Lý do bề ngoài khiến Ahab không lên tàu của chiếc tàu săn cá voi mà chúng tôi vừa trao đổi là thế này: gió và biển đang báo hiệu bão bùng. Nhưng ngay cả khi không có lý do đó, xét theo cách xử trí sau này trong những hoàn cảnh tương tự, có lẽ cuối cùng ông cũng sẽ không lên tàu ấy, nếu như qua việc hô gọi, ông nhận được câu trả lời phủ định cho câu hỏi của mình. Bởi vì, như sau đó đã rõ, ông chẳng màng giao du dù chỉ năm phút với bất kỳ vị thuyền trưởng xa lạ nào, trừ khi người đó có thể cung cấp chút thông tin mà ông đang khát khao tìm kiếm. Tuy nhiên, tất cả những điều này có lẽ vẫn chưa được đánh giá đúng mức, nếu ở đây không nói đôi điều về những tập tục kỳ lạ của các tàu săn cá voi khi gặp nhau giữa các vùng biển nước ngoài, và đặc biệt là trên một ngư trường quen thuộc.
Nếu có hai người lữ hành tình cờ qua lại vùng Pine Barrens ở bang New York, hay vùng Salisbury Plain cô hoang không kém ở Anh Quốc; nếu vô tình chạm trán nhau trong những chốn hoang vu khắc nghiệt ấy, dẫu có chết đi chăng nữa, hai kẻ đó cũng khó lòng tránh khỏi việc chào hỏi lẫn nhau, dừng lại một lát để trao đổi tin tức, và có lẽ, ngồi xuống nghỉ ngơi cùng nhau: vậy thì, há chẳng tự nhiên hơn nhiều sao khi giữa những vùng Pine Barrens và Salisbury Plains vô tận của đại dương, hai chiếc tàu săn cá voi trông thấy nhau ở tận cùng thế giới — ngoài khơi đảo Fanning cô độc, hay quần đảo King’s Mills xa xôi; há chẳng tự nhiên hơn biết bao, tôi xin nhắc lại, khi trong những hoàn cảnh như vậy, các con tàu không chỉ hô gọi qua lại, mà còn xích lại gần nhau hơn, với một sự tiếp xúc thân thiện và cởi mở hơn nhiều.
Và điều này dường như càng là một lẽ dĩ nhiên đối với những con tàu cùng thuộc về một cảng biển, mà các thuyền trưởng, sĩ quan, và không ít thủy thủ đều quen biết nhau từ trước; và do đó, họ có đủ thứ chuyện gia đình thân tình để tâm sự. Đối với con tàu đã vắng nhà lâu ngày, có lẽ chiếc tàu vừa khởi hành từ đất liền đang mang theo những lá thư; dẫu thế nào đi nữa, chắc chắn nó sẽ mang đến cho con tàu kia một vài tờ báo có niên đại muộn hơn một hoặc hai năm so với những số báo cũ kỹ, nhàu nát cuối cùng trong tệp tài liệu của họ. Và để đáp lại thị hụt ấy, con tàu vừa ra khơi sẽ nhận được những tin tức săn cá mới nhất từ ngư trường mà nó sắp hướng tới, một điều vô cùng quan trọng đối với nó. Và xét ở mức độ nào đó, tất cả những điều này cũng đúng với các tàu săn cá voi vô tình cắt ngang đường đi của nhau ngay trên ngư trường, dù cả hai đều đã rời xa nhà lâu như nhau. Bởi vì một trong số chúng có thể đã nhận được những bức thư chuyển giao từ một con tàu thứ ba nào đó hiện đang ở rất xa; và một vài trong số những bức thư đó có thể là dành cho người trên con tàu mà nó đang gặp gỡ. Bên cạnh đó, họ còn trao đổi tin tức săn cá và có một buổi trò chuyện thú vị. Bởi vì họ không chỉ gặp nhau với tất cả sự đồng cảm của những người đi biển, mà còn với cả sự tâm giao kỳ lạ bắt nguồn từ một nghề nghiệp chung cùng những gian khổ, hiểm nguy chia sẻ cùng nhau.
Sự khác biệt về quốc gia cũng không tạo ra khoảng cách quá lớn; nghĩa là, chừng nào cả hai bên còn nói chung một ngôn ngữ, như trường hợp của người Mỹ và người Anh. Dù rằng, quả thực, do số lượng tàu săn cá voi Anh khá ít, những cuộc gặp gỡ như vậy không thường xuyên xảy ra, và khi chúng diễn ra, thường có một chút ngượng ngùng giữa hai bên; bởi vì người Anh vốn dĩ khá kín đáo, còn người Yankee thì chẳng màng đến cung cách ấy ở bất kỳ ai ngoài chính mình. Bên cạnh đó đôi khi các tàu săn cá voi Anh còn tỏ ra có vẻ bề trên của người xứ metropol đối với các tàu săn cá voi Mỹ; họ coi người dân Nantucket cao gầy, với những điệu bộ địa phương kỳ quặc, giống như một thứ nông dân miền biển. Nhưng sự bề trên ấy của các thủy thủ Anh thực chất nằm ở đâu, thì thật khó nói, khi mà chỉ trong một ngày, tổng số cá voi mà người Mỹ đánh bắt được lại nhiều hơn toàn bộ số cá voi mà người Anh bắt được trong mười năm cộng lại. Song đây chỉ là một tật xấu vô hại ở những kẻ săn cá voi người Anh mà người Nantucket không mờ lấy làm bận tâm; có lẽ bởi vì họ biết bản thân mình cũng có dăm ba tật xấu.
Thế nên, chúng ta có thể thấy rằng trong số tất cả các loại tàu thuyền đơn độc bơi lội trên biển, các tàu săn cá voi là có lý do để cởi mở nhất — và quả thực họ là thế. Trong khi đó, một số tàu buôn khi cắt ngang đường đi của nhau giữa Đại Tây Dương, thường sẽ lướt qua mà không buồn thốt lấy một lời chào hỏi, phớt lờ nhau giữa đại dương bao la chẳng khác nào đôi công tử bột trên phố Broadway; và suốt khoảng thời gian ấy, có lẽ họ còn mải mê săm soi, chê bai cách giằng néo buồm cước của nhau. Còn về các tàu chiến, khi tình cờ gặp nhau trên biển, thoạt đầu chúng phải trải qua một loạt những màn cúi chào và khom lưng ngớ ngẩn đến mức chẳng thấy chút thiện chí chân thành hay tình anh em nào trong đó cả. Về phần những chiếc tàu chở nô lệ gặp nhau, ồ, chúng vội vã đến mức tột cùng, tìm cách chạy trốn khỏi nhau càng nhanh càng tốt. Và còn về hải tặc, khi chúng tình cờ chạm mặt nhau giữa những lá cờ đầu lâu xương chéo, câu chào đầu tiên sẽ là — “Bao nhiêu cái sọ?” — giống y như cách các tàu săn cá voi chào nhau — “Bao nhiêu thùng dầu?”. Và một khi câu hỏi đó đã được trả lời, hải tặc liền lập tức lái tàu đi theo hai hướng khác nhau, bởi vì chúng đều là những kẻ ác ôn cùng đường và chẳng thích nhìn lâu vào bộ mặt gớm ghiếc của nhau cho lắm.
Nhưng hãy nhìn chiếc tàu săn cá voi kính Chúa, lương thiện, khiêm nhường, hiếu khách, cởi mở và phóng khoáng mà xem! Chiếc tàu săn cá voi làm gì khi nó gặp một chiếc tàu săn cá voi khác trong bất kỳ điều kiện thời tiết tương đối tốt nào? Nó tổ chức một buổi “Gam” — một thứ hoàn toàn xa lạ với tất cả các loài tàu khác đến mức chúng thậm chí còn chưa từng nghe đến cái tên ấy; và nếu tình cờ nghe được, chúng chỉ cười trừ, rồi lặp lại những lời lẽ bông đùa về lũ “phun nước” hay “lò nấu mỡ”, cùng những thán từ đại loại như thế. Tại sao tất cả các thủy thủ tàu buôn, cũng như hải tặc, lính hải quân, và thủy thủ tàu nô lệ lại nuôi dưỡng một thái độ khinh miệt đối với các tàu săn cá voi như vậy; đây là một câu hỏi khó lòng trả lời. Bởi vì, lấy ví dụ như hải tặc, tôi rất muốn biết nghề nghiệp đó có điểm vinh quang nào đặc biệt hay không. Thỉnh thoảng nó cũng kết thúc bằng một sự thăng hoa bất thường thật đấy; nhưng chỉ là trên giá treo cổ mà thôi. Và vả lại, khi một người được thăng hoa theo cái cách kỳ quặc ấy, anh ta chẳng có nền tảng vững chắc nào cho chiều cao vượt trội của mình. Do đó, tôi kết luận rằng khi tự khoe khoang mình được nâng lên cao hơn một người săn cá voi, kẻ cướp biển chẳng có chút cơ sở vững chắc nào để đứng vững trong lời khẳng định đó cả.
Nhưng Gam là gì? Bạn có thể mòn cả ngón tay trỏ khi dò lật qua các cột trong từ điển, mà chẳng bao giờ tìm thấy từ ấy. Bác sĩ Johnson chưa từng đạt tới sự uyên bác đó; chiếc hòm của Noah Webster cũng không chứa nó. Mặc dù vậy, từ ngữ đầy sức biểu cảm này từ nhiều năm nay vẫn được sử dụng liên tục bởi một khoảng mười lăm nghìn người gốc Yankee chính cống. Chắc chắn nó cần được định nghĩa, và nên được đưa vào từ điển. Với ý định đó, xin phép để tôi được định nghĩa nó một cách uyên bác.
GAM. Danh từ — Một cuộc gặp gỡ xã giao giữa hai (hoặc nhiều hơn) tàu săn cá voi, thường là trên một ngư trường; khi mà sau khi trao đổi những lời chào hỏi, họ qua lại thăm viếng bằng các đội chèo xuồng: hai vị thuyền trưởng sẽ tạm thời ở lại trên cùng một con tàu, và hai vị đại phó ở trên con tàu kia.
Có một chi tiết nhỏ nữa về buổi Gam mà không thể quên ở đây. Mọi ngành nghề đều có những nét đặc thù riêng trong chi tiết; nghề săn cá voi cũng vậy. Trên một chiếc tàu cướp biển, tàu chiến hay tàu nô lệ, khi thuyền trưởng được chèo đi đâu bằng xuồng, ông luôn ngồi ở phần đuôi xuồng trên một chiếc ghế thoải mái, đôi khi có đệm lót, và thường tự tay lái xuồng bằng một chiếc cán lái nhỏ xinh xắn được trang trí bằng dây tua rua và ruy băng sặc sỡ. Nhưng xuồng săn cá voi không có ghế ở đuôi, hoàn toàn không có loại sofa kiểu ấy, và cũng chẳng có lấy một cái cán lái nào. Thật là những thời khắc huy hoàng, nếu các vị thuyền trưởng săn cá voi được đẩy đi trên mặt nước bằng bánh xe nhỏ giống như những lão nghị viên mắc bệnh gút ngồi trên ghế có bánh xe sáng chế. Còn về cán lái, xuồng săn cá voi không bao giờ dung thứ cho sự yểu điệu thục nữ như vậy; và do đó, vì trong buổi Gam, toàn bộ một đội chèo xuồng phải rời tàu, và vì thế người lái xuồng hoặc người phóng lao nằm trong số đó, nên kẻ cấp dưới ấy chính là người cầm lái trong dịp này, và vị thuyền trưởng, vốn không có chỗ để ngồi, được chèo đến chuyến thăm của mình trong tư thế đứng thẳng tắp như một cây thông. Và thường thì bạn sẽ nhận thức được rằng, vì ý thức được ánh mắt của toàn bộ thế giới hiển hiện đang đổ dồn vào mình từ mạn của hai con tàu, vị thuyền trưởng đang đứng này tỏ ra hết sức nhạy bén với tầm quan trọng của việc duy trì phẩm giá bằng cách giữ cho đôi chân mình đứng vững.
Đây cũng chẳng phải là một việc dễ dàng gì; bởi vì ở phía sau ông là mái chèo lái to lớn nhô ra thỉnh thoảng lại đập vào thắt lưng ông, còn chiếc chèo ở phía sau đáp lễ bằng cách gõ vào đầu gối ông ở phía trước. Do đó, ông bị kẹt cứng ở cả phía trước lẫn phía sau, và chỉ có thể mở rộng tư thế sang hai bên bằng cách khuỵu xuống trên đôi chân đang căng cứng; nhưng một cú tròng trành dữ dội và đột ngột của xuồng thường sẽ đẩy ông đến bờ vực ngã nhào, bởi vì chiều dài của điểm tựa chẳng có nghĩa lý gì nếu không có bề rộng tương ứng. Chỉ cần dựng một góc tạo bởi hai chiếc sào, bạn không tài nào giữ cho chúng đứng thẳng được. Hơn nữa, sẽ thật là tồi tệ nếu để thiên hạ đang dán mắt nhìn thấy, sẽ thật tồi tệ, tôi xin nhắc lại, nếu để vị thuyền trưởng đang dạng chân này bị bắt gặp đang bấu víu lấy bất cứ thứ gì bằng tay để giữ thăng bằng dù chỉ một chút; quả thực, như một minh chứng cho sự tự chủ hoàn toàn và phơi phới của mình, ông thường đút tay vào túi quần; nhưng có lẽ vì đó là những bàn tay thường rất to và nặng, nên ông đút chúng vào đó để làm vật dằn. Mặc dù vậy, vẫn có những trường hợp xảy ra, và là những trường hợp được xác thực đàng hoàng, khi người ta thấy vị thuyền trưởng, trong một hoặc hai khoảnh khắc cực kỳ hiểm nghèo — chẳng hạn như trong một cơn giông bất chợt — đã chộp lấy mái tóc của người chèo xuồng ở gần nhất, và bám chặt lấy đó như thể sắp chết đến nơi.
