Bối cảnh: Một phòng khách theo phong cách Louis XV. Phía bên phải là một khung cửa sổ lớn có chấn song với những ô kính nhỏ, tạo thành một vách ngăn chia phòng khách thành hai gian. Một tấm rèm nặng ở phía trong che khuất gian phòng còn lại. Trong phòng có một chiếc bàn, một cây đàn piano và các cánh cửa ở phía bên phải lẫn phía sau. Căn phòng đang bừa bộn. Một trong những ô kính ở cửa sổ lớn đã được tháo ra và thay thế bằng một tấm panel có thể dịch chuyển được. Đang là tháng Mười.

Bà Guéret đang ngồi bên bàn. Bà khoảng bốn mươi lăm tuổi, ăn vận trang phục buổi chiều, mang vẻ lạnh lùng và đài các. Ông Guéret, người đang ở cùng bà, khoảng năm mươi lăm tuổi và mặc một chiếc áo khoác đuôi tôm. Ông đứng cạnh vợ mình.

Guéret. Thế em thực sự không muốn anh đi xem màn ba sao?

Bà Guéret [cộc lốc] Tôi nghĩ vì tôi bị lôi vào cái đám kịch nghệ này chỉ để làm vui lòng cô con gái đỡ đầu của anh, thì anh thừa sức có thể ngồi bầu bạn với tôi. Hơn nữa, anh tôi sắp quay lại và ông ấy có chuyện muốn nói với anh.

Guéret [vẻ phó mặc] Thưa em, tùy em vậy.

Khoảng lặng.

Bà Guéret. Tôi không sao tài nào hiểu nổi.

Guéret. Hiểu cái gì cơ em?

Bà Guéret. Việc chúng ta đang làm đây này. Rốt cuộc chúng ta đang làm cái gì thế hả?

Guéret. Chúng ta đang diễn vở Barberine để mua vui cho bạn bè thôi mà. Chẳng có gì quá ư bất thường trong chuyện đó cả.

Bà Guéret. Xin anh đừng có chế giễu tôi. Những gì chúng ta đang làm đơn giản là sự điên rồ. Điên rồ, anh có nghe thấy không? Thế mà mới chỉ ngày hôm kia thôi—mới chỉ ngày hôm kia—chúng ta nhận được tin tức đó.

Guéret. Chúng ta—

Bà Guéret [Thấy Lucienne bước vào] Suỵt!

Lucienne bước vào, một thiếu nữ đôi mươi, ăn vận trang phục nàng Barberine trong vở kịch của Musset; tiếp theo là Maud, Nadia và Antoinette [từ mười tám đến hai mươi hai tuổi], trong trang phục tùy tùng của hoàng hậu. Lucienne đi đến bên cây đàn piano, cầm một bản nhạc lên và tiến lại chỗ bà Guéret.

Lucienne. Chị sẽ đỡ lời cho em nhé, thưa bà Guéret thân mến? Chị sẽ bắt nhịp giúp em khi đến đoạn "Voyez vous pas que la nuit est profonde"?

Bà Guéret. Nào, đừng có hồi hộp quá nhé.

Maud [bước vào] Bọn em chuẩn bị xong xuôi cả rồi.

Antoinette. Giá mà màn ba cũng diễn suôn sẻ như hai màn đầu—

Maud. Chúng ta sẽ ngồi nghe cho đến khi phải lên sân khấu.

Antoinette. Thưa bà, bà không định đi cùng bọn cháu sao?

Bà Guéret. Không, tôi không đi được. Tôi lại phải đảm nhận phần tạo hiệu ứng âm thanh phía sau hậu đài. Tôi nghĩ việc đó lẽ ra nên giao cho người khác thì hơn.

Lucienne. Ồ thưa bà, xin bà đừng giận bọn cháu nhé. Bà Chain báo cho chúng cháu quá muộn. Hơn nữa bà lại đang giúp chúng cháu rất nhiều mà.

Bà Guéret. Thôi được, tôi đã mời mọi người đến, và tôi đoán mình phải có trách nhiệm tiếp đón họ. Vì tôi đã nhượng bộ Thérèse trong việc dựng lên vở kịch này, nên tôi không muốn làm bất cứ điều gì phá hỏng buổi tối hôm nay.

Lucienne. Trông cậu ấy thật xinh đẹp trong trang phục nàng Kalekairi.

Bà Guéret. Cô không nghĩ là mọi người sẽ thấy sốc vì chiếc váy của con bé đó chứ?

Lucienne. Ồ, thưa bà!

Bà Guéret. Thì cứ chờ xem!

Lucienne. Chắc em phải đi ngay đây. Thérèse vừa ra ngoài rồi; em có thể nghe thấy tiếng hạt cườm trên váy cô ấy va vào nhau lách cách kìa.

Bà Guéret. Phải; tôi cũng nghe thấy. Nhưng René sẽ báo cho chúng ta biết mà. Không sao đâu.

Cô bước tới cây đàn piano. René xuất hiện ở ô cửa phía sau.

René. Em đã sẵn sàng chưa, Lucienne?

Lucienne. Rồi ạ.

René. Em chỉ có hai câu thoại thôi đấy.

Lucienne. Chỉ một câu thôi. [Nói nhỏ với René] Thắng lợi rực rỡ quá phải không anh, đối với Thérèse nhà anh ấy?

René [nói nhỏ] Chẳng rực rỡ lắm sao em? Anh hạnh phúc lắm, Lucienne ạ. Anh yêu cô ấy nhường nào.

Lucienne. Lắng nghe đi. Chắc là đến lượt em rồi đấy.

René. Ừ, đúng là lượt em rồi đấy. Đợi đã. [Cậu ta đi ra cửa phía sau, lắng nghe, rồi quay lại] Nào, vào đi. Hãy quay người về phía này để tạo âm thanh giống như em đang đứng ở một khoảng cách xa ấy. Chuẩn bị nhé.

Bà Guéret đệm đàn piano cho Lucienne.

Lucienne [hát]

Bà Guéret [lịch sự] Cô Lucienne có một giọng hát thật tuyệt vời.

Lucienne đặt bản nhạc lên piano, mỉm cười với bà Guéret.

René [nói với Lucienne, kéo cô đến chỗ ô cửa sổ vách ngăn và chỉ cho cô thấy chỗ một ô kính đã được tháo ra] Còn ô cửa sổ nhỏ của em nữa! Em đã thấy ô cửa sổ nhỏ của mình chưa? Lúc tổng duyệt nó chưa có đâu. Em[Pg 6] nhấc nó lên thế này này. Nó được coi là một ô trống trên tường. Lẽ ra nó phải khác cơ; nhưng bọn anh đành phải tháo một ô kính ra. Anh cho cô ấy xem nhé, thưa bà Guéret?

Bà Guéret [vẻ nhẫn nhịn] Ừ, ừ, cứ tự nhiên đi.

René. Em nhấc nó lên như thế này; và lúc thoại, em nhớ rướn người về phía trước nhé, để mọi người có thể nhìn thấy em rõ hơn?

Lucienne. Vâng, em biết rồi.

René. Tạm thời đừng chạm vào nó nữa nhé. [Nói với bà Guéret] Thưa bà, bà không quên tiếng chuông chứ ạ? Vẫn còn dư dã thời gian—ít nhất là mười phút nữa. Cháu sẽ báo cho bà. Nào cô Lucienne, đã đến lúc lên sân khấu rồi đấy.

Lucienne. Vâng, vâng. [Cô đi ra]

Bà Guéret [thở dài] Lại đi tổ chức biểu diễn kịch vào cái hoàn cảnh ngặt nghèo của chúng ta lúc này—thật là vượt quá sức chịu đựng! Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao lúc đó mình lại đồng ý cho phép chuyện này xảy ra nữa.

Guéret. Em thấy đấy, tụi nhỏ đã tập luyện ròng rã suốt một tuần rồi. Và Thérèse nữa—

Bà Guéret. Mà tôi không những cho phép, lại còn gần như tham gia vào cái vở kịch ấy chứ.

Guéret. Chúng ta đâu thể từ chối tất cả những con người này chỉ trước có hai mươi tư tiếng đồng hồ thông báo. Hơn nữa đây lại là buổi tiệc cuối cùng của chúng ta. Thực sự là một bữa tiệc chia tay. Vả lại, nếu thế thì chúng ta sẽ phải kể hết mọi chuyện cho Thérèse nghe mất.

Bà Guéret. Thì chính anh là người bảo tôi phải giấu con bé mọi chuyện cho đến tận ngày mai mà—mặc dù chuyện đó liên quan đến nó chẳng kém gì chúng ta. [Ông Féliat bước vào, một người đàn ông sáu mươi tuổi, chỉnh tề nhưng không hào hoa]

Féliat. Anh có chuyện muốn nói đây. Chúng ta có bị quấy rầy không nhỉ?

Bà Guéret. Có chứ, bị quấy rầy liên tục ấy chứ.

Féliat. Thế thì sang phòng khác đi.

Bà Guéret. Tôi không đi được. Mà các phòng khác đều kín chỗ người hết rồi.

Guéret. Marguerite đã rất nhiệt tình giúp đỡ ở đây bằng cách thế chỗ cho bà Chain, người đang bị ốm.[Pg 7]

Bà Guéret [bực bội] Phải, tôi phải đi làm mấy cái tiếng động ở hậu đài! Ở cái tuổi của tôi thế này đấy! [Thở dài] Etienne này, anh nói đi, chuyện gì thế?

Guéret. Chúng ta có thể đợi cho đến khi vở kịch kết thúc cơ mà.

Bà Guéret. Đúng là tính nết của anh rồi đấy! Anh chẳng mảy may quan tâm đến những gì anh tôi muốn nói với chúng ta cả. Ai mà thèm tin đây hoàn toàn là lỗi của anh cơ chứ! [Nói với anh trai mình] Chuyện gì thế, hở anh?

Féliat. Ta đã gặp luật sư rồi. Con gái đỡ đầu của con sẽ phải ký vào giấy ủy quyền này để nó kịp được gửi tới Lyons vào sáng mai.

Guéret [liếc nhìn tờ giấy] Nhưng chúng ta không thể bắt con bé ký vào đó mà không nói cho nó biết rõ mọi chuyện được.

Bà Guéret. Ô hay cho cái ông này, trước sau gì thì con bé cũng phải biết thôi! Tôi phải nói thật là tôi không tài nào hiểu nổi cách anh che giấu chuyện khủng khiếp này với con bé. Thật là thứ tình cảm ủy mị hết chỗ nói.

Guéret. Tội nghiệp con bé!

Bà Guéret. Anh đúng là nực cười thật đấy. Người ta nhìn vào lại cứ ngỡ là lão luật sư chỉ cuỗm mỗi tiền của một mình con bé không bằng. Số tiền đó mất toi rồi, đương nhiên thế; nhưng tiền của chúng ta cũng mất sạch rồi còn gì.

Guéret. Chúng ta vẫn còn điền trang La Tremblaye cơ mà.

Bà Guéret. Ừ, ơn Chúa, bởi vì La Tremblaye là tài sản thuộc về tôi.

René bước vào với vẻ vô cùng hào hứng.

René. Cô Thérèse đâu rồi ạ? Cậu ấy sẽ làm sân khấu phải chờ dài cổ mất! [Lắng nghe] Không, cô ấy đang tới rồi, tôi nghe thấy tiếng rồi. Suýt nữa thì làm tôi được phen khiếp vía! [Nói với bà Guéret] Thưa bà, trên hết, xin bà đừng quên tiếng chuông nhé, cứ vừa đúng khoảnh khắc cô Thérèse bước ra khỏi sân khấu là đánh chuông liền.

Bà Guéret. Rồi, rồi, biết rồi.

René. Cả đạo cụ của tôi nữa chứ! [Cậu ta ba chân bốn cẳng chạy vụt ra ngoài]

Féliat. Giờ chúng ta có thể nói chuyện với nhau một lát rồi nhỉ.

Bà Guéret. Vâng.[Pg 8]

Féliat. Hai vợ chồng em đã quyết định dứt khoát về Evreux chưa?

Guéret. Dứt khoát rồi anh ạ.

Féliat. Hai em có chắc là sẽ không tiếc nuối Paris chứ?

Bà Guéret. Ồ, không đâu ạ.

Guéret. Hai năm nay tôi đã chán ngấy cái đất Paris này đến tận cổ rồi.

Bà Guéret. Kể từ lúc anh đâm đầu vào chơi bài bạc ấy.

Guéret. Hai năm nay chúng ta đã phải chật vật hết sức để duy trì thể diện. Vụ tay luật sư bỏ trốn này chính là đòn chí mạng cuối cùng.

Féliat. Hai em không sợ mình sẽ buồn chán đến phát điên ở La Tremblaye sao?

Guéret [đứng dậy] Chứ bây giờ chúng ta biết phải làm sao đây?

Féliat. Thôi được, giờ thì hãy nghe anh nói đây. Anh đã bảo em rồi—

René bước vào và cầm một thứ gì đó trên bàn lên. Féliat khựng lại đột ngột.

René. Cháu chào bác ạ. [Cậu ta vội vã chạy ra]

Féliat. Chào cháu, René.

Guéret. Nó vẫn chưa biết gì về chuyện này sao anh?

Féliat. Chưa; và em dâu anh vừa nhờ anh nói lại với nó đấy.

Bà Guéret. Thế thì anh còn ngần ngại gì mà không nói? Chứ còn nếu chúng nó đã đính ước với nhau rồi, thì chúng ta nào có hay biết gì đâu.

Guéret. Ồ!

Bà Guéret. Chúng ta chẳng hề hay biết một cách chính thức nào sất, bởi vì thời buổi này đám thanh niên trẻ tuổi chẳng thèm hạ mình đi hỏi ý kiến các bậc sinh thành nữa đâu.

Féliat. René đã thưa chuyện với bố mẹ nó và họ đã đồng ý rồi.

Bà Guéret. Miễn cưỡng ấy chứ.

Féliat. Ồ tất nhiên, là miễn cưỡng rồi. Thế anh sẽ nói cho nó biết nhé?

Bà Guéret. Càng sớm càng tốt anh ạ.

Féliat. Tối nay anh sẽ nói chuyện với nó.

Guéret. Tôi chỉ sợ đó sẽ là một cú sốc tồi tệ đối với thằng bé tội nghiệp ấy.[Pg 9]

Bà Guéret. Ồ, nó còn trẻ chán. Nó sẽ vượt qua được thôi.

Féliat. Lúc nãy anh đang nói dở cái gì nhỉ? À phải rồi; em biết đấy, anh đã quyết định mở thêm một xưởng đóng sách gắn liền với nhà in của anh ở Evreux; em đã thấy công trình được khởi công khi em xuống dưới đó mà. Nếu mọi chuyện diễn ra suôn sẻ theo đúng ý anh, anh sẽ thử làm một vài mẫu đóng sách mỹ thuật giá rẻ. Anh muốn tìm một người không bóc lột anh để quản lý chi nhánh mới này và trông nom nó; một kẻ không quá bảo thủ trong tư duy, vì anh muốn người đó áp dụng những ý tưởng của anh; và đồng thời, anh cũng muốn người ấy không phải là một người quá xa lạ. Anh cứ nghĩ là mình đã tìm được người thích hợp; nhưng hôm qua gặp lại thì anh không ưng ý hắn ta nữa. Thế em có muốn nhận lấy công việc này không? Nó có phù hợp với em không?

Guéret. Có phù hợp với tôi không ư! Ôi anh Féliat thân mến, tôi biết lấy gì để cảm ơn anh cho phải đây? Thú thật với anh, tôi cứ đang tự hỏi không biết rồi đây mình sẽ làm gì để sống tiếp; và tôi vô cùng sợ hãi tương lai trước mặt. Những gì anh đề nghị còn tuyệt vời hơn bất cứ điều gì tôi có thể dám mơ tưởng tới. Em nghĩ sao, Marguerite?

Bà Guéret. Em vô cùng mừng rỡ.

Féliat. Thế thì tốt quá rồi.

Guéret [nói với anh vợ] Tôi nghĩ anh sẽ không phải hối hận vì đã đặt niềm tin vào tôi đâu.

Féliat. Thế còn cô con gái đỡ đầu của em thì sao?

Bà Guéret. Ý anh là Thérèse ấy ạ?

Féliat. Đúng thế; con bé sẽ đối mặt thế nào với tin dữ kép này: vừa trắng tay lại vừa bị hủy hôn?

Bà Guéret. Tôi nghĩ con bé phải có đủ khôn ngoan để hiểu rằng chuyện này là hệ quả tất yếu của chuyện kia. Nó khó lòng mà mong đợi bố mẹ của René giao phó con trai họ cho một cô gái không một xu dính túi.

Féliat. Anh đoán là vậy. Nhưng rồi con bé sẽ ra sao đây?

Guéret. Tất nhiên nó sẽ sống cùng chúng ta chứ còn sao nữa.[Pg 10]

Bà Guéret. "Tất nhiên"! Nghe lọt tai ghê cơ.

Guéret. Con bé chẳng còn họ hàng nào khác, và cha nó đã gửi gắm nó cho anh chăm sóc cơ mà.

Bà Guéret. Cha nó gửi gắm cho anh, thế mà người bị trút lên mọi phiền toái rắc rối vì một đứa trẻ chẳng máu mủ gì với mình lại chính là tôi đây này.

Guéret. Đứa trẻ gì chứ! Con bé đã mười chín tuổi khi cha nó qua đời cơ mà.

Féliat. Chăm sóc một thiếu nữ mười chín tuổi quả là một trách nhiệm cực kỳ lớn lao.

Bà Guéret [cười nhạt] Chà! Chà! Chăm sóc á! Chăm sóc cô Thérèse ấy phỏng! Anh cứ tưởng con bé là kiểu người dễ dàng để cho người ta chăm sóc phỏng! Thế mà anh cũng đã từng thấy nó ít nhiều qua mỗi dịp nghỉ hè rồi đấy thôi.

Guéret. Em đâu phải chăm sóc nó; nó ở nội trú tại trường Lycée cơ mà.

Thérèse bước vào trong trang phục nàng Kalekairi trích từ vở "Barberine". Cô là một thiếu nữ xinh đẹp hai mươi ba tuổi, trông khỏe khoắn và rạng rỡ.

Thérèse. Tiếng chuông, tiếng chuông kìa mẹ đỡ đầu! Mẹ đang quên mất tiếng chuông rồi đấy! Cháu chào chú Féliat ạ.

Thérèse cầm chiếc chuông đang để trên bàn lên.

Bà Guéret. Suýt nữa thì tôi quên mất thật! Ôi, thật phiền phức quá đi mất! Mọi thứ cứ mới mẻ bỡ ngỡ đối với tôi thế nào ấy.

Féliat. Xin lỗi cháu nhé! Thật sự là lúc nãy chú suýt không nhận ra cháu đấy.

Thérèse [cười] Dạ, chiếc váy của cháu mà. Trông có vẻ giật gân lắm phải không chú?

Bà Guéret [nói hàm ý] Giật gân quả là từ chính xác để tả đấy.

René [xuất hiện ở phía sau, biến mất ngay lập tức và gọi vọng vào] Tiếng chuông! Và cô nữa, ra sân khấu đi chứ, cô Thérèse!

Thérèse. Cháu ra ngay đây. [Cô lắc chuông] Cháu đến đây rồi ạ!

Cô bước ra ngoài.

[Pg 11]

Bà Guéret [thở dài] Thế mà lúc nãy tôi còn phải hạ gấu váy nó xuống đấy!

Féliat. Gì cơ em?

Bà Guéret. Váy của con bé ấy mà. [Nói với chồng] Điều tôi thấy rõ mười mươi trong chuyện này là con bé bắt buộc phải ở lại cùng chúng ta.

René hấp tấp bước vào.

René. Nữ hoàng đâu rồi nhỉ? Bà Nérisse đâu rồi?

Bà Guéret. Tôi không thấy cô ấy.

René. Nhưng lạy Chúa tôi—! [Cậu ta đi về phía cánh cửa bên trái và gọi lớn] Bà Nérisse!

Madame Nérisse [từ bên ngoài vọng vào] Vâng, vâng, tôi sẵn sàng rồi đây.

Madame Nérisse bước vào. Bà khoảng bốn mươi tuổi, tính tình phù phiếm và hơi điệu đà.

René. Tôi muốn báo trước để bà biết là Ulric sẽ đứng ở phía bên phải bà, và nếu hắn ta có giở trò quậy phá—

Madame Nérisse. Được rồi. Đã đến giờ chưa cậu?

René. Rồi ạ, đi thôi. [Nói với bà Guéret] Thưa bà, bà không quên tiếng kèn đấy chứ ạ?

Bà Guéret. Không, không. Dù sao thì, tốt hơn là cậu nên ra phụ giúp tôi một tay đi.

René. Cháu ra ngay, cháu ra ngay đây.

Cậu ta đi ra cùng Madame Nérisse.

Féliat. Này em, nếu con bé muốn, nó hoàn toàn có thể tìm được một người chồng ở Evreux cơ mà.

Bà Guéret. Mà trong tay không có lấy một xu dính túi á!

Féliat. Không một xu dính túi thì sao chứ! Con bé đã gây được tiếng vang lớn tại buổi dạ tiệc ở phủ phó tỉnh cơ mà. Nó cực kỳ xinh đẹp.

Bà Guéret. Nó hãy còn trẻ chán.

Féliat. Ông Gambard vừa dò hỏi anh về nó đấy.

Bà Guéret. Ông Gambard ư! Có phải cái ông Gambard sở hữu ngôi nhà có khu vườn rộng thênh thang đó không?

Féliat. Đúng thế.[Pg 12]

Bà Guéret. Nhưng ông ta giàu lắm cơ mà.

Féliat. Ông ta đã tứ tuần chín rồi.

Bà Guéret. Thôi thì bây giờ hoàn cảnh thế này, nó đành phải vớ lấy bất cứ ai có thể lấy được chứ còn sao nữa.

Féliat. Và anh nghĩ là cả ông Beaudoin nữa——

Guéret. Nhưng lão ta gần như tàn phế rồi còn gì!

Bà Guéret. Ở Paris thì nó chẳng thể kiếm đâu ra đám nào khá khẩm hơn thế đâu.

Guéret. Nó đời nào thèm ngó ngàng đến một trong hai lão ta cơ chứ.

Féliat. Chúng ta phải tìm cách khuyên bảo để con bé chịu hiểu lẽ phải thôi.

René tất bật bước vào. Lucienne theo sau cậu ta. Féliat đang đứng chắn ngang ô cửa sổ nhỏ nơi nàng Barberine sẽ cất tiếng thoại. René kéo ông ra chỗ khác mà chẳng buồn giữ ý tứ.

René. Xin lỗi bác nhé; xin bác đừng đứng ì ra đấy trước ô cửa sổ nhỏ.

Féliat. À xin lỗi cháu. Bác không biết.

René. Cháu bận tối tăm mặt mày chẳng còn chút thời gian nào nữa rồi.

Féliat. Chưa bao giờ bác thấy cháu bận rộn thế này. Ở cơ quan, người ta cứ bảo cháu là một thằng lười chảy thây cơ mà.

Bà Guéret. Chắc là René có khiếu với sân khấu hơn là với công việc kinh doanh rồi.

René [cười lớn] Chứ lại không lị! [Nói với Lucienne] Nào, đến lúc rồi đấy em. Đi thôi. Nhấc nó lên đi. Khoảnh khắc này! Được rồi! Nào!

Lucienne [thoại qua ô cửa sổ nhỏ] "Nếu ngài muốn có đồ ăn thức uống, ngài phải làm như những mụ già mà ngài khinh miệt ấy—ngài phải quay tơ đi."

René. Tuyệt cú mèo!

Lucienne [nói với Féliat] Xin chú tha lỗi cho cháu nhé, cháu vẫn chưa có thời gian để chuyện trò với chú.

Féliat. Ơ kìa, hóa ra đây là cô Lucienne, bạn của Thérèse, người đã từng đến chơi và ở lại trong kỳ nghỉ hè đây ư! Thật tình là suýt nữa thì chú không nhận ra cháu đấy!

Lucienne. Dạ tại bộ trang phục này đấy ạ. Cháu rất thích đóng vai này. Cháu được thoại một đoạn hay tuyệt—chú biết đấy—đoạn miêu tả về một ngày của người vợ lý tưởng ấy. [Cô ngâm thơ bằng giọng điệu đầy cảm xúc] "Ta thức dậy và đi lễ cầu kinh, ra chuồng trại, vào nhà bếp. Ta chuẩn bị bữa ăn cho chàng; ta cùng chàng[Pg 13] đến nhà thờ; ta đọc dăm ba trang sách; ta ngồi khâu vá một lúc; rồi ta chìm vào giấc ngủ thật hạnh phúc trên bờ ngực chàng."

Féliat. Hay đấy, ồ, đoạn đó hay thật đấy! Nàng Barberine—nhưng mà ai là tác giả viết ra câu đó nhỉ?

Lucienne. Thưa chú là Alfred de Musset ạ.

Féliat. À đúng rồi; chắc chắn rồi, Alfred de Musset. Chú đã từng đọc tác phẩm của ông ấy khi còn trẻ. Cháu thường hay bắt gặp sách của ông ấy nằm vương vãi đâu đó trong những bìa sách được đóng rất đẹp.

René. Cháu lạy bác, thưa bác; xin bác đừng nói lớn tiếng quá ạ. Bọn cháu hầu như chẳng thể nghe nổi những gì họ đang thoại trên sân khấu nữa rồi.

Féliat [vẻ cực kỳ lịch sự] Xin lỗi cháu nhé, bác xin lỗi.

René [nói với Lucienne] Đến lượt em rồi đấy. Nào.

Lucienne [thoại qua ô cửa sổ] "Thưa lãnh chúa, những tiếng kêu la này vô ích thôi. Trời đã muộn rồi. Nếu ngài muốn dùng bữa tối—ngài buộc phải quay tơ." [quay sang những người khác] Xong nhé! Giờ em phải đi ôn lại phần còn lại với Ulric đây.

Cô chạy vụt đi, không quên vẫy tay chào tạm biệt Féliat.

René [nói với bà Guéret] Tiếng kèn đi bà. Đừng quên nhé.

Bà Guéret. Rồi, rồi. Cứ lo việc của cậu đi.

René đi ra.

Féliat. Em thổi kèn cơ á?

Bà Guéret. Vâng; thổi trên đàn piano ấy mà.

Féliat. Chú chẳng biết phải làm gì với bản thân mình nữa đây. Chú không muốn vướng chân vướng tay ai cả. Chú có quen la cà sau hậu đài bao giờ đâu.

Bà Guéret. Em cũng có quen đâu.

Thérèse bước vào trong trang phục nàng Kalekairi, theo sau là René.

Thérèse. Đến lượt cháu ra sân khấu rồi.

Féliat [nói với bà Guéret] Nhìn con bé chẳng khác nào một nữ diễn viên chuyên nghiệp thực thụ cả.

René [nói với Thérèse] Nào!

Thérèse [thoại qua khung cửa sổ nhỏ] "Phu nhân bảo rằng, vì ngài không chịu quay tơ, nên ngài không được dùng bữa tối. Người[Pg 14] nghĩ ngài không thấy đói đâu, và em xin chúc ngài ngủ ngon." [Cô đóng ô cửa sổ nhỏ lại và vui vẻ nói] Cháu chào chú Féliat ạ.

René. Nào, đi thôi em. Một phút nữa là đến lượt em diễn rồi đấy.

Thérèse [nói với Féliat] Cháu sẽ quay lại ngay đây ạ.

Cô bước ra ngoài.

René [nói với bà Guéret] Bây giờ, thưa bà, đến lượt bà đấy. Nhanh lên, thưa bà!

Bà Guéret. Rồi, rồi. Biết rồi.

Bà chơi một khúc nhạc trỗi kèn chào mừng trên cây đàn piano.

René. Tuyệt vời!

Bà Guéret. Hô hấp! Cuối cùng cũng xong. Tạ ơn Chúa cuối cùng chúng ta cũng được yên thân! Giờ thì nếu con bé ngốc nghếch đến mức từ chối cả hai gã đàn ông đó—

Guéret [ngắt lời] Con bé sẽ không từ chối đâu, em cứ yên tâm.

Bà Guéret [nói tiếp]—chúng ta sẽ buộc phải giữ nó lại sống cùng. Nhưng tôi sẽ phải đặt ra những điều kiện nhất định.

Guéret. Điều kiện gì cơ em?

Bà Guéret. Tôi không đời nào chấp nhận bất kỳ điều tiếng tai tiếng nào ở Evreux đâu nhé.

Guéret. Sẽ chẳng có điều tiếng gì đâu em.

Bà Guéret. Không; bởi vì con bé sẽ phải cư xử khác đi rất nhiều, tôi nói cho anh biết trước điều đó. Nó sẽ phải vứt bỏ hết thảy những cái thói kiêu kỳ độc lập hão huyền đó lại Paris đi.

Guéret. Thói gì cơ em?

Bà Guéret. Thì ví dụ như chuyện nhận thư từ rồi tự ý trả lời mà chẳng thèm qua bất kỳ sự kiểm soát nào cả chứ sao! [Nói với anh trai] Con bé xoay sở khéo đến mức mà em chẳng thèm nhìn nổi cả phong bì thư từ của nó nữa là! [Nói với chồng] Tôi cũng vô cùng phản đối những thói quen mang phong cách sinh viên của nó nữa.

Guéret. Con bé tham gia các lớp học và các buổi thuyết giảng cùng với bạn bè nữ của nó cơ mà.

Bà Guéret. Thì từ nay nó sẽ chẳng phải đi lớp nào nữa hết. Và nó sẽ phải từ bỏ cái thói hay tự ý đi ra ngoài một mình đi.

Guéret. Con bé đã đến tuổi trưởng thành rồi cơ mà.

Bà Guéret. Một tiểu thư con nhà gia giáo được giáo dục đàng hoàng thì chẳng bao giờ là quá tuổi để quản lý cả.

Féliat. Quả thực là hoàn toàn chính xác.

Bà Guéret. Và cả phong cách ăn mặc của nó cũng phải thay đổi nữa.

Guéret. Sẽ phải thay đổi thôi. Nó sẽ phải ăn mặc thật giản dị, vì tới đây nó có còn xu dính túi nào đâu.

Bà Guéret. Chuyện đó chẳng liên quan gì sất. Tôi sẽ uốn nắn để con bé hiểu rằng nó sẽ phải cư xử đúng mực giống như những thiếu nữ khác trong tầng lớp thượng lưu.

Féliat. Dĩ nhiên rồi.

Bà Guéret. Tôi cũng sẽ phủ quyết một số cuốn sách mà nó hay đọc. [Nói với anh trai] Thật sự là khủng khiếp lắm anh Etienne ạ. Anh chẳng thể tưởng tượng nổi đâu! Có bận nọ em phát hiện ra một cuốn sách vô cùng trụy lạc nằm trên bàn của nó—một thứ kinh tởm! Anh đoán xem con bé đã ngụy biện thế nào khi em mắng mỏ nó? Rằng cái cuốn sách đồi bại đó là tài liệu cần thiết để chuẩn bị cho kỳ thi của nó. Và điều tồi tệ nhất là, điều đó lại hoàn toàn là sự thật. Con bé đã đưa cho em xem cả chương trình học của nó cơ mà.

Féliat. Anh chỉ sợ rằng cách họ đang nuôi dạy đám con gái chúng ta sẽ biến chúng thành những người phụ nữ bất hạnh mà thôi.

Bà Guéret. Thôi chúng ta đừng bàn về chuyện đó nữa; anh lại chuẩn bị lôi chính trị ra nói, rồi thế nào anh với Henri cũng lại cãi nhau cho mà xem. Dù sao thì tôi vẫn cứ muốn đối xử thật tốt với con bé. Ngay khi con bé biết được chuyện gì đã xảy ra, những ảo tưởng hão huyền tội nghiệp của nó sẽ sụp đổ tan tành ngay trên đầu nó cho mà xem. Tôi sẽ không để con bé phải sống trong mơ hồ bất định đâu, và thậm chí ngay cả trước khi nó kịp cất lời hỏi, tôi sẽ nói cho nó biết rằng nó được phép ở lại với chúng ta; nhưng tôi cũng sẽ nói rõ cho nó biết những gì tôi kỳ vọng nó phải đáp lại.

Guéret. Liệu làm thế có tốt hơn không—

Bà Guéret. Anh yêu quý ạ, tôi sẽ làm theo cách của riêng tôi. Anh hãy nhìn xem những gì chúng ta đang phải gánh chịu lúc này là hậu quả của việc nghe theo cách của anh đấy. Kia kìa Madame Nérisse đến kìa. Thế là vở kịch đã kết thúc rồi đấy. [Nói với chồng] Anh phải ra lo tiếp đón mọi người ở bàn tiệc đi chứ. Em sẽ ra với anh ngay đây.

Guéret. Được rồi em.

Ông đi ra.

Madame Nérisse. Hầu như chưa bao giờ tôi được tham dự một bữa tiệc nào thành công đến thế. Tôi cứ muốn sang chúc mừng cô Thérèse thân yêu, ngặt nỗi cô ấy đã đi thay trang phục mất rồi.

Bà Guéret [lơ đễnh] Thật mừng quá. Có phải ý cô đang nhắc đến chuyện đưa bài bình luận về buổi diễn lên tờ báo của cô không?

Madame Nérisse. Bài về vở kịch của các người ấy á! Nếu như tôi định viết bài về nó chứ lị! Chắc chắn là có rồi! Những bức ảnh chúng ta chụp lúc tổng duyệt đang được đem đi rửa đấy. Chúng ta sẽ có một bài miêu tả tuyệt vời cho mà xem.

Bà Guéret [khẩn nài] Liệu có thể dừng việc đó lại được không cô?

Madame Nérisse. Không thể nào làm thế được đâu ạ! Cứ thử nghĩ xem các độc giả đặt mua tờ Nghệ thuật Phái đẹp sẽ ngạc nhiên đến nhường nào nếu họ chẳng tìm thấy chút thông tin gì trên báo về màn biểu diễn vở Barberine tuyệt trần của các người, ngay cả khi tổng biên tập của tờ báo ấy cũng đã trực tiếp tham gia diễn xuất trong vở kịch cơ mà. Nếu chuyện đó chỉ phụ thuộc vào một mình tôi, có lẽ tôi đã tìm ra cách nào đó để giải quyết—giải thích uyển chuyển theo cách nào đó, chỉ để làm vừa lòng bà thôi. Nhưng kẹt nỗi ở đây lại có cô Thérèse quyến rũ của chúng ta—một trong những cộng tác viên viết bài của chúng tôi. Tôi không thể diễn tả xiết cô ấy đã gặt hái được thành công vang dội thế nào với hai truyện ngắn do chính cô ấy tự minh họa đâu. Mọi người cuồng cô ấy lắm đấy.

Bà Guéret. Sẽ chẳng có ma nào biết đến chuyện đó đâu—

Madame Nérisse. Không ai biết á! Sẽ có ít nhất mười vị khách trong số những vị khách của bà gửi bài miêu tả về bữa tiệc này tới các tờ nhật báo lớn nhất, chỉ cốt để đưa tên tuổi của chính họ xuất hiện trên mặt báo mà thôi. Nếu tờ Nghệ thuật Phái đẹp mà lờ tịt đi không đưa tin, người ta sẽ tưởng có gì đó bất thường lắm đấy, tôi đảm bảo với bà điều đó. [Cô quay sang Féliat] Có đúng thế không thưa ông?[Pg 17]—

Féliat. Xin lỗi bà, tôi hoàn toàn không thông thạo về những chuyện thế này.

Bà Guéret. Thôi được, chúng ta sẽ không bàn về chuyện đó nữa vậy.

Madame Nérisse. Nhưng có chuyện gì xảy ra thế ạ? Bà phải có lý do gì cực kỳ chính đáng thì mới không muốn tôi đăng bất cứ thứ gì về buổi tiệc tuyệt vời của bà chứ.

Bà Guéret. Không đâu——chỉ là——[Ngập ngừng] Một số người thân trong gia đình chúng tôi là người ở quê, cô biết đấy. Sẽ mất rất nhiều thời gian để tôi giải thích ngọn ngành cho cô hiểu. Thôi không có gì đâu. [Đổi giọng] Thế thật lòng thì cô nghĩ Thérèse có chút tài năng nào không?

Madame Nérisse. Chút tài năng á! Không phải chút ít, mà là tài năng rất lớn đằng khác. Chẳng lẽ bà chưa đọc hai bài báo của cô ấy viết sao?

Bà Guéret. Ôi, tôi á? Tôi thuộc về một thế kỷ khác mất rồi. Vào thời của tôi, việc một thiếu nữ viết tiểu thuyết sẽ bị coi là một điều kỳ cục hết chỗ nói. Anh tôi cũng có chung cảm giác này. Nhân tiện đây, tôi chưa giới thiệu anh tôi với cô. Ông Féliat, đến từ Evreux—còn đây là Madame Nérisse, tổng biên tập tờ Nghệ thuật Phái đẹp. Madame Nérisse đã rất tử tế giúp đỡ chúng tôi trong bữa tiệc nhỏ này. [Nói với Madame Nérisse] Vâng—lúc nãy cô đang nhắc đến—chuyện gì ấy nhỉ—câu chuyện mà Thérèse đã viết ấy. Chắc chắn là độc giả của cô đã rất khoan dung độ lượng với tác phẩm của một cây bút nghiệp dư rồi.

Madame Nérisse. Ước gì tôi có thể tìm được những cây bút chuyên nghiệp viết được bằng một nửa cô ấy. Tôi dám cá một trăm ăn một rằng số báo in hình chụp của cô ấy chắc chắn sẽ bán chạy như tôm tươi cho mà xem.

Féliat. Cô sẽ cho xuất bản cả ảnh chụp của con bé ư?

Madame Nérisse. Trong trang phục nàng Kalekairi chứ ạ.

Bà Guéret. Trong trang phục nàng Kalekairi cơ á!

Madame Nérisse. In ngay trang nhất. Mọi người bảo với tôi là giống như đúc không khác một ly. Chẳng mấy chốc nữa tôi sẽ mang sang biếu bà một bản, đảm bảo họ hàng nhà quê của bà sẽ thích mê lên cho mà xem. Nếu bà không phiền, tôi xin phép được đi thay trang phục đây ạ.

Bà Guéret. Ồ, xin cô cứ tự nhiên.[Pg 18]

Madame Nérisse. Tạm biệt bà nhé. [Cô đi về phía cửa] Tôi đang tìm Maud với Nadia để dẫn chúng về cùng đây. Tôi thấy chúng đang đứng tít đằng kia để tán tỉnh nhau kìa. [Cô nhìn qua khung cửa và vui vẻ nói với Maud và Nadia, những người đang đứng ngay bên ngoài] Thôi được rồi, thôi được rồi; tôi không làm phiền hai đứa nữa đâu. [Nói với bà Guéret] Chúng thà tự đi về một mình còn hơn. Thôi chào bà nhé. [Cô cúi chào Féliat] Tạm biệt ông ạ. [Quay lại phía bà Guéret] Đừng có ra vẻ ủ rũ thế chỉ vì bà có một đứa con đỡ đầu có khả năng trở thành một nhà văn lớn hay một họa sĩ tài ba nếu nó muốn; y như cách nó có thể trở thành một nữ diễn viên lớn nếu nó trót lỡm thích thế vậy. Xin chào tạm biệt và chúc mừng bà lần nữa nhé.

Cô bước ra ngoài.

Bà Guéret. Thôi nào! Dù sao đi nữa, nó cũng chẳng phải con gái ruột của tôi! Tôi phải đi chào tạm biệt mọi người cái đã. Đuổi khéo được họ đi rồi, tôi sẽ quay lại gặp Thérèse. Anh đợi tôi một lát nhé? Anh cứ đọc mấy tờ báo đặt trên chiếc bàn nhỏ kia kìa. Ôi lạy Chúa tôi, chúng ta đang sống trong cái thời buổi quái quỷ gì thế này không biết!

Bà Guéret đi ra. Féliat bị bỏ lại một mình, lững thững đi về phía cửa và nhìn ra hướng mà Madame Nérisse vừa trông thấy Maud và Nadia. Chỉ một lát sau, ông tỏ thái độ bất bình.

Féliat [bị sốc] Ồ kìa, thế này thì đúng là quá thể—mình phải ho lên một tiếng hay làm trò gì đó cho chúng nó biết là mình đang ở đây mới được. [Ông ho hắng] Chúng nó thấy mình rồi kìa. Chúng đang vẫy tay—và—chúng vẫn cứ trơ trẽn tiếp tục diễn màn tình tứ như không có chuyện gì xảy ra kìa!

Lucienne và Thérèse trong trang phục thường ngày bước vào và chú ý thấy hành động của Féliat.

Thérèse [hỏi Lucienne] Chú ấy đang làm gì thế nhỉ?

Lucienne. Có chuyện gì thế cậu?

Cả hai tiến lại gần để xem điều gì khiến ông bực bội đến thế. Ông nghe thấy tiếng bước chân bèn quay người lại.

Féliat. Thật là không thể tin nổi![Pg 19]

Thérèse. Trông chú có vẻ khó chịu ra mặt nhỉ. Có chuyện gì thế chú?

Féliat. Có chuyện gì ư? Mấy đứa con gái kia đang cư xử một cách vô cùng trơ trẽn với đám thanh niên ấy.

Lucienne. Đâu để cháu xem nào.

Féliat. Ồ, đừng nhìn nữa! [Đột ngột khựng lại, nửa như nói với chính mình] Dù chú phải công nhận là—

Thérèse [cười] Chú phải công nhận cái gì cơ ạ?

Féliat. Không có gì.

Lucienne. Cháu biết chứ. Ý chú là bọn cháu cũng tệ hại chẳng kém gì bọn chúng chứ gì.

Féliat. Không, không, không đến nỗi tệ thế.

Lucienne. Có chứ, có chứ; à mà—hầu như cũng rứa. [Féliat ra hiệu phản đối] Cháu thấy chú đứng rình bọn cháu hôm qua sau buổi tổng duyệt rồi đấy nhé! Chú thấy bọn cháu đang tán tỉnh nhau và chú chắc mẩm tưởng tượng ra đủ mọi thứ đen tối tồi tệ trong đầu chứ gì. Mấy màn tán tỉnh té nước theo mưa của bọn cháu không giống như những gì chú nghĩ đâu. Khi tán tỉnh, bọn cháu chỉ đang đùa giỡn chuyện yêu đương với những anh chàng cạ cứng của mình, hệt như ngày xửa ngày xưa bọn cháu từng chơi trò làm mẹ với đám búp bê vậy thôi.

Féliat. Nhưng điều đó đâu thể biện minh cho—

Thérèse. Chú không hiểu được đâu. Người ta cưng chiều bọn cháu khi còn bé, rồi đến lúc lớn lên lại kèm cặp canh chừng cẩn thận đến mức bọn cháu đoán mò ra được rằng bên trong con người mình chắc chắn ẩn chứa những khả năng vô cùng tuyệt diệu nhưng cũng đầy nguy hiểm. Tán tỉnh chính là cách bọn cháu dùng để thăm dò những tiềm năng đó đấy ạ.

Lucienne. Bọn cháu đang mài giũa vũ khí của mình mà.

Thérèse. Nhưng những thanh kiếm tập đều có nút bọc đầu, và súng ống thì chỉ nhồi toàn thuốc pháo thôi ạ.

Lucienne. Và trò ấy cực kỳ vui nhộn mà chẳng gây hại gì cho ai sất.

Thérèse. Chú Féliat à, chú đọc nhiều sách dở quá rồi đấy. Thời buổi này những cô gái như bọn cháu không phải là mấy đứa tiểu thư ngây ngô bánh bèo cũng chẳng phải kiểu gái nửa vời demi-vierges đâu. Bọn cháu là những thiếu nữ hoàn toàn đàng hoàng. Rất tháo vát, tự chủ và đồng thời cũng rất ngay thẳng, vô cùng hạnh phúc.[Pg 20]

Féliat. Chú hoàn toàn tin điều đó, các cháu gái thân mến của chú ạ. Nhưng các cháu biết đấy, chú là người từng trải mà.

Thérèse. Ồ, từng trải! Này chú—

Lucienne. Ôi dào, từng trải cơ đấy!

Thérèse. Chú bảo chú từng trải; điều đó chỉ có nghĩa là chú hiểu về quá khứ rành rẽ hơn bọn cháu thôi. Nhưng bọn cháu lại hiểu rõ về hiện tại hơn chú rất nhiều.

Féliat. Chú nghĩ mấy đứa con gái kia đang chơi một trò chơi vô cùng nguy hiểm đấy.

Thérèse. Chú không cần phải lo lắng dù chỉ một chút về chúng nó đâu ạ.

Féliat. Cách hành xử kiểu đó có thể đẩy chúng vào những rắc rối lớn đấy.

Thérèse. Sẽ chẳng có chuyện đó đâu, cháu đảm bảo với chú. Chú Féliat này, xin chú hãy tin cháu đi, chú chẳng biết gì về chuyện này đâu.

Lucienne. Bọn cháu đủ thông minh để tự lo cho bản thân mình cơ mà.

Féliat. Nhưng có những thứ ập đến đánh gục các cháu bất ngờ đấy.

Lucienne. Bọn cháu thì không bao giờ có chuyện đó. Tán tỉnh chỉ là một trò tiêu khiển, một sự giải trí, một cuộc vui thôi.

Thérèse. Hay chúng ta gọi nó là van an toàn đi nhỉ?

Lucienne. Chẳng có đứa nào trong số bọn cháu lại không hiểu tầm quan trọng của việc sống ngay thẳng cả. Và công bằng mà nói, mấy anh chàng đó cũng chẳng có ý định lôi kéo bọn cháu làm bất cứ chuyện gì sai quấy khác đâu. Cái mà họ muốn, cái mà tất cả chúng ta thực sự muốn, là một cuộc hôn nhân hoàn toàn truyền thống và viên mãn.

Féliat. Chú hoàn toàn nhiệt tình tán thành; nhưng vào thời của chú thì ngần ấy sự khôn ngoan từng trải thường không bao giờ thốt ra từ những chiếc miệng xinh xắn đầy mê hoặc như vậy đâu.

Thérèse. Sao chú lại có thể trách cứ bọn cháu khi chú thấy rằng thực ra bọn cháu suy nghĩ y hệt như chính chú vậy?

Féliat. Thời của chú, con gái chẳng đứa nào đến trường Lycée[Pg 21] hay đi tập thể dục thể hình cả, thế mà chúng vẫn sống ngay thẳng chẳng kém ai.

Lucienne [trầm ngâm] Thế mà cuối cùng họ lại lớn lên và trở thành những người phụ nữ của ngày hôm nay đấy thôi. Cháu chịu khó học hành và rèn luyện thể chất để giữ gìn sức khỏe, đơn giản vì cháu muốn phát triển cả về mặt đạo đức lẫn thể lực, để trở thành một người xứng đáng kết hôn với một người đàn ông có chút gì đó vượt trội hơn người thường về tài sản hoặc trí tuệ.

Thérèse. Chú thấy đấy, toàn bộ cuộc đời bọn cháu đều phụ thuộc vào người đàn ông mà bọn cháu kết hôn.

Féliat. Dường như chú đã từng nghe câu này ở đâu rồi thì phải.

Lucienne. Vâng; cháu cũng thế. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó bớt đi phần chân lý.

Thérèse. Chẳng lẽ chú không thấy buồn cười sao khi bọn cháu có vẻ như đang thốt ra những lời lẽ vô cùng sốc nổi, trong khi thực ra bọn cháu chỉ đang lặp lại những điều mà ông bà của các chú từng rao giảng cho con cái họ?

Lucienne. Họ hoàn toàn đúng. Tình yêu tự nó không mang lại hạnh phúc. Người ta buộc phải cân nhắc đến tương lai. Bọn cháu có cân nhắc chứ; thực ra bọn cháu chẳng làm gì ngoài việc cân nhắc điều đó cả. Bọn cháu muốn giành lấy vị trí tốt nhất có thể cho tương lai của mình. Bọn cháu không phải là mấy đứa con gái ngớ ngẩn phù phiếm, cũng chẳng phải những kẻ ích kỷ vị kỷ. Bọn cháu muốn con cái mình lớn lên trong hạnh phúc và tài năng hệt như bọn cháu vậy. Bọn cháu thực ra rất có lý trí đấy chứ.

Féliat [gần như không kìm nén được nữa] Các cháu đúng là có lý trí; quả thực là các cháu rất có lý trí. Nghe mà nổi cả da gà. Xin phép các cháu, chú đi ăn tối đây.

Lucienne. Hay là tất cả chúng ta cùng đi đi ạ.

Féliat. Cảm ơn cháu, chú tự tìm đường đi được.

Lucienne. Nó nằm ở cuối hành lang bên phải đấy ạ.

Féliat. Ừ, chú sẽ tìm thấy, cảm ơn cháu nhé.

Ông bước ra ngoài.

Thérèse. Cậu vừa làm cho ông cụ tội nghiệp được phen hoảng hồn đấy.

Lucienne. Tớ chỉ nêm nếm thêm chút gia vị cho sự thật vừa đủ độ đậm đà để nghe cho hấp dẫn thôi mà. Nhưng tớ có chuyện cực kỳ quan trọng muốn kể cho cậu nghe đây. Mọi chuyện ngã ngũ rồi cậu ạ.

Thérèse. Chuyện gì ngã ngũ cơ?

Lucienne. Tớ đính hôn rồi.

Thérèse. Cậu đùa tớ à.

Lucienne. Thật đấy. Armand đã về thưa chuyện với bố mẹ anh ấy và họ đã sang gặp bố mẹ tớ rồi. Thế nên từ nay tớ không cần phải đánh đàn piano nữa, cũng chẳng cần hát mấy bài ca sướt mướt nữa; tớ chẳng cần phải tỏ ra thông minh nữa, chẳng cần tán tỉnh nữa, và cũng chẳng việc gì phải đưa mắt đưa tình với mấy gã đàn ông nữa hết. Và cậu đoán xem mọi chuyện được định đoạt thế nào nào? Đúng là tình huống mà người ta không thể ngờ tới nhất. Cậu biết đấy, bố mẹ tớ đã làm mọi cách để chưng diện cho tớ, bày biện tớ ra và cố tỏ ra giàu có hơn thực tế, cốt để thu hút đàn ông. Về phần tớ, tớ cũng ra sức làm dáng ra điều sang chảnh, tỏ ra coi thường tiền bạc và chẳng màng gì ngoài việc chơi trội. Thế mà mọi chuyện lại diễn ra hoàn toàn trái ngược với mong đợi của tớ. Tớ muốn thu hút Armand, thế nhưng tớ lại chỉ làm cậu ấy sợ hãi chạy mất dép. Cậu ấy tưởng một người phụ nữ có vẻ tiêu xài hoang phí như cái cách tớ đang cố ra vẻ sẽ là một gánh nặng quá đắt đỏ. Chính nhờ một cuộc trò chuyện tình cờ, một phút thành khẩn đột xuất từ phía tớ, mà cậu ấy mới phát hiện ra rằng thực ra tớ rất thích những thứ giản dị. Cậu ấy vô cùng sung sướng và ngỏ lời cầu hôn ngay tức khắc.

Thérèse. Lucienne thân yêu, tớ mừng cho cậu quá. Tớ hy vọng cậu sẽ vô cùng, vô cùng hạnh phúc.

Lucienne. À, chuyện đó lại là câu chuyện khác. Armand không phải là người hoàn hảo không tì vết. Nhưng biết làm sao được? Điều quan trọng là phải kết hôn, phải không cậu?

Thérèse. Đương nhiên rồi. Chà, nếu như lễ đính hôn của cậu đã được định đoạt, thì lễ đính hôn của tớ lại bị hủy bỏ rồi đây.

Lucienne. Thérèse! Sao cơ, tớ vừa mới nói chuyện với René xong cơ mà. Chưa bao giờ tớ thấy cậu ấy hạnh phúc và yêu say đắm đến thế.

Thérèse. Cậu ấy vẫn chưa biết gì đâu. Hoặc có lẽ bây giờ người ta đang nói cho cậu ấy biết rồi đấy.[Pg 23]

Lucienne. Nói chuyện gì cơ cậu?

Thérèse. Tớ đã mất sạch số tiền của mình rồi cậu ạ.

Lucienne. Mất sạch tiền rồi ư!

Thérèse. Phải. Tay luật sư nắm giữ các giấy tờ có giá của tớ đã ôm tiền bỏ trốn rồi.

Lucienne. Từ bao giờ thế?

Thérèse. Tớ vừa biết tin ngày hôm kia. Bố mẹ đỡ đầu tốt bụng đến mức chẳng hé răng nửa lời với tớ về chuyện đó, mặc dù họ cũng đang bị mất một khoản tiền lớn. Họ cứ nghĩ là tớ chưa hay biết gì, và tớ đoán chắc họ muốn tớ có được niềm vui trọn vẹn trong buổi tối cuối cùng này. Tớ làm như không biết gì, thế nên chẳng ai hay chuyện ngoài cậu ra lúc này đây, và có lẽ là cả René nữa.

Lucienne. Thế cậu định tính sao đây?

Thérèse. Tớ biết làm thế nào bây giờ? Cậu ấy không tài nào kết hôn với một đứa không một xu dính túi như tớ được. Đương nhiên là tớ sẽ giải phóng cho cậu ấy khỏi lời hứa hẹn rồi.

Lucienne. Cậu nghĩ cậu ấy sẽ bỏ rơi cậu ư?

Thérèse. Bố mẹ cậu ấy sẽ bắt cậu ấy làm thế. Nếu họ cắt trợ cấp, cậu ấy sẽ rơi vào thế kẹt chẳng khác nào cá nằm trên thớt. Cậu ấy chỉ kiếm được khoảng hai mươi đô-la một tháng ở cái văn phòng luật sư đó thôi. Thế nên, cậu thấy đấy—

Lucienne. Ôi! Thérèse tội nghiệp của tớ! Thế mà cậu vẫn có thể diễn vai Barberine trong khi mang trong lòng một bí mật động trời như thế!

Thérèse [buồn bã] Tớ đã trải qua những ngày tháng tồi tệ khủng khiếp kể từ lúc nghe tin. Ban đêm đúng là cực hình!

Lucienne. Bạn hiền của tớ ơi! Thế mà cậu lại yêu anh ấy đến thế!

Thérèse [xúc động mạnh] Phải—ôi! Đừng làm tớ khóc chứ.

Lucienne. Biết đâu khóc lại làm cậu thấy khá hơn thì sao!

Thérèse. Cậu biết đấy—[Cô nghẹn ngào đôi chút]

Lucienne [âu yếm] Tớ biết—tớ biết cậu là người tốt và rất dũng cảm.

Thérèse. Tớ buộc phải dũng cảm thôi.

Lucienne. Thế cậu sẽ hủy hôn thật sao?

Thérèse. Ừ. Tớ sẽ không bao giờ gặp lại anh ấy nữa.[Pg 24]

Lucienne. Không bao giờ gặp lại anh ấy nữa á!

Thérèse. Tớ sẽ viết thư cho anh ấy. Nếu gặp mặt trực tiếp, chắc chắn tớ sẽ không cầm được nước mắt mà gục ngã mất. Viết thư thì tớ có nhiều khả năng khiến anh ấy cảm thấy rằng chúng ta buộc phải cam chịu số phận trớ trêu này hơn.

Lucienne. Cậu ấy sẽ đau khổ đến phát điên cho mà xem.

Thérèse. Tớ cũng vậy thôi. [Nói nhỏ và khẩn khoản] Ôi, giá mà anh ấy thấu hiểu cho tớ! Giá mà anh ấy tin rằng tớ có thể tự kiếm sống bằng đôi tay của mình và anh ấy cũng có thể tự lập được. Giá mà anh ấy dám can đảm chống lại sự chấp thuận của gia đình!

Lucienne. Hãy thuyết phục anh ấy làm điều đó đi!

Thérèse. Hoàn toàn bất khả thi cậu ạ. Gia đình anh ấy rất giàu có. Cậu cứ thử nghĩ xem họ sẽ nghi ngờ tớ đến mức nào đi. Không; tớ sẽ nói hết cho anh ấy nghe những lý lẽ mà bố anh ấy sẽ rót vào tai anh ấy. Nhưng ôi! Lucienne ạ, giá mà anh ấy có câu đáp trả lại họ! Giá mà anh ấy có lý lẽ để phản bác! [Cô khóc nấc lên đôi chút] Nhưng hỡi ơi René tội nghiệp của tớ, anh ấy sẽ chẳng dám đứng lên chống lại ai đâu.

Lucienne. Sao cậu lại yêu anh ấy đến thế cơ chứ!

Thérèse. Ồ, phải chứ; tớ yêu anh ấy. Anh ấy hơi yếu đuối, nhưng lại rất trung thực, tốt tính và [nói bằng giọng vô cùng khẽ khàng] rất đỗi yêu thương người khác.

Lucienne. Ôi bạn tôi ơi, tớ thương cậu quá đi mất.

Thérèse. Tớ đúng là kẻ đáng thương thật mà. [Tự xốc lại tinh thần] Có một chuyện thế này. Tớ sẽ tận dụng cơ hội này để dứt áo ra đi, cắt đứt quan hệ với bố mẹ đỡ đầu.

Lucienne. Nhưng cậu chẳng có một đồng dính túi—

Thérèse. Thời gian qua tớ ở đây cũng chẳng vui vẻ sung sướng gì cho cam. Cậu biết đấy họ—[Cô thoáng thấy bà Guéret và thì thầm với Lucienne] Cậu đi đi. Ngày mai tớ sẽ kể hết cho cậu nghe. [Nói lớn hơn và vui vẻ] Thôi, chúc cậu ngủ ngon nhé, bạn hiền. Ngày mai gặp lại nhau ở Cung điện Băng hoặc ở Đại học Sorbonne nhé! Chúc ngủ ngon.

Lucienne. Chúc cậu ngủ ngon, Thérèse.

Cô bước ra ngoài.

Bà Guéret [nói vọng qua cửa] Vâng,[Pg 25] con bé ở đây. Vào đi em. [Guéret và Féliat bước vào] Thérèse, chúng ta có chuyện muốn nói với cháu đây.

Thérèse. Vâng, thưa mẹ đỡ đầu.

Bà Guéret. Đây là một chuyện quan trọng; một chuyện vô cùng nghiêm túc. Chúng ta ngồi xuống đã nào.

Guéret. Cháu sẽ phải thật dũng cảm vào đấy, Thérèse ạ.

Bà Guéret. Chúng ta đã trắng tay, và cháu cũng trắng tay rồi.

Thérèse. Dạ vâng.

Bà Guéret. Cháu chỉ có mỗi câu đó để nói thôi sao?

Thérèse. Cháu đã biết chuyện đó từ trước rồi ạ.

Bà Guéret. Cháu biết rồi ư? Ai đã nói cho cháu biết thế?

Thérèse. Chính tay luật sư đã viết thư báo cho cháu. Cháu nhận được một bức thư dài của ông ấy ngày hôm qua. Ông ấy khẩn khoản xin cháu tha lỗi.

Bà Guéret. Ôi chao là trời đất quỷ thần ơi!

Thérèse. Cháu sẽ đưa cho hai bác xem. Lão ta đã dính vào cờ bạc. Lão bảo là cốt để kiếm được khối tài sản lớn hơn cho mấy đứa con gái của lão.

Bà Guéret. Cháu đã biết chuyện! Thế mà cháu vẫn đủ sức mạnh, sự—giả dối đến thế ư?

Thérèse [mỉm cười] Giống hệt như chính mẹ đỡ đầu đã che giấu vậy thôi ạ. Và cháu vô cùng biết ơn cả hai bác vì đã giữ kín không nói nửa lời với cháu, bởi vì cháu chắc chắn là hai bác muốn cháu có được một đêm biểu diễn trọn vẹn niềm vui tối nay; và đó là lý do tại sao hai bác cố tình giấu kín tin tức đó với cháu.

Bà Guéret. Thế mà cháu vẫn có thể cười nói và diễn kịch được cơ à!

Thérèse. Cháu luôn cố gắng tự kiềm chế bản thân mình.

Bà Guéret. Ồ, mẹ biết rồi. Dù sao đi nữa—Thế mà mẹ đã cẩn trọng biết bao khi tìm cách hé lộ tin này cho cháu, trong khi cháu thì đã biết tỏng mọi chuyện từ đời nào rồi!

Thérèse. Cháu rất xin lỗi. Nhưng còn hai bác—

Bà Guéret. Thôi được rồi, thôi được rồi. Thế thì chúng ta chẳng còn gì để nói nữa. Nhưng cháu có hiểu rằng cháu không còn lại lấy một xu dính túi không hả?

Guéret. Dĩ nhiên là cháu vẫn sẽ tiếp tục sống cùng chúng ta chứ.[Pg 26]

Bà Guéret [nói với chồng] Lẽ ra anh nên cho con bé có thời gian để mở miệng hỏi chúng ta đã chứ. [Nói với Thérèse] Chúng ta cứ mặc định là cháu đã ngỏ lời xin ở lại, và chúng ta đáp lại rằng chúng ta sẽ giữ cháu ở lại cùng.

Guéret. Chúng ta sắp chuyển về Evreux. Anh vợ tôi đang tạo công ăn việc làm cho tôi ở xưởng của anh ấy.

Bà Guéret. Chúng ta sẽ giữ cháu lại, nhưng với một số điều kiện nhất định.

Thérèse. Cháu vô cùng cảm ơn mẹ đỡ đầu, nhưng cháu định sẽ ở lại Paris.

Guéret. Cháu không hiểu rồi. Chúng ta sẽ chuyển về Evreux cơ mà.

Thérèse. Nhưng cháu sẽ sống ở Paris.

Guéret. Thế thì hóa ra lại là tôi không hiểu gì rồi.

Thérèse. Dù sao thì—[Một khoảng lặng]

Bà Guéret. Mẹ thật sự khó lòng mà tin nổi là cháu lại định sống một mình ở Paris đấy.

Thérèse [đơn giản] Cháu định thế thật đấy ạ, thưa mẹ đỡ đầu.

Féliat. Một mình cơ á!

Guéret. Một mình ư! Anh xin nhắc lại là anh hoàn toàn không hiểu nổi.

Féliat. Chú cũng vậy. Nhưng chắc là cháu có lý do để trình bày với bố mẹ đỡ đầu của mình chứ nhỉ. [Ông bước ra cửa như muốn đi]

Thérèse. Cháu chẳng có bí mật gì về lý do của mình cả. Tất cả mọi người đều có thể biết. Khi cháu giải thích xong, mọi người sẽ thấy mọi chuyện đều ổn cả thôi.

Bà Guéret. Phải thú nhận là mẹ cực kỳ tò mò muốn nghe những lý do đó đấy.

Thérèse. Cháu rất hy vọng quyết định của mình sẽ không làm hai bác nổi giận.

Bà Guéret. Nổi giận! Có bao giờ mẹ nổi giận với cháu đâu cơ chứ?

Thérèse [phản đối] Cả hai bác—cả ba người đều—đã vô cùng tốt bụng và nhân hậu với cháu, cháu sẽ luôn ghi khắc điều đó trong lòng và biết ơn sâu sắc. Cháu chắc chắn là mình sẽ chẳng vì thế mà yêu thương các bác ít đi dẫu cháu ở lại Paris còn các bác về Evreux. Và cháu cũng tha thiết cầu xin các bác hãy dành cho cháu tấm lòng tương tự. Cháu sẽ không bao giờ quên ơn nghĩa sinh thành dưỡng dục của các bác dành cho mình. Cha cháu chỉ là bạn của các bác; chúng ta chẳng có chút máu mủ họ hàng nào: thế mà các bác đã rủ lòng thương nhận nuôi cháu, và suốt bốn năm trời các bác đối xử với cháu hệt như con ruột vậy. Từ tận đáy lòng, cháu vô cùng biết ơn các bác.

Guéret [âu yếm] Cháu chẳng nợ chúng ta cái gì nhiều nhặn đâu cháu ạ. Hai năm trời cháu ở nội trú trường Lycée Maintenon, và chúng ta chẳng gặp cháu được lúc nào ngoài mấy bức thư. Cháu thực sự chỉ sống cùng chúng ta có vỏn vẹn hai năm, và cháu mang lại ánh nắng ấm áp cho cả ngôi nhà này.

Bà Guéret. Phải, quả thực là thế.

Thérèse. Cháu đã suy nghĩ rất kỹ về chuyện này rồi. Cháu đã hai mươi ba tuổi. Cháu sẽ không thể tiếp tục làm gánh nặng cho hai bác nữa.

Guéret. Có phải vì cháu quá kiêu hãnh và độc lập không?

Thérèse. Nếu cháu nghĩ mình thực sự có ích cho các bác, cháu đã ở lại rồi. Nếu cháu có thể giúp các bác đương đầu với giông bão khó khăn, cháu đã ở lại rồi. Nhưng cháu không thể, và cháu định sẽ tự xoay sở lấy cuộc đời mình.

Bà Guéret. Và cháu nghĩ cháu có thể "tự xoay sở", theo như cách cháu gọi, hoàn toàn một thân một mình ư?

Thérèse. Vâng, thưa mẹ đỡ đầu.

Bà Guéret. Một thiếu nữ, đơn độc một mình, giữa đất Paris này! Chuyện đó đúng là không thể tưởng tượng nổi.

Guéret. Nhưng con bé tội nghiệp của tôi ơi, cháu định sống bằng cách nào đây?

Thérèse. Cháu sẽ lao động.

Bà Guéret. Cháu không nói đùa đấy chứ?

Thérèse. Thưa mẹ, cháu nói thật ạ.

Guéret. Cháu tưởng cứ há miệng chờ sung là việc làm sẽ từ trên trời rơi xuống cho cháu chắc!

Thérèse. Cháu còn dăm đồng trong ví, đủ để trang trải cho đến khi cháu tìm được việc làm.

Féliat. Cái ví của cháu sẽ rỗng không trước khi cháu kiếm nổi lấy một xu cho mà xem.[Pg 28]

Thérèse. Cháu chắc chắn là sẽ không thế đâu ạ.

Guéret. Nào cháu yêu, cháu đang mệt mỏi, căng thẳng và bị kích động nữa. Cháu không thể nhìn nhận mọi chuyện một cách bình tĩnh được đâu. Chúng ta có thể bàn lại chuyện này vào ngày mai.

Thérèse. Vâng, thưa bố đỡ đầu. Nhưng cháu sẽ không thay đổi quyết định đâu ạ.

Bà Guéret. Mẹ biết con bé có cái tôi và ý chí vô cùng cứng rắn mà.

Féliat. Nào chúng ta hãy nói chuyện với nhau một cách thiết thực và có lý trí nhé. Cháu định sống một mình ở Paris. Được thôi. Cháu sẽ ở đâu?

Thérèse. Cháu sẽ thuê một căn hộ nhỏ—hoặc một căn phòng trọ ở đâu đó.

Bà Guéret. Giống như một ả thợ may nghèo khổ ấy phỏng.

Thérèse. Giống như một người lao động bình thường ạ. Chẳng có gì phải xấu hổ về điều đó cả.

Féliat. Và cháu định tự kiếm sống lấy thân. Bằng cách nào?

Thérèse. Cháu sẽ đi làm. Chuyện đó cũng chẳng có gì phải hổ thẹn sất.

Guéret. Bác hiểu rồi. Nhưng một thiếu nữ con nhà gia giáo đàng hoàng sẽ không đi làm kiếm sống nếu bản thân còn có thể tránh được điều đó.

Bà Guéret. Và trên hết, một tiểu thư con nhà gia giáo không bao giờ sống một thân một mình cả.

Thérèse. Dù sao đi nữa—

Bà Guéret. Cháu hoàn toàn tự do. Chuyện đó thì không phải bàn cãi. Chúng ta chẳng có quyền lực nào để ngăn cản cháu làm những gì cháu muốn cả.

Guéret. Nhưng cha cháu đã gửi gắm cháu cho anh chăm sóc cơ mà.

Thérèse. Xin mẹ đỡ đầu đừng ngặt nghèo với cháu quá. Cháu biết là các bác đang nghĩ cháu là kẻ vô ơn, mặc dù các bác không thốt ra lời. Cháu biết rằng thế nào cũng có lúc cháu sẽ khát khao sự tử tế của các bác và mái ấm gia đình nơi các bác từng đùm bọc cháu. Cháu đã làm các bác tổn thương. Xin hãy tha thứ cho cháu nhé. Tính cách cháu vốn là thế, khác biệt với các bác. Cháu không nói là các bác sai; cháu chỉ nói là cháu khác biệt mà thôi. Một số tư tưởng đã thấm nhuần trong cháu từ khi học ở trường Lycée và từ tất cả những cuốn sách cháu từng đọc. Cháu nghĩ mình có khả năng tự kiếm sống, và vì thế cháu coi đó là nghĩa vụ bổn phận của mình để không phải dẫm chân lên lòng bố thí của các bác. Đó là vấn đề phẩm giá cá nhân. Chẳng lẽ bác không nghĩ là cháu đúng sao, thưa bố đỡ đầu? [Đổi giọng] Vả lại, nếu cháu có theo hai bác về Evreux đi nữa, thì cháu sẽ làm gì ở dưới đó?

Guéret. Đoán mò cũng biết thừa rồi còn gì.

Bà Guéret. Đúng thế, chuẩn không cần chỉnh.

Guéret. Cháu sẽ sống cùng chúng ta.

Bà Guéret [vẻ không mấy thiện cảm] Cháu sẽ có một mái nhà.

Thérèse. Vâng, vâng, cháu biết tất cả những điều đó chứ ạ; và đó sẽ là niềm hạnh phúc lớn lao. Nhưng cháu sẽ làm gì cơ chứ?

Guéret. Cháu sẽ làm những việc mà tất cả các tiểu thư con nhà gia giáo ở vị trí của cháu vẫn làm.

Thérèse. Ý bác là cháu sẽ chẳng phải làm gì sất.

Guéret. Không làm gì! Không, không phải là không làm gì cả.

Thérèse. Đi thăm hỏi xã giao, tập đàn một chút; thêu thùa móc miếc dăm mũi và chụp ảnh đôi chút ư? Nói tóm lại là chẳng làm gì cả.

Guéret. Cháu được nuôi dạy để sống như thế mà.

Thérèse. Cháu chưa bao giờ dám thốt lên những lời đó. Nhưng rồi sau đó thì sao?

Guéret. Sau đó là thế nào?

Thérèse. Khoảng thời gian đó sẽ kéo dài được bao lâu?

Guéret. Cho đến khi cháu kết hôn.

Thérèse. Cháu sẽ không bao giờ kết hôn.

Guéret. Sao lại không?

Thérèse [vô cùng dịu dàng] Ồ, thưa bố đỡ đầu, bố biết tại sao mà. Cháu chẳng có xu dính túi nào cả. [Một khoảng lặng] Thế nên cháu mới phải cố gắng tìm việc làm.

Féliat. Đi làm ư! Này Thérèse, cháu thừa biết đám phụ nữ cố gắng tự kiếm sống trông ra sao rồi đấy. Cháu tưởng cháu có thể tự nuôi thân được cơ à. Bằng cách nào?[Pg 30]

Thérèse. Có thể cháu lầm, nhưng cháu nghĩ mình có thể tự nuôi sống bản thân bằng ngòi bút của mình.

Féliat. Định làm một ả mọt sách kênh kiệu à?

Thérèse. Vâng ạ.

Bà Guéret. Thế thì nghĩa là một cuộc đời phong trần bụi bặm vô tổ chức, mọi thứ đảo lộn tùng phèo, và lúc nào trên môi cũng ngậm điếu thuốc lá.

Thérèse [cười lớn] Cuộc đời phong trần, sự đảo lộn hay điếu thuốc lá đều không phải là những thứ bắt buộc phải có đâu thưa mẹ đỡ đầu. Nguồn tin của mẹ vừa không phải thông tin gốc lại vừa lỗi thời rồi ạ.

Féliat. Chỉ một tháng nữa là cháu sẽ muốn bỏ cuộc ngay cho mà xem.

Thérèse. Trong hoàn cảnh đó thì chẳng có hại gì khi để cháu thử nghiệm một phen xem sao.

Guéret. Này con gái yêu, chẳng lẽ con không biết rằng dẫu có thông minh tài giỏi đi chăng nữa, con vẫn có thể phải chờ đợi ròng rã cả mấy năm trời mới kiếm nổi lấy một xu. Bác đã từng làm chủ bút nhà báo đấy. Bác thừa biết mình đang nói gì mà.

Bà Guéret. Con bé đã cắm cổ đâm đầu vào quyết định rồi, nói năng thêm nữa cũng bằng thừa.

Féliat. Nhưng chú vẫn muốn nói chuyện với nó lúc này. Cháu có phiền không nếu dành chút thời gian lắng nghe chú, cô Thérèse? [Nói với bà Guéret] Anh tự hỏi không biết mình có được phép có chút thời gian riêng tư nói chuyện với con bé hay không.

Bà Guéret. Vô cùng sẵn lòng ấy chứ ạ.

Guéret [nói với vợ] Nào, đi thôi Marguerite.

Bà Guéret. Thời buổi này có cố định đoạt tinh thần trước tình huống tồi tệ nhất thì cũng chẳng ích gì; cuộc đời lúc nào cũng giữ lại cho ta những bất ngờ phía trước. Đi thôi anh. [Bà đi ra cùng chồng]

Féliat. Cháu yêu quý ạ, chú đã nhận gánh nặng phải nói với cháu một chuyện mà chú sợ rằng sẽ làm tổn thương cháu, và điều đó thực sự rất khó khăn. Cháu biết đấy chú chỉ là bác họ của René do thông gia mà thôi. Thế nên không phải vì chuyện riêng của chú mà chú lên tiếng. Chú nói vì bố mẹ cậu ấy.

Thérèse. Chú đừng nói thêm lời nào nữa ạ, thưa chú Féliat.[Pg 31] Cháu hiểu rõ lắm rồi. Cháu sẽ giải thoát cho anh ấy khỏi cuộc đính ước này. Ngay trong đêm nay cháu sẽ viết thư cho anh ấy.

Féliat. Vợ chồng em dâu anh vô cùng đau khổ về toàn bộ sự việc này.

Thérèse. Cháu biết ơn tất cả mọi người.

Féliat. Tình cảm yêu mến của họ dành cho cháu hoàn toàn không hề thuyên giảm chút nào đâu.

Thérèse. Cháu biết ạ.

Féliat. Và—

Thérèse [khẩn nài] Xin chú, xin chú đấy Féliat ạ, đừng nói nữa; nói những chuyện đó để làm gì cơ chứ?

Féliat. Cháu tha lỗi cho chú nhé. Chú hơi xúc động. Chú cứ tưởng tượng—ờ, ờ—

Thérèse. Tưởng tượng cái gì ạ?

Féliat. Chú cứ nghĩ cháu sẽ phản kháng lại đôi chút, có lẽ là phẫn nộ nữa. Chắc chắn là cháu phải đau đớn lắm; cháu đã từng rất yêu quý René cơ mà.

Thérèse. Nhắc lại chuyện đó để làm gì nữa? Đương nhiên là cậu ấy không thể kết hôn với cháu vào lúc mà cháu không còn lấy một xu dính túi như thế này rồi.

Féliat. Cháu biết đấy—thực ra mà nói—chú đây—với những quan niệm cổ hủ của mình—thôi nào, cháu cứ làm cho chú hết bất ngờ này đến ngạc nhiên khác. Nhưng lần này sự ngạc nhiên của chú lại đi kèm với—chú nên gọi là sự kính trọng nhỉ?—và sự cảm thông sâu sắc. Chú đã chờ đợi những giọt nước mắt, điều đó hoàn toàn dễ hiểu thôi, bởi vì chú biết tình cảm cháu dành cho René sâu đậm nhường nào.

Thérèse. Cháu có thể tự giữ nước mắt cho riêng mình.

Féliat. Vâng——Ồ, chú——ít ra thì——

Thérèse. Thôi chúng ta coi như đã định đoạt đi ạ. Xin chú đừng nhắc đến chuyện đó trước mặt cháu nữa.

Féliat. Được rồi. Bây giờ cháu có cho phép chú nói một lời về tương lai của cháu nữa không?

Thérèse. Cháu sẽ không thay đổi quyết định đâu.

Féliat. Có thể là không; dẫu vậy chú vẫn muốn đưa ra lời khuyên cho cháu giống như—thôi nào, giống như một người bác già vậy. Suốt mấy năm qua cháu vẫn thường ghé thăm và nghỉ hè với chú ở La[Pg 32] Tremblaye. Và chú dành cho cháu thứ tình cảm chân thành thực sự. Thế nên cháu sẽ nghe lời chú chứ?

Thérèse. Bằng tất cả tấm lòng ạ.

Féliat. Cháu đang sai lầm rồi đấy. Những suy tưởng của cháu rất đáng khen ngợi, nhưng tin chú đi, cháu đang tự chuốc lấy phiền muộn cho tương lai của chính mình đấy. [Cô có cử động định ngắt lời ông] Chờ đã. Chú không muốn tranh cãi. Chú muốn cháu lắng nghe chú, và chú muốn thuyết phục cháu hãy làm theo lời khuyên của chú. Hãy đến Evreux và cháu có thể hoàn toàn yên tâm rằng suốt đời cháu sẽ không phải chịu cảnh ở vậy làm gái lỡ thì đâu. Thậm chí ngay cả khi không có tiền của, cháu vẫn sẽ tìm được một người chồng ở dưới đó. Cháu quá xinh đẹp, quá đỗi quyến rũ, được giáo dục quá đàng hoàng để không làm cho bao bậc nam nhi tuấn kiệt phải mê mẩn đảo điên. Cháu đã từng gây được tiếng vang lớn tại buổi tiếp tân ở Phủ tỉnh cơ mà. Nếu cháu chưa biết điều đó, thì chú xin nói cho cháu hay.

Thérèse. Cháu vô cùng lấy làm hãnh diện ạ.

Féliat. Cháu có biết rằng nếu—thôi nào, nếu cháu quyết định kết hôn—chú có thể—

Thérèse. Nhưng cháu chưa quyết định kết hôn mà chú.

Féliat. Được rồi, được rồi, chú chỉ đang nói về chuyện sau này thôi mà. Nào, cháu đã gặp ông Baudoin và ông Gambard rồi đấy—

Thérèse. Cháu không có lấy một chút ý định nào—

Féliat [ngắt lời] Chú không nói đến chuyện ngay lập tức. Nhưng đối với một người khôn ngoan và hiểu biết như cháu, vị thế của cả hai người đó đều rất đáng để—

Thérèse. Cháu quen cả hai người họ mà.

Féliat. Phải; nhưng mà—

Thérèse. Này chú nghe cháu nói nhé. Nếu cháu có trong tay hai trăm ngàn quan, liệu chú có đề nghị cháu kết hôn với một trong hai người đó không?

Féliat. Chắc chắn là không rồi.

Thérèse. Thế đấy, chú thấy chưa.

Féliat. Nhưng cháu đâu có hai trăm ngàn quan.[Pg 33] Thérèse [không hề tỏ chút giận dữ hay khó chịu] Điều cuối cùng cháu muốn là trở thành một kẻ đòi hỏi khắt khe. Nhưng thực sự mà nói, thưa chú Féliat, chú hãy nghĩ xem. Nếu cháu kết hôn với một người đàn ông mà cháu không thể mảy may yêu thương, thì nghĩa là cháu lấy ông ta vì tiền của ông ấy. [Nhìn thẳng vào mắt ông] Và trong trường hợp đó, điểm khác biệt duy nhất giữa cháu và những người phụ nữ mà người ta cho là cháu không được phép biết tới, chỉ là việc có một nghi lễ nhỏ được thực hiện trên người cháu còn họ thì không mà thôi. Chú có đồng ý với cháu không?

Féliat. Nhưng cháu yêu ạ, sao cháu lại thốt ra những lời lẽ kỳ quặc thế cơ chứ.

Thérèse. Thế chú có cho rằng điều đó ít đáng hổ thẹn hơn là đi làm kiếm sống không? Thành thật mà nói đi chú? Cháu nghĩ điều tuyệt vời nhất ở những người phụ nữ tự kiếm sống bằng sức lao động của họ chính là việc nó giúp họ không bị đẩy vào đúng cái vị thế trớ trêu đó.

Féliat. Con đường đúng đắn nhất của người phụ nữ là kết hôn. Đó mới là vị trí đích thực của họ.

Thérèse. Đôi khi nó lại là một vị trí bất hạnh. [Một người hầu gái bước vào mang theo tấm danh thiếp đưa cho Thérèse, cô liền nói] Phiền chị bảo vị khách vui lòng đợi một lát nhé.

Người hầu. Vâng, thưa tiểu thư. [Chị hầu gái đi ra]

Féliat. Thôi, chú đi đây. Chú sang thăm René cái đã. Thế là cháu sẽ viết thư cho cậu ấy chứ?

Thérèse. Ngay trong tối nay ạ.

Féliat. Nó sẽ muốn gặp cháu đấy. Cháu gái của chú, liệu cháu có đủ dũng khí để chống lại nó không?

Thérèse. Chú không phải bận tâm về điều đó đâu ạ.

Féliat. Nếu nó điên rồ đến mức muốn làm trái ý gia đình, bố mẹ nó dặn chú nhắn lại với cháu rằng họ sẽ từ mặt nó vĩnh viễn.

Thérèse. Cháu hiểu rồi ạ.

Féliat. Rằng nó sẽ trở thành kẻ xa lạ đối với họ. Cháu hiểu tất cả những điều đó có nghĩa là gì chứ?

Thérèse [chán nản] Vâng, vâng; ồ vâng ạ.

Féliat. Nếu cháu không đủ cứng rắn để chống lại những lời khẩn nài của nó, cháu sẽ là kẻ hủy ho cuộc đời nó đấy.

Thérèse. Cháu hiểu rõ lắm ạ.

Féliat. Thiên hạ sẽ nhìn cháu bằng con mắt khinh miệt đấy.

Thérèse. Xin chú đừng nói nữa, cháu hiểu hết rồi.

Féliat. Thế thì chú có thể tin tưởng ở cháu chứ?

Thérèse. Chú cứ tin ở cháu.

Féliat [ra dáng người cha ân cần vàán thành] Cảm ơn cháu. [Ông chìa tay ra] Thérèse, cháu đúng là—thôi nào—cháu thật tuyệt vời. Chú rất thích sự dũng cảm. Chú chúc cháu thành công bằng tất cả tấm lòng. Chú thực sự chúc cháu thành công. Nhưng nếu sau này, cháu cần đến một người bạn—những người mạnh mẽ nhất đôi khi cũng rơi vào hoàn cảnh đó—hãy để chú được làm người bạn ấy.

Thérèse [đưa tay nắm lấy bàn tay Féliat đang chìa ra] Cháu vô cùng cảm ơn chú. Cảm ơn chú ạ. Nhưng cháu hy vọng mình sẽ có khả năng tự kiếm sống. Đó là tất cả những gì cháu muốn.

Féliat. Chúc cháu vạn sự thành công. Chào tạm biệt cháu, thưa tiểu thư.

Thérèse. Tạm biệt chú ạ. [Ông bước ra ngoài. Cô đi sang một cánh cửa khác và đón Madame Nérisse bước vào] Thật là tốt quá khi cô ghé qua, thưa cô thân mến. Thật phiền phức quá khi để cô phải cất công.

Madame Nérisse. Nói nhảm gì thế em yêu. Cô muốn sang mà. Cô đang vô cùng nóng lòng muốn cho em xem hai bức ảnh này để xin ý kiến em xem chúng ta nên chọn tấm nào để xuất bản. Cô cứ nghĩ là em sẽ mệt lử ra rồi chứ.

Thérèse. Cháu không mệt chút nào đâu ạ, và cháu rất vui mừng được gặp cô.

Madame Nérisse [đưa cho Thérèse xem các bức ảnh] Tấm này rực rỡ hơn, còn tấm kia thì có vẻ mộng mơ hơn. Cô thích tấm này. Em nghĩ sao?

Thérèse. Cháu cũng thích tấm này ạ.

Madame Nérisse. Thế thì quyết định thế nhé. [Đặt các bức ảnh xuống] Buổi tối hôm nay em đã gặt hái được thành công vang dội quá nhỉ.

Thérèse. Vâng ạ; mọi người rất tốt với cháu. [Nói với vẻ nghiêm túc] Cháu rất mừng vì cô ghé qua đúng lúc này, thưa cô thân mến, để chúng ta có thể dành vài phút tĩnh lặng trò chuyện. Cháu có việc cực kỳ quan trọng muốn nói với cô.

Madame Nérisse. Có việc gì cô có thể giúp em được nào?

Thérèse. Vâng, cháu sẽ giải thích ạ. Và xin cô hãy nói chuyện với cháu một cách hoàn toàn cởi mở và thành thật nhé.

Madame Nérisse. Chắc chắn rồi, em cứ nói đi.

Thérèse. Cô từng bảo với cháu là bài báo của cháu rất được mọi người yêu thích. Cháu hoàn toàn có thể hiểu nếu cô có phóng đại lên đôi chút cốt để động viên cháu. Cháu muốn biết thực lòng cô nghĩ cháu viết văn có khá không.

Madame Nérisse. Thérèse yêu quý, em cứ thử hỏi bà Guéret xem lúc nãy cô đã nói gì với bà ấy về chính vấn đề đó nhé.

Thérèse. Thế nghĩa là cô nghĩ sự cộng tác của cháu có thể thực sự hữu ích cho tờ Nghệ thuật Phái đẹp?

Madame Nérisse. Chẳng có gì hữu ích hơn đối với một tờ báo như của chúng tôi bằng sự cộng tác của các tiểu thư con nhà gia giáo trong xã hội cả.

Thérèse. Cô có muốn cháu gửi thêm cho cô mấy truyện ngắn giống như bài đầu tiên không?

Madame Nérisse. Bao nhiêu cũng được, càng nhiều càng tốt em ạ.

Thérèse. Và—[Cô ngập ngừng giây lát] và cô có trả nhuận bút cho cháu với mức giá như bài cô vừa mới đăng không?

Madame Nérisse. Có chứ, chính xác là mức giá đó; và cô sẽ rất vui mừng khi nhận được bài của em. Cô rất thích phong cách của em; em có lối hành văn nhẹ nhàng đặc biệt; độc giả sẽ không bao giờ cảm thấy nhàm chán khi đọc bài của em đâu.

Thérèse. Ồ, cháu hy vọng điều đó là sự thật! Cháu chuẩn bị báo cho cô một tin xấu đây. Vì lý do gia đình, bố mẹ đỡ đầu của cháu sẽ rời khỏi Paris. Cháu sẽ ở lại đây một mình, và cháu sẽ phải sống bằng ngòi bút của mình.

Madame Nérisse. Ôi ý tưởng quái quỷ gì thế này!

Thérèse. Đó không phải ý tưởng đâu ạ, đó là sự mưu sinh bắt buộc.

Madame Nérisse. Ý em là sao? Bắt buộc ư? Ông Guéret—. Nhưng mà cô không nên tò mò gặng hỏi thì hơn.

Thérèse. Cô không hề tò mò đâu ạ, và cháu sẽ kể hết cho cô nghe rất sớm thôi; bây giờ chúng ta không có nhiều thời gian. Cô có thể hứa chắc chắn sẽ nhận một bài báo mỗi tuần của cháu không?

Madame Nérisse [vẻ kém tự tin hơn] À, chuyện đó thì—chắc chắn rồi.

Thérèse [vui mừng khôn xiết] Cô nhận á! Ôi, cảm ơn cô, cảm ơn cô nhiều lắm ạ! Cháu không tài nào diễn tả xiết cô đã giúp cháu trút được một gánh nặng ngàn cân khỏi tâm trí thế nào đâu.

Madame Nérisse. Đứa trẻ ngốc nghếch này. Cô rất mừng vì em đã nói thẳng thắn với cô như vậy. Cô sẽ làm mọi thứ trong khả năng có thể. Cô rất quý em. Cô không nghĩ là các Thành viên Hội đồng Quản trị sẽ phản đối đâu.

Thérèse. Sao họ lại có thể liên quan gì đến chuyện này chứ ạ?

Madame Nérisse [ngờ vực] Có thể là không, nhưng mà—các sếp lớn rất thích mỗi số báo phải mang một dấu ấn cá tính riêng biệt. Đó là điều mà họ cực kỳ câu nệ khắt khe.

Thérèse. Cháu có thể viết về những chủ đề vô cùng đa dạng cơ mà.

Madame Nérisse. Cô biết em viết được chứ, nhưng ký tên thì vẫn chỉ là một cái tên đó thôi.

Thérèse. Vâng, thỉnh thoảng cháu có thể ký một bút danh giả nào đó.

Madame Nérisse. Thế thì dễ quá rồi, và cô nghĩ các sếp lớn sẽ chẳng bận tâm đâu. Họ có lẽ còn bảo đó là một cái tên mới mẻ đáng để được công chúng biết đến và yêu mến ấy chứ.

Thérèse. Chúng ta sẽ cố gắng xoay sở việc đó.

Madame Nérisse. Chúng ta sẽ phải đương đầu chống lại một chút ghen tị đấy. Ban Giám đốc có những cây bút cưng của họ. Vợ của một trong số các sếp đã chầu chực chực chờ để được chen chân viết bài từ hơn hai tháng nay rồi. Thời buổi này có biết bao nhiêu là cô gái và phụ nữ cầm bút viết văn cơ chứ.[Pg 37]

Thérèse. Vâng; nhưng nói chung thì cháu nghĩ tác phẩm của họ chẳng có giá trị là bao.

Madame Nérisse. Ồ, cô không dám chắc về điều đó đâu. Có rất nhiều người sở hữu tài năng thực sự đấy. Mọi người không nhận ra có biết bao nhiêu cô gái có tài năng đâu. Nhưng dẫu sao đi nữa, nếu cô không thể nhận bài hàng tuần của em, em cứ hoàn toàn tin tưởng ở cô là cô sẽ nhận bài của em thường xuyên nhất có thể nhé. Ồ, phen này chắc cô phải chuốc lấy bao kẻ thù vì em mất thôi.

Thérèse [hoảng hốt] Kẻ thù ư? Ý cô là sao lại sinh ra kẻ thù ạ?

Madame Nérisse. Em yêu ạ, mọi chuyện sẽ thay đổi hoàn toàn một khi em trở thành một cây bút chuyên nghiệp. Để cô xem mình có giải thích cho em hiểu được không nhé. Bọn cô có đội ngũ cộng tác viên thường xuyên. Tổng biên tập phải làm cho họ hiểu rằng họ phải chấp nhận cảnh cạnh tranh thỉnh thoảng với mấy nữ nhà văn thuộc tầng lớp thượng lưu; bởi vì nếu những phụ nữ đó được phép viết bài, nó sẽ khơi gợi sự quan tâm của chính họ và gia đình họ vào tờ báo, và đó là một hình thức quảng cáo tuyệt vời cho bọn cô. Nhân tiện điều đó sẽ giải thích cho em hiểu tại sao đôi khi bọn cô cho đăng những bài báo không đạt chuẩn chất lượng của mình. Nhưng nếu đó là vấn đề công việc chuyên nghiệp thường kỳ, chúng ta phải cẩn trọng hơn nhiều. Chúng ta phải tôn trọng các quyền lợi đã được thiết lập và phải cân nhắc đến những người đã đồng hành cùng chúng ta lâu năm. Mỗi số báo có dung lượng trang hạn hẹp, và có rất nhiều người phải sống dựa vào cái không gian khiêm tốn đó.

Thérèse [mặt cắt không còn giọt máu] Vâng, cháu hiểu rồi ạ.

Madame Nérisse [thấy Thérèse xúc động] Cô mới thương làm sao! Ước gì em biết cô cảm thông với em đến nhường nào! Đừng có ra mặt ủ rũ thế chứ. [Thérèse có cử động tuyệt vọng] Em không phải là một cô gái tầm thường đâu Thérèse ạ, và sẽ không bao giờ có chuyện người ta nói rằng cô đã không làm mọi cách vì em đâu. Lắng nghe này. Lúc nãy cô có nói với em là cô đang ấp ủ một vài dự án lớn trong đầu. Em sắp được biết chúng là gì rồi đấy. Chồng cô và cô sắp sửa cho ra mắt một tuần báo nữ quyền quan trọng theo định hướng hoàn toàn mới.[Pg 38] Nó sẽ vượt xa mọi thứ từng được thực hiện trước nay cả dặm dài. Chồng cô sẽ trực tiếp giải thích các ý tưởng của anh ấy cho em nghe. Nó sẽ mang tính tiên tiến cấp tiến, cao cấp và đủ mọi thứ trên đời, đồng thời lại vô cùng thiết thực. Ngay cả ý tưởng đó thôi cũng đủ toát lên một chút thiên tài rồi. Khi em gặp chồng cô, em sẽ thấy anh ấy hoàn toàn vượt trội không giống người thường chút nào. Anh ấy rất thông minh, và anh ấy lẽ ra đã đứng ở hàng ngũ tiên phong trong làng báo chí nếu không vì sự ganh ghét đố kỵ của những gã đàn ông khác đã âm mưu hãm hại và dìm anh ấy xuống. Cô không tin ở Paris có ai sánh kịp anh ấy với tư cách là một nhà báo đâu, cô sẽ đọc cho em nghe vài vần thơ của anh ấy, và em sẽ thấy anh ấy cũng là một nhà thơ lớn nữa. Thôi chết cô lại luyên thuyên mãi không dứt rồi. Mới ngày hôm qua thôi anh ấy đã huy động được số vốn cuối cùng cần thiết để thành lập tờ báo; mọi thứ đã được hứa hẹn chắc chắn. Bọn cô đã sẵn sàng tiến hành việc chiêu mộ nhân sự cho tòa soạn. Tất nhiên chúng ta sẽ có các bài xã luận chủ chốt, và các bài bình luận văn học. Em có muốn cô nói chuyện với anh ấy về em không?

Thérèse. Chắc chắn là có rồi ạ. Nhưng mà—

Madame Nérisse. Bọn cô muốn tung ra một tờ báo phụ nữ thực sự sang trọng, đàng hoàng; tất nhiên là không hy sinh các nguyên tắc của mình. Bản thân cái tên của tờ báo đã minh chứng cho điều đó rồi. Nó sẽ được đặt tên là Người Phụ Nữ Tự Do.

Thérèse. Cháu sẽ trả lời cô vào ngày mai—hoặc tối nay luôn nếu cô thích ạ.

Madame Nérisse [ngập ngừng] Trước khi cô đi—vì chúng ta sắp sửa gắn bó với nhau nhiều—cô phải kể cho em nghe một chuyện về bản thân mình—một bí mật. Cô hy vọng biết rồi em sẽ không vì thế mà yêu quý cô ít đi. Cô tự gọi mình là Madame Nérisse. Nhưng cô không hề có quyền hợp pháp nào đối với cái tên đó cả. Đó là lý do tại sao lúc nào cô cũng tìm cách lý do này đến lý do khác để không giới thiệu Monsieur Nérisse với em và gia đình em. Anh ấy đã có gia đình—đã kết hôn với một người phụ nữ không xứng đáng với anh ấy. Cô ta sống ở một vùng quê hẻo lánh nào đó và nhất quyết không chịu ký đơn ly hôn. Thérèse yêu quý của cô ơi, điều đó làm cô đau khổ vô cùng. Cô sống[Pg 39] chỉ vì anh ấy. Cô không nghĩ có người phụ nữ nào lại yêu một người đàn ông sâu đậm hơn cách cô yêu anh ấy đâu. Anh ấy vượt trội hơn hẳn những gã đàn ông khác. Nhưng ngặt nỗi cô lại gặp anh ấy quá muộn màng. Cô cảm thấy mình có bổn phận phải kể cho em nghe điều này.

Thérèse. Những gì cô vừa thổ lộ chỉ làm tình cảm gắn bó của cháu đối với cô thêm sâu sắc thôi ạ. Cháu có thể đoán được cô đang đau khổ nhường nào. Có lẽ ngay tối nay cháu sẽ ghé qua nhà cô để gặp chồng cô và nghe anh ấy cho ý kiến xem liệu cháu có thể giúp ích được gì không. Dù sao đi nữa, cháu vô cùng cảm ơn cô.

Madame Nérisse. Và cảm ơn em vì đã đón nhận chuyện này một cách nhẹ nhàng. Tạm biệt em nhé.

Cô bước ra ngoài. Thérèse đứng trầm ngâm suy nghĩ giây lát, rồi René bước vào. Trông cậu vô cùng bấn loạn.

Thérèse. René!

René. Thérèse, chuyện đó không thể là sự thật được! Không thể nào có chuyện đó được! Mọi chuyện chấm dứt rồi ư—tình yêu của chúng ta ấy?

Thérèse. Chúng ta phải thật dũng cảm lên anh ạ.

René. Nhưng anh không thể từ bỏ em được.

Thérèse. Em đã mất sạch tất cả rồi, anh René yêu dấu ơi.

René. Nhưng anh đâu có vì thế mà yêu em ít đi. Anh không thể từ bỏ em được, Thérèse. Anh không thể từ bỏ em. Anh yêu em, anh yêu em lắm.

Thérèse. Ồ, René, đừng thế nữa! Em cần tất cả sự dũng cảm của mình để đối mặt với chuyện này. Hãy giúp em đi. Anh không thấy bây giờ gia đình anh sẽ không bao giờ đời nào chấp thuận nữa sao.

René. Bác tao đã nói với anh thế. Nhưng anh sẽ gặp họ. Anh sẽ thuyết phục họ. Anh sẽ giải thích cho họ hiểu.

Thérèse. Thừa biết là họ chưa bao giờ thực sự thích em, và họ sẽ mừng húm lên vì chớp lấy cơ hội này để bắt chúng ta cắt đứt quan hệ.

René. Anh chẳng biết phải làm sao nữa. Nhưng anh không thể từ bỏ em. Nếu không có em thì đời anh sẽ ra sao đây? Em là tất cả đối với anh, là tất cả. Thế mà đùng một cái—vì cái chuyện quái quỷ khủng khiếp này—anh phải từ bỏ cả hạnh phúc cuộc đời mình.

Thérèse. Gia đình anh hoàn toàn đúng đấy, René ạ.[Pg 40]

René. Thế mà em, chính em lại thốt ra những lời đó ư!

Cậu ta lấy hai tay che mặt lại. Một khoảng lặng.

Thérèse [dịu dàng gỡ tay cậu ra] Nhìn em đi, René. Anh đang khóc kìa. Ôi tình yêu của đời em!

René [ôm chầm lấy cô vào lòng] Anh yêu em, anh yêu em!

Thérèse. Và em cũng yêu anh. Ôi xin anh đừng khóc nữa! [Cô hôn cậu] René thân yêu, đừng khóc nữa mà! Anh làm tan nát cõi lòng em mất. Em không chịu nổi đâu, em đang quên hết sạch những gì mình cần phải nói với anh rồi đây. [Nghẹn ngào] Ôi, sao mà bi đát thế này chứ! [Cả hai cùng khóc nức nở. Rồi cô đẩy cậu ra, nói] Đúng là điên rồ hết chỗ nói.

René. Thôi mà, hãy ở lại đi Thérèse.

Thérèse. Không. Chúng ta không được làm thế; chúng ta phải dũng cảm lên. Ồ, sao anh lại mò đến đây cơ chứ? Lẽ ra em đã viết thư cho anh rồi. Chúng ta hoàn toàn bất lực trước tai họa khủng khiếp này rồi anh ơi.

René. Anh chẳng biết phải làm sao nữa! Nhưng anh không thể từ bỏ em được.

Thérèse [tự nói với chính mình] Mình phải làm điều đúng đắn mới được. [Nói với cậu] René, nín khóc đi. Lắng nghe em nói này.

René. Anh yêu em.

Thérèse. Vâng; chúng ta có tình yêu. Nhưng ngoài tình yêu đó ra còn có cuộc đời, và cuộc đời thì tàn nhẫn và quá sức mạnh mẽ đối với tình yêu của chúng ta. Còn tương lai của anh nữa chứ, anh yêu của em ơi.

René. Tương lai của anh là được yêu em. Tương lai của anh sẽ chẳng là gì sất nếu anh mất em. [Cậu ta vùi mặt vào hai bàn tay]

Thérèse. Anh không thể kết hôn với một cô gái không một xu dính túi được. Đó là sự thật phũ phàng giống như một bức tường đá vậy. Chúng ta sẽ chỉ tự làm thân mình tan xương nát thịt nếu lao đầu vào nó mà thôi. Lắng nghe em, xin anh hãy lắng nghe em đi. Anh không nghe thấy em đang nói gì sao? René—anh yêu.

René. Anh đang nghe đây.

Thérèse. Em trả lại cho anh sự tự do mà không hề mang chút cay đắng hay oán hận nào đâu.[Pg 41]

René. Anh không cần sự tự do đó!

Thérèse. Nào lắng nghe em đi. Anh không được phép hy sinh cả cuộc đời mình chỉ vì một mối tình, dù cho tình yêu đó có lớn lao nhường nào đi nữa.

René. Mất em mới chính là lúc anh hy sinh cuộc đời mình.

Thérèse. Cố gắng dũng cảm lên anh; tự chủ lại đi. Chúng ta hãy đối mặt với chuyện này một cách bình tĩnh nào. Giả sử chúng ta làm trái ý sự chấp thuận của gia đình anh đi. Thì chuyện gì sẽ xảy ra với chúng ta? Hãy thử nhìn thẳng vào thực tế xem nào. Chúng ta sẽ sống bằng gì đây? René, thật là khủng khiếp khi kéo tình yêu của chúng ta xuống ngang hàng với những thực tế phũ phàng khốn khổ này, nhưng sự thật vẫn hoàn là sự thật. Anh thừa biết rằng nếu anh kết hôn với em mà không có sự đồng ý của bố mẹ, họ sẽ cắt băng tiền trợ cấp của anh. Chẳng phải thế sao?

René. Ồ! Bố anh tuyệt tình lắm.

Thérèse. Ông ấy hoàn toàn đúng đấy anh ạ, hoàn toàn đúng. Nếu em là em gái anh, em cũng sẽ khuyên anh không nên từ bỏ cái địa vị mà anh đã được nuôi dạy từ bé và cái nghề nghiệp mà anh đã được ăn học đàng hoàng để bước vào.

René. Nhưng anh yêu em cơ mà.

Thérèse [xúc động] Và em cũng yêu anh. Thế thì, chúng ta buộc phải quên nhau đi thôi.

René. Điều đó bất khả thi.

Thérèse. Chúng ta phải đủ khôn ngoan để—[Cô khựng lại, giọng nghẹn ngào]

René. Ôi! Sao mà anh bất hạnh thế này.

Thérèse [tự kiềm chế] Đừng buông xuôi bản thân thế chứ. Chúng ta không sống trong cõi mộng mơ đâu. Nếu anh cứ lẩm bẩm hoài câu "Tôi bất hạnh quá", thì anh sẽ thành bất hạnh thật đấy.

René. Anh yêu em nhiều lắm. Ôi Thérèse, anh yêu em biết bao!

Thérèse [dịu dàng] Rồi anh sẽ quên em thôi.

René. Không bao giờ.

Thérèse. Có chứ. Rồi anh sẽ nhớ về em theo một cách nào đó, dĩ nhiên rồi. Nhưng anh còn trẻ chán. Chẳng mấy chốc nữa anh sẽ lại có thể sống, có thể cười, có thể yêu và có thể làm việc được.

René. Em yêu của anh! Anh chẳng biết phải nói gì nữa. Anh[Pg 42] không thể nói về chuyện đó nổi. Anh chỉ biết mỗi một điều—anh không thể để em đi được.

Thérèse. Nhưng chúng ta sẽ khổ sở lắm đấy, René ạ.

René. Khổ sở cùng nhau cơ mà!

Thérèse. Hãy nghĩ kỹ đi anh, nghĩ kỹ đi. Sẽ phải mất mấy năm trời nữa anh mới tự kiếm nổi sống bằng đôi tay của mình, đúng thế không?

René. Nhưng anh—

Thérèse. Nào anh biết thừa là anh đã từng thử rồi cơ mà. Ngay năm ngoái anh đã muốn dứt áo rời khỏi nhà để tự lập, thế mà anh vẫn phải quay về vì đói kém cơ mà. Chẳng lẽ không phải thế sao?

René. Thật là khủng khiếp, khủng khiếp quá! [Cậu ta suy sụp, hoảng sợ]

Thérèse. Thế nên chúng ta phải nhìn nhận cuộc đời đúng như bản chất thực tế của nó chứ, phải không nào? Chúng ta cần phải có chỗ chui ra chui vào, có đồ đạc và quần áo mặc. Thế thì xoay sở thế nào đây?

René. Khủng khiếp quá!

Thérèse. Anh sẽ chịu đựng thế nào khi nhìn thấy em lê la ngoài đường trong những bộ quần áo rách rưới? [Cậu ta im lặng. Cô chờ đợi, nhìn cậu, hy vọng nghe được một lời đầy sức mạnh hoặc dũng khí. Chẳng có lời nào thốt lên cả. Cô từ từ đứng thẳng người lên, nét mặt đanh lại] Anh không dám đối mặt với điều đó đúng không? Nói cho em nghe đi. Anh có dám đối mặt với điều đó không?

René. Không.

Thérèse [bị tổn thương bởi sự hèn nhát của cậu và bị lây nhiễm sự yếu đuối ấy] Thế anh thấy đấy, em đã nói đúng mà.

René [nức nở] Ồ! Ồ!

Thérèse [nghiến răng] Ồ, ngoài khóc lóc ra anh chẳng làm được việc gì khác nữa sao?

René. Sao mà anh vô tích sự đến thế này cơ chứ.

Thérèse [tuyệt vọng] Thôi nào, anh thấy chưa, thế lại khá hơn rồi đấy!

René. Anh thấy hổ thẹn vì bản thân mình vô dụng quá.

Thérèse [vô vọng] Anh cũng hệt như bao kẻ khác thôi. Nôi, đừng đau khổ nữa. Em không giận anh đâu; anh đang làm đúng như những gì em bảo chúng ta phải làm, và anh cũng đồng tình cơ mà. Đi đi, René. Nói lời tạm biệt đi. Tạm biệt anh, René.[Pg 43]

René. Thérèse!

Thérèse [dây thần kinh căng như dây đàn] Tất cả những gì chúng ta nói lúc này đều vô tích sự, và nó sẽ chỉ chuốc lấy tra tấn nhục nhã cho cả hai mà thôi. Chúng ta phải chấm dứt chuyện này thôi—ngay bây giờ—lập tức.

René. Anh sẽ mãi mãi yêu em, Thérèse.

Thérèse. Vâng—đúng thế—giờ thì đi đi.

René. Lạy Chúa tôi!

Thérèse. Đi đi.

René. Anh sẽ đi gặp gia đình. Họ sẽ không bao giờ nhẫn tâm đến thế—

Thérèse. Vâng, vâng, tùy anh.

René. Anh sẽ viết thư cho em.

Thérèse. Vâng—thế đi—anh cứ viết thư.

René. Anh sẽ gặp lại em chứ, Thérèse? [Cậu lững thững bước về phía cửa]

Thérèse [xấu hổ thay cho cậu, lấy hai tay che mặt lại. Rồi đột nhiên, cô bùng nổ trong những tiếng khóc nức nở đầy cảm xúc, hoàn toàn mất tự kiểm soát và thét lên hoang dại] René!

René [quay lại, sững sờ] Thérèse! Ôi, có chuyện gì thế em?

Thérèse [hoàn toàn phó mặc cho cảm xúc] Giả sử—giả sử rốt cuộc chúng ta cứ làm thế thì sao nhỉ? Lắng nghe này. Em yêu anh nhiều hơn anh tưởng, nhiều hơn những gì em từng thổ lộ cho anh biết. Một cảm giác tự tôn hão huyền ngu ngốc đã khiến em che giấu anh rất nhiều điều. Hãy tin tưởng ở em đi. Hãy phó thác tương lai của anh cho em. Cứ kết hôn với em đi. Hãy tin tưởng em. Hãy lấy em đi. Anh không biết em mạnh mẽ thế nào và em có thể làm được bao nhiêu việc đâu. Em sẽ lao động, và anh cũng sẽ lao động. Lúc ở một mình anh không làm nên trò trống gì, nhưng ở cạnh em thì anh sẽ làm được. Em sẽ vực dậy sự can đảm của anh những lúc khốn khó, và em sẽ cùng hạnh phúc với anh khi mọi chuyện hanh thông. René, em chỉ cần rất ít thôi! Một cuộc đời giản dị nhất, khiêm tốn nhất, nhọc nhằn nhất, cho đến khi chúng ta cùng nhau tự tay gây dựng cơ đồ—cùng nhau, René ạ, và tự tay giành lấy một chỗ đứng trên thế giới này, mà chúng ta sẽ chẳng phải mang ơn bất cứ ai ngoài chính đôi tay của chúng ta. Nào chúng ta hãy cùng nhau dũng cảm lên—[Đến đây cô nhìn cậu, và vừa nhìn xong cô bỗng nghẹn lời câm lặng]

René. Thérèse, anh chắc chắn là bố mẹ anh sẽ nhượng bộ thôi.

Thérèse [sau một khoảng lặng kéo dài dằng dặc, thốt lên không rõ tiếng] Đi đi, đi đi; anh René đáng thương ạ. Hãy quên những gì em vừa nói đi. Tạm biệt.

René. Ôi, không! Không phải tạm biệt đâu. Anh sẽ bắt bố phải giúp chúng ta.

Thérèse [sắc bén] Muộn mất rồi anh bạn ạ, bây giờ thì tôi không cần anh nữa đâu.

Cô bỏ đi khỏi phòng. René ngã sụp xuống ghế và lấy hai tay che mặt lại.