Ngày 5 tháng 9 năm 1877.—Tôi viết những dòng này vào lúc 11 giờ trưa, nép mình dưới bóng một cây sồi rậm rạp bên bờ nước để trú một cơn mưa bất chợt. Tôi xuống đây (suốt buổi sáng trời rả rích buồn bã, nhưng chừng một tiếng trước thì tạnh ráo đôi chút) để tập bài thể dục mộc mạc hằng ngày mà tôi hằng ưa thích như đã kể trước đây—kéo ghì lấy cây hồ đào non ngoài kia—đu đưa rồi nhún nhường theo thân cây dẻo dai, thẳng đứng của nó—ngõ hầu truyền được vào gân cốt già nua này chút thớ sợi đàn hồi cùng dòng nhựa cây trong trẻo. Đứng trên thảm cỏ, tôi vừa khoan thai thực hiện những nhịp kéo dưỡng sinh ấy từng hồi suốt gần một tiếng đồng hồ, vừa hít từng ngụm lớn không khí trong lành. Dọc theo con lạch, tôi có ba bốn chốn dừng chân thuận lẽ tự nhiên để nghỉ ngơi—ngoài ra còn một chiếc ghế tôi mang theo bên mình để dùng những lúc muốn thảnh thơi lâu hơn. Ở những chỗ thuận tiện khác, ngoài cây hồ đào vừa nhắc, tôi còn chọn lấy những cành dẻ gai hay cành ô rô vừa tầm với, vừa dẻo vừa khỏe, làm những phòng tập thể hình giữa thiên nhiên cho cánh tay, lồng ngực và các cơ bắp thân mình. Chẳng mấy chốc, tôi đã cảm nhận được nhựa sống và sinh lực trào dâng khắp cơ thể, tựa như cột thủy ngân dâng cao gặp nhiệt. Dưới bóng râm và vạt nắng, tôi vuốt ve ôm ghì lấy những cành cây hay những thân cây mảnh dẻ, đọ sức cùng vẻ cứng cỏi hồn nhiên của chúng—và biết rằng tinh túy của cây cối đang thấm đượm sang tôi. (Hoặc biết đâu đôi bên đang hòa hợp tương giao—biết đâu cây cỏ lại thấu tỏ hết thảy mọi điều này hơn cả mức tôi hằng tưởng tượng.)

Thế nhưng lúc này đây, bị giam hãm một cách đầy thú vị dưới gốc sồi già—mưa vẫn tí tách rơi, bầu trời trĩu nặng mây chì—một bên chỉ có mặt ao, bên kia là vạt cỏ trải dài điểm xuyết những chùm hoa trắng đục của cà rốt dại—xa xa vẳng lại tiếng rìu bổ củi—vậy mà giữa khung cảnh ảm đạm này (theo cách gọi của phần đông thiên hạ), cớ sao tôi lại thấy mình (gần như) hạnh phúc đến nhường này khi lẻ loi một bóng? Cớ sao bất kỳ sự quấy rầy nào, dẫu từ những người tôi yêu mến, cũng sẽ phá tan mất vẻ quyến rũ ấy? Nhưng liệu tôi có thực sự cô đơn chăng? Hẳn là sẽ đến một lúc nào đó—có lẽ lúc này đã đến với tôi—khi người ta cảm nhận bằng toàn bộ bản thể, mà rõ rệt nhất là ở phần cảm xúc, cái sự đồng nhất giữa chủ thể bản thân và khách thể Tự nhiên mà Schelling cùng Fichte vẫn hằng tha thiết xiển dương. Bằng cách nào thì tôi chịu chẳng rõ, nhưng tôi thường xuyên nhận biết một sự hiện diện nơi đây—những khi tâm trí sáng tỏ, tôi đoan chắc về điều đó, dẫu cho hóa học, lý lẽ hay mỹ học cũng chẳng thể đưa ra nổi nửa lời giải thích. Suốt hai mùa hè qua, sự hiện diện ấy đã bồi bổ và nuôi dưỡng thể xác cùng tâm hồn đau yếu của tôi như chưa từng có trước đây. Xin cảm tạ người, vị lương y vô hình, vì phương thuốc diệu kỳ lặng lẽ của người, vì ngày và đêm, vì non nước và khí trời, vì bờ bãi, cỏ hoa, cây cối, và thậm chí cả những nhánh cỏ dại ven đường!