Trước khi ba ngày trôi qua kể từ cuộc trò chuyện giữa Lucy và cha cô mà bạn vừa nghe lén, cô đã sắp xếp được một buổi gặp riêng với Philip nhân một dịp Maggie sang thăm dì Glegg. Suốt một ngày một đêm, Philip trằn trọc suy tính trong lòng mọi điều Lucy đã kể cho anh trong buổi gặp đó, cho đến khi anh hoàn toàn quyết định được bước đi tiếp theo cho mình. Anh nhận ra trước mắt mình giờ đây đã mở ra khả năng thay đổi vị thế của anh đối với Maggie, đồng thời xóa bỏ ít nhất một chướng ngại vật giữa hai người. Anh lên kế hoạch và tính toán mọi đường đi nước bước với sự cân nhắc nồng nhiệt của một kỳ thủ trong những ngày đầu say mê cờ vua, và chính anh cũng phải ngạc nhiên trước tài thao lược đột xuất của bản thân. Kế hoạch của anh táo bạo bao nhiêu thì lại được tính toán kỹ lưỡng bấy nhiêu. Canh lúc cha mình không còn việc gì gấp gáp hơn ngoài tờ báo trên tay, anh tiến lại phía sau, đặt một tay lên vai ông và cất lời:
– Cha, cha có muốn lên phòng làm việc của con để xem mấy bức ký họa mới không? Con vừa sắp xếp lại chúng rồi đây.
– Khớp xương của ta cứng đờ cả rồi, Phil ạ, chẳng thiết trèo lên mấy bậc thang nhà con đâu, – Wakem dịu dàng nhìn con trai khi đặt tờ báo xuống. – Thôi được, đi nào.
– Chỗ này dễ chịu với cha đấy chứ, hả Phil?—ánh sáng từ mái nhà hắt xuống thật tuyệt phải không? – câu nói đầu tiên của ông khi bước chân vào phòng vẽ vẫn như mọi khi. Ông thích nhắc nhở bản thân và cả con trai rằng sự nuông chiều của người cha đã tạo ra không gian tiện nghi này. Ông đã là một người cha tốt. Nếu Emily có từ cõi chết trở về đi nữa, nàng cũng chẳng có gì để trách cứ ông ở điểm đó.
– Nào, nào, – ông vừa nói vừa đeo cặp kính hai tròng lên sống mũi, đoạn ngồi xuống để ngắm nhìn tổng thể trong lúc nghỉ chân, – con bày biện ở đây hoành tráng phết nhỉ. Thật tình mà nói, ta thấy tác phẩm của con chẳng thua kém gì tay họa sĩ người Luân Đôn nào đó—hắn tên gì nhỉ—kẻ mà Leyburn đã bỏ ra đống tiền để mua tranh.
Philip lắc đầu mỉm cười. Anh đã ngồi xuống chiếc ghế đẩu vẽ tranh, tay cầm một cây bút chì và vạch những đường thật mạnh để lấn át cảm giác run rẩy trong lòng. Anh dõi theo cha mình đứng dậy, thong thả rảo bước quanh phòng, rộng lượng nán lại ngắm nghía các bức tranh lâu hơn nhiều so với mức độ thưởng thức phong cảnh thực sự của ông, cho đến khi ông dừng lại trước một chiếc giá đỡ bày hai bức tranh—một bức lớn hơn hẳn, và bức nhỏ hơn đựng trong một chiếc hộp da.
– Chúa ơi! Con cất cái gì thế này? – Wakem thốt lên, giật mình trước sự chuyển đổi bất ngờ từ tranh phong cảnh sang chân dung. – Ta tưởng con đã gác bút việc vẽ người rồi cơ mà. Đây là ai thế?
Philip điềm tĩnh đáp ngay:
– Vẫn là một người thôi ạ, ở các độ tuổi khác nhau.
– Người nào cơ chứ? – Wakem hỏi cộc lốc, đăm đăm nhìn bức tranh lớn với ánh mắt ngày càng hoài nghi.
– Cô Tulliver. Bức nhỏ trông giống cô ấy hồi con đi học cùng anh trai cô ấy ở King’s Lorton; còn bức lớn thì không giống lắm với hình ảnh của cô ấy lúc con từ nước ngoài trở về.
Wakem hầm hầm quay phắt lại, mặt đỏ bừng, làm rơi cả kính mát, và trừng trừng nhìn con trai với vẻ mặt hung dữ trong giây lát, như thể ông sẵn sàng đánh ngã cái thân hình yếu đuối đầy táo tợn ấy khỏi chiếc ghế đẩu. Nhưng rồi ông lại ngả người xuống chiếc bọc nệm và đút tay vào túi quần, tuy nhiên ánh mắt vẫn không giấu được vẻ tức giận nhìn con. Philip không nhìn lại, chỉ lặng lẽ ngồi ngắm nhìn ngòi bút chì của mình.
– Và ý con là con đã qua lại với cô ta kể từ khi từ nước ngoài về đấy phỏng? – Wakem cuối cùng cũng thốt lên, với sự bất lực đầy giận dữ luôn cố trút mọi sự trừng phạt mà hắn muốn giáng xuống vào ngôn từ và giọng điệu, bởi vì bạo lực đã bị ngăn cấm.
– Vâng; con đã gặp cô ấy rất nhiều trong suốt một năm trước khi cha cô ấy qua đời. Chúng con thường gặp nhau ở cái vạt rừng rậm rạp ấy—Red Deeps—gần Dorlcote Mill. Con yêu cô ấy tha thiết; con sẽ chẳng bao giờ yêu bất kỳ người phụ nữ nào khác. Con đã nghĩ về cô ấy từ khi cô ấy còn là một cô bé.
– Nói tiếp đi, thưa ngài! Và con đã thư từ qua lại với cô ta suốt thời gian qua đấy à?
– Không. Con chưa bao giờ bày tỏ tình cảm với cô ấy cho đến ngay trước lúc chúng con chia tay, và cô ấy đã hứa với anh trai mình là sẽ không gặp hay thư từ với con nữa. Con không chắc là cô ấy có yêu con hay sẽ đồng ý lấy con không. Nhưng nếu cô ấy đồng ý,—nếu cô ấy đủ yêu con,—con sẽ cưới cô ấy.
– Và đây là cách con đền đáp lại mọi sự nuông chiều mà ta đã trút lên đầu con đấy phỏng? – Wakem nói, mặt tái mét và bắt đầu run lên vì cơn thịnh nộ bất lực trước sự bất chấp bình thản và ý chí kiên định của Philip.
– Không thưa cha, – Philip ngước nhìn ông lần đầu tiên; – con không coi đó là sự báo đáp. Cha đã là một người cha nuông chiều con; nhưng con luôn cảm thấy điều đó là vì cha có mong muốn đầy âu yếm là đem lại cho con càng nhiều hạnh phúc càng tốt mà số phận bất hạnh của con cho phép, chứ đó không phải là một món nợ mà cha mong đợi con phải trả bằng cách hy sinh mọi cơ hội hạnh phúc của mình để làm thỏa mãn những cảm xúc của cha mà con chẳng bao giờ có thể sẻ chia.
– Cha nghĩ hầu hết những người con trai đều sẽ chia sẻ cảm xúc của cha trong trường hợp này, – Wakem cay đắng nói. – Cha của cô ta là một tên khùng dốt nát, kẻ suýt chút nữa thì giết chết ta. Cả thị trấn này đều biết chuyện đó. Và thằng anh trai thì cũng xấc láo chẳng kém, chỉ là theo một cách điềm đạm hơn thôi. Nó cấm con bé gặp con, con nói thế đấy; nó sẽ bẻ gãy từng cái xương trên người con, cốt để con được hạnh phúc hơn, nếu con không cẩn thận đấy. Nhưng xem ra con đã quyết định xong xuôi rồi; chắc con cũng đã lường trước hậu quả rồi nhỉ. Đương nhiên là con chẳng cần phụ thuộc vào ta nữa; con muốn cưới con bé này vào ngày mai cũng được; con là đàn ông hai mươi lăm tuổi rồi—con cứ đi đường con, còn ta đi đường ta. Chúng ta chẳng cần phải dính dáng gì đến nhau nữa.
Wakem đứng dậy bước về phía cửa, nhưng có cái gì đó giữ chân ông lại, thay vì rời khỏi phòng, ông cứ đi qua đi lại. Philip chậm chạp đáp lời, và khi anh cất tiếng, giọng điệu của anh còn điềm tĩnh và rành mạch đến sắc sảo hơn bao giờ hết.
– Không; con không thể cưới cô Tulliver, dẫu cho cô ấy có ưng thuận đi chăng nữa, nếu con chỉ dựa vào sức mình để nuôi sống cô ấy. Con chẳng được dạy dỗ để theo nghề gì cả. Con không thể đem sự nghèo đói đi đôi với tật nguyền này để dâng cho cô ấy được.
– À, chắc chắn là có lý do khiến con phải bấu víu lấy ta rồi, – Wakem vẫn nói với giọng cay đắng, dẫu cho những lời cuối cùng của Philip đã nhói vào tim ông; chúng đã khơi dậy một cảm xúc vốn đã trở thành thói quen suốt một phần tư thế kỷ. Ông lại ngả người xuống chiếc ghế bọc nệm.
– Con đã đoán trước được tất cả những điều này, – Philip nói. – Con biết những cảnh tượng thế này vẫn thường diễn ra giữa cha và con. Nếu con cũng như những người đàn ông khác bằng tuổi mình, con có thể đáp lại những lời giận dữ của cha bằng những lời còn phẫn nộ hơn thế; chúng ta có thể đường ai nấy đi; con sẽ cưới người con yêu, và có cơ hội được hạnh phúc như bao người khác. Nhưng nếu việc tiêu diệt chính mục đích của mọi điều cha đã làm vì con đem lại cho cha sự thỏa mãn, thì cha có lợi thế hơn hầu hết những người cha khác; cha có thể tước đoạt hoàn toàn của con thứ duy nhất khiến cuộc đời này đáng sống.
Philip dừng lời, nhưng cha anh vẫn im lặng.
– Cha thừa hiểu sự thỏa mãn nào sẽ vượt lên trên việc thỏa mãn một mối hận thù lố bịch chỉ xứng đáng với những kẻ hoang dã lang thang.
– Hận thù lố bịch chứ! – Wakem bật thốt lên. – Ý con là sao? Mẹ kiếp! Chẳng lẽ một người đàn ông bị một tên nhà quê quất roi vào lưng lại phải yêu mến kẻ đó chắc? Hơn thế nữa, còn cái thằng quỷ sứ lạnh lùng kiêu ngạo làm sao ấy, kẻ đã nói với ta một câu mà ta sẽ chẳng bao giờ quên khi chúng ta giải quyết vụ đó. Nó sẽ là một cái bia tập bắn tuyệt vời nhất mà ta từng biết, nếu như tốn đạn vì nó là đáng giá.
– Con không nói đến sự oán giận của cha đối với họ, – Philip nói, bản thân anh cũng có lý do để đồng cảm với quan điểm này về Tom, – dẫu cho cảm giác trả thù chẳng đáng là bao để mà cha phải bận tâm gìn giữ. Ý con là việc cha mở rộng mối thù sang cả một cô gái vô tội, người có quá nhiều lý trí và đức hạnh để mà chung chèo với những thành kiến hẹp hòi đó. Cô ấy chưa từng nhúng tay vào những hiềm khích gia đình.
– Điều đó thì nghĩa lý gì? Chúng ta đâu có hỏi một người phụ nữ làm gì; chúng ta hỏi cô ta thuộc gia đình nào. Việc nghĩ đến chuyện cưới con gái lão Tulliver hoàn toàn là một điều hạ thấp con.
Lần đầu tiên trong cuộc đối thoại, Philip mất đi vẻ điềm tĩnh thường ngày, mặt đỏ bừng vì giận dữ.
– Cô Tulliver, – anh nói với giọng điệu sắc sảo và cay đắng, – sở hữu những tiêu chuẩn cao quý duy nhất mà ngoài sự ngu ngốc phàm tục ra không ai có thể nghĩ là thuộc về tầng lớp trung lưu; cô ấy cực kỳ tao nhã, và người thân của cô ấy, dù có là ai đi nữa, vẫn luôn được kính trọng vì danh dự và sự chính trực không tì vết. Con tưởng tượng rằng toàn bộ St Ogg’s sẽ tuyên bố cô ấy còn vượt trội hơn con.
Wakem liếc nhìn con trai với ánh mắt đầy vẻ chất vấn dữ dội; nhưng Philip không nhìn ông, và với một nỗi niềm ăn năn thoáng hiện, anh nói tiếp chỉ vài giây sau đó, như thể để giãi bày rõ hơn cho câu nói vừa rồi:
– Hãy tìm lấy một người duy nhất ở St Ogg’s đi, xem có ai không bảo rằng một sinh vật xinh đẹp như cô ấy đang tự phung phí đời mình khi vướng vào một kẻ đáng thương hại như con.
– Đời nào có chuyện đó! – Wakem đứng phắt dậy, quên hết thảy mọi thứ trong một phút bùng nổ niềm kiêu hãnh đầy phẫn uất, nửa như của người cha, nửa như của chính cá nhân ông. – Đó sẽ là một mối lương duyên vô cùng xứng đáng đối với nó. Toàn là nhảm nhí khi cho rằng một tật nguyền ngẫu nhiên lại thành vấn đề, một khi con gái người ta đã thực sự gắn bó với đàn ông.
– Nhưng ngõ hầu phụ nữ đâu dễ gắn bó trong hoàn cảnh đó, – Philip nói.
– Vậy thì, – Wakem nói với vẻ có phần cục cằn, cố lấy lại thế thượng phong hồi nãy, – nếu nó chẳng màng gì đến con, thì con đã có thể đỡ mất công đôi co với ta về nó rồi, và con cũng đã tha cho ta cái công đoạn phải cất lời từ chối một chuyện chẳng bao giờ có thể xảy ra.
Wakem sải bước ra cửa, và không thèm ngoảnh đầu nhìn lại, ông đóng sầm cửa lại phía sau.
Philip không phải không tin rằng cuối cùng cha mình cũng sẽ bị lay chuyển như anh đã đoán qua những gì vừa diễn ra; nhưng sự việc vừa rồi đã làm tổn hại đến dây thần kinh vốn nhạy cảm không kém gì phụ nữ của anh. Anh quyết định không xuống ăn tối; anh không thể giáp mặt cha mình thêm lần nào nữa trong ngày hôm đó. Vốn là thói quen của Wakem khi nhà không có khách là thường đi ra ngoài vào buổi tối, lắm khi sớm từ lúc bảy rưỡi; và vì lúc này trời đã ngả về chiều muộn, Philip khóa phòng lại và đi dạo một chuyến dài, thầm nghĩ sẽ không trở về cho đến khi cha đã rời khỏi nhà. Anh xuống thuyền, xuôi dòng sông đến một ngôi làng ưa thích, dùng bữa ở đó và la cà cho đến tận khuộn rồi mới quay về. Anh chưa từng có bất kỳ cuộc cãi vã nào với cha trước đây, và đâm ra sợ hãi đến quặn thắt rằng cuộc chiến này, mới chỉ châm ngòi, có thể kéo dài ròng rã nhiều tuần; và điều gì có thể xảy ra trong khoảng thời gian ấy cơ chứ? Anh tự ngăn mình không được phép cắt nghĩa câu hỏi vô thức đó mang ý nghĩa gì. Nhưng một khi đã có thể đường đường chính chính ở vào vị thế người yêu được Maggie chấp thuận và thừa nhận, thì nỗi sợ hồ đồ kia sẽ vơi bớt phần nào. Anh bước trở lại phòng vẽ, ngả người mệt mỏi lên chiếc ghế bọc nệm, thẫn thờ nhìn quanh những bức tranh phong cảnh sông nước và ghềnh đá được trưng bày xung quanh, cho đến khi chợp mắt lúc nào không hay, trong cơn mơ anh tưởng tượng Maggie đang trượt ngã xuống lòng thác nước xanh rêu nhớp nháp lấp lánh, còn anh đứng nhìn trong bất lực, cho đến khi bị đánh thức bởi thứ âm thanh tựa như một tiếng va chạm kinh hoàng bất thình lình.
Đó là tiếng mở cửa, và chắc anh chỉ mới chợp mắt được dăm ba phút, bởi ánh sáng buổi chiều tối ngoài kia hầu như chẳng có chút thay đổi nào. Người bước vào là cha anh; và khi Philip nhích người định nhường ghế, ông liền bảo:
– Cứ ngồi yên đấy. Ta thích đi lại hơn.
Ông đi đi lại lại trong phòng một hai bận, rồi đứng đối diện với Philip, tay đút vào túi quần, cất lời như thể đang tiếp nối một cuộc trò chuyện chưa hồi kết:
– Nhưng có vẻ con bé này vốn quý mến con đấy chứ, Phil, nếu không thì nó đã chẳng chịu gặp con theo cách đó.
Tim Philip đập thình thịch, một vệt hồng thoáng qua mặt anh như tia chớp. Đâu phải muốn cất lời ngay là được.
– Em ấy quý con ở King’s Lorton, hồi còn là một cô bé, bởi vì con thường hay sang ngồi chơi với anh trai em ấy lúc bị thương ở chân. Em ấy vẫn ghi nhớ điều đó, và coi con như một người bạn từ thuở xưa. Em ấy đâu có nghĩ con là người tình khi gặp lại.
– Ừ thì, nhưng cuối cùng con cũng đã tán tỉnh nó cơ mà. Thế nó nói gì nào? – Wakem lại vừa đi vừa hỏi.
– Em ấy bảo lúc đó thực sự yêu con.
– Mẹ kiếp thế thì còn đòi hỏi gì nữa? Con bé đấy là kẻ lăng làn à?
– Lúc đó em ấy còn rất trẻ, – Philip ngập ngừng nói. – Con sợ là em ấy khó lòng biết rõ lòng mình. Con e rằng quãng thời gian xa cách đằng đẵng của chúng ta, cùng với ý nghĩ rằng nghịch cảnh sẽ mãi mãi chia cắt đôi ngả, có thể đã làm thay đổi mọi thứ.
– Nhưng nó đang ở thị trấn này cơ mà. Ta thấy nó ở nhà thờ. Con không gặp nói chuyện với nó từ lúc về đấy à?
– Vâng, ở nhà ông Deane ạ. Nhưng con không thể ngỏ lời lại với em ấy vì nhiều lẽ. Một chướng ngại sẽ được tháo gỡ nếu cha đồng ý,—nếu cha sẵn sàng coi em ấy như một nàng dâu.
Wakem lặng thinh một lát, dừng bước trước bức chân dung của Maggie.
– Dẫu sao thì nó cũng chẳng phải kiểu phụ nữ như mẹ con đâu, Phil ạ, – cuối cùng ông cất lời. – Ta đã thấy nó ở nhà thờ—nó trông còn đẹp hơn thế này cơ—mắt sắc lẹm và dáng người tuyệt đẹp, ta thấy rõ; nhưng có vẻ hơi nguy hiểm và khó bề thuần hóa nhỉ?
– Em ấy rất dịu dàng và tình cảm, lại vô cùng giản dị—chẳng hề có cái vẻ điệu đà hay những toan tính lặt vặt như những người phụ nữ khác.
– Thế à? – Wakem nói. Rồi ông quay sang nhìn con trai: – Nhưng trông mẹ con hiền dịu hơn; bà ấy có mái tóc nâu bồng bềnh và đôi mắt xám giống hệt con. Con chẳng thể nhớ rõ mặt bà ấy lắm. Thật tiếc đứt ruột là ta chẳng giữ lại được bức chân dung nào của bà ấy.
– Thế thì, chẳng lẽ cha không vui mừng khi con cũng có được thứ hạnh phúc tương tự, để ngọt ngào hóa cuộc đời mình hay sao thưa cha? Sẽ chẳng bao giờ có một mối tơ duyên nào bền chặt đối với cha hơn mối duyên bắt đầu từ hai mươi tám năm trước, khi cha kết hôn với mẹ con, và cha đã không ngừng bồi đắp nó từ dạo ấy đến nay.
– À, Phil ạ, con là kẻ duy nhất thấu hiểu những gì tốt đẹp nhất ở ta, – Wakem nói, đoạn chìa tay ra nắm lấy tay con trai. – Chúng ta phải ở cạnh nhau nếu có thể. Và giờ, ta phải làm gì đây? Con phải xuống dưới nhà và chỉ cho ta biết chứ. Ta có nên đến thăm cô nàng mắt huyền ấy không nào?
Khi bức tường ngăn cách đã bị phá đổ theo cách đó, Philip có thể thoải mái giãi bày với cha mọi chuyện liên quan đến gia đình Tulliver,—về mong muốn chuộc lại cái cối xay cùng mảnh đất cho dòng họ, và việc sang tên cho hãng Guest & Co. như một bước đệm trung gian. Giờ đây anh có thể mạnh dạn thuyết phục và nài nỉ, và cha anh đã nhượng bộ nhanh chóng hơn cả những gì anh từng tính toán.
– Ta chẳng thèm cái cối xay ấy làm gì, – cuối cùng ông cất lời với một vẻ ưng thuận đầy bực dọc. – Dạo này ta đã phát rồ lên vì phiền toái với cái cối xay ấy rồi. Bảo chúng trả tiền tu sửa cho ta, thế là đủ. Nhưng có một điều con khỏi cần xin ta. Ta sẽ chẳng đời nào giao dịch trực tiếp với thằng con trai nhà Tulliver cả. Nếu con thích nuốt trôi nó vì nể tình em gái nó thì tùy con; nhưng ta chẳng có thứ nước sốt nào nuốt nổi cái thứ đó đâu.
Tôi để bạn tự tưởng tượng tâm trạng hào hứng của Philip khi ngày hôm sau anh đến gặp ông Deane để thông báo rằng ông Wakem đã sẵn sàng mở các cuộc đàm phán, cùng với niềm kiêu hãnh đáng yêu của Lucy khi cô thỉnh cầu cha mình xem liệu cô đã chứng minh được tài năng kinh doanh xuất chúng hay chưa. Ông Deane có phần bối rối, và thầm nghi ngờ rằng giữa đám trẻ chắc hẳn phải có chuyện gì đó “mờ ám” mà ông chưa nắm được đầu mối. Nhưng đối với những người như ông Deane, những gì diễn ra giữa đám thanh niên vốn dĩ xa lạ với công việc thực tế của cuộc đời chẳng khác nào chuyện của lũ chim muông bướm lượn, cho đến khi người ta chứng minh được nó có ảnh hưởng tai hại đến các vấn đề tiền bạc. Và trong trường hợp này, cục diện xem ra hoàn toàn thuận buồm xuôi gió.
