Ngày 21 tháng Năm.— Đã trở lại Camden. Lại mở ra một trong những đêm đen thẫm màu lam, ngập tràn ánh sao và trong trẻo lạ thường, dường như để minh chứng rằng dẫu ban ngày có rực rỡ và lộng lẫy đến đâu, cõi phi-ban-ngày vẫn còn giữ lại những điều đủ sức vượt trội hơn thế. Một ví dụ hiếm hoi và tuyệt mỹ nhất về khoảng tranh tối tranh sáng kéo dài miên man, từ lúc hoàng hôn buông xuống cho tới tận chín giờ đêm. Tôi đi xuống sông Delaware, rồi cứ qua lại đôi bờ. Sao Kim tựa khối bạc rực cháy ngự tít trời tây. Vầng trăng non hình lưỡi liềm mỏng manh, nhợt nhạt và to lớn, chỉ còn cách đường chân trời chừng nửa giờ lặn, uể oải chìm khuất sau một dải mây đen vắt ngang rồi lại hiện ra. Sao Arcturus ngự ngay trên đỉnh đầu. Một mùi hương biển thoang thoảng dịu êm từ phương nam đưa lại. Cảnh hoàng hôn chập choạng, ngọn gió mát lành nhuốm lạnh, hòa cùng từng nét của phong cảnh, mang lại cảm giác xoa dịu và bồi bổ tâm hồn đến khôn cùng—một trong những khoảnh khắc gửi gắm những gợi ý cho tâm linh mà chẳng lời lẽ nào diễn tả nổi. (Chao ôi, nếu thiếu đi màn đêm và muôn vì sao, lấy đâu ra dưỡng chất cho tâm linh?) Khoảng không gian khoáng đạt, thênh thang của đất trời cùng sắc lam mờ ảo của các tầng trời dường như đã đủ là những phép màu.
Càng về khuya, đêm càng chuyển mình, khoác lên tâm thức và dáng hình một vẻ uy nghi, bề thế hơn. Tôi gần như cảm nhận được một sự hiện diện rõ rệt, Mẹ Thiên Nhiên đang lặng lẽ kề bên. Chòm sao Thủy Xà khổng lồ uốn lượn những khúc cuộn trải dài hơn nửa bầu trời. Chòm Thiên Nga dang rộng đôi cánh như đang bay dọc theo dải Ngân Hà. Vương Miện Phương Bắc, Đại Bàng, Thiên Cầm, thảy đều ngự trị nơi chốn của mình trên cao. Từ khắp vòm trời, những điểm sáng bắn xuống, tương giao với lòng tôi qua nền trời xanh đen trong vắt. Mọi chuyển động thường nhật, mọi sự sống trần tục dường như đã bị gạt bỏ, dường như chỉ là một ảo ảnh; một quyền năng kỳ lạ, tựa như sự an nghỉ tĩnh tại của các vị thần Ai Cập, chiếm trọn lấy không gian, quyền năng ấy tuy vô hình nhưng sức mạnh chẳng hề thuyên giảm. Lúc trước, tôi còn thấy nhiều con dơi chao liệng trong ánh hoàng hôn mờ ảo, vút bóng đen qua lại khắp mặt sông; nhưng giờ đây chúng đã hoàn toàn biến mất. Sao Hôm và vầng trăng cũng đã khuất bóng. Sự tỉnh thức và niềm an lạc cùng bình thản nép mình bên nhau giữa những bóng đêm bồng bềnh, lan tỏa khắp vũ trụ.
Ngày 26 tháng Tám.— Ngày hôm nay thật rực rỡ, và tinh thần tôi cũng hân hoan dâng trào chẳng kém. Rồi màn đêm buông xuống, mang một vẻ khác hẳn, trầm tư khôn xiết, với vẻ rực rỡ dịu dàng và chừng mực của riêng mình. Sao Kim nấn ná ở phương tây bằng vẻ chói lọi say đắm chưa từng thấy suốt mùa hè này. Sao Hỏa mọc sớm, cùng với vầng trăng đỏ ửng như đang hờn dỗi, đã qua kỳ tròn trịa được hai ngày; sao Mộc ngự ở kinh tuyến của đêm, và chòm Bọ Cạp uốn lượn cong vút trải dài trọn vẹn ở phương nam với vạt cổ vươn cao. Lúc này sao Hỏa dạo bước trên bầu trời tựa đấng chí tôn; suốt tháng này, cứ sau bữa tối là tôi lại ra ngoài ngóng đợi người bạn ấy; đôi khi nửa đêm còn thức dậy để chiêm ngưỡng thêm một lần nữa ánh quang rực rỡ vô song của chàng. (Gần đây tôi thấy một nhà thiên văn học quan sát qua kính viễn vọng mới ở Washington đã khẳng định sao Hỏa chắc chắn có một mặt trăng, thậm chí có thể là hai.) Nhợt nhạt và xa xôi, nhưng ngay cạnh trên vòm trời, sao Thổ đang dẫn lối đi trước chàng.
