse. Vâng, mình nhé. Vâng, mình nhé. Vâng, mình nhé.

Cô Grégoire ngẩng lên nhìn bà Nérisse.

Cô de Meuriot và Thérèse quay mặt đi để giấu những nụ cườim; cuối cùng bà Nérisse đóng cửa lại, chẳng mảy may hay biết gì, rồi bước lên phía trước. Bà nói với cô Grégoire.

Bà Nérisse. Nào cô em. Tôi sẽ dẫn cô đi ra mắt mọi người nhé. [Nói với cô de Meuriot] À! Thư từ đến rồi đấy à. Thérèse, em bóc thư giùm tôi nhé?

Cô de Meuriot. Vâng, để chúng tôi bóc cho ạ.

Bà Nérisse [đứng ở cánh cửa bên phải, quay sang nói với cô Grégoire] Mời cô đi trước. [Họ bước ra ngoài]

Cô de Meuriot [mỉm cười] Tôi nghĩ bạn mới của chúng ta có vẻ hơi buồn cười đấy. Trông cô ấy xinh xắn thật.

Thérèse. Vâng, và trông cũng rất tháo vát nữa ạ.

Cô de Meuriot. Thôi, chúng ta vào việc thôi nào.

Cô ngồi xuống bàn làm việc. Thérèse ngồi ngay gần đó ở đầu chiếc bàn ấy. Trong suốt những diễn biến tiếp theo, Thérèse dùng dao rạch thư để bóc các phong bì rồi chuyển sang cho cô de Meuriot, người sẽ lấy thư ra, liếc nhìn qua rồi phân thành ba hoặc bốn chồng nhỏ.

Thérèse. Đây ạ! [Đưa ra bức thư đầu tiên]

Cô de Meuriot [vừa làm việc vừa hỏi] Thế còn em? Sáng nay thế nào rồi? [Nhìn chăm chú vào cô rồi giơ ngón tay ra dọa] Em mệt rồi đấy, cô bé ạ. Đêm qua em lại thức khuya làm việc chứ gì.

Thérèse. Em muốn tranh thủ chép xong bản thảo của mình. Mất khối thời gian luôn, vì em muốn nó phải sạch đẹp như chữ in ấy ạ.

Cô de Meuriot [nghiêm nghị] Em biết là mình không được phép đổ bệnh đâu đấy, Thérèse.

Thérèse. Cô tốt với em biết bao, cô de Meuriot ạ, và em thật may mắn khi có cô là bạn. Không có cô thì em biết xoay sở ra sao đây?

Cô de Meuriot. Thế còn mẹ đỡ đầu của em thì sao?

Thérèse. Em không hợp với bà ấy. Bà ấy chưa bao giờ giấu được sự chán ghét dành cho em, và cuối cùng thì nó cũng bùng nổ. Khi thấy dù có nói gì đi nữa thì em vẫn nhất quyết rời đi, bà ấy liền buông xuôi và làm một trận lôi đình kinh khủng. Và tệ hơn thế nữa, bố đỡ đầu nhân hậu của em lại hùa vào hùa theo! Cứ như thể họ coi việc em muốn tự lập là một sự sỉ nhục trực diện giáng vào họ vậy. Hôm nay nhiều thư thế không biết.

Cô de Meuriot. Mùa gia hạn các khoản đặt mua báo mà lại.

Thérèse. Ồ, thế ra là vậy ạ? Thế nên cô thấy đấy, chúng em chia tay, không hẳn là kẻ thù—mà, ờ thì—vẫn giữ cái gọi là thể diện. Giờ chúng em thỉnh thoảng gửi cho nhau mấy lá thư ngắn, nửa lạnh lùng nửa thân thiết. Em nói thật đấy, không có cô chắc em cô độc lắm.

Cô de Meuriot. Tôi cũng cô độc chẳng kém gì em đâu.

Thérèse. Ít ra bây giờ em còn có người để trò chuyện và kể lể mấy nỗi muộn phiền cỏn con của mình. Không hẳn chỉ là thế đâu ạ. Người ta luôn tìm được những kẻ sẵn sàng lắng nghe và thương hại mình, nhưng cái khó tìm là một người mà mình có thể thổ lộ những giấc mơ viển vông nhất mà không sợ bị cười chê. Thế mới là tình bạn đích thực chứ. [Cô dừng tay làm việc nhưng vẫn nói tiếp] Dám suy nghĩ thành tiếng trước mặt một người khác và để cô ấy thấy những vị thần trong chốn đền thờ bí mật của lòng mình, đồng thời chắc chắn rằng mình không đem những điều trân quý ấy ra cho thiên hạ phỉ báng. Em yêu cô biết bao vì cô chính là con người như thế và vì cô đã dành chút ít quan tâm cho em. [Cô lại cắm cúi làm việc tiếp]

Cô de Meuriot. Tôi không chỉ quan tâm một chút đâu, Thérèse ạ! Tôi quan tâm đến em nhiều lắm đấy. Tôi quý em vì em dũng cảm, biết lao đầu vào những chướng ngại vật hệt như một cỗ xe húc tường nhỏ bé, và vì em ngay thẳng, thành thật để người ta có thể tin cậy.

Thérèse [vẫn đang loay hoay không mở nổi bức thư trên tay] Cô đưa giùm em cái kéo với ạ. Cảm ơn cô. [Cô cắt rạch phong bì] Em có hội tụ tất cả những đức tính đó đi chăng nữa mà không có cô nhìn nhận thì cũng bằng thừa mà thôi.

Cô de Meuriot. Hãy nhớ rằng khi làm bạn với em, tôi nhận lại nhiều chẳng kém gì những gì tôi cho đi đâu. Gia đình tôi rất theo đạo và cực kỳ kiêu hãnh về tước hiệu của dòng tộc. Tôi đã dứt khoát rời nhà ra đi, nhưng kể từ đó tôi hoàn toàn cô độc—cô độc suốt ba mươi năm trời. Giờ đây tôi đâm ích kỷ khi quý mến em đấy. Tôi đã có quá ít những niềm hạnh phúc kiểu ấy trong đời.

Thérèse. Cô đã làm biết bao điều cho phụ nữ. Cô đã giúp đỡ cho bao nhiêu người.

Cô de Meuriot [chạm tay vào những chồng thư] Lại thêm một người nữa hủy gia hạn đây này.

Thérèse. Không biết bà Nérisse sẽ nói sao đây? [Nói tiếp] Cô biết đấy, Thérèse không chỉ muốn thành công đâu ạ. Em mang một hoài bão lớn. Em muốn nghĩ rằng sự hiện diện của mình trên cõi đời này sẽ giúp thế giới bớt đi dù chỉ một chút khổ đau. Đó là điều em chẳng thể thưa với ai ngoài cô.

Cô de Meuriot [trìu mến] Thérèse mang một tâm hồn nhiệt huyết.

Thérèse. Vâng, Thérèse mang một tâm hồn nhiệt huyết. Chính cô là người đầu tiên nói câu đó về em, và em nghĩ mình xứng đáng với nó. [Đổi giọng] Sổ ghi danh sách đặt báo đây ạ. [Cô đưa cuốn sổ và tiếp tục với giọng điệu ban đầu] Giống như Guyan, em có nhiều nước mắt hơn mức cần thiết cho những nỗi đau của chính mình, thế nên em có thể ban phát số dư thừa ấy cho người khác. Không chỉ nước mắt đâu, mà cả lòng dũng cảm cùng sự an ủi mà bản thân em chẳng có dịp dùng hết. Cô có hiểu ý em không?

Cô de Meuriot. Có, tôi hiểu chứ, em yêu ạ. Tôi như thấy lại tuổi trẻ của chính mình qua em vậy. [Buồn bã] Ồ, tôi mong rằng em—nhưng tôi không muốn gợi lại mấy hồn ma dĩ vãng ấy nữa; chỉ tổ làm em thêm đau lòng thôi. Có lẽ những cuộc đời như tôi là cần thiết, dẫu chỉ để làm nổi bật những cuộc đời tươi đẹp hơn mà thôi. Hãy giữ lấy những giấc mơ đẹp đẽ của em đi. [Một thoáng im lặng] Nghĩ đến chuyện thay vì làm một bà cô già, lẽ ra tôi đã có thể là mẹ của một cô gái như em!

Thérèse [ngướt người sang phía cô và hôn lên mái tóc cô] Xin cô đừng khóc.

Cô de Meuriot [mắt ngấn lệ nhưng khóe môi mỉm cười] Không, không, tôi không khóc đâu; và khi tôi nghĩ rằng đâu đó ngoài kia có một người đàn ông mà em đang yêu!

Thérèse [mỉm cười] Đến một ngày nào đó em sẽ kể cho cô nghe thật nhiều chuyện về René.

Cô de Meuriot. Em đã gặp lại anh ta à?

Thérèse. Vâng ạ.

Cô de Meuriot. Nhưng chẳng phải hai người không được phép gặp nhau nữa cơ mà.

Thérèse [với một nụ cười tinh nghịch] Vâng, lẽ ra chúng em không được gặp nhau nữa. Người ta cứ nói thế rồi rốt cuộc vẫn gặp nhau tuốt. Nếu René vẫn cứ yểu xìu và thảm hại như cái hồi em chia tay anh ấy ở buổi tối tiệc nhà Barberine, thì có lẽ em chẳng bao giờ thèm ngó ngàng đến anh ấy nữa. Cô đâu có biết René của em đã làm được những gì đâu, đúng không?

Cô de Meuriot. Không.

Thérèse. Em đã mong ngóng được kể cho cô nghe biết bao. [Háo hức] Số là, anh ấy đã đổi thay hoàn toàn. Anh ấy trở thành một người khác hẳn. Ồ, anh ấy chưa hẳn là một kỳ quan năng suất gì cho cam, nhưng anh ấy không còn là cái cậu thanh niên bất lực suốt ngày ngửa tay xin tiền bố mẹ khi đã ở tuổi hai mươi lăm nữa.

Cô de Meuriot. Thế cơ duyên nào đã mang lại sự tiến bộ lớn lao đến thế?

Thérèse [nhìn cô với vẻ tinh ranh] Cô lại làm em đỏ mặt rồi kìa.

Cô de Meuriot. Có phải vì tình yêu dành cho em không?

Thérèse. Em nghĩ là vì yêu em đấy. Để em kể cô nghe nhé. Anh ấy muốn gặp lại em, bèn rình ở cửa mỗi khi em tan sở, y như thể em là một cô thợ may tập sự vậy. Rồi tối hôm sau anh ấy lại đến, rồi tối hôm sau nữa. Trên quãng đường từ đây về nhà trọ, chúng em cứ ríu rít trò chuyện không ngớt. Hai đứa có bao nhiêu chuyện để nói với nhau hơn bất cứ lúc nào trước kia, và em bắt đầu nhận ra rằng sự thiếu ý chí và nghị lực của anh ấy phần lớn là hậu quả của việc cứ bám riết lấy gia đình mà thôi. Rồi biến cố xảy ra. [Cô cười] Một biến cố vô cùng may mắn. Bố anh ấy chính thức ra lệnh cấm tuyệt đối không được gặp em nữa; đe dọa rằng nếu trái lệnh sẽ cắt tiền trợ cấp. Cô đoán xem René của em đã làm gì nào? Anh ấy gửi trả lại tấm séc mà gia đình vừa cho kèm theo một bức thư lịch sự, nhã nhặn và rất đỗi đàng hoàng. Sau đó anh ấy xin thôi việc ở văn phòng cũ và kiếm được một chân trong một công ty thương mại với mức lương còm cõi đến mức nực cười, và anh ấy đã làm việc ở đó chăm chỉ cho đến tận bây giờ. [Cười] Anh ấy làm cho tất cả những thanh niên khác trong văn phòng phải sửng sốt vì độ chuyên tâm của mình. Dần dà anh ấy đâm ra hứng thú với công việc được giao. Anh ấy tự mày mò đọc sách vở chuyên ngành; ban giám đốc để mắt tới và đối xử nhã nhặn với anh ấy, và giờ đây họ đã cử anh ấy đi công tác quan trọng ở Tunis. Và tất cả những chuyện đó anh ấy đều làm vì yêu em đấy! Cô thấy em có nên thương anh ấy một chút không nào? Có nên không chứ?

Cô de Meuriot. Có chứ, em yêu. Nhưng mà nếu anh ấy đang ở Tunis cơ mà?

Thérèse. Ồ, anh ấy sẽ về thôi ạ.

Cô de Meuriot. Thế khi nào thì đám cưới diễn ra?

Thérèse. Anh ấy tin chắc rằng cuối cùng gia đình sẽ phải xuôi chiều nếu anh ấy kiếm được tiền. Chúng em sẽ chờ.

Cậu nhân viên tập sự bước vào, tay ôm bảy hoặc tám bưu kiện tròn.

Cậu bé. Bản thảo của sáng nay đây ạ.

Cô de Meuriot. Em cứ để chúng chung với mấy bọc kia đi.

Cậu bé. Có một vị nữ độc giả cứ nằng nặc đòi gặp trực tiếp các cô cho bằng được. Chị ta bảo bài viết của mình vô cùng quan trọng. Nó nằm trong đống kia kìa ạ.

Cô de Meuriot. Được rồi.

Cậu bé. Cô Caroline Legrand đang tới đấy ạ.

Cậu mở cửa và né sang một bên để Caroline Legrand bước vào. Cô mặc một chiếc áo khoác dài may theo kiểu vest màu nâu, mặc áo ghi-lê trắng và đeo một chiếc cà vạt màu vàng.

Caroline Legrand. Chào Meuriot nhé.

Cô de Meuriot. Chào Caroline Legrand. [Họ bắt tay nhau]

Caroline Legrand. Có vẻ như ở đây lại sắp có chuyện mới mẻ gì đúng không?

Cô de Meuriot. Chắc là có đấy, nhưng tôi chẳng biết gì sất.

Caroline Legrand. Tôi đoán là tờ báo đang làm ăn bết bát đây mà, lớp đường bọc ngoài chẳng che nổi viên thuốc đắng ngắt đâu. Kế đến bài viết thứ ba mươi của bà Nérisse về đề tài ly hôn theo đơn phương chẳng tài nào khuấy động nổi sự hào hứng lần này nữa đâu. Bà ấy cứ ra rả rao giảng về tình yêu tự do, nhưng thực chất ban đầu lập ra tờ báo này chỉ vì tưởng nó sẽ giúp mình thay đổi luật pháp để được cưới "cục cưng" của đời mình mà thôi.

Thérèse. Chị Legrand ơi, em có tin này chắc chắn sẽ làm chị thích thú đấy.

Caroline Legrand. Bọn đàn ông chết hết rồi à?

Thérèse. Không, chưa đâu ạ; nhưng em nghe nói ở một thị trấn nhỏ nọ người ta đang lập ra một Hiệp hội Lao động Nữ đấy.

Caroline Legrand. Sẽ chẳng thành công đâu. Đàn bà ngốc lắm.

Thérèse. Họ đã mở một xưởng làm việc đặc biệt ở đó, và họ sẽ đảm nhận những công việc trước nay vốn chỉ dành cho nam giới.

Caroline Legrand. Tuyệt cú mèo! Thêm được một nữ công nhân là bớt đi được một đứa nô lệ.

Cô de Meuriot [nghiêm nghị] Chị có chắc chắn thế không đấy?

Caroline Legrand. Ồ, cô đừng có hiểu lầm ý tôi nhé! [Quả quyết] Lắng nghe này. Sẽ đến một thời kỳ mà người ta sẽ phải cảm thấy xấu hổ vì từng bắt phụ nữ lao động chẳng khác nào họ đang xấu hổ vì chuyện nuôi nô lệ ngày nay. Nhưng mà, cho đến lúc đó—

Thérèse. Giới chủ đang cảm thấy khá lo lắng về chuyện đó đấy ạ.

Caroline Legrand. Họ lo là phải. Rất nhanh thôi sẽ diễn ra một cuộc phản kháng dữ dội trong giới nam giới chống lại nguồn nhân công phụ nữ giá rẻ này. Sẽ lại có một cuộc đấu tranh giới tính mới—cuộc đấu tranh vì miếng cơm manh áo. Đàn ông sẽ dùng mọi sức mạnh và sự tàn nhẫn để tự vệ. Sắp tới thời kỳ mà sự galant và sĩ phu hiệp nghĩa sẽ vứt xó hết cho mà xem, tôi nói cho mà biết.

Bà Nérisse bước vào.

Bà Nérisse. Ồ, chào Legrand nhé. Mừng vì cô có ở đây, tôi đang muốn xin ý kiến của cô về một ý tưởng mới mà tôi muốn triển khai trên tờ Woman Free. Một chuyên mục trao đổi thư từ về việc thành lập một liên hiệp gồm các phụ nữ thượng lưu—

Caroline Legrand. Thế còn những người phụ nữ khác thì sao?

Bà Nérisse [nói tiếp, chẳng thèm đếm xỉa gì đến cô]—và những nhân vật thời thượng, những người sẽ cam kết không đội mũ gắn đồ trang trí làm từ cánh hoặc lông chim nữa.

Caroline Legrand. Thế cô định dẹp bỏ tờ Woman Free để đổi thành tờ Birds Free đấy à?

Bà Nérisse. Ý cô là sao?

Caroline Legrand. Tốt hơn là cô nên lập một liên hiệp nhằm dẹp bỏ luôn cái mũ để phản đối sự bóc lột sức lao động của những người phụ nữ khâu vàm mũ với giá rẻ mạt và làm ruy-băng chẳng bõ dôi dư. Tôi sẽ bận tâm đến số phận của mấy con chim sẻ khi nào tôi không còn phải lo lắng cho số phận của những nữ thợ may bị bóc lột nữa.

Bà Nérisse. Ồ, dĩ nhiên rồi. Đó chính là bài viết mà chúng ta phải thực hiện đấy.

Caroline Legrand. Dĩ nhiên.

Bà Nérisse. Chúng ta sẽ viết nó dưới dạng một bức thư gửi cho một nghị sĩ quốc hội—tốt hơn hết nên là đàn ông, bởi vì chúng ta sắp bắt bẻ ông ta vào thế sai—một nghị sĩ muốn thành lập liên hiệp mà tôi vừa đề xuất. Những gì cô vừa nói về loài chim sẻ sẽ là một cái kết vô cùng đắt giá. Cô viết bài này nhé?

Caroline Legrand. Chơi luôn! May mà cô không quá cố chấp với các ý tưởng của mình, bởi vì thỉnh thoảng chúng vẫn có thể được cải thiện thêm. Tôi nghĩ mai mốt tôi sẽ ôm trọn việc viết báo thay cho cô luôn quá.

Bà Nérisse. Thôi qua kia bảo cô Grégoire và bà Chanteuil vào đây hộ cái. Họ sẽ làm cô đau đầu đấy, nhưng tôi đang cần họ ở đây.

Caroline Legrand. Để viết về "Xà phòng Nữ thần" chứ gì. Tôi lạ gì.

Cô bước ra hướng cửa bên phải.

Bà Nérisse. Con bé ấy hơi điên rồ chút, nhưng thỉnh thoảng cũng có những ý tưởng hay phết.

Cậu nhân viên tập sự bước vào.

Cậu bé [nói với bà Nérisse] Các ông ấy đến rồi đấy ạ, có ông Cazarès và một vị quý ông khác nữa.

Bà Nérisse. Họ đang ở chỗ ông Nérisse à?

Cậu bé. Vâng, thưa bà.

Bà Nérisse. Được rồi, tôi sang ngay đây. [Cậu bé lui ra. Bà quay sang nói với những người khác] Các cô chia nhau ra mà làm việc đi. [Nói với bà Chanteuil và cô Grégoire, những người vừa từ bên phải bước vào] Còn khối việc phải làm đấy nhé. [Bà bước ra hướng bên trái]

Cô de Meuriot. Chúng ta ngồi xuống đi thôi. [Cô ngồi xuống và vừa nói vừa ra hiệu để mọi người ổn định chỗ ngồi quanh bàn. Cô cầm lấy bức thư đầu tiên lên] Thư này dành cho bộ phận quảng cáo. Cô Baron có ở đây không?

Thérèse. Dạ không, tội nghiệp con bé. Nó đang lếch thếch đi khắp Paris để cố kiếm lấy vài mẩu quảng cáo đấy ạ.

Bà Chanteuil. Đúng là một công việc nhọc nhằn, đi gõ cửa xin quảng cáo cho một tờ báo mà ba phần tư số người nó tiếp cận chưa từng nghe tên bao giờ. Nghĩ lại cảnh ngày trước mình từng phải chịu đựng cái công việc ấy mà tôi thấy sởn cả gai ốc.

Thérèse. Lại thêm con bé Baron vốn nhút nhát nữa chứ!

Cô de Meuriot. Tháng trước nó kiếm nổi vỏn vẹn năm mươi quan.

Cô Grégoire. Tôi biết cô ấy, mới đây tôi có gặp; cô ấy bảo mình đang gặp vận may, được hẹn gặp giám đốc của Viện Thanh xuân.

Bà Chanteuil. Thế mà nó lại tưởng thế là may đấy nhé!

Cô Grégoire. Nghe nói đó là nơi cô có thể kiếm chác khá khẩm.

Bà Chanteuil [nghiêm nghị] Vâng, các cô gái trẻ có thể kiếm tiền ở đó nếu xinh đẹp; nhưng cô có hình dung nổi cái giá phải trả là gì không? Có cho vàng tôi cũng chẳng thèm đặt chân vào cái xó đó lần thứ hai.

Cô de Meuriot. Ồ, tội nghiệp cô bé quá! Trời ơi! [Một thoáng im lặng. Cô bắt đầu phân loại thư từ]

Thérèse [lẩm bẩm một mình] Tên gọi tờ Woman Free của chúng ta ngẫm lại mới thật là một sự mỉa mai cay đắng làm sao.

Cô de Meuriot [cầm bức thư trên tay] Ồ, cô Chanteuil, cô làm cái trò gì thế này? Lại có một vị độc giả nổi giận lôi đình đây này. Cô ấy bảo cô đã đề nghị cung cấp cho cô ấy vài thông tin ở chuyên mục làm đẹp. [Đọc] Có một điểm cô ấy đã hiểu lầm. Cô ấy viết thư dưới bút danh "Mãi Mãi Trẻ Trung", và hình như cô đã trả lời rằng: "Mãi Mãi Trờ Trung là một sự lầm tưởng." [Cả trang 63] Cô ấy nghĩ cô cố tình làm thế để sỉ nhục cô ấy đấy. Cô phải viết ngay một bức thư xin lỗi đi thôi.

Bà Chanteuil. Vâng, thưa cô.

Cô de Meuriot [giơ một bức thư khác lên] "Góc thắc mắc tình cảm." Phần của cô đấy, Thérèse. [Cô đọc] "Tôi cảm thấy buồn bã quá vì mình đang già đi," v.v. Hãy trả lời rằng, "Cớ sao phải buồn—"

Thérèse. "Tóc bạc chính là vương miện của—" [Cô viết nguệch ngoạc vài chữ bằng bút chì lên bức thư mà cô de Meuriot vừa đưa sang]

Cô de Meuriot. "Ảnh hưởng chiêm tinh." [Đảo mắt nhìn quanh] Ai phụ trách chuyên mục "Ảnh hưởng chiêm tinh" thế nhỉ?

Bà Chanteuil. Dạ tôi ạ.

Cô de Meuriot [chuyền thư sang] Của cô đây, hai, ba bức—có bức thiếu cả phiếu chuyển tiền bưu điện kìa. Quăng thẳng cái đó vào sọt rác giúp tôi. Nhớ là luôn phải hứa hẹn với họ về vận may, kèm theo chút khó khăn cỏn con để tạo thêm hương vị cho thành công nhé. Và đừng quên khẳng định họ đầy ắp những phẩm chất tốt đẹp, kèm theo chút nhược điểm đáng yêu cùng kiểu khiếm khuyết mà người ta thích khoe khoang. [Đọc tiếp] "Mẹo dùng lòng trắng trứng để khử vị chát của rau chua," "Cách tẩy vết mực." Mấy cái này của cô đấy, cô em.

Cô Grégoire. Vâng ạ. [Cô cầm lấy mấy bức thư] Lúc đỗ đại học tôi có ngờ đâu lại phải làm mấy thứ này đâu cơ chứ.

Cô de Meuriot [đọc tiếp] "Béo phì"; phần của cô nốt đấy. [Liếc nhìn lại bức thư] Con mồi này muốn gì đây? [Lật giật các trang giấy] Bốn trang cơ à; à đây rồi—"Dáng người mảnh mai—hông nhỏ lại—không bị quá béo ở bất cứ đâu khác." Cái này chuyển cho bác sĩ nhé. [Cô đưa bức thư cho cô Grégoire cùng mấy bức khác nữa]

Cô Grégoire. Xà phòng I-ốt-đô-fom.

Cô de Meuriot. Cô em ơi, không phải thế đâu, "Xà phòng Nữ thần" cơ.

Cô Grégoire. Nhưng mà hai cái đó có khác gì nhau đâu cơ chứ.

Cô de Meuriot. Tôi biết chứ. Nhưng nghe tên nó kêu hơn nhiều. [Cầm bức thư khác lên] "Mũi đỏ"—

Cô Grégoire. Nước cốt chanh.

Cô de Meuriot [tiếp tục] "Lông mọc thừa." Nhớ phải giới thiệu loại kem mang lại tiền quảng cáo cho chúng ta đấy; đừng có nhầm lẫn vụ đó nhé. "Vết thâm đen trên cằm," "Nếp nhăn quanh mắt."

Cô Grégoire. Chẳng có thuốc nào chữa nổi mấy cái đó đâu.

Bà Chanteuil. Khuyên cô ta đi ngủ sớm và ngủ một mình ấy.

Cô de Meuriot. Thế thì dễ dãi quá, cô ta sẽ chẳng tin đâu. Kiếm cái gì khác đi. [Đọc tiếp] "Làm săn chắc mà không làm to ra"; cũng phần của cô nốt đấy. Còn lại tất cả những cái kia nữa. "Làm trắng răng," "Làm tóc sáng màu hơn," "Làm săn chắc vòng ngực."

Bà Chanteuil. Người ta toàn hỏi mấy cái đó thôi.

Cô de Meuriot [đọc] "Làm to mắt," "xóa sạch nếp nhăn"—"và cằm đôi"—"làn da sáng mịn"—"giữ gìn thanh xuân"—trời đất quỷ thần ơi! Hết rồi đấy. Không, còn sót một đứa muốn tay trắng nõn nà kìa. Đứa nào cũng giống đứa nào cả, tội nghiệp phụ nữ chúng mình!

Cô Grégoire. Và ngần ấy thứ chỉ để làm hài lòng đàn ông.

Bà Chanteuil. Để làm hài lòng một gã đàn ông hơn là một mụ đàn bà khác, rồi nhờ đó được cho ăn, cho ở và chu cấp cho đấy thôi.

Cô Grégoire [nghiến răng] Từ "được chu cấp" dùng chuẩn không cần chỉnh.

Cô de Meuriot. Ạ, cô Baron về kìa. [Nói với cô Baron] Sao rồi em? Vận may thế nào? [Trang 65]

Cô Baron [tiều tụy] Chẳng có ma nào ở văn phòng cả. Em đã cầm được hợp đồng quảng cáo có chữ ký của Viện Thanh xuân rồi đây. Giờ em phải qua nhà in đây. Đưa nó đây ạ. Chào mọi người nhé. [Một khoảng lặng]

Cô de Meuriot [nghẹn ngào] Tạm biệt em nhé, cô bé.

Họ buồn bã nhìn theo bóng cô khuất dạng. Một khoảng lặng kéo dài.

Thérèse [xúc động mạnh] Tội nghiệp, tội nghiệp con bé quá!

Cô de Meuriot [cũng vô cùng nghẹn ngào, chậm rãi] Chắc ở nhà con bé có người đang chịu đói ấy chứ.

Mỗi người thở dài hoặc rên lên một tiếng. Cô Grégoire, bà Chanteuil và cô de Meuriot đứng dậy, thu gom giấy tờ của mình.

Cô Grégoire. Tôi phải đi lo vụ "Trang của bác sĩ" đây.

Bà Chanteuil. Còn tôi phải về "Góc nhặt nhạnh."

Họ bước ra hướng bên phải. Thérèse chống cằm lên hai bàn tay, trầm ngâm suy nghĩ. Ông Nérisse bước vào từ phía sau.

Nérisse [vừa quay lại nói với những người vừa rời khỏi văn phòng bằng giọng cáu kỉnh] Tùy các người muốn làm gì thì làm. Tôi đã nêu quan điểm của mình rồi đấy. Tôi rửa tay gác kiếm. Khi nào bản thảo hoàn tất thì mang ra đây cho tôi. [Ông đóng sầm cửa lại. Thérèse nghe tiếng ông bèn gom giấy tờ định chuồn ra cửa bên phải. Ông gọi giật cô lại] Cô em!

Thérèse. Thưa ông!

Nérisse. Lại đây. Tôi có chuyện muốn bảo. [Thérèse quay lại] Bà Nérisse đã đưa bức thư giới thiệu mà tôi viết cho cô chưa?

Thérèse. Thưa rồi ạ. Xin ông tha lỗi vì em chưa kịp cảm ơn ông trước đó.

Nérisse. Có gì đâu.

Thérèse. Thật sự đó là một ơn huệ lớn đấy ạ.

Nérisse. Chẳng có gì to tát đâu.

Thérèse. Vâng, với bức thư đó chắc chắn em sẽ được tiếp đón hoàn toàn khác so với khi không có nó.

Nérisse. Tôi có thể viết cho cô bao nhiêu thư thế cũng được. Cần không nào?

Thérèse [lạnh lùng] Dạ thôi, cảm ơn ông.

Nérisse. Cô không chịu à?

Thérèse. Vâng.

Nérisse. Tại sao?

Thérèse. Thừa biết tại sao mà ông còn hỏi.

Nérisse. Cô vẫn giận tôi cơ à. Cách cô đối xử với tôi chỉ thiệt thân cô thôi đấy, thật đấy. Nghe này, chuyện thế này nhé. Moranville, chủ biên tờ tạp chí mà tôi vừa nhắc tới ấy, sẽ hẹn gặp tôi ở nhà hàng sau bữa tối. Tôi biết hắn đang cần đúng những mẩu truyện ngắn như kiểu cô viết vậy. Nhưng ngặt một nỗi Moranville chỉ đọc bản thảo của những người quen biết—hắn ta cứ bị ám ảnh cái mớ lý sự đó. Ồ, tôi thà khó mở lời với cô một việc mà xét cho cùng lại hoàn toàn tự nhiên giữa các đồng nghiệp với nhau, ấy là cùng đến ăn tối với tôi trước rồi gặp hắn sau. Tôi đâm ngại ngùng—[Thérèse ưỡn ngực đứng thẳng người lên] Cô thấy chưa, tôi đoán không sai. Cô chẳng tin tưởng gì tôi sất.

Thérèse. Ngược lại là đằng khác, em rất sẵn lòng đi ấy chứ. Dĩ nhiên bà Nérisse sẽ đi cùng ông chứ ạ?

Nérisse [bực bội] Bà Nérisse! Vớ vẩn! Cô tưởng tôi dắt díu bà ấy đi mọi nơi à? Thôi khỏi bàn nữa. Tôi có nói gì thì cô cũng chỉ thêm phần nghi kỵ mà thôi. [Thở dài] Mọi sự hiểu lầm và nghi kỵ này khiến tôi phát tởm. Sao thế gian này ngốc nghếch thế không biết! Có những lúc tôi thấy chán ngán mọi thứ, bao gồm cả chính bản thân mình! Tôi đang già đi. Tôi là kẻ thất bại. Tôi đang hoài phí thời gian và chôn vùi cuộc đời mình vào cái tờ báo vớ vẩn chẳng bao giờ ngoi lên nổi hàng lá cải vô danh này. Chẳng mấy chốc mà tôi tự tiêu diệt chính mình cho xem. [Trang 67]

Thérèse [vụng về tìm lời để nói] Xin ông đừng nói thế.

Nérisse. Có chứ, tôi sẽ tiêu đời thật đấy. Tôi vẫn còn chút cơ hội cứu vãn bản thân nếu hành động dứt khoát và dứt áo ra đi khỏi cái vũng lầy này. Nhưng tôi phải nhanh chân lên mới được. [Một thoáng im lặng. Thérèse không biết phải nói gì và cũng chẳng dám bỏ đi] Tôi chán chường quá—khổ sở quá!

Thérèse. Khổ sở lắm sao ạ?

Nérisse. Vâng. [Lại một thoáng im lặng nữa. Bà Nérisse bước vào, nhìn họ chằm chằm đầy hàm ý] Họ đi cả rồi à?

Bà Nérisse. Vâng, họ về hết rồi.

Nérisse. Mọi chuyện xong xuôi cả chứ?

Bà Nérisse. Xong rồi. Tôi hẹn gặp họ ở ngân hàng lúc bốn giờ chiều nay. Nhưng họ nhất quyết không nhượng bộ về khoản cắt giảm chi phí dành cho các cây bút.

Nérisse. Thế còn lịch xuất bản thì sao?

Bà Nérisse. Chúng ta sẽ ra báo hai tuần một số thay vì phát hành hàng tuần. [Hất hàm chỉ về phía cánh cửa bên phải] Anh phải sang nói chuyện với họ đi.

Nérisse. Lương của Thérèse cũng bị cắt giảm luôn à?

Bà Nérisse. Không thể phân biệt đối xử được.

Nérisse. Khó khăn nhỉ, ừ thì—tôi nghĩ đáng lẽ chúng ta phải lo liệu được gì đó cho cô ấy chứ.

Bà Nérisse. Tôi chẳng thấy cô ấy khác biệt gì so với những người còn lại cả. Anh có thấy thế không?

Nérisse. Ồ, thôi—thôi khỏi bàn nữa.

Bà Nérisse. Thế là tốt nhất. [Ông bước ra cửa bên phải. Nói một mình] Tôi nghĩ thế là cái chắc! [Quay sang Thérèse] Trong lúc ông Nérisse đang bận nói chuyện với gã kia, tôi có tranh thủ ngồi tán gẫu với ông Cazarès. Anh ấy nhắc đến em đấy. Anh ấy là một chàng trai tốt, lại có gia thế đàng hoàng em biết đấy. Bản tính ổn định lại khá giả—giả rất nhiều là đằng khác.

Thérèse [cười] Bà nói cứ như thể đang gả chồng cho em không bằng ấy!

Nérisse. Thế nhỡ anh ta nhờ tôi thăm dò ý em thì em tính sao?

Thérèse. Thì em xin thưa rằng vô cùng cảm tạ nhưng đành xin từ chối vinh hạnh đó ạ.

Nérisse. Anh ta có điểm gì không ổn à?

Thérèse. Không có gì cả ạ.

Bà Nérisse. Thế thì tại sao?

Thérèse. Làm sao mà kết hôn với ngần ấy thứ được chứ ạ.

Bà Nérisse. Em đã quyết định dứt khoát rồi chứ?

Thérèse. Dạ dứt khoát ạ.

Bà Nérisse. Tôi nghĩ em đang sai lầm đấy. Tôi càng thấy thế hơn khi cơ hội này lại đến đúng vào lúc—ờ thì, em sẽ hiểu ý tôi khi tôi nói cho em nghe điều mà với tư cách là tổng quản lý tờ Woman Free, tôi buộc phải thông báo. Thế này nhé. Em biết đấy, dẫu đã cố hết sức nhưng chúng ta vẫn phải chạy vạy tìm thêm nguồn vốn. Cuối cùng cũng tìm được, nhưng phải chịu những điều kiện vô cùng ngặt nghèo. Quan trọng nhất là họ đòi hỏi phải cắt giảm chi phí một cách triệt để. Thay vì ra mắt mỗi tuần một số, tờ Woman Free sắp tới sẽ chuyển sang xuất bản hai tuần một số, và chúng ta buộc lòng phải đồng ý giảm tương ứng mức lương của các cộng tác viên.

Thérèse. Lương sẽ bị giảm đi bao nhiêu ạ?

Bà Nérisse. Giảm tương ứng tôi đã bảo rồi đấy. Cắt bớt một nửa.

Thérèse. Thế thì em chẳng đủ tiền sinh sống dẫu ở mức đạm bạc nhất.

Bà Nérisse. Đó chính xác là điều tôi đã nói với họ. Và khối lượng công việc cũng sẽ không như cũ nữa.

Thérèse. Công việc của em sẽ thay đổi ư?

Bà Nérisse. Vâng; em sẽ phải làm việc vào ban đêm. [Trang 69]

Thérèse. Ban đêm ạ?

Bà Nérisse. Vâng.

Thérèse. Thế thì ban ngày em sẽ được tự do phải không ạ?

Bà Nérisse. Không, em không được tự do đâu. Ban ngày em sẽ phải cáng đáng mảng kinh doanh của tờ báo, và buổi tối công việc của em cũng sẽ không thuần túy là văn chương nữa, mà mang tính hành chính nhiều hơn.

Thérèse. Có vẻ như người ta đòi hỏi em nhận mức lương thấp hơn mà lại phải gánh khối lượng công việc gấp đôi thì phải.

Bà Nérisse. Tôi chỉ đang truyền đạt lại những điều kiện từ phía Ban giám đốc mới; nếu chúng không phù hợp với em, em hoàn toàn có quyền từ chối.

Thérèse. Dĩ nhiên là em từ chối rồi, và bà có thể nói thẳng với đám người đã đưa ra yêu sách đó rằng họ thật là lũ vắt cổ chày ra nước khi dám bóp nát tiền lương của phụ nữ đến mức chẳng cho họ sự lựa chọn nào khác ngoài chết đói hoặc sa ngã.

Bà Nérisse. Những lời đó nặng nề lắm đấy em ạ, và có vẻ như em quên rất nhanh—

Thérèse [giọng mềm xuống] Vâng. Ồ, xin bà tha lỗi cho em. Nhưng xin bà nghĩ lại cho một phút, rồi bà sẽ thông cảm cho sự tức giận của em. Em thậm chí chẳng biết mình đang thốt ra cái gì nữa. [Bà Nérisse quay mặt đi một nửa] Nghe em đi, xin hãy nghe em! Hãy quên những gì em vừa lỡ lời đi; để em giải thích cho bà hiểu. Em đồng ý nhận mức lương bị cắt giảm. Em sẽ tự xoay sở. Em sẽ thắt lưng buộc bụng. Chỉ là em không thể cam tâm từ bỏ toàn bộ quỹ thời gian của mình. Bà biết em đang có một công việc dang dở; bà biết em có một hoài bão lớn lao đã dâng hiến cả cuộc đời vào đó. Em đã kể với bà rồi, bà thừa biết chuyện đó mà. Bà biết em chỉ có thể chống chọi lại sự cô độc và mọi giông bão nhờ vào hy vọng lớn lao này. Nếu người ta tước đoạt toàn bộ thời gian của em, thì khác nào họ đang giết chết em đâu chứ. Em nài nỉ bà, em van xin bà, hãy thương lượng để họ để lại cho em những buổi tối rảnh rỗi.

Bà Nérisse. Không thể được đâu em. [Trang 70]

Thérèse [lấy lại bình tĩnh] Vâng, vậy thì quyết định thế đi ạ. Em sẽ nghỉ việc vào cuối tháng này; nghĩa là ngay ngày mai.

Bà Nérisse. Em cứ thong thả suy nghĩ thêm chút đã.

Thérèse. Em đã suy nghĩ kỹ lắm rồi. Họ muốn ép em phải tự sát. Em xin từ chối!

Bà Nérisse. Tôi rất tiếc, thực lòng rất tiếc. [Bà bấm chuông. Trong lúc chờ chuông réo, bà liếc nhìn chăm chú vào Thérèse nhưng cô không hề hay biết. Nói với cậu nhân viên tập sự vừa bước vào] Ra gọi giúp tôi một cếc taxi, nhưng trước tiên hãy nhắn với ông Nérisse rằng—

Cậu bé. Thưa bà, ông Nérisse vừa mới ra ngoài mất rồi ạ.

Bà Nérisse. Em có chắc không thế?

Cậu bé. Chính tay em gọi taxi cho ông ấy mà.

Bà Nérisse. Được rồi, em lui ra đi. [Quay sang Thérèse] Tôi sẽ đợi câu trả lời chính thức của em vào tối nay nhé. [Bà đưa cho cô hai cuốn sách dày] Nếu em quyết định ở lại, hãy làm giúp tôi hai tập thư mục tài liệu này.

Thérèse không đáp. Bà Nérisse bước ra phía cửa bên trái. Bị bỏ lại một mình, Thérèse bắt đầu giận dữ phân loại đống giấy tờ trên bàn làm việc. Cô vớ lấy một con dao rạch giấy, ném phắt lên ghế bơ-fê rồi đi qua đi lại trong phòng với vẻ đầy kích động. Cánh cửa bên phía tay phải mở ra và văng vẳng những tiếng thốt lên như Không! Không đời nào! Thật quái đản! Tôi sẽ nghỉ việc! Đúng là sự sỉ nhục!

Caroline Legrand, cô Grégoire, bà Chanteuil và cô de Meuriot bước vào. Cô de Meuriot là người duy nhất vẫn giữ được vẻ điềm tĩnh.

Cô Grégoire [nói át đi tiếng ồn ào] Chào mọi người nhé. [Cô bước về phía phòng khách nhỏ nơi cô từng bước ra ban đầu, và trong suốt cuộc trò chuyện diễn ra sau đó, cô vừa đội mũ vừa đi ra ngoài cửa sau mà chẳng ai chú ý]

Thérèse. Nào, mọi người nghĩ sao về chuyện này? [Trang 71]

Bà Chanteuil và Caroline Legrand [đồng thanh] Đúng là sự sỉ nhục.

Cô de Meuriot. Các em bình tĩnh lại đã nào. [Nói với Thérèse] Thế tính sao đây em?

Thérèse. Em sẽ nghỉ việc.

Cô de Meuriot. Em nên ở lại thì hơn.

Bà Chanteuil. Không, Thérèse nói đúng đấy chứ. Tất cả chúng ta phải đình công nghỉ hết.

Thérèse. Chúng ta phải nghỉ việc ngay ngày mai—không, ngay tối nay luôn.

Cô de Meuriot [điềm đạm] Em nghĩ mình sẽ tìm được chỗ nào điều kiện tốt hơn thế này chắc?

Thérèse. Chuyện đó có gì mà khó.

Cô de Meuriot. Em nghĩ thế thật à?

Thérèse. Chắc chắn luôn ạ.

Caroline Legrand. Chứ ở đâu, ví dụ thử xem nào?

Thérèse. Đâu phải Paris này chỉ có mỗi tờ báo này.

Cô de Meuriot. Thế em biết khối tờ báo khác trả lương cao hơn chắc?

Thérèse. Em chỉ cần một tờ là đủ.

Caroline Legrand. Và em tưởng mình sẽ xin được việc ngay lập tức đấy phỏng? Đừng quên là ngoài kia còn khối kẻ khác—

Thérèse. Em sẽ đi gia sư. Em có bằng đại học cơ mà.

Caroline Legrand. Cầu mong cái bằng đó cứu rỗi được đời em.

Cô de Meuriot. Em tưởng làm gia sư dễ ăn lắm chắc? Có thời gian gia sư kiếm được 1.200 quan, giờ thì chỉ còn 650 quan—còn chẳng bằng tiền trả cho đầu bếp. Thế nhỡ em đi làm người đồng hành—

Thérèse. Sao không quách thành người hầu phòng luôn đi cho rồi?

Caroline Legrand. Chuẩn đấy; hầu phòng cơ mà. Ý kiến không tồi đâu. Đó là nghề duy nhất mà một cô gái được nuôi dạy theo kiểu trượng phu đài các có thể chắc chắn kiếm được và giữ được, miễn là chịu khó nhún nhường một chút. [Trang 72]

Thérèse. Em thà chết đói chứ không thèm làm mấy trò đó.

Cô de Meuriot. Nhưng này Thérèse, chẳng lẽ em mù quáng trước mọi chuyện vẫn đang diễn ra ở đây sao? Chẳng lẽ em chưa từng thấy biết bao nhiêu người phụ nữ khốn khổ, được ăn học đàng hoàng chẳng kém gì em, đang lếch thếch đi xin việc khắp nơi à? Em không nhớ cái mẩu quảng cáo của cô bé mà Caroline Legrand từng quan tâm sao? Mẩu quảng cáo ấy cứ đăng hoài trên báo suốt ba tháng trời nay đấy. Để tôi đọc lại cho em nghe nhé. [Caroline Legrand cầm một số báo "Women Free" lên rồi chuyền cho cô de Meuriot] Đây rồi. [Đọc] "Một tiểu thư phong thái thanh lịch, có chứng chỉ sư phạm loại ưu. Giỏi âm nhạc. Vẽ, tiếng Anh, tốc ký, v.v." Tôi biết cô gái đó. Cô ấy đã kể hết cho tôi nghe về cuộc đời mình. Em có biết người ta trả cô ấy bao nhiêu không? Cô ấy đòi hai quan một giờ để dạy đàn piano. Người ta cười vào mặt cô ấy, bởi với ngần ấy tiền họ có thể thuê được một đứa tốt nghiệp thủ khoa Nhạc viện rồi. Họ chỉ trả có bảy mươi nhăm xu. Trừ đi bảy mươi nhăm xu tiền đi lại bằng tàu điện ngầm, tiền hao mòn quần áo, thời gian đi lại ngược xuôi, thử hỏi còn lại được bao nhiêu?

Caroline Legrand. Nói cho công bằng thì cô ấy cũng nhận được khối lời mời từ những xó xỉnh đáng ngờ ở nước ngoài, thư từ mấy gã dâm dê già nua, và cả lời mời đi quay phim "mát mẻ" nữa chứ.

Cô de Meuriot. Thế rốt cuộc còn lại cái gì? Sân khấu kịch. Việc em nghĩ đến sân khấu cũng là điều dễ hiểu thôi.

Thérèse. Nếu bắt buộc phải thế.

Caroline Legrand. Bắt buộc phải thế cơ đấy! Cả đời cô cao sang thế mà cũng chịu hạ mình cơ à? Tội nghiệp cô bé ngây thơ!

Cô de Meuriot. Quá tuổi hai mươi mốt thì đừng mong vào nổi Nhạc viện. Em quá tuổi đó chưa? Rồi. Em có phải thiên tài không? Không. Thế thì dựa vào đâu? [Trang 73]

Caroline Legrand. Hay em có đại gia nào chống lưng phía sau?

Cô de Meuriot. Không. Thế thì đừng mong bén mảng được vào nhà hát nào trừ khi thân thiết với nửa tá gã đàn ông hoặc đem thân mình ra bán chác.

Thérèse. Em sẽ đi làm nhân viên cửa hàng. Ít nhất thì cứ đến giờ đóng cửa là em được tự do.

Caroline Legrand. Cô tưởng người ta đang mòn mỏi ngóng chờ cô chắc? Quên bén mất là cô sẽ phải biết những kỹ năng mà cái bằng đại học chẳng dạy cho đâu; chẳng hạn như tốc ký với đánh máy. Bộ cô tưởng ở Paris này không có tới hai mươi ngàn người phụ nữ đang cạy cục tìm việc ở các cửa hàng hay văn phòng mà chẳng tài nào xin nổi à?

Bà Chanteuil. Tôi thì biết tỏng tương lai đời mình sẽ ra sao rồi đấy.

Caroline Legrand. Lại sắp thốt ra mấy câu ngớ ngẩn rồi đây.

Bà Chanteuil. Cứ cho là thế đi, cô đoán trúng phóc rồi đấy. Thôi được, tôi nói thẳng thế này, những cô gái trung lưu bị ném ra đời như chúng ta chẳng tài nào sống nổi nếu thiếu đàn ông—một người chồng hoặc một gã nhân tình. Chúng ta chẳng có chìa khóa mở cánh cửa ngục tối đâu. Chúng ta chẳng được học một cái nghề cho ra hồn. Chỉ biết học cách mỉm cười, múa may ca hát—toàn mấy cái trò mèo làm màu trong phòng khách. Tụi đấy chỉ hữu dụng trong chuyện tình ái hoặc cưới xin mà thôi. Không có đàn ông là chúng ta chết trôi ngay. Cha mẹ đã nhào nặn chúng ta sinh ra chỉ để phục vụ cho duy nhất một sự nghiệp—đàn ông. Ngày trước tôi thật ngu ngốc khi không chịu hiểu điều đó. Giờ thì tôi sáng mắt ra rồi.

Caroline Legrand. Này, cô định đi kiếm nhân tình thật đấy à?

Bà Chanteuil. Giả sử tôi định thế thì sao nào?

Caroline Legrand. Này cô em, lúc bước chân vào đây mặt cô đằng đằng sát khí, gào thét chống lại cái xã hội này cơ mà. Cô tự nhận mình là người theo chủ nghĩa nữ quyền, nhưng cô và những mụ đàn bà kiểu cô chỉ giương cao cái khẩu hiệu ấy khi nào thấy thuận lợi mà thôi. Chẳng có phái nữ quyền đích thực nào sất ngoại trừ những mụ xấu xí như tôi hoặc già cả như Meuriot đây. Các cô bu lại quanh chúng tôi một bầy rồi cứ thế chuồn mất từng đứa một để theo chân gã đàn ông nào đó. Cứ hễ có tên nhân tình nào ban ơn ra hiệu là mấy cô lại tót đi theo ngay. Các cô thèm khát làm nô lệ lắm cơ mà. Biến đi em, cứ đi tìm nhân tình của cô đi. Số kiếp cô rành rành ra đấy rồi. Chào nhé. [Cô bỏ đi]

Cô de Meuriot [nói với bà Chanteuil] Đừng nghe con đó nói bậy, cô bé tội nghiệp. Đừng vì phút chốc tuyệt vọng mà hủy hoại cả cuộc đời mình.

Bà Chanteuil. Tôi ở đây không nổi nữa đâu. Tôi chẳng phải thánh thần gì và cũng chẳng ngu ngốc. Lấy gì mà sống với cái mức lương chết tiệt mà họ trả hả giời?

Cô de Meuriot. Ở lại thêm chút nữa trong lúc tìm việc khác xem sao.

Bà Chanteuil. Tìm việc khác á! Không bao giờ! Lại lặp lại mấy cái cảnh tượng hãi hùng mà tôi từng trải qua trước khi đặt chân vào đây nữa à? Không! Không! Không! Không bao giờ! Đi xin việc nghĩa là lê lết trong bùn nhơ, leo những bậc cầu thang mỏi nhừ gối, gõ cửa từng nhà, nghe thiên hạ đuổi đi rồi lại quay lại để chuốc thêm mấy trận nhục mạ. Rồi đến khi tưởng vớ được cái gì thì đập vào mắt lại là cánh cửa canh gác bởi một gã đàn ông đang săm soi dò xét, kẻ mà cô phải làm cho hắn thỏa mãn thì mới được bước chân vào xưởng, vào văn phòng, cửa hàng hay bất cứ xó xỉnh nào khác. Rồi cô lại phải muối mặt bắt đầu lại từ đầu với một gã khác để tiếp tục bị nhục mạ. Không. Đã là một chân lý sờ sờ, một sự thật hiển nhiên và được định đoạt rằng sự nghiệp duy nhất của đàn bà là thỏa mãn dục vọng của đàn ông, thì tôi thà chọn cái con đường do chính mình định đoạt còn hơn.

Cô de Meuriot. Thế nhỡ hắn bỏ rơi cô và để lại cho cô một đứa con thì sao?

Bà Chanteuil. Thì tôi nuôi chứ sao. Tôi chẳng phải đứa đầu tiên làm thế. Đàn bà khối người làm được. Cứ năm người phụ nữ ở Paris thì có một người rơi vào hoàn cảnh đó. Cứ hỏi cô de Meuriot, mụ cô già độc thân này xem bây giờ cô ấy có thèm khát một đứa con không nào? Về già rồi mới thấy có một đứa con theo cách đó vẫn còn hơn là chẳng có mống nào. Thấy tôi nói chuẩn không nào? Hỏi cô ấy xem sống cô độc thế này có hạnh phúc không đi.

Cô de Meuriot. Ồ, đúng quá—chuẩn quá! Có những lúc—

Cô oà khóc nức nở. Thérèse vội lao tới ôm chầm lấy cô vào lòng.

Thérèse. Ồ, cô de Meuriot ơi, cô yêu quý của em ơi!

Bà Chanteuil [nghiến răng] Chào cô nhé. Chào Thérèse.

Cô de Meuriot [nói với bà Chanteuil] Đợi tôi với. Tôi đi cùng cô. Tôi không để mặc cô lúc này đâu.

Cô de Meuriot bước ra cùng bà Chanteuil. Bị bỏ lại một mình, Thérèse gục mặt vào hai bàn tay trầm ngâm suy nghĩ. Sau đó cô cầm lấy hai cuốn sách mà bà Nérisse vừa đưa, dứt khoát ngồi xuống bàn và cắm cúi làm việc. Một lát sau, ông Nérisse bước vào.

Nérisse. Cô bé của tôi ơi, tôi có tin này hay lắm đây. Chắc chắn là tin vui đấy.

Thérèse [khá lạnh lùng] Thế cơ ạ?

Thérèse. Nở một nụ cười xem nào, bằng không tôi sẽ chẳng hé răng nửa lời đâu đấy.

Thérèse. Xin thưa là cười cợt là thứ duy nhất em không mảy may có hứng thú lúc này.

Nérisse. Ước gì cô biết tôi đã vất vả vì cô thế nào, chắc chắn cô sẽ không thèm đối xử với tôi phũ phàng thế đâu, Thérèse.

Thérèse. Ông chẳng làm gì ích lợi cho em cả. Làm ơn để em yên được không?

Nérisse. Tôi đâu đáng bị nói những lời cay đắng thế, Thérèse. Nghe này; chúng ta cần phải rõ ràng với nhau. Tôi biết cô vẫn còn giận chuyện tháng trước. Lúc đó tôi đã hứa sẽ không nhắc lại nữa. Tôi đã giữ lời chứ?

Thérèse. Vâng, ông có giữ lời.

Nérisse. Thế bộ cô cứ giận tôi mãi thế à? Chẳng lẽ chúng ta vĩnh viễn không thể làm bạn của nhau được sao? Tôi vẫn đang liên tục chứng minh tình bạn của mình với cô đây thôi. Mới đây tôi vừa làm hai việc cho cô đấy. Thứ nhất là bức thư giới thiệu gửi đến vị chủ biên mà ngày mai cô sẽ gặp, và thứ hai là việc tôi vừa dàn xếp với nhà tài trợ mới của chúng ta. Chuyện thế này. Bọn họ định sa thải hoặc ép cô vào những điều kiện nhục nhã. Tôi tuyên bố thẳng thừng là nếu cô không ở lại thì tôi cũng cuốn gói ra đi. Tôi chịu nhún nhường ở vài điểm khác để bảo vệ bằng được chuyện này. Ngày mai tôi sẽ nhận được câu trả lời chính thức, và tôi biết mình sẽ thắng nếu cứ kiên quyết đến cùng.

Thérèse. Nhưng ông dựa vào quyền gì mà dám làm thế? Hai bên đã thỏa thuận dứt khoát quên đi chuyện ông từng cả gan tán tỉnh em cơ mà. Bộ ông thực sự không hiểu điều đó khiến em vĩnh viễn không thể nào chấp nhận bất kỳ sự giúp đỡ hay che chở nào từ phía ông sao?

Nérisse. Tôi vẫn có quyền được yêu cô trong thầm kín chứ.

Thérèse. Hoàn toàn không, và cái điều thầm kín ấy của ông cũng bị bại lộ tệ hại lắm rồi đấy. Bà Nérisse đang hoài nghi, và em thừa sức nhận ra bà ấy đang ghen lừng ghen lẫy với em kìa. Em mang ơn bà ấy rất nhiều; chính bà ấy đã dắt mối cho em bước chân vào nghề và tạo chỗ đứng cho em ở đây. Em không muốn làm bà ấy đau khổ vì bất cứ lý do gì trên đời. Ngay khi bà ấy biết chuyện ông đã làm, thử đoán xem bà ấy sẽ nghĩ gì về em?

Nérisse. Tôi thèm quan tâm xem bả nghĩ cái khỉ gì.

Thérèse. Nhưng em thì quan tâm sâu sắc ấy chứ. Ông đã đẩy em vào tình cảnh tai tiếng nghiêm trọng rồi đấy.

Nérisse [chân thành khinh miệt] Tai tiếng! A ha, đúng rồi, lại cái từ đó! Ồ, mấy cô nàng trung lưu các cô lúc nào cũng vậy! Thế cô đang làm cái quái gì ở đây hả? Cô hiểu được bao nhiêu về cuộc đời rồi? Chẳng cái quỉ gì sất. Tai tiếng! Thế rốt cuộc mọi giấc mơ cứu rỗi nhân loại, mọi hoài bão, sự nghiệp, sự khẳng định bản thân của cô—cô sẵn sàng vứt bỏ ráo trọi chỉ để tránh né cái từ ngu ngốc, đần độn đậm chất tư sản ấy sao. Lúc rũ bỏ gia đình để dứt áo ra đi, cô cư xử chẳng khác nào một người phụ nữ tháo vát. Còn bây giờ—[Trang 77] thì cô lại u mê hành xử hệt như một con búp bê chưng diện chốn phồn hoa. Không phải thế sao? Tôi xin viện dẫn đến trí tuệ, đến tư duy, đến mọi khía cạnh ưu việt vượt trội của cô. Cái từ "tai tiếng" quý hóa ấy chẳng qua chỉ là mớ ngôn từ nhảm nhí của một mụ nhà quê tỉnh lẻ. Bộ tự cô không nhận ra điều đó à?

Thérèse [vô cùng bối rối] Giá như... giá như em hoàn toàn chắc chắn rằng đằng sau tình bạn và sự đồng cảm ấy ông không hề che đậy mưu đồ nào!

Nérisse [với vẻ phẫn nộ chân thực hoàn toàn] Che đậy? Cô bảo che đậy à? Cô dám ném vào mặt tôi câu đó sao? Cô đang sỉ nhục tôi đấy à? Cô tưởng tôi là cái loại gì hả?

Thérèse. Xin lỗi ông.

Nérisse. Thế cô muốn tôi phải thề thốt đảm bảo thế nào nữa? Bộ cô chẳng tin nổi thứ gì trên đời này nữa à? Chẳng lẽ cô không thể cởi mở tự nhiên mà thốt lên rằng "Tôi tin tưởng anh, và tôi chấp nhận tình bạn của anh"—một tình bạn được trao đi hoàn toàn thành thật và chính trực hay sao? Cứ thế này thì có ngày người ta phát điên lên mất.

Thérèse [miễn cưỡng] Thôi được rồi. Em nói vậy là được chứ gì.

Cô đặt tay mình vào bàn tay đang chìa ra của ông Nérisse.

Nérisse. Cảm ơn cô. [Một thoáng im lặng. Sau đó ông hạ giọng thì thầm] Ồ, Thérèse, anh yêu em biết bao, anh yêu em nhường nào! [Trang 78]

Thérèse [vội giật phắt tay lại] Ồ, thật là ghê tởm. Ông giăng bẫy lừa em, và chính sự kiêu kỳ chết tiệt đã đẩy em sập bẫy.

Nérisse. Tôi van xin cô hãy nghe tôi giãi bày lòng mình đi. Những lúc vắng bóng cô tôi cô đơn và đau khổ biết bao.

Thérèse [cố gắng nói bằng giọng lý lẽ] Em thừa hiểu ông muốn nói gì với em, và tóm lại cũng chỉ một ý: ông yêu em. Rất rõ ràng, và em cũng xin trả lời một cách dứt khoát không kém: Em không hề yêu ông.

Nérisse. Tôi đau khổ quá!

Thérèse. Nếu quả thực ông đau khổ vì em không yêu, thì đó là bất hạnh của chính ông; một sự bất hạnh mà em hoàn toàn vô can, bởi vì ông chẳng thể nào buộc tội em từng mảy may khơi gợi hy vọng ở ông.

Nérisse. Tôi chưa đòi hỏi cô phải yêu tôi ngay—tôi chỉ xin cô cho phép tôi được thử cố gắng chinh phục trái tim cô thôi.

Thérèse [gần như tuyệt vọng] Đừng bao giờ thốt ra những lời đó nữa. Nếu là một gã đàn ông đàng hoàng, đời nào ông lại dám nói mấy câu này với em đúng lúc sinh kế của em đang nằm trong tay ông thế chứ. Ông thừa biết hoàn cảnh của em hiện tại, và thừa biết rằng nếu rời khỏi đây, em chỉ có đúng hai con đường để lựa chọn—hoặc quay về sống bám vào đồng tiền bố thí của mẹ đỡ đầu mà em dứt khoát không đời nào làm thế, hoặc dấn thân vào chốn Paris hoa lệ này bươn chải tìm việc làm với tư cách một người phụ nữ đơn độc. Bộ ông không hiểu việc buông lời tán tỉnh em lúc này chẳng khác nào đẩy em ra đường phố sao?

Nérisse. Nếu cô lao ra đường, đó hoàn toàn là do cô tự lựa chọn lấy thôi.

Thérèse. Chính xác. Lại cái thứ giao kèo dơ bẩn muôn thuở xưa nay. Hoặc bán thân hoặc chết đói. Nếu em chịu khuất phục, em được ở lại; còn nếu không—

Nérisse. Tôi đâu có nói thế. Nhưng rõ ràng là những nỗ lực giúp đỡ cô của tôi sẽ lớn lao hơn nhiều nếu tôi biết mình đang làm vì người bạn gái thân thiết.

Thérèse. Thế mà chính mồm ông vừa thốt ra đấy nhé! Tự cho mình là trang quân tử, để rồi đến cái việc nhận ra điều mình đang làm là một tội ác đê hèn nhất mà cũng không thấy nổi.

Nérisse. Thế tôi hỏi cô nhé. Có phải tôi đợi cô gật đầu rồi mới nhảy vào bênh vực và giúp đỡ cô đâu nào?

Thérèse. Không, nhưng ông tin sái cổ rằng sớm muộn gì em cũng đầu hàng vì lòng biết ơn hoặc nỗi sợ hãi. Thôi, đừng có mơ mộng hão huyền nữa. Dù có phải tự vẫn đi chăng nữa, em cũng đời nào đem thân ra bán chác, dù cho là cho ông hay bất kỳ kẻ nào khác. [Trong cơn tuyệt vọng] Rốt cuộc mọi chuyện là thế đấy. Hễ cứ muốn tự lập vươn lên, muốn đòi lại quyền lao động và sinh tồn chính đáng, thể nào chúng tôi cũng vấp phải cánh cửa bị bịt kín bởi một gã đàn ông buông câu nói xanh rờn: Hoặc hiến thân hoặc chết đói. Chỉ vì chúng tôi trơ trọi một mình, vì tụi nó thừa biết chẳng có gã đàn ông nào đứng sau chống lưng bảo vệ quyền lợi cho chúng tôi cả! Thật khó mà tin nổi con người lại có thể đối xử với nhau đê tiện đến nhường này. Chỉ vì miếng ăn! Chỉ vì chút lương thực cỏn con! Vì tụi nó thừa biết chúng tôi sẽ chết đói nếu không chịu khuất phục. Vì chúng tôi có cha mẹ già hay con thơ đang ngóng chờ từng hạt cơm ở nhà, thế nên lũ đàn ông mới giáng cái điều kiện bỉ chất này lên đầu chúng tôi, ép chúng tôi phải hành xử hệt như mấy ả gái điếm ngoài hè phố. Thật đê tiện, đê tiện, đê tiện tột cùng. Đủ để khiến người ta phải gào thét lên trong cơn cuồng nộ và tuyệt vọng. [Trang 79]

Nérisse [giọng kiên quyết] Tôi chưa từng bắt cô phải bán thân. Tôi chỉ xin cô hãy yêu tôi thôi.

Thérèse. Em sẽ không bao giờ yêu ông đâu.

Nérisse [vẫn như trước] Cô sẽ chẳng yêu ai cả. Cả tôi lẫn bất cứ kẻ nào khác. Lắng nghe này—

Thérèse [cắt lời] Em—

Nérisse [ngăn không cho cô nói tiếp] Đợi đã; tôi bắt buộc cô phải nghe. Cô bảo cô sẽ không bao giờ yêu. Cô sẽ sống cô độc suốt quãng đời còn lại. Cô đủ ngốc nghếch và tự mãn để tưởng tượng rằng mình có thể sống thiếu đi tình cảm của đàn ông sao.

Thérèse. Nhưng mà em—

Nérisse [nói tiếp] Tôi phải làm cho cô tỉnh ngộ ra mới được. Mấy nỗ lực trốn chạy khỏi đời sống tình cảm thông thường này chỉ hoài công vô ích, và may phước cho cô là chúng vô ích đấy. Cô không thể sống thiếu tình yêu được đâu.

Thérèse. Tại sao chứ?

Nérisse. Đám người độc thân nào cũng bất hạnh cả. Nhưng phụ nữ độc thân thì bất hạnh gấp đôi, gấp hàng trăm lần đàn ông. Cô chẳng hình dung nổi đâu. Đó là cả đời phải sống trong nỗi hoài nghi, đúng vậy, đầy rẫy sự hoài nghi. Người đời chẳng bao giờ tin phụ nữ sống khác biệt với số đông trừ phi họ có những động cơ khuất mắt, và thiên hạ luôn mồm bêu rếu rằng động cơ khuất tất ấy chính là những thứ nhơ nhớp đồi bại. Và chưa hết đâu. Hãy nghĩ đến căn phòng lạnh lẽo đơn độc nơi cô có thể khóc lóc thả cửa mà chẳng một ai hay biết. Hãy nghĩ đến lúc ốm đau bệnh tật khi mà bên cạnh nỗi đau thể xác lại chồng chất thêm nỗi tra tấn tinh thần vì sợ chết quắt queo một mình. Hãy nghĩ đến trái tim trống rỗng, vòng tay trống hoác mãi mãi, mãi mãi. Và đến lúc tuổi già bóng xế, lại thêm muôn vàn khốn khổ trong sự nuối tiếc vì một cuộc đời trôi qua hoài phí. Và cô đang đánh đổi tất cả những thứ đó vì ai, vì cái gì? Vì một thứ định kiến xã hội; vì thứ luân đức mà chẳng một ai thật tâm tin tưởng. Thiên hạ sẽ nhìn nhận cô tốt đẹp hơn chắc? Họ thậm chí còn chẳng mảy mang tin tưởng vào sự ngay thẳng của cô cơ. Họ sẽ thêu dệt ra hàng tá lý do giải thích đủ đường mà chỉ cần nghe thôi cô cũng đủ tủi hổ đến chết khiếp. Đó là cái cô hằng mong ước hả, Thérèse? Tôi đang đau khổ đây. Hãy yêu tôi đi. Ồ, giá như cô— [Trang 80]

Thérèse. Làm ơn tha cho em mấy lời tâm sự ấy đi.

Nérisse. Cô tưởng đây chỉ là một sự bốc đồng nhất thời của tôi ư. Cô nhầm to rồi đấy. Tôi muốn rước cô về chung sống một nhà.

Thérèse. Em đời nào làm nhân tình của ông.

Nérisse. Cô kiêu hãnh và cứng đầu lắm cơ mà. Cô nằng nặc đòi danh phận hôn nhân chứ gì. Được thôi. Tôi chiều ý cô.

Thérèse. Em không thèm lấy ông! Em đời nào lấy loại người như ông!

Nérisse. Tại sao? Nói cho tôi nghe lý do tại sao.

Thérèse. Được, em sẽ nói lý do cho ông nghe; và hy vọng sau lần này em sẽ chấm dứt vĩnh viễn với cái loại người như ông. Xét về mặt nào đó ông nói đúng. Em nghĩ mình chắc chẳng sống nổi độc thân suốt đời đâu. Như thế bất hạnh quá. Nhưng ít ra em sẽ giữ lấy quyền tự lựa chọn của mình. Nếu có trao thân gửi phận cho ai, đó sẽ phải là người mà em yêu thương tha thiết. [Hùng hồn] Và em đang yêu anh ấy, em yêu anh ấy!

Nérisse [dữ dội] Cô có người tình rồi cơ à! Nếu điều đó là thật—

Thérèse [với tiếng thét đắc thắng] Ồ, bộ em đã lột trần được cái bản chất nhỏ mọn hèn hạ và phàm tục bên trong cái tâm hồn thối nát của ông rồi sao? Giả sử trước đó em còn chút mảy may dao động nào, thì chính cái biểu cảm vừa rồi của ông cũng đủ cứu vớt đời em rồi. Chưa bao giờ trong đầu ông nghĩ đến thứ gì cao đẹp hơn thế nhỉ. Nhân tình ư! Không, em không có nhân tình. Em có một tình yêu đích thực.

Nérisse. Tôi thấy chẳng khác nhau là mấy.

Thérèse [kiêu hãnh] Em biết thừa là ông chẳng phân biệt nổi, và chính điều đó đã phơi bày bản chất thật của ông. Đây là tình yêu duy nhất trong đời em, tình yêu dành cho vị hôn phu của mình. Em sa cơ lỡ vận nên chúng em phải chia lìa, nhưng rồi cuối cùng tụi em đã tìm lại được nhau. Dù phải chịu cảnh chia ly đoạn trường, nhưng chúng em vẫn nén nỗi đau tôn trọng những thứ mà ông gọi là thành kiến, bởi vì tụi em thấu hiểu việc thách thức chúng sẽ gây tổn thương sâu sắc nhường nào cho những người mà mình yêu quý. Ông thấy em thật nực cười, nhưng đời nào ông tưởng tượng nổi em hững hờ với ông đến nhường nào đâu. Em đang chờ đợi, tụi em đang chờ đợi nhau với trọn vẹn niềm tin yêu tha thiết. Giờ thì ông đã hiểu bản thân hoàn toàn không có cửa mảy may chạm tới em được chưa? Cút đi!

Nérisse [giọng trầm đục run rẩy vì tức giận và ghen tuông] Sao cô dám thốt ra câu đó với tôi, Thérèse? Sao cô dám trưng ra cái cảnh tượng đó trước mặt tôi? Tôi đời nào cho phép cô thuộc về thằng đàn ông khác. [Ông bước sầm sập về phía cô]

Thérèse [cực kỳ kích động] Không, không, đừng có mà hỗn! Đừng có chạm vào người em! Cấm bén mảng sờ vào người em nghe chưa!

Cô thét lên những từ đó với một sự phẫn nộ cùng cực và bằng một giọng điệu đầy quyền uy khiến Nérisse khựng lại rồi khuỵu người xuống chiếc ghế bành.

Nérisse. Xin lỗi cô. Tôi mất trí rồi. Tôi chẳng biết mình đang làm cái quái gì nữa.

Thérèse [giọng nghẹn ngào cố nén] Xéo đi cho tôi nhờ được chứ? Tôi còn khối việc phải làm.

Nérisse. Được, tôi đi đây. [Ông lủi thủi đứng dậy, hạ giọng van vỉ] Xin cô... cô sẽ không bỏ đi chứ?

Thérèse. Lại còn dám thốt ra câu đó cơ à? Ông tưởng em chịu nhục nhã để rước họa vào thân lần thứ hai chắc? Có chứ! Em sẽ dứt áo ra đi, và đi ngay tối nay! Biến ra ngoài mau!

Nérisse. Tôi van xin cô. [Thoáng nghe tiếng động bên ngoài, ông bỗng hoảng hốt] Bả tới kìa! Bình tĩnh lại đi, tôi lạy cô. Đừng có hé răng nửa lời với bả đấy.

Thérèse. Khỏi cần phải dạy đời.

Bà Nérisse bước vào.

Bà Nérisse [đảo mắt nhìn từ người này sang người kia] Có chuyện gì đang xảy ra ở đây thế này? [Trang 82]

Nérisse. Cô Thérèse bảo cô ấy chuẩn bị dứt áo ra đi, và tôi vừa cố giảng giải cho cô ấy hiểu—nhỡ đâu em có thể khuyên nhủ gì được—thôi tôi có việc phải ra ngoài đây.

Bà Nérisse. Ừ. Đi đi.

Ông cầm lấy mũ rồi đi thẳng ra cửa sau.

Bà Nérisse. Em muốn rời bỏ chúng tôi thật sao?

Thérèse. Vâng, thưa bà.

Bà Nérisse. Có phải vì ông Nérisse—?

Thérèse. Vâng, thưa bà.

Bà Nérisse [bối rối và buồn bã] Tôi biết nói gì với em đây?

Thérèse. Dạ không cần nói gì đâu ạ.

Bà Nérisse. Tội nghiệp con bé của tôi.

Thérèse. Em không cần sự thương hại đâu ạ. Xin đừng vì em mà buồn bã. Em hoàn toàn tự xoay sở được. Em thừa dũng khí mà.

Bà Nérisse. Tôi thấy xấu hổ quá khi để em phải rời đi trong hoàn cảnh này. Em ngay thẳng và trượng nghĩa biết bao! [Nói một mình] Ngày trước tôi cũng từng ngay thẳng như thế...

Thérèse. Chào bà ạ. [Cô bắt đầu thu dọn lại đống giấy tờ trên bàn]

Bà Nérisse. Tạm biệt em, Thérèse.

Bà Nérisse bước ra ngoài.

Khi Thérèse bị bỏ lại một mình, cô hoàn toàn suy sụp và oà khóc nức nở hệt như một đứa trẻ. Sau đó cô đưa tay lau nước mắt, đội mũ lên đầu, tiến lại chiếc hộp các-tông rút tấm mạng che mặt ra nhét vào chiếc túi xách nhỏ. Cô cầm bức thư của ông Nérisse lên; vừa khóc cô vừa nhét nó vào một chiếc phong bì khác, dán kín lại rồi đặt chình ình ngay ngắn trên bàn cho dễ thấy. Cuối cùng cô đeo chiếc túi da chồn đen nhỏ cùng ô rồi chậm chạp bước ra ngoài. Trông cô kiệt sức, tấm lưng gần như còng xuống; và khi tấm màn nhung hạ xuống, người ta chỉ còn thấy bóng dáng nhỏ nhoi tội nghiệp đang lầm lũi rời đi, đôi vai rung lên từng nhịp sau những tiếng nấc nghẹn ngào.