Tấm rèm kéo lên, để lộ Madame Vagret trong trang phục dạ hội; bà đang tự tay sắp xếp lại vị trí các chiếc ghế cho vừa ý. Bertha bước vào, cũng mặc trang phục dạ hội, trên tay cầm một tờ báo.

Bertha. Tờ báo địa phương đây ạ, tờ Le Journal. Con đã gửi Công báo cho bố; bố vừa mới ở tòa về. Bố đang thay quần áo.

Madame Vagret. Phiên tòa đã tan chưa?

Bertha. Dạ chưa ạ.

Madame Vagret [cầm lấy tờ báo] Họ vẫn đang bàn về vụ án đó à?

Bertha. Vẫn như mọi khi ạ.

Madame Vagret. Chẳng cần phải tìm kiếm đâu xa. Có một dòng tít lớn ngay đầu trang: "Vụ án mạng ở Irissary." Giờ thì họ đang công kích bố con đấy! [Bà đọc] "Monsieur Vagret, Viện trưởng Viện Kiểm sát của chúng ta." [Bà tiếp tục lẩm bẩm đọc] Và còn có cả các tiểu mục nữa: "Kẻ sát nhân vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật." Cứ như thể đó là lỗi của chúng ta vậy! "Công lý ngủ quên!" Công lý ngủ quên cơ đấy! Sao họ có thể nói những lời như thế trong khi bố con đã hai tuần nay không được chợp mắt! Liệu họ có thể phàn nàn rằng ông không làm tròn bổn phận hay sao? Hay là Monsieur Delorme, vị thẩm phán điều tra, đã không làm tròn trách nhiệm của mình? Ông ấy đã phát ốm lên được rồi, tội nghiệp! Mới ngay ngày hôm kia thôi, ông ấy vừa cho bắt giữ một kẻ lang thang chỉ vì hành tung có chút khả nghi! Thế mà các người xem đấy! Không! Mẹ bảo lũ nhà báo này phát điên cả rồi!

Bertha. Hình như họ sắp đăng một bài trên cả tờ báo xứ Basque nữa.

Madame Vagret. Tờ Eskual Herria á?

Bertha. Người bán thuốc tây bảo con thế ạ.

Madame Vagret. Mẹ thèm vào chấp. Tổng chưởng lý có thèm đọc nó đâu.

Bertha. Trái lại là đằng khác, hôm nọ bố bảo rằng Tổng chưởng lý đều được gửi bản dịch của mọi bài báo viết về ngành tư pháp cơ mà.

Madame Vagret. Tổng chưởng lý được gửi bản dịch cơ à! Ờ thì, thôi bỏ đi. Dù sao thì, đổi đề tài khác đi nào! Tối nay chúng ta có bao nhiêu khách? Con giữ danh sách chứ?

Bertha [Cầm danh sách từ trên lò sưởi xuống] Chánh án Tòa án Đại hình—Chánh án Tòa án—

Madame Vagret. Ừ. Ừ, được rồi; tổng cộng là chín người, phải không con?

Bertha. Thưa vâng, chín người.

Madame Vagret. Chín người! Mời chín vị đến ăn tối mà chẳng thể biết chính xác mấy giờ họ mới tới nơi! Đấy mới là điều phiền toái nhất với những bữa tiệc tối mà chúng ta buộc phải tổ chức vào cuối mỗi kỳ họp tòa—để vinh danh Chánh án Tòa án Đại hình. Ăn tối khi phiên tòa giải tán. Khi phiên tòa giải tán ấy nhé! Thôi được, chúng ta sẽ chờ đợi ý nguyện của các vị quý ông vậy! [Bà thở dài] Này con yêu!

Bertha. Dạ, thưa mẹ?

Madame Vagret. Con vẫn còn muốn lấy một vị thẩm phán chứ?

Bertha [với vẻ quả quyết] Con không ạ!

Madame Vagret. Nhưng cách đây hai năm con đã muốn thế mà!

Bertha. Giờ thì con không muốn nữa!

Madame Vagret. Nhìn chúng ta mà xem! Nào bố con đây. Biện lý nước Cộng hòa—Công tố viên—Viện trưởng Viện Kiểm sát; ở một tòa án hạng ba, đúng thế, chỉ vì ông không phải kẻ luồn lúy chạy chọt, vì ông không tham gia vào những trò chơi chính trị. Thế mà ông ấy là một con người có năng lực—chẳng ai có thể phủ nhận điều đó. Từ khi làm Viện trưởng Viện Kiểm sát, ông đã giáng ba án tù khổ sai chung thân xuống đầu tội phạm! Và ở một xứ sở thế này, nơi mà tội ác hiếm hoi làm sao! Thế là khá lắm rồi chứ bộ, con có nghĩ thế không? Dĩ nhiên, mẹ biết là ông sẽ có ba vụ được tuyên trắng án trong kỳ họp kết thúc vào ngày hôm nay. Công nhận là vậy. Nhưng đó chỉ là rủi ro đen đủi mà thôi. Thế mà để bảo vệ xã hội như thế—họ trả lương ông được bao nhiêu? Con có hình dung được không?

Bertha. Dạ, con biết chứ; mẹ đã kể với con nhiều lần rồi mà.

Madame Vagret. Và mẹ sẽ kể lại lần nữa. Tính cả các khoản khấu trừ tiền hưu trí, tổng cộng tất cả mọi khoản, ông ấy nhận được ba trăm chín mươi lăm franc và tám mươi ba centime một tháng. Thế mà chúng ta vẫn bị bắt buộc phải thết đãi bữa tối chín người để vinh danh Chánh án Tòa án Đại hình, một bậc Thẩm phán tòa thượng thẩm! Mà thôi, dù sao thì chắc mọi thứ đã chuẩn bị xong xuôi cả rồi chứ nhỉ? Đâu để mẹ xem nào. Cuốn Revue des Deux Mondes của mẹ—nó có ở đó không? Có. Thế còn chiếc ghế bành của mẹ—nó đã để đúng chỗ chưa? [Bà ngồi xuống ghế] Rồi. [Ra vẻ như đang tiếp khách] Xin mời ngồi, thưa ngài Chánh án. Hy vọng thế là phải phép. Còn Monsieur Dufour, người từng là một thẩm phán bình thường khi bố con cũng ở bậc ấy, hồi chúng ta còn sống ở Castelnaudery, giờ đã là Chánh án hạng hai ở Douai, và ông ấy chỉ ở Brest trước khi được thăng chức!

Bertha. Thật ạ!

Madame Vagret [tìm một cuốn sách trên kệ lò sưởi] Con tra trong Niên giám xem.

Bertha. Con tin lời mẹ là được rồi ạ.

Madame Vagret. Con cứ tin đi! Niên giám Tư pháp. Mẹ thuộc nằm lòng ấy chứ!

Bertha. Nhưng thế thì bố hoàn toàn có thể được bổ nhiệm làm Thẩm phán thượng thẩm bất cứ lúc nào.

Madame Vagret. Ông ấy đã chờ đợi chức vụ Thẩm phán thượng thẩm ấy lâu lắm rồi.

Bertha. Nhưng mọi chuyện coi như đã định đoạt xong xuôi. Người ta đã hứa dành suất trống đầu tiên cho bố, và Monsieur Lefévre vừa mới qua đời.

Madame Vagret. Nguyện xin ơn trên phù hộ cho con nói đúng. Nếu lần này mà hỏng việc nữa thì chúng ta tiêu đời. Chúng ta sẽ bị bỏ mặc ở Mauleon cho đến khi bố con về hưu. Thật là bất hạnh làm sao khi họ không thể tóm lấy cổ kẻ sát nhân khốn kiếp đó! Lại là một vụ án mạng quá ư hoàn hảo chứ! Lần này chúng ta thực sự có lý do để hy vọng vào một bản án tử hình! Vụ đầu tiên đấy, con nhớ lấy!

Bertha. Đừng lo lắng quá, mẹ yêu. Vẫn còn cơ hội mà.

Madame Vagret. Con nói thì dễ lắm. Con thấy đấy, báo chí bắt đầu cằn nhằn rồi kìa. Họ trách móc chúng ta, họ bảo chúng ta lơ là buông lỏng. Con yêu của mẹ ơi, con không hiểu đâu—có chuyện người ta định phái một thám tử từ Paris xuống dưới này kìa! Thật là một điều nhục nhã làm sao! Thế mà mọi thứ ban đầu hứa hẹn suôn sẻ biết bao! Con không thể tưởng tượng nổi bố con đã phấn khích thế nào khi người ta đánh thức ông dậy để báo tin rằng một cụ ông tám mươi bảy tuổi đã bị sát hại trong khu vực hạt của ông! Ông mặc quần áo chưa đầy năm phút. Ông rất điềm tĩnh về chuyện đó. Nhưng ông đã nắm chặt lấy tay mẹ. "Anh nghĩ," ông ấy nói, "anh nghĩ lần này chúng ta có thể trông chờ vào quyết định bổ nhiệm mình!" [Bà thở dài] Thế mà giờ đây mọi thứ đã hỏng bét, tất cả chỉ vì tên lưu manh này cứ nhất quyết không chịu để người ta bắt! [Lại một tiếng thở dài nữa] Mấy giờ rồi con?

Bertha. Kim đồng hồ vừa điểm sáu giờ ạ.

Madame Vagret. Con hãy viết thực đơn đi. Đừng quên đấy. Con chỉ được viết chức tước của họ thôi—Đức ông Chánh án Tòa án Đại hình, Đức ông Chánh án Tòa án Cấp cao Mauleon, vân vân và vân vân. Đấy là phần mở đầu của thực đơn. Đừng có quên đấy. Bố con đến kìa. Ra ngoài bếp ngó nghiêng một lát và tỏ vẻ như con đang bận rộn đi thôi. [Bertha rời khỏi phòng. Vagret bước vào trong trang phục dạ hội]