Thật kỳ lạ làm sao, những người đã xa cách nhau đằng đẵng, dẫu vẫn luôn khắc ghi hình bóng của đối phương trong tâm trí, khi gặp lại thường tỏ ra hờ hững chẳng khác nào vừa mới chia tay hôm qua. Tôi nhìn nàng, nàng nhìn tôi, và tôi thiết nghĩ chẳng ai trong chúng tôi để lộ một chút cảm xúc nào. Thế nhưng, chắc hẳn cả hai đều vô cùng xúc động.

Nàng đã thay đổi, một cách phũ phàng, đến đau lòng. Vẻ dịu dàng ngày xưa vẫn còn đó, nét dịu dàng đầy bi thương từng khiến những người thợ mỏ gọi nàng là Đức Mẹ; nhưng ôi thôi, đóa hoa trinh bạch của tuổi trẻ đã vĩnh viễn tàn phai. Sắc diện nàng trắng bệch, vẻ mềm mại đã biến mất khỏi gương mặt, chỉ để lại những nằn hằn của sự khốn khổ. Nỗi buồn đã thắp lên trong đôi mắt xám của nàng một thứ ánh sáng tâm linh, một vẻ rực rỡ chói lọi nhưng khô cạn nước mắt. Ôi chao, sự thay đổi ở nàng thật là xót xa, xót xa làm sao!

Cứ thế, nàng nhìn tôi, một cái nhìn dài và phẳng lặng mà ở đó tôi chẳng thể tìm thấy tình yêu hay lòng căm hận. Đôi mắt xám rực rỡ vẫn trong trẻo và kiên định, đôi môi hóp lại đầy đáng thương không hề run rẩy. Và khi ngắm nhìn nàng, tôi cảm thấy từ nay mọi thứ sẽ chẳng bao giờ có thể như xưa được nữa. Tình yêu không còn là thứ linh hồn rực rỡ của thuở ban đầu, không còn là kẻ khơi gợi những lời cay đắng thiết tha, không còn là họa sĩ vẽ nên những khung cảnh mê hoặc. Chúng ta sẽ chẳng bao giờ còn cảm thấy thế giới lùi xa khi đôi ta chao lượn trên đôi cánh sáng ngời của óc tưởng tượng; chẳng bao giờ còn so sánh niềm vui của mình với niềm vui của những kẻ sinh ra chốn thiên thai; chẳng bao giờ còn chào đón lý tưởng thuần khiết vốn chỉ đến với tuổi trẻ, rồi lại đau đớn lụi tàn trong sự vỡ mộng của những ngày tháng trầm tư hơn. Chúng ta có thể hy sinh mọi thứ vì nhau; cùng vui cùng buồn vì nhau; cùng sống cùng chết vì nhau—nhưng niềm Hy vọng, Giấc mơ, sự thăng hoa của buổi bình minh tình yêu, vinh quang trắng ngần vô song ấy—đã rời bỏ chúng ta mãi mãi, vĩnh viễn không bao giờ trở lại.

Đôi môi nàng mấp máy:

"Anh đã thay đổi biết bao!"

"Đúng vậy, Berna, anh đã ốm nặng. Còn em, em cũng đã thay đổi."

"Phải," nàng đáp rất khẽ. "Em đã—chết rồi."

Giọng nàng không hề vấp váp, chẳng chút rung lên nỗi niềm bi ai. Nó tựa như giọng nói của kẻ đã từ bỏ mọi hy vọng, giọng nói của người vừa bước ra từ nấm mồ. Trên chiếc mặt nạ lạnh lẽo ấy của gương mặt, tôi chẳng thể thấy chút ánh sáng le lói nào của niềm vui thuở trước, niềm vui của mùa những đóa hồng dại đương nở rộ. Cả hai chúng tôi đều lặng thím, hai sinh thể lạnh lùng đến não nề, trong khi xung quanh chúng tôi, cái hỗn độn ồn ã của những kẻ chuyên tìm kiếm lạc thú vẫn đang cuồn cuộn dâng trào.

"Lên lầu đi, chỗ đó chúng ta có thể nói chuyện," nàng nói. Thế rồi chúng tôi ngồi xuống một trong những ô ghế riêng, trong khi một cái bóng băng giá lớn dường như buông xuống bao trùm lấy chúng tôi. Thật kỳ lạ làm sao, sự im lặng giữa hai chúng tôi. Chúng tôi tựa như hai bóng ma xanh xao gặp nhau chốn vực sâu mờ mịt bên kia nấm mồ.

"Và tại sao anh lại không đến?" nàng hỏi.

"Đến—anh đã cố gắng để đến."

"Nhưng anh đã không đến." Giọng nàng đều đều, khuôn mặt quay đi chỗ khác.

"Anh sẵn sàng bán cả linh hồn để được đến đó. Anh đã ốm, ốm thập tử nhất sinh, suýt chết. Anh nằm trong bệnh viện. Suốt hai tuần liền anh mê sảng, lẩm bẩm nhắc tên em, tìm cách để đến bên em, khiến tình trạng tồi tệ đi gấp trăm lần cũng chỉ vì em. Nhưng anh biết làm sao đây? Chẳng ai có thể bất lực hơn anh lúc đó. Anh mất trí rồi, yếu mềm như đứa trẻ, chật vật giành giật sự sống. Đó là lý do anh không thể đến."

Khi tôi bắt đầu cất lời, nàng giật mình. Lúc tôi tiếp tục nói, nàng hít một hơi thật nhanh và nghẹn ngào. Rồi nàng chăm chú lắng nghe hết sức, và khi tôi dứt lời, một sự thay đổi lớn tràn ngập trên gương mặt nàng. Đôi mắt nàng mở trừng trừng vô hồn, đầu gục xuống, hai tay bấu chặt lấy chiếc ghế, trông nàng như sắp ngất đi. Lúc nàng cất lời, giọng nói chỉ tựa tiếng thì thầm.

"Vậy mà họ đã dối tôi. Họ bảo rằng anh quá ham kiếm tiền vàng nên chẳng màng nghĩ đến tôi; rằng anh đang say đắm một người phụ nữ khác ngoài đó; rằng anh chẳng còn chút quan tâm nào tới tôi nữa. Họ đã lừa dối tôi. Thôi, giờ thì quá muộn rồi."

Nàng cười, chất giọng từng du dương nay trở nên khàn đợ và chát chúa. Đôi mắt nàng vẫn trống rỗng vì đau khổ. Hết lần này đến lần khác, nàng lẩm bẩm: "Quá muộn rồi, quá muộn rồi."

Tôi lặng lẽ ngồi ngắm nhìn nàng, dẫu trong thâm tâm là một cơn bão giông quằn quại. Tôi khao khát được vỗ về nàng, được hôn lên gương mặt trắng bệch, hốc hác và mỏi mệt ấy, được khơi dòng nước mắt cho đôi mắt tuyệt vọng kia. Trong tôi dường như trỗi dậy một nỗi khát khao da diết dành cho cô gái ấy hơn bao giờ hết, một niềm mong mỏi mang lại niềm vui cho nàng lần nữa, khiến nàng quên đi tất cả. Nào có hề gì? Nàng vẫn là người tình của tôi. Tôi khát khao nàng. Cả hai chúng tôi đều đã chịu đựng đau khổ, đều đã đi qua lò lửa luyện ngục. Chắc chắn từ trong đó sẽ nảy nở một tình yêu vượt lên mọi tầm hiểu biết. Chúng tôi sẽ chẳng dựng lên những bức tường hoa huệ kiêu kỳ nào, mà từ chính nỗi đau đớn, chúng tôi sẽ xây đắp một chốn nương thân trường tồn vượt qua cả cõi chết.

"Berna," tôi nói, "vẫn chưa quá muộn đâu."

Nét mặt nàng thoáng hiện một nỗi cay đắng tuyệt vọng. "Không, không, muộn rồi. Anh không hiểu đâu. Anh—mọi chuyện đều ổn với anh, anh vô tội; nhưng còn em——"

"Em cũng vô tội mà, mình ơi. Cả hai chúng ta đều bị lừa gạt một cách thảm hại. Đừng bận tâm nữa, Berna, chúng ta sẽ quên hết đi. Anh yêu em, ôi anh chẳng bao giờ có thể nói hết cho em biết anh yêu em nhường nào đâu, cô gái ngốc ạ! Nào, chúng ta hãy quên đi, cùng rời khỏi đây và sống hạnh phúc nhé."

Dường như từng lời tôi thốt ra tựa nhát dao đâm vào tim nàng. Gương mặt ngọt ngào ấy mang vẻ đau khổ đến cùng cực.

"Ôi không," nàng đáp, "chẳng bao giờ có thể như thế được đâu. Anh nghĩ là được, nhưng không thể đâu. Anh không thể quên. Em không thể quên. Cả hai chúng ta sẽ mãi nghĩ về nó; lúc nào cũng vậy, cứ dằn vặt lẫn nhau. Đối với anh, ký ức ấy sẽ tựa mũi dao đâm, và anh càng yêu em sâu đậm bao nhiêu, lưỡi dao ấy sẽ càng cắm sâu bấy nhiêu. Còn em nữa, anh có nhận thức được rằng em sẽ nhìn anh với nỗi sợ hãi đến nhường nào không, khi lúc nào em cũng biết rằng anh đang nghĩ ĐẾN ĐIỀU ĐÓ, và việc phải chứng kiến nỗi dằn vặt của anh sẽ là một cực hình đối với em nhường nào? Tổ ấm của chúng ta sẽ là một ngôi nhà bị ám ảnh, một chốn tụ hội của những bóng ma. Giữa anh và em sẽ chẳng bao giờ còn niềm vui được nữa. Quá muộn rồi, quá muộn rồi!"

Lúc này nàng đang nấc nghẹn để kìm nén tiếng khóc, nhưng những giọt nước mắt vẫn không rơi.

"Berna," tôi dịu dàng nói, "anh nghĩ là anh có thể quên. Xin hãy cho anh một cơ hội để chứng minh điều đó. Những người đàn ông khác đã quên được. Anh biết đó không phải lỗi của em. Anh biết về mặt tâm hồn, em vẫn là cô gái thuần khiết như xưa. Em là một thiên thần, em yêu ạ; thiên thần của anh."

"Không, em không có tội. Khi anh không đến, em đã trở nên tuyệt vọng. Khi em viết thư cho anh mà anh vẫn biệt tăm, em gần như phát điên. Ngày đêm hắn ta cứ quấy rối em. Những kẻ khác không cho em lấy một phút bình yên. Nếu có một người phụ nữ tội nghiệp nào bị dồn đuổi đến bước đường nhục nhã, thì đó chính là em. Thế nhưng em đã hạ quyết tâm thà chết chứ nhất định không chịu khuất phục. Ôi, thật là kinh hoàng."

Nàng rùng mình.

"Thôi nào em, đừng kể chuyện đó nữa."

"Khi em tỉnh lại sau cơn bạo bệnh kéo dài suốt nhiều ngày, em đã muốn chết, nhưng không thể chết được. Dường như chẳng còn cách nào khác ngoài việc cứ tiếp tục sống ở đó. Em quá yếu đuối, quá ốm đau, quá thờ thẫn với mọi thứ đến mức chẳng màng gì nữa. Đó là lúc em phạm sai lầm. Lẽ ra em phải tự sát. Ôi, sâu thẳm trong mỗi chúng ta luôn có một bản năng níu giữ sự sống dẫu cho có phải chịu đựng nỗi ô nhục! Nhưng em chưa bao giờ để hắn lại gần mình thêm lần nào nữa. Anh tin em chứ, phải không?"

"Anh tin em."

"Và mặc dù, khi hắn đi rồi, em đã dấn thân vào cuộc sống này, nhưng chưa từng có ai khác nữa. Em đã khiêu vũ với họ, cười nói với họ, chỉ có vậy thôi. Anh tin em chứ?"

"Vấn vậy, em yêu."

"Tạ ơn Chúa vì điều đó! Và giờ chúng ta phải nói lời chào tạm biệt."

"Tạm biệt?"

"Em vừa nói—tạm biệt. Em không muốn hủy hoại cuộc đời anh. Anh biết em kiêu hãnh nhường nào, nhạy cảm nhường nào mà. Em sẽ không đem một kẻ như em để giao phó cho anh đâu. Thuở trước em sẵn sàng dâng hiến cả bản thân cho anh, nhưng giờ đây—xin anh hãy đi đi."

"Không thể nào."

"Không, điều kia mới là không thể. Anh không hiểu những chuyện này có ý nghĩa thế nào đối với một người phụ nữ đâu. Xin hãy rời bỏ em."

"Rời bỏ em—để rồi đi về đâu?"

"Đến cái chết, sự hủy hoại—em cũng chẳng biết nữa. Nếu đủ mạnh mẽ, em sẽ chết. Nếu yếu đuối, em sẽ chìm nghỉm vào vũng bùn nhơ. Ôi, mà em cũng chỉ là một thiếu nữ thôi mà, một cô gái trẻ!"

"Berna, em sẽ lấy anh chứ?"

"Không! Không! Không!"

"Berna, anh sẽ không bao giờ rời bỏ em. Ngay tại đây, anh nói với em một cách thành thực, rõ ràng rằng, anh không biết liệu em còn yêu anh hay không—em chưa hề thốt lên lời nào để chứng minh điều đó—nhưng anh biết anh yêu em, và anh sẽ yêu em chừng nào hơi thở còn tồn tại. Anh sẽ không bao giờ rời bỏ em. Hãy lắng nghe anh, em yêu: chúng ta hãy rời khỏi đây, đi thật xa, thật xa. Em sẽ quên, anh sẽ quên. Mọi thứ sẽ không thể như xưa, nhưng biết đâu nó sẽ còn tốt đẹp hơn, vĩ đại hơn trước. Hãy đi cùng anh, ôi tình yêu của anh! Hãy rủ lòng thương với anh, Berna, hãy thương xót. Hãy lấy anh đi. Hãy làm vợ anh."

Nàng chỉ lắc đầu, ngồi lặng im như đá.

"Thế thì," tôi nói, "nếu em tự coi mình là kẻ nhục nhã, anh đây cũng sẽ tự biến mình thành kẻ nhục nhã. Nếu em chọn cách chìm vào vũng bùn, anh cũng sẽ cùng chìm xuống. Chúng ta sẽ cùng nhau sa đọa, em và anh. Ôi, anh thà được chìm đắm cùng em, em yêu, còn hơn là vươn lên chốn thiên đàng cùng các thiên thần. Em đã lựa chọn—được thôi, anh cũng đã chọn. Chúng ta đang đứng bên bờ vực thẳm, giờ thì hãy lao xuống thôi. Em sẽ thấy anh đắm mình trong sự ô nhục, rồi khi anh còn đen tối gấp trăm lần mức mà em có thể hy vọng đạt tới, hỡi thiên thần của anh, lúc đó em sẽ cúi đầu thương xót anh. Ôi, anh chẳng màng gì nữa đâu. Anh đã đóng vai kẻ ngốc quá lâu rồi; giờ anh sẽ đóng vai ác quỷ, và em sẽ đứng bên cạnh để chứng kiến. Đôi khi làm cho người ta yêu phải đau khổ cũng thú vị lắm phải không em? Anh sẵn sàng bẻ gãy tay mình chỉ để em cảm thấy xót xa cho anh. Nhưng giờ thì em sẽ thấy anh trong xoáy nước này. Chúng ta sẽ cùng nhau chìm xuống, em yêu. Sát cánh bên nhau, chúng ta sẽ lao thẳng xuống địa ngục, cùng nhau chìm xuống."

Nàng đang nhìn tôi với vẻ hoảng sợ. Một sự điên cuồng dường như đã ngấm vào huyết quản tôi.

"Berna, em đang làm việc ở các sàn nhảy. Em đang phó mặc cho sự định đoạt của những tên khốn nạn nhất sở hữu dù chỉ một nhúm vàng trong cái túi bẩn thỉu của chúng. Chúng có thể mua được em giống như mua da thịt trắng trẻo ở bất cứ xó xỉnh nào trên trái đất này. Em phải nhảy múa với chúng, uống rượu với chúng, bỏ đi cùng chúng. Berna, anh cũng có thể mua được em. Nào, hãy nhảy với anh, uống cùng anh. Chúng ta sẽ sống, sẽ sống hết mình. Chúng ta sẽ ăn uống và vui chơi thỏa thích. Cuộc khiêu vũ cứ tiếp diễn! Ôi, vì niềm vui của cuộc sống! Đã không làm người tình của anh thì em sẽ làm tình nhân qua đường của anh vậy. Nào Berna, đến đây!"

Tôi dừng lời. Với cái đầu tựa vào phần đệm nhung ở mép ghế, nàng đang khóc. Tấm vải nhung đã chi chít những vệt nước mắt của nàng.

"Em có đi không?" tôi hỏi lại.

Nàng không hề nhúc nhích.

"Thế thì," tôi nói, "vẫn còn những người khác, và anh có tiền, rất nhiều tiền. Anh có thể mua được họ. Anh chuẩn bị bước xuống vực sâu đây. Hãy đứng nhìn và chứng kiến anh nhé."

Tôi bỏ mặc nàng đang khóc nức nở.