Lại một đêm nữa trôi qua trong sự đan xen giữa tĩnh lặng và náo động. Nhưng rồi buổi sáng cũng đến. Đó lại là một sự bừng tỉnh đầy phấn chấn giữa làn gió mát lành, những đồng cỏ bạt ngàn phẳng lì, ánh nắng chói chang, một chốn hoang vu hùng vĩ hoàn toàn bóng người hay nhà cửa, và bầu không khí có khả năng phóng đại kỳ diệu đến mức những hàng cây trông tưởng chừng ở ngay gần thực ra lại cách xa hơn ba dặm. Chúng tôi mặc lại thường phục, trèo lên nóc chiếc xe ngựa tốc hành, buông thõng chân sang hai bên, chốc chốc lại hò hét vào lũ la bướng bỉnh chỉ để thấy chúng cụp tai chạy nhanh hơn, buộc chặt mũ để gió không thổi bay tóc, rồi phóng tầm mắt bao quát tấm thảm rộng lớn trải dài khắp nhân gian để tìm kiếm những điều mới lạ và kỳ thú mà ngắm nhìn. Ngay đến tận bây giờ, mỗi khi nghĩ lại về sức sống, niềm vui và cảm giác tự do hoang dã từng khiến dòng máu trong huyết quản tôi rạo rực vào những buổi sáng tuyệt đẹp trên chuyến hành trình xuyên lục địa ấy, tôi vẫn thấy rưng rưng xúc động!

Khoảng một tiếng sau bữa sáng, chúng tôi nhìn thấy những ngôi làng chó đồng cỏ đầu tiên, những con linh dương đầu tiên và con sói đầu tiên. Nếu tôi nhớ không lầm, thì đây chính là loài chó sói thảo nguyên đích thực (được phát âm là ky-o-te) ở những vùng hoang mạc xa xôi hơn. Và quả thực là vậy, nó chẳng phải là một sinh vật xinh xắn hay đáng kính trọng gì cho cam, bởi về sau tôi đã quen thuộc với giống loài của chúng và hoàn toàn có đủ tự tin để nhận xét. Sói thảo nguyên là một bộ xương dài, mảnh khảnh, trông ốm o và thảm hại, được khoác lên mình tấm da sói màu xám, với chiếc đuôi xù vừa phải lúc nào cũng rũ xuống mang vẻ tuyệt vọng của sự cô lập và khốn cùng, một đôi mắt láo liên, gian x hiểm, cùng chiếc khuôn mặt dài, nhọn với bờ môi hơi hếch lên để lộ hàm răng. Toàn thân nó toát lên một vẻ lấm lét, luồn cúi. Sói thảo nguyên chính là một hình ảnh sống động, hiện thân bằng xương bằng thịt của sự Túng Quẫn. Nó lúc nào cũng đói.

Nó luôn nghèo túng, vận hạn bủa vây và không một mảnh tình vắt vai. Những sinh vật hèn m kém nhất cũng khinh bỉ nó, và ngay cả loài bọ chét cũng sẽ ruồng bỏ nó để nhảy sang một chiếc xe đạp. Nó nhút nhát và hèn nhát đến mức ngay cả khi hàm răng đang nhe ra của nó cố làm ra vẻ đe dọa, thì phần còn lại trên khuôn mặt lại đang làm ơn làm phước để xin lỗi vì điều đó. Và nó mới xấu xí làm sao!—gầy guộc, trơ xương, lông xơ xác và vô cùng đáng thương. Khi nhìn thấy bạn, nó nhếch môi hé lộ hàm răng, rồi hơi lệch hướng khỏi con đường đang đi, cụp đầu xuống một chút, và rảo bước dài với những bước chân êm ru qua khóm cây ngải đắng, thỉnh thoảng lại ngoái lại nhìn bạn qua vai cho đến khi ra khỏi tầm bắn của súng lục một cách an toàn, rồi nó dừng lại để quan sát bạn thật kỹ lưỡng; nó sẽ chạy năm mươi thước rồi lại dừng—thêm năm mươi thước nữa rồi lại dừng; và cuối cùng, sắc xám của thân hình đang lướt đi ấy hòa lẫn vào sắc xám của bụi ngải đắng, rồi nó biến mất. Tất cả những điều đó xảy ra khi bạn không có hành động gì chống lại nó; nhưng nếu bạn làm thế, nó sẽ bỗng nhiên thể hiện sự quan tâm sâu sắc hơn đến hành trình của mình, lập tức tiếp thêm nguồn điện vào gót chân và tạo ra một khoảng cách địa lý khổng lồ giữa bản thân bạn với thứ vũ khí trong tay, đến mức khi bạn vừa giương búa súng lên thì bạn nhận ra mình cần một khẩu súng trường Minie, và đến khi bạn ngắm trúng nó thì bạn cần một cỗ đại bác có rãnh xoòng, và đến khi bạn đã “khóa mục tiêu” vào nó thì bạn thừa hiểu rằng chẳng có gì ngoài một tia chớp kéo dài bất thường mới có thể với tới chỗ nó lúc này. Nhưng nếu bạn thả một con chó săn nhanh nhẹn đuổi theo nó, bạn sẽ vô cùng thích thú—nhất là khi đó lại là một con chó tự mãn về bản thân và được huấn luyện để nghĩ rằng mình biết một chút ít về tốc độ.

Con sói thảo nguyên sẽ từ từ lướt đi với dáng chạy phỉnh gạt đó, và cứ chốc chốc nó lại nở một nụ cười lừa bịp qua vai, nụ cười làm cho con chó ngập tràn sự khích lệ và tham vọng danh vọng, khiến nó phải hạ thấp đầu hơn nữa sát mặt đất, vươn cổ về phía trước xa hơn, thở hồng hộc dữ dội hơn nữa, chĩa thẳng đuôi ra phía sau, vẫy đôi cuống chân cuồng loạn với một sự điên cuồng tột độ, và để lại sau lưng một đám mây cát sa mạc ngày càng rộng, cao và dày đặc cuồn cuộn bốc lên, đánh dấu vệt dài của nó băng qua vùng đồng bằng phẳng lặng! Và suốt thời gian đó, con chó chỉ cách con sói có vỏn vẹn hai mươi thước phía sau, và dù có tuốt xác lên nó cũng không tài nào hiểu nổi tại sao mình không thể nhích lại gần hơn dù chỉ một chút; và nó bắt đầu bực bội, và việc thấy con sói thảo nguyên lướt đi nhẹ nhàng nhường ấy mà chẳng hề hổn hển, đổ mồ hôi hay ngớt nụ cười lại càng khiến nó phát điên lên; nó càng thêm phẫn nộ khi nhận ra mình đã bị một kẻ hoàn toàn xa lạ lừa gạt một cách nhục nhã thế nào, và cái dáng chạy dài, điềm tĩnh, êm ái kia là một trò bịp bợm đê tiện ra sao; và tiếp theo, nó nhận ra mình đang kiệt sức, và con sói thảo nguyên thực sự phải giảm bớt tốc độ một chút để không bỏ lại nó quá xa—và thế là con chó thành thị ấy nổi giận lôi đình, nó bắt đầu rướn người, rên rỉ, gầm gừ, cào cát bay cao hơn bao giờ hết, và vươn tới chỗ con sói với năng lượng tập trung và tuyệt vọng. Cú “tăng tốc” này đưa nó đến vị trí cách kẻ thù đang lướt đi sáu thước, và cách xa những người bạn của nó hai dặm. Và rồi, ngay khoảnh khắc một niềm hy vọng mới mẻ và điên cuồng đang thắp sáng khuôn mặt nó, con sói quay lại và mỉm cười hiền lành với nó một lần nữa, với một vẻ gì đó như muốn nói rằng: “Thôi nhé, ta đành phải dứt áo ra đi đây, cưng ạ—công việc là công việc, ta không thể cứ la cà dọc đường thế này cả ngày được”—và ngay lập tức có một tiếng rít àoạt, một âm thanh xé toạc bầu khí quyển, và kìa, con chó ấy đứng trơ trọi một mình giữa chốn hoang vu bao la!

Nó hoa cả mắt. Nó dừng lại, nhìn ngó tứ phía; trèo lên mô cát gần nhất và đăm đăm nhìn ra xa; lắc đầu vẻ ngẫm nghĩ, rồi chẳng nói chẳng rằng, nó quay đầu lủi thủi quay trở lại đoàn xe của mình, lui về vị trí khiêm nhường dưới gầm chiếc xe đi đầu từ dưới lên, cảm thấy nhục nhã không sao tả xiết, trông vô cùng hổ thẹn, và cụp đuôi rủ rượi suốt cả tuần liền. Và ròng rã suốt một năm sau đó, bất cứ khi nào có một cuộc săn lùng rầm rộ nào nhắm vào một con sói thảo nguyên, con chó ấy cũng chỉ liếc nhìn về hướng đó mà chẳng chút cảm xúc, và dường như lẩm bẩm với chính mình rằng: “Ta nghĩ là mình không thèm dây dưa vào món bánh nướng ấy đâu.”

Sói thảo nguyên chủ yếu sống ở những vùng sa mạc hoang vắng và khắc nghiệt nhất, cùng với loài thằn lằn, thỏ tai dài và quạ đen, kiếm cho mình một cách sống bấp bênh và chật vật, và chúng hoàn toàn xứng đáng với điều đó. Chúng dường như sinh sống hầu như hoàn toàn dựa vàoxác của những con bò, la và ngựa đã tụt lại phía sau các đoàn người di cư rồi chết, dựa vào những món thịt thối rữa từ trên trời rơi xuống, và những phần nội tạng thừa thãi thỉnh thoảng được bố thí bởi những người da trắng giàu có đến mức có gì đó ngon hơn để xẻ thịt ngoài loại thịt xông khói quân đội bị loại bỏ.

Nó sẽ ăn bất cứ thứ gì trên đời này mà những người anh em họ hàng xa của nó, các bộ lạc da đỏ thường lui tới sa mạc, ăn được, và họ thì có thể ăn bất cứ thứ gì họ cắn được. Thật là một sự thật kỳ lạ khi những người da đỏ này là những sinh vật duy nhất được lịch sử ghi nhận dám ăn nitroglycerin và còn xin thêm nếu họ may mắn sống sót.

Con sói thảo nguyên ở những vùng hoang mạc nằm bên kia dãy Rocky có một cuộc sống cực kỳ khốn khổ, xuất phát từ thực tế là họ hàng của nó, những người da đỏ, cũng rất dễ là những kẻ đầu tiên đánh hơi thấy một mùi hương quyến rũ thoảng qua trong gió sa mạc, và lần theo mùi hương đó để tìm đến cái xác con bò vừa mới tỏa ra thứ mùi ấy giống như nó; và khi điều này xảy ra, nó đành phải bằng lòng với việc ngồi ì ra một khoảng cách ngắn để ngắm nhìn những con người kia lóc thịt và đào bới mọi thứ ăn được rồi mang đi. Sau đó, nó và bầy quạ đang chầu chực sẽ khám xét bộ xương và gặm sạch những chiếc xương còn lại. Người ta cho rằng loài sói thảo nguyên, loài chim gớm ghiếc ấy, và người da đỏ trên sa mạc đã chứng minh mối quan hệ huyết thống với nhau ở chỗ chúng cùng chung sống tại những vùng đất hoang vu trên thế gian này trong sự tin tưởng và tình bạn tuyệt đối, đồng thời căm ghét mọi sinh vật khác và luôn khao khát được góp mặt trong các đám tang của họ. Nó chẳng ngại đi cả trăm dặm để ăn sáng, và một trăm rưỡi dặm để ăn tối, bởi nó chắc chắn sẽ có ba bốn ngày nghỉ giữa các bữa ăn, và nó hoàn toàn có thể vừa đi đường vừa ngắm cảnh thay vì nằm ì một chỗ chẳng làm gì và gánh thêm gánh nặng cho bố mẹ.

Chẳng mấy chốc chúng tôi đã học được cách nhận ra tiếng sủa sắc lẹm, hung ác của con sói thảo nguyên khi nó vọng qua vùng đồng bằng tối tăm vào ban đêm để làm rối loạn giấc ngủ của chúng tôi giữa những bao thư tín; và nhớ lại vẻ ngoài thảm hại cùng số phận cay đắng của nó, chúng tôi cũng ráng chúc nó có được một niềm vui mới mẻ đầy may mắn kéo dài trọn một ngày cùng một cái kho lương thực vô tận vào ngày mai.