Madame Vagret. Này, tôi nghe nói... ông ấy đã trả lại tập tài liệu cho ông.

Vagret. Đúng vậy... sức khỏe của anh ta... mấy tờ báo...

Madame Vagret. Thế còn bây giờ?

Vagret. Cẩn thận chứ. Vẫn chưa ai nghi ngờ gì đâu.

Madame Vagret. Cứ yên tâm đi. [Bà lắng nghe] Lần này chắc là khách của chúng ta rồi.

Bertha. [bước vào] Họ đến rồi kìa.

Madame Vagret. Vào việc đi, Bertha! Còn mẹ sẽ xem tờ Revue des Deux Mondes.

Họ ngồi xuống. Một thoáng im lặng.

Bertha. Họ đến lâu thế nhỉ.

Madame Vagret. Là Madame Bunerat đấy mà. Tác phong của bà ấy lúc nào cũng rề rà.

Người đầy tớ. Chánh án Tòa án và Madame Bunerat.

Madame Vagret. Chào bà, Madame Bunerat thân mến? [Họ chào hỏi nhau]

Người đầy tớ. Thẩm phán La Bouzole. Thẩm phán Mouzon kính mến.

Chào hỏi xong, các vị khách ngồi vào chỗ.

Madame Vagret [nói với Madame Bunerat] Thưa bà, vậy là một kỳ họp nữa đã kết thúc!

Madame Bunerat. Vâng, cuối cùng thì cũng xong!

Madame Vagret. Chồng bà, tôi đoán thế, chắc không buồn chứ.

Madame Bunerat. Chồng bà chắc cũng vậy thôi.

Madame Vagret. Thế còn Chánh án phiên tòa đại hình?

Bunerat. Ông ấy sẽ đến muộn một chút. Ông muốn chuồn sớm vào sáng mai, và lại đang có đống tài liệu phải ký. Các vị cũng biết là tòa vừa mới giải tán xong. Lúc thấy chúng tôi phải họp muộn thế, cả đám liền sai người mang lễ phục dạ hội đến, rồi tranh thủ thay lúc bồi thẩm đoàn đang nghị án; sau đó chúng tôi mặc áo choàng thẩm phán trùm lên ngoài để tuyên án.

Madame Vagret. Và bản án là gì thế?

Bunerat. Tuyên trắng án.

Madame Vagret. Lại nữa á! Ôi, mấy hội đồng bồi thẩm đúng là phát điên cả rồi!

Vagret. Em yêu, em ăn nói hơi tự do quá đấy.

Madame Bunerat. Thôi nào, Madame Vagret thân mến, bà đừng bận tâm làm gì.

Bà dẫn Madame Vagret đi lên phía trên sân khấu.

Bunerat [nói với Vagret] Vâng, thưa đồng nghiệp thân mến, một lệnh trắng án. Tính ra là vụ thứ ba trong kỳ họp này rồi đấy.

Mouzon [một người đàn ông tuổi tứ tuần, để ria mép và chải chuốt] Ba bị cáo mà chúng ta buộc phải trả tự do vì không thể giam giữ họ vì những tội danh khác.

Bunerat. Đúng là một chuỗi bài đen đủi!

La Bouzole [một ông cụ bảy mươi tuổi] Các đồng nghiệp quý mến của tôi chắc sẽ thích chuỗi bài đỏ hơn.

Bunerat. La Bouzole, ông thật là kẻ yếm thế! Tôi không hiểu sao ông lại có thể nhẫn tâm đùa cợt về một chủ đề như thế được nhỉ.

La Bouzole. Tôi sẽ chẳng đùa nếu như tù nhân của các anh bị kết án.

Mouzon. Tôi chẳng nghĩ đến tù nhân của chúng ta đâu—tôi đang nghĩ cho chính chúng ta kìa. Nếu các anh tưởng rằng chúng ta sẽ nhận được lời chúc mừng từ Bộ Tư pháp, thì các anh lầm to rồi đấy.

Bunerat. Cậu ta quan tâm quái gì đến việc Tòa án Mauleon bị Bộ ghi sổ đen ở Paris chứ.

La Bouzole. Anh nói đúng lắm, Bunerat; tôi chẳng bận tâm một chút nào! Tôi chẳng còn gì để mong chờ nữa cả. Tuần sau tôi tròn bảy mươi tuổi rồi, và tôi sẽ nghỉ hưu theo chế độ. Chẳng còn hy vọng gì để tiến thân; tôi có quyền phán xét mọi việc theo đúng lương tâm của mình. Tôi ra khỏi trường đời rồi! [Ông nhảy cẫng lên một cái] Đừng có nổi khùng lên thế chứ—tôi dứt lời đây—tôi thấy cuốn Niên giám đằng kia rồi; tôi đi tìm ngày tháng cho kỳ nghỉ sắp tới đây cho các anh xem nhé. [Ông chọn một chỗ ngồi bên trái]

Bunerat. Chà, sự tình là thế đấy. [Quay sang Vagret] Chánh án phiên tòa đại hình đang lôi đình lôi đì.h.

Mouzon. Lão ta có tức điên lên cũng chẳng giải quyết được gì đâu.

Vagret. Còn phụ tá của tôi thì sao?

Bunerat. Anh hoàn toàn có quyền gọi hắn là "phụ tá của anh" đấy!

Mouzon. Tất cả là lỗi tại hắn ta chứ ai. Hắn lại đi biện hộ cho các tình tiết giảm nhẹ. Nực cười thật, chính hắn đấy!

Bunerat. Cái tên ngốc ấy chui từ xó nào ra thế không biết?

Vagret. Tôi đảm bảo với các anh là hắn ta không hề ngốc chút nào đâu. Hắn từng là thư ký Hội nghị ở Paris; hắn là tiến sĩ luật và cực kỳ tài năng.

Bunerat. Tài năng cơ đấy!

Vagret. Tôi khẳng định hắn có tài hùng biện thực sự.

Bunerat. Thì chúng tôi vừa được mục sở thị rồi đấy thôi.

Vagret. Hắn là một thanh niên rất xuất chúng.

Bunerat [nhấn mạnh từng chữ] Chà! Khi một kẻ có tài cán đến mức ấy thì người ta sẽ đi làm luật sư; chứ ai lại đi gia nhập ngành tư pháp.

Madame Vagret [nói với La Bouzole, người đang bước lại gần bà] Thế hóa ra, thưa Monsieur La Bouzole, mọi chuyện rốt cuộc là do lỗi của vị phó biện lý mới về à.

Madame Bunerat. Kể cho chúng tôi nghe đầu đuôi sự việc đi.

La Bouzole. Chuyện là thế này. [Ông quay về phía các quý bà và tiếp tục bằng giọng hạ thấp. Bertha, người vừa bước vào phòng, liền nhập hội với nhóm người, trong đó cũng có cả Vagret]

Mouzon [nói với Bunerat] Chuyện này thì đừng mòng gì thúc đẩy được vụ bổ nhiệm đáng thương của anh bạn Vagret chúng ta nhé.

Bunerat [mỉm cười] Thực tế là vào thời điểm này thì anh ấy chẳng có chút hy vọng nào đâu, tội nghiệp chưa!

Mouzon. Có thật là người ta đã từng nghiêm túc cân nhắc chọn anh ấy, trong khi tòa này vẫn còn một vị thẩm phán kỳ cựu nào đó cơ chứ?

Bunerat [với vẻ khiêm tốn giả tạo] Tôi không nghĩ là mình... Mà anh đang ám chỉ ai thế?

Mouzon. Đang nói chính ngài Chánh án đấy chứ ai.

Bunerat. Quả thực là người ta cũng có nhắc đến tên tôi ở Bộ.

Mouzon. Đến lúc ngài chủ tọa phiên tòa đại hình thì mọi thủ tục chắc chắn sẽ thú vị hơn bây giờ nhiều.

Bunerat. Sao cậu lại có thể biết chắc điều đó cơ chứ, Mouzon thân mến?

Mouzon. Vì tôi đã từng chứng kiến ngài chủ tọa Tòa án Trị an rồi. [Ông cười lớn]

Bunerat. Cậu cười cái gì thế?

Mouzon. Tôi chợt nhớ đến câu nói dí dỏm hôm trước của ngài thôi.

Bunerat [vẻ mặt đắc ý] Tôi không nhớ lắm.

Mouzon. Câu đó hay thực sự ấy chứ! [Ông cười]

Bunerat. Câu nào cơ? Tôi có nói câu gì hay à? Chả nhớ gì cả.

Mouzon. Câu nào á? Cả chục câu ấy chứ—cả điểm mười. Hôm đó phong độ của ngài phải gọi là đỉnh cao! Nhìn cái dáng điệu của bị cáo kìa. Anh biết đấy, cái tay ăn mặc lôi thôi lếch thếch ấy. Hắn tên là Cock thì phải.

Bunerat. À, đúng rồi! Lúc tôi bảo rằng: "Cock, tự bật công tắc lên rồi thú nhận hết ra xem nào!"

Mouzon [cười ngất] Chuẩn luôn! Đúng là câu ấy đấy! Thế còn nhân chứng bên phía bào chế—cái gã đần độn ấy. Ngài có cho gã muối mặt không cơ chứ? Gã chẳng tài nào thốt nốt lời khai, cả phòng cười ồ lên khi ngài phán câu: "Nếu anh muốn tự điều hành phiên tòa này, cứ nói thẳng ra. Hay là anh muốn lên ngồi thay chỗ của tôi luôn đi?"

Bunerat. À, đúng rồi! Thưa các quý bà, người bạn tốt ở đây của tôi vừa nhắc cho tôi nhớ về một giai thoại khá thú vị. Hôm nọ—lúc ấy đang ở Tòa án Trị an—

Người đầy tớ [xướng danh] Monsieur Gabriel Ardeuil.