Rồi chuyến phà Camden. Ban ngày mới náo nức, đổi thay, tấp nập người xe và công việc làm sao! Đêm về, những giờ phút sang sông lại dịu dàng, tĩnh lặng và diệu kỳ biết mấy, khi toàn bộ không gian gần như thuộc về riêng tôi—tôi thả bước trên boong, cô độc một mình, lúc tiến ra mũi, khi lùi về lái.
Đó là giao hòa với dòng nước, với không khí, với nghệ thuật tương phản sáng tối tuyệt mỹ—với bầu trời và những vì sao không hề thốt một lời, chẳng mang chút lý trí nào, nhưng lại có sức truyền cảm và chuyện trò sâu sắc biết bao tới tâm hồn. Còn những người lái phà—họ đâu biết họ có ý nghĩa với tôi đến nhường nào, cả ngày lẫn đêm—họ và cách sống kiên cường của họ đã xua tan biết bao cơn lơ đãng, chán nản và mệt mỏi trong tôi. Rồi các thuyền trưởng—thuyền trưởng Hand, Walton và Giberson ban ngày, cùng thuyền trưởng Olive ban đêm; cả Eugene Crosby với cánh tay trẻ trung, mạnh mẽ đã bao lần đỡ nâng, dìu bước tôi vượt qua những khoảng hở của cầu phà, qua bao chướng ngại để lên tàu an toàn. Quả thực là tất cả những người bạn phà của tôi—từ ông Frazee giám đốc bến phà, đến Lindell, Hiskey, Fred Rauch, Price, Watson và hàng tá người khác. Bản thân chuyến phà cũng đầy những cảnh trí kỳ lạ—đôi khi là những đứa trẻ bất ngờ ra đời ngay trong nhà chờ (một sự thật hẳn hoi—mà lại diễn ra hơn một lần); đôi khi là một hội vũ hội hóa trang qua sông vào ban đêm cùng ban nhạc, nhảy múa quay cuồng như điên dại trên mặt boong rộng lớn trong những bộ trang phục kỳ dị; đôi khi lại là nhà thiên văn học, ông Whitall, (người đã bổ sung cho tôi bao kiến thức về các vì sao bằng bài học trực quan ngay tại chỗ và giải đáp mọi câu hỏi của tôi); đôi khi lại là một gia đình đông đúc, tám, chín, mười, thậm chí mười hai người! (Hôm qua, khi sang sông, tôi thấy một người mẹ, một người cha cùng tám đứa con đang ngồi chờ trong nhà phà, chuẩn bị đi về phương Tây nào đó.)
Tôi đã nhắc đến những con quạ. Từ trên thuyền, tôi luôn dõi theo chúng. Vào ban ngày, chúng đóng một vai trò khá sinh động trong những cảnh sắc mùa đông trên sông. Vào mùa ấy, những đốm đen của chúng hiện lên nổi bật trên nền tuyết và băng ở khắp mọi nơi—khi thì bay lượn vỗ cánh—khi thì đậu trên những tảng băng nhỏ hay lớn, trôi dạt ngược xuôi theo dòng nước. Có một ngày, mặt sông hầu như quang đãng—chỉ có một dải băng vỡ kéo dài tạo thành một đường sọc hẹp riêng biệt, trôi khá nhanh dọc theo dòng chảy hơn một dặm. Trên dải sọc trắng ấy, hàng trăm con quạ tụ tập lại thành một đoàn diễu hành ngộ nghĩnh—(ai đó đã bình luận rằng trông như "tập tục tang lễ một nửa").
Rồi đến phòng chờ dành cho hành khách—nơi bức tranh cuộc sống được khắc họa một cách trọn vẹn nhất. Hãy lấy một bức tranh tháng Ba mà tôi ghi chép tại đó cách đây hai hay ba tuần. Khoảng 3 giờ rưỡi chiều, trời bắt đầu đổ tuyết. Buổi diễn nhạc kịch ban ngày tại nhà hát vừa kết thúc—từ 4 giờ rưỡi đến 5 giờ, một dòng người gồm các quý cô trên đường về nhà bắt đầu nhen nhóm. Tôi chưa từng thấy căn phòng rộng lớn này mang một khung cảnh nào vui tươi, sống động hơn—hàng chục thiếu nữ và phụ nữ Jersey xinh đẹp, ăn mặc trang nhã nườm nượp đổ vào suốt gần một giờ đồng hồ—những đôi mắt sáng ngời và những gương mặt hồng hào bước vào từ cái lạnh ngoài trời—với những hạt tuyết lốm đốm trên mũ bonnet hay vạt áo—năm mười phút chờ đợi—tiếng trò chuyện và tiếng cười rộn rã—(phụ nữ có thể tự tạo cho mình những khoảng thời gian tuyệt vời, đầy hóm hỉnh, bữa ăn nhẹ và sự phóng khoáng vui vẻ)—lô-gia chờ có cô Lizzie hiền lành, xởi lởi—về âm thanh thì có tiếng chuông điểm và tín hiệu hơi nước của những chuyến phà rời bến với nhịp điệu ngắt quãng và âm hưởng trầm hùng—những bức tranh gia đình ấm áp, những người mẹ cùng đoàn con gái đông đúc (một cảnh tượng thật quyến rũ)—trẻ em, những người dân quê—những người nhân viên xe lửa trong bộ quần áo và chiếc mũ màu xanh—tất cả các hạng người của thành thị và nông thôn đều hiện diện hoặc được gợi mở tại đây. Phía bên ngoài, vài hành khách chậm chân đang hối hả chạy cuống quýt, nhảy chồm theo chuyến phà đang rời bến. Đã gần sáu giờ, dòng người dần dần đông đúc hơn—bây giờ là sự chen chúc của đủ loại xe cộ, xe cừu, những thùng hàng xe lửa xếp chồng chất—rồi một đàn gia súc đi qua tạo nên một sự náo động lớn, những người lùa gia súc tay cầm gậy nặng, liên tục quất vào những mạn sườn đang bốc hơi của những con thú hoảng sợ. Bên trong phòng chờ, người ta bàn bạc chuyện làm ăn, tán tỉnh, hò hẹn, giãi bày tâm sự, cầu hôn—anh Phil có gương mặt trầm tĩnh, dễ mến bước vào mang theo xấp báo chiều—hoặc Jo, hay Charley (người đã nhảy xuống bến tàu tuần trước và cứu sống một quý bà đậm người khỏi chết đuối) đến để thêm than vào lò sưởi và dùng chiếc xà băm dài để dọn xỉ.
Bên cạnh tất cả những "vở hài kịch nhân gian" này, dòng sông còn cung cấp một nguồn dưỡng chất ở cấp độ cao hơn. Đây là một vài ghi chép của tôi trong mùa đông vừa qua, giữ nguyên như lúc vừa chép nhanh tại chỗ.
Một đêm tháng Giêng.—Những chuyến đi tuyệt vời qua dòng Delaware rộng lớn đêm nay. Thủy triều khá cao và dòng rút rất mạnh. Dòng sông, lúc hơn 8 giờ một chút, ngập tràn băng, phần lớn đã vỡ vụn, nhưng có vài tảng băng lớn khiến chiếc tàu chạy bằng hơi nước chắc chắn của chúng tôi gầm lên và rung chuyển mỗi khi va phải. Dưới ánh trăng vắt, chúng trải ra thật kỳ lạ, phi thực, ánh lên sắc bạc lăn tăn mờ ảo, xa tận tầm mắt tôi có thể nhìn thấy. Va đập, run rẩy, đôi khi rít lên như hàng ngàn con rắn, đoàn diễu hành của thủy triều, khi chúng tôi rẽ sóng đi cùng hoặc xuyên qua nó, đã tạo nên một âm hưởng trầm hùng vĩ đại, thật hòa hợp với khung cảnh. Trên cao, vẻ tráng lệ thật không sao tả siết; nhưng đêm nay lại có điều gì đó kiêu kỳ, gần như trịch thượng. Chưa bao giờ tôi nhận ra nhiều tình cảm ẩn giấu, gần như là niềm đam mê, trong những vì sao im lìm, thăm thẳm trên kia đến thế. Vào một đêm như thế này, người ta mới hiểu được vì sao, từ thời các Pharaoh hay thời Job, vòm trời rắc đầy các hành tinh lại mang đến lời bình phẩm tinh tế nhất, sâu sắc nhất về lòng kiêu ngạo, vinh quang và tham vọng của con người.
Một đêm mùa đông khác.—Tôi không biết có điều gì làm thỏa nguyện hơn là được đứng trên mặt boong vững chãi, rộng lớn của một chiếc tàu mạnh mẽ, vào một đêm thanh mát, ngập tràn ánh trăng rực rỡ, nghiền nát một cách tự hào và không thể cưỡng lại dải băng dày như đá cẩm thạch, lấp lánh này. Toàn bộ dòng sông giờ đây đã phủ đầy băng—có những tảng băng khổng lồ. Khung cảnh có một vẻ kỳ dị đến vậy—bởi một phần là chất lượng của ánh sáng, với sắc xanh mờ ảo của hoàng hôn mặt trăng—chỉ có những ngôi sao lớn mới giữ được vị thế của mình trong nguồn ánh sáng rực rỡ của mặt trăng. Nhiệt độ sắc nét, dễ chịu cho sự chuyển động, khô ráo, ngập tràn oxy. Nhưng cảm giác về sức mạnh—sức đẩy kiên định, miệt thị, uy quyền của chiếc động cơ mới mạnh mẽ của chúng tôi, khi nó rẽ sóng lao qua những tảng băng lớn nhỏ.
Một chuyến khác.—Suốt hai tiếng đồng hồ, tôi cứ qua lại sông chỉ vì sở thích—vì một sự phấn khích lặng lẽ. Cả bầu trời và dòng sông đều trải qua nhiều biến đổi. Bầu trời lúc đầu giữ hai dải mây sáng lớn hình chiếc quạt, mặt trăng lội qua đó, lúc thì tỏa ra một quầng sáng màu nâu trong suốt, lúc lại tràn ngập toàn bộ không gian rộng lớn bằng một ánh sáng màu xanh lá nhạt như hơi nước, mà qua đó, như qua một bức màn chiếu sáng, nó di chuyển với nhịp điệu thong thả, dịu dàng như một người phụ nữ. Rồi đến một chuyến khác, thiên đường lại tuyệt đối quang đãng, và Nữ thần Trăng hiện thân trong tất cả vẻ rực rỡ của mình. Chòm sao Đại Hùng ở phương Bắc, với ngôi sao đôi ở phần cán hiện lên rõ ràng hơn thường lệ. Rồi dải ánh sáng lấp lánh trên mặt nước, nhảy múa và lăn tăn sóng gờn. Những sự biến đổi như thế; những bức tranh và bài thơ tuyệt diệu, không thể nào phỏng tác.
Một chuyến khác.—Đêm nay sang sông, tôi đang nghiên cứu các vì sao trong những điều kiện thật thuận lợi. (Lúc này là cuối tháng Hai, và trời lại cực kỳ quang đãng.) Vươn cao về phía tây, chòm Tua Rua run rẩy với những tia sáng lấp lánh tinh tế trên bầu trời mềm mại,—sao Aldebaran dẫn đầu chòm Hyades hình chữ V—và ngay trên đầu là sao Capella cùng các con của nó. Uy nghi nhất trong tất cả, phô diễn trọn vẹn ở vùng trời phía nam cao vút, là chòm sao Thợ Săn Orion rộng lớn, thênh thang, vị sử gia chính của sân khấu trời đêm, với đóa hoa hồng màu vàng lấp lánh trên vai và ba vị vua của mình—và lệch về phía đông một chút là sao Thiên Lang Sirius, ngạo mạn một cách bình thản, ngôi sao đơn lẻ diệu kỳ nhất. Lên bờ muộn, (tôi không thể rời bỏ vẻ đẹp và sự êm đềm của đêm nay,) trong lúc tôi luẩn quẩn xung quanh hoặc chậm rãi dạo bước, tôi nghe thấy tiếng gọi vang vọng của những người làm việc trên đường sắt ở bãi ga West Jersey đang dịch chuyển và chuyển hướng các đoàn tàu, đầu máy, v.v.; giữa sự im lặng bao trùm xung quanh, cùng một điều gì đó trong đặc tính âm thanh của không khí đã tạo nên những hiệu ứng âm nhạc, cảm xúc mà trước đây tôi chưa từng nghĩ tới. Tôi đã nán lại rất, rất lâu để lắng nghe họ.
Đêm 18 tháng 3 năm 79.—Một trong những đêm đầu xuân êm đềm, mát mẻ dễ chịu, trong trẻo tuyệt vời và không một gợn mây—bầu trời lại mang sắc xanh đen trong như thủy tinh hiếm có mà các nhà thiên văn học luôn chào đón. Ngay lúc 8 giờ tối, khung cảnh trên cao mang một vẻ đẹp trang nghiêm nhất, chưa từng bị vượt qua. Sao Kim gần như đã lặn ở phương tây, với kích thước và độ sáng như thể đang cố phô diễn hết mình trước khi ra đi. Khối cầu sinh sôi, mang tình mẹ rộng lớn—tôi lại thu trọn người vào lòng mình. Tôi lại nhớ về mùa xuân trước vụ ám sát Abraham Lincoln, khi tôi, lang thang không yên bên bờ sông Potomac xung quanh thành phố Washington, đã ngắm nhìn người ở xa kia, xa cách và u sầu như chính tôi vậy:
Khi ta bước sánh đôi trong sắc xanh thẫm huyền mị,
Khi ta bước trong lặng im giữa đêm đẫm bóng mờ trong suốt,
Khi ta thấy người như có điều muốn tỏ, khi người ghé về ta đêm lại từng đêm,
Khi người sà xuống từ bầu trời thật thấp, như sà xuống bên mạn ta, (trong khi muôn sao khác đều dõi nhìn,)
Khi ta cùng nhau lang thang trong đêm trang nghiêm.
Cùng với sự ra đi của sao Kim, vẫn to lớn cho đến phút cuối cùng và chiếu sáng ngay cả đến tận viền chân trời, vòm trời rộng lớn vào thời khắc này đang phô bày một quang cảnh thật kỳ vĩ! Sao Thủy có thể nhìn thấy ngay sau khi mặt trời lặn—một cảnh tượng hiếm có. Sao Đại Giác Arcturus giờ đây đã mọc, ngay phía bắc của hướng đông. Trong vẻ uy nghi bình thản, tất cả các vì sao của chòm Thợ Săn Orion đều giữ vị trí danh dự, trên đường kinh tuyến, về phía nam,—với sao Thiên Lang lệch một chút về bên trái. Và giờ đây, vừa mới mọc lên, là sao Giác Spica, muộn màng, thấp lè tè và hơi bị che khuất. Sao Castor, Regulus và những sao còn lại đều chiếu sáng một cách rõ ràng khác thường (chẳng có sao Hỏa, sao Mộc hay mặt trăng cho đến tận sáng). Nơi bờ sông, vô vô số ngọn đèn nhấp nháy—cùng hai hoặc ba chiếc ống khói khùng vĩ, cách đó vài dặm, đang phun ra những dòng lửa cuồn cuộn, rực đỏ không ngừng như núi lửa, soi sáng cả một vùng xung quanh—và đôi khi là một luồng sáng điện hoặc canxi, với những tia sáng như trong Địa của Dante, phóng ra những luồng xa xăm, kinh hoàng và mang một sức mạnh ma mị. Vào những đêm cuối tháng Năm, khi qua sông, tôi lại thích ngắm nhìn những ngọn đèn phao nhỏ của ngư dân—thật xinh đẹp, thật mộng mơ—như những ngọn nến lập lòe trên thi thể—dập dềnh mỏng mong và cô đơn trên mặt nước âm thầm, trôi dạt theo dòng chảy.
