1: Tên một tác phẩm khác của tác giả.
2: Những tác phẩm khác của ông.
3: Quyển thứ hai trong bản dịch.
4: Các chương trong một cuốn sách của tác giả được gọi là “Những ngày phát thư chó,” với một lý do được giải thích ở trong đó.
5: Trong tiếng Đức, từ này có nghĩa là kẻ đi tàu trốn vé. Những chơi chữ không thể dịch sang ngôn ngữ khác buộc phải được “giải thích,” bằng không câu văn đành phải bị lược bỏ.
6: Đây là cách mà tất cả các đoạn này thực chất đã được sắp xếp trong ấn bản đầu tiên, chưa qua chỉnh sửa; nhưng tôi chắc rằng Pauline sẽ không mờ lòng phiền giận khi mà trong ấn bản thứ hai (được cải thiện một cách nổi bật đến thế) tôi đã hướng sự chú ý nhiều hơn đến toàn thể đế quốc Đức, và sắp xếp chúng theo một phương thức hoàn toàn khác.
7: Tôi thành khẩn nài xin bộ phận công chúng mà lời mô tả ở đây chĩa thẳng vào đầu viên chủ tiệm kiêm đại úy chớ nên cho rằng ngài nhắm vào chính họ; họ phải nhận thấy rằng tôi chỉ đang nói đùa, và ý định của tôi, dĩ nhiên là vô cùng minh bạch.
8: Kinh Koran chép rằng, lũ quỷ buộc phải phụng sự và tuân lệnh Solomon. Sau khi ông qua đời, xác ông được nhợt bông ướp lại, và nhờ vào một cây gậy cầm tay cùng một cây nữa chống ở phía xương cùng, ông được giữ ở một tư thế trông như vẫn còn sống, khiến cho chính lũ quỷ cũng bị lừa phỉnh, cho đến khi phần trục phía sau của ông bị sâu bọ gặm nhấm, và vị quân vương lật nhào đầu cắm xuống đất.—Xem cuốn Koran của Boysen trong ‘Orient. Bibl.’ của Michaelis.
9: Chơi chữ không thể dịch.
10: Hoặc “Biện hộ viên của người nghèo” (theo nghĩa đen hơn). Chức vụ mang tên đó hiện vẫn đang, hoặc mới gần đây thôi, tồn tại ở Scotland.
11: “Vũ điệu của Ông nội” tương đương với điệu “Sir Roger de Coverley” của người Anh.
12: ‘Những giờ giải trí về Lịch sử Tự nhiên. Côn trùng’ của Wilhelm, Tập i.
13: Siebenkæs có nghĩa là “bảy miếng phô mai.”
14: Xanh da trời là màu sắc của dòng tu Dòng Tên, đồng thời cũng là màu của vị thần Krisna Ấn Độ, và của sự giận dữ. Giả thuyết của nhà triết học tự nhiên Marat cho rằng màu xanh lam và màu đỏ kết hợp lại sẽ tạo thành màu đen, nên được đem ra thử nghiệm bằng cách trộn màu đỏ của hồng y với màu xanh của Dòng Tên. Bản thân ông ta sau đó, trong cuộc Cách mạng Pháp, đã tạo ra từ sắc xanh, đỏ và trắng thứ mực ngà đen đẹp đẽ nhất, hay chính là mực tàu mà sau này Napoleon đã dùng để tô vẽ.
15: Ông gọi nhân loại là những người anh em của mình, đúng như cách mà rất nhiều tu sĩ, hoàng tử, và những người sùng đạo vẫn thường làm với nhau, và có lẽ ông hoàn toàn có lý khi hành xử như vậy, xét thấy rằng ông đối xử với những người anh em này của mình chẳng khác nào nhiều vị vương công phương Đông đối xử với thần dân của họ, hay nói đúng hơn là còn tử tế chán, khi chỉ chặt đầu, chọc mù mắt và phanh thây họ theo nghĩa bóng tinh thần chứ không phải theo thể xác.
16: Cả hai bên đều ngụy trang bàn tay cướp bóc, bóp cổ ấy dưới hình dạng vết chân người.
17: ‘Sp.’ 547, Chú thích của Dịch giả.
18: Viên Heimlicher ở Freyburg được hưởng quyền bất khả xâm phạm trong suốt ba năm tại nhiệm và ba năm sau khi mãn nhiệm.
19: Nó chủ yếu gồm những đồng tiền cổ kỳ lạ, đô-la nhiếp chính, vân vân.
20: Plato ví những dục vọng thấp kém của chúng ta như loài thú đang lồng lộn đá đạp bên trong cơ thể.
21: Vào đúng lúc đó, tình cờ ông đang phải bào chữa cho một vụ án.
22: Cuốn sách được xuất bản năm 1789 bởi Beckmann ở Gera, mang tựa đề ‘Tuyển tập từ Giấy tờ của Quỷ dữ.’ Tôi sẽ mạo muội bày tỏ quan điểm của mình về những tác phẩm châm biếm này ở phần sau.
23: Những chiếc áo ghi-lê thời trang thời đó thường thêu hình động vật và hoa lá.
24: Khoảng sáu trang tiếp theo, bản gốc dày đặc những trò chơi chữ và uyển ngữ không tài nào dịch nổi.—Dịch giả.
25: ‘Lịch sử Giáo hội’ của Mosheim.
26: Vàng lá, gồm hai màu, được thợ đóng sách sử dụng.
27: Theo ghi chép của Klüber chú giải cho tác phẩm về Chinh chiến của Delacurne de Sainte Palaye, đây là danh hiệu của vị quan chức giám sát các giải đấu mã thương, hay các thực hành và bài tập thể dục. Ngày nay vẫn có một số gia sư riêng trong các gia đình quý tộc là những bản sao yếu ớt của nhân vật này.
28: Trong đoạn đối thoại cuối cùng này, Lenette đã sử dụng một vài thể động từ cổ đã được nhắc đến ở chương trước như là những “cổ vật tôn giáo trích từ Kinh thánh của Luther.” Tôi không thể tìm ra từ tương đương trong tiếng Anh. Dĩ nhiên những gì tiếp theo sẽ trở nên khó hiểu nếu không có lời giải thích này.—Dịch giả.
29: Viện sĩ người Pháp, N. Beurion, tính toán rằng Adam cao 123 phút 9 inch, còn Eva cao 118 phút 9-3/4 inch. Phần còn lại được thuật lại bởi giáo sĩ Do Thái rằng Adam đã lội qua đại dương sau khi sa ngã.
30: Các tín đồ của giáo phái nổi tiếng này tới nhà thờ trong tình trạng hoàn toàn không mảnh vải che thân.
31: Dường như sự việc Place de Grève ở Paris là nơi hành quyết tội phạm, đồng thời cũng là quảng trường tụ hội của dân chúng để mở hội hè—rằng trên chính cái nơi chốn ấy, ngựa phanh thây kẻ sát hại vua, còn thị dân thì mừng ngài tân vương đăng quang; bánh xe lửa pháo hoa và bánh xe tra tấn kẻ bị bẻ xương quay tít thò lò cùng một thời điểm và tại cùng một địa điểm—dường như điều đó ngầm chỉ sự lai giống giữa loài hổ trầm ngâm và loài khỉ tinh nghịch. Những sự tương phản thật hãi hùng! Chúng ta không dám dẫn chứng thêm trường hợp nào khác kẻo lại hóa thành bắt chước những kẻ mà ta vừa mới chê trách ở đây.
32: Đây là một ẩn dụ ám chỉ tác phẩm ‘Hesperus’.
33: Những bài diễn thuyết khôi hài từng được giảng vào Chủ nhật Phục sinh thời Trung cổ, và được gọi bằng cái tên “Niềm vui Phục sinh Thiên Chúa giáo.”
34: Trong phần 3 của ‘Tạp chí Triết học Lichtenberg,’ có nhắc đến trường hợp của một người phụ nữ, trong lúc ngửi một bông hoa, đã hít phải một con giun vào não, khiến cô ta chịu đựng những cơn mê sảng, nhức đầu, vân vân, cho đến khi con vật chui ngược ra bằng đường mũi, vẫn còn sống nguyên.
35: Voltaire chứng minh rằng một người 23 tuổi thì thực chất mới chỉ sống có 3 năm rưỡi theo đúng nghĩa đen của từ này.
36: Loài trăn độc Boa Upas, đứng dưới bóng nó là tóc rụng sạch chỉ trong vòng vài phút.
37: Các nhạc công thời cổ đại từng đeo chúng. Bartholin de Tib. Vet. iii. 4.
38: Giờ ăn tối thông thường của người Đức thời đó.—Dịch giả.
39: Con người ta cũng hay quên lãng như vậy thôi, dẫu có ở mức độ nhẹ hơn. Giả sử một người làm chín mươi việc mỗi ngày, nhớ rành mạch từng việc, nhưng có một hoặc hai lần quên mất việc thứ chín mươi mốt, thì sau đó anh ta sẽ cứ thế quên luôn việc ấy hoài, dẫu cho vẫn nhớ tất cả những việc còn lại. Chẳng có cách nào khắc phục trừ khi có ai đó vô tình bước vào, hoặc có chuyện gì đó xảy ra ngay đúng khoảnh khắc đãng trí, gợi nhắc việc thứ chín mươi mốt trở lại trong tâm trí anh ta. Một khi anh ta đã quên mất việc phải quên, anh ta sẽ chẳng quên thêm gì nữa.
40: Theo giáo sĩ Do Thái, những nỗi thống khổ của kẻ bị đọa đày được tạm hoãn vào ngày Sabát; người theo đạo Hristo cho rằng điều tương tự cũng diễn ra trong chuyến giáng thế xuống Âm phủ.
41: Ở Bern và Pays-du-Vaud, cần phải có hai nhân chứng nam, hoặc bốn nhân chứng nữ, mới đủ bằng chứng pháp lý.
42: Đồng hồ cát được đặt đứng trong suốt thời gian diễn ra màn tra tấn.
43: Tuy nhiên, chúng ta không thể nói rằng gió làm sạch không khí bằng cách cuốn đi những luồng khí độc hại, bởi vì khi nó thổi những hơi thở độc hại của tôi về phía người đứng sau, nó lại mang theo hơi thở của người đứng trước tôi; và vì nước đọng trở nên hôi thối không chỉ vì thiếu dòng chảy để cuốn trôi các chất đang mục rữa.
44: Phụ nữ thấy việc nhượng bộ và im lặng dễ dàng hơn rất nhiều khi họ đúng so với lúc họ sai.
45: Heller = nửa đồng farthing.
46: Nghĩa là một khoản tiền mà người dân phải nộp cho kho bạc để đổi lấy giấy phép rời khỏi đất nước.
47: Trước đây người Do Thái buộc phải đứng chân trần trên da lợn mỗi khi họ tuyên thệ.
48: Động vật không được phép mang vác bất cứ thứ gì vào ngày Sabát; ngay cả những dải ruy-băng mà đôi khi lũ gia cầm được buộc vào người để làm dấu hiệu nhận biết cũng phải tháo ra vào ngày đó; và người Do Thái phải nhờ người ngoại đạo vắt sữa hộ; họ thậm chí không được phép phủi bụi hay lau mồ hôi trên cơ thể mình.
49: Prizelius huấn luyện ngựa chiến quen với tiếng trống trận bằng cách rải yến mạch lên mặt trống, rồi gõ vào mặt dưới trong khi đám ngựa ăn yến mạch lúc chúng nhún nhảy bên trên.
50: Không có loài thực vật nào có mười một nhị hoa.
51: Hai cái lỗ trên quả phì dẻ cho thấy con bọ cánh cứng từng gặm nhấm phần nhân bên trong dưới hình dạng một ấu trùng giun nhỏ đã bò ra ngoài sau khi biến hóa thành hình thái trưởng thành.
52: Ám chỉ ngụ ngôn rằng những con chim thiên đường đực ấp trứng trên lưng con mái giữa không trung.
53: Đặc biệt vào những buổi sáng và tối mùa đông lạnh giá, quang đãng. Bản thân tôi (và cả Siebenkæs vì lý do tương tự) đã bị căn bệnh này làm phiền suốt hơn hai mươi năm, và tôi vừa mới lên một cơn đúng vào đêm Giáng sinh lạnh giá nhất này, ngay lúc tôi đang miêu tả về nó. Chẳng có gì lạ ngoài một cơn tê liệt thoáng qua các dây thần kinh ở phổi — đặc biệt là dây thần kinh phế vị — và theo thời gian (vì bạn thấy đấy, ngay cả hai mươi năm cũng hãy còn chưa đủ), nó dẫn đến chứng đột quỵ phổi mà Leville ở Paris, và gần đây là Hohnbaum, cho là một thể bệnh mới, và có lẽ, theo tiền lệ của “Hen suyễn Miller,” sẽ được đặt tên là “đột quỵ kiểu Siebenkæs,” hay “đột quỵ kiểu Jean Paul.”
54: Buffon.
55: Đáng lẽ người chồng lúc nào cũng phải đóng vai kẻ si tình — và người tình phải đóng vai người chồng. Thật không thể diễn tả nổi sức mạnh xoa dịu mà những hành động lịch thiệp nhỏ nhặt cùng những lời nịnh nọt vô hại mang lại cho chính những con người vốn thường chẳng bao giờ mong đợi và nhận được điều đó — những người vợ, người chị, họ hàng — và điều này xảy ra ngay cả khi họ thừa hiểu những phép lịch sự ấy thực chất là gì. Chúng ta nên bôi thứ thuốc mỡ làm dịu này lên đôi môi thô ráp của mình suốt cả ngày, dẫu cho chỉ có ba từ để nói,—và chúng ta cũng nên có một thứ tương tự cho đôi tay, để làm dịu đi những hành động của chúng. Tôi hy vọng mình sẽ luôn giữ vững quyết định không bao giờ nịnh nọt bất kỳ người phụ nữ nào, kể cả vợ mình, nhưng tôi biết mình sẽ bắt đầu phá vỡ nó bốn tháng rưỡi sau lễ đính hôn, và cứ thế phá vỡ nó suốt cả cuộc đời.
56: Sander, bàn về “Cái Đẹp và Cái Vĩ đại trong Tự nhiên.”
57: Phép thử mỏ neo bao gồm việc thả mạnh mỏ neo xuống một vùng đáy sâu và cứng.
58: Ngày xưa gia nhân thường được gọi là những kẻ “vô lại,” và thời nay họ vẫn xứng đáng với cái tên đó khá thường xuyên.
59: Sự túng thiếu tiền bạc và sức khỏe.
60: Kéo dài liên tục cho đến khi ngất xỉu xảy ra.
61: Những kẻ bị kết án bởi các tòa án bí mật được gọi bằng danh xưng như vậy.
62: Loài thực vật trước nở hoa sau tám giờ sáng, loài sau nở lúc mười một giờ.
63: Bản gốc có giải thích trong một chú thích dài rằng cô ta có thể làm được điều này ngay cả trước khi kết hôn.
64: Tranh cắt bóng Silhouette được đặt theo tên của vị Tổng kiểm soát mang họ đó. Ở Paris, một khuôn mặt trống rỗng, vô hồn được gọi là gương mặt “phong cách silhouette.”
65: Trong tiếng Đức gọi là “thuyền thợ dệt.”
66: Chẳng hạn ở Engelhardszell, các nhân viên hải quan Áo thường cởi cúc bụng du khách để xem họ béo thật — hay chỉ giấu vải vóc.
67: Tất cả chúng ta đều từng đọc trên báo chí rằng tại các buổi khiêu vũ ở Vienna, người ta rước một chiếc lồng đèn giấy đi khắp các phòng, trên đó đề dòng chữ “Đã dọn bữa tối.” Điều này có thể được gọi là hành động rước đèn kiểu Vienna.
68: Than ôi! Từ “friend” trong tiếng Anh thật là một từ thay thế quá nghèo nàn cho nguyên bản tiếng Đức. Dù vậy tôi chẳng thể nghĩ ra từ nào khác.—Chú thích của Dịch giả.
69: Cái chết ban tặng giấc ngủ, Thiên đường ban tặng giấc mơ.
70: Trong toàn bộ cuộc bàn luận này, điều chúng ta đang đề cập không phải là thứ tình yêu thực tế đối với đồng loại và kẻ thù, vốn được thể hiện qua hành động và sự từ bỏ ý định trả thù (điều vốn phải rất dễ dàng với bất kỳ người nào có cấu trúc tâm lý bình thường), mà là thứ cảm giác ghét bỏ loài người, hoặc yêu mến loài người (tùy từng trường hợp), thứ mà luân lý đạo đức gần như chẳng thể kiểm soát nổi — thứ tình yêu nội tâm, tách biệt khỏi hành động; là sự phẫn nộ thầm kín trước những kẻ tội lỗi và kẻ ngốc. Hy sinh vì con người ta còn dễ hơn là yêu thương họ — làm điều thiện cho kẻ thù còn dễ hơn là tha thứ cho họ. Khát vọng của tình yêu, cũng như sự hiếm hoi của nó, xưa nay chỉ có duy nhất một họa sĩ lột tả được — F. Jakobi: chúng ta chẳng cần thêm người thứ hai.
71: Một tờ giấy, được in các biểu tượng, vân vân, dùng để gói món quà dành cho đứa trẻ đỡ đầu.
72: Trích đoạn mà một diễn viên chọn để làm tiêu chuẩn khoe khéo tài nghệ của mình.
73: Một người Pháp từng thề rằng ông ta không tài nào chịu đựng nổi người Anh: “Bởi vì họ rưới bơ đun chảy lên món thịt bê quay của mình.”
74: ‘Pomp. Mel. de S. O.’ i. 18.
75: Thụy Sĩ và Hà Lan.
76: Vẻ bề ngoài của thi hài sau khi ông qua đời đã bị biến dạng bởi vô số vết thương, đến mức người ta đã ngụy trang nó khéo léo chẳng kém gì chiếc mặt nạ sắt trước kia.
77: Có một loài chim biển ngủ ngay trong lúc bay, hoặc thả trôi bềnh bồng lên xuống; và chính chuyển động của biển cả thường đánh thức nó dậy.
78: Loài đậu tằm này có một số hoa và quả nằm ở phía trên mặt đất, nhưng phần lớn lại nằm ở bên dưới; dẫu cho những bông ở dưới lại mang màu trắng.—Linnæus.
79: Tại trang 163 của cuốn ‘Sổ tay dành cho các khu nghỉ dưỡng khoáng nóng và du khách,’ có đề cập rằng trong khi các quý bà đang nằm bị khóa trái trong bồn tắm của họ, các thanh niên trẻ tuổi ngồi lên nắp bồn để chuyện trò mua vui cho các bà khi họ ngập dưới làn nước. Đối với sự sắp đặt này, Lý trí chắc chắn chẳng thể đưa ra bất kỳ lời phản đối hợp lý nào, bởi vì ván gỗ làm bồn tắm dày dặn chẳng kém gì lụa là; và suy cho cùng thì Bất kỳ ai, nếu có che đậy đi chăng nữa, thì bên trong lớp vỏ bọc ấy họ vẫn hoàn toàn chẳng mảnh vải che thân — dẫu cho Trí tưởng tượng có thể đưa ra lời phản đối rằng một chiếc chăn bông dày một phần tư thước thì không thể trở thành một bộ váy dạ hội vừa vặn hay ôm sát quyến rũ như vải voan gạc. Một khi sự Ngây thơ của trí tưởng tượng đã bị xúc phạm, thì chẳng còn sự ngây thơ nào khác để mà phung phí; các giác quan vốn chẳng thể nào ngây thơ hay điều ngược lại được.
80: Loại hoa trắng sẽ khóc — loại hoa đỏ sẽ nổi giận, hệt như mặt trăng nhợt nhạt báo hiệu thời tiết mưa gió, còn mặt trăng đỏ báo hiệu gió lớn. (Pallida luna pluit, rubicunda fiat.)
81: Vùng phụ cận Comorn (tác phẩm ‘Địa lý Hungary’ của Windisch). Buchan cũng đề cập đến một trường hợp sinh đôi tương tự ở Scotland.
82: Từng có một mê tín rằng thanh kiếm của đao phủ có thể tự động chuyển động trước khi chặt đầu ai đó.
83: Người nổi danh với việc vẽ hoa kế cũng nhiều như Swift nổi danh với việc viết về chúng.
84: Chẳng có gì vô lý, bất kham và không tài nào giải thích nổi cho bằng thứ cảm giác ghê tởm sự dơ bẩn này — liên minh mâu thuẫn giữa ý chí và thành dạ dày. Cicero nói, “những người khiêm nhường không sẵn lòng dùng từ ‘kêm nhường’” (một dạng thức siêu việt của sự kinh tởm trước những thứ ô uế) — và những ai cảm nhận được sự chán ghét đang bàn tới đây cũng đối xử với nó theo một phương thức tương tự, đặc biệt là khi sự thanh sạch về thể xác và đạo đức vốn là hàng xóm láng giềng của nhau (điều mà nhà văn thanh tao và ngăn nắp Swift đã minh họa qua chính bản thân ông). Ngay cả sự ghê tởm về mặt thể lý (với bản chất thiên về tinh thần hơn là thể xác) cũng tác động đến cảm nhận luân lý nhiều hơn người ta tưởng. Hãy băng qua đường khi trong dạ dày bạn vẫn còn thức ăn chưa tiêu hóa hết, hoặc rượu antimony, bạn sẽ cảm thấy sự chán ghét mạnh mẽ hơn đối với hàng loạt khuôn mặt (và cả với sách vở khi bạn về đến nhà) so với những thời điểm bình thường.
85: Một kẻ ăn mày ở Anh giữ một cửa hàng chất đầy nạng gỗ, băng mắt, chân giả, vân vân, để cung cấp cho bất cứ ai muốn giả vờ què lòa, mù lòa, vân vân. ‘Britt. Annal.’
86: Các giáo sĩ Do Thái quả quyết rằng Cain đã sát hại em mình bởi vì người em không đồng tình khi ông (Cain) phủ nhận sự bất tử của linh hồn. Nhờ vậy mà vụ mед sát đầu tiên hóa ra lại là một phiên tòa tự hình tu sĩ (auto-da-fe), và cuộc chiến tranh đầu tiên lại là một cuộc chiến tôn giáo.
87: Theo de Luc, trong tập ba của tác phẩm ‘Những chuyến đi ngắn dành cho du khách nghiệp dư.’
88: Nghĩa là, trao cho chính hắn. Hắn muốn tiền thừa kế của mình được trả trực tiếp cho mình chứ không phải cho người vợ, bởi vì biết đâu cô ta đã kịp tái hôn với một gã chồng giàu có trong khoảng thời gian đó; ngoài ra, hắn sẽ đỡ rắc rối hơn trong việc kiểm tra xem viên Heimlicher có làm đúng những gì hắn dặn hay không, và nếu cần thiết, hắn có thể thực hiện lời đe dọa mà hắn sắp sửa đưa ra.
89: Tiếp theo trong nguyên bản là những trò chơi chữ dựa trên tên các thuật ngữ y học chỉ bốn chiếc dạ dày của loài nhai lại, mà tôi bất tài không thể tìm được từ tương đương.—Dịch giả.
90: Leibgeber đồng thời mang hai nghĩa: cuộc đời thứ hai (điều mà ông không tin), và sự tiếp nối cuộc đời hiện tại của Firmian tại Vaduz.
91: Plin. H. N., viii 30.
92: Loài sinh vật, tựa như một nàng Psyche vĩ đại hơn, làm tổ trong những chiếc hộp sọ.
93: Trái tim của các vị vua được tôn trí trong những chiếc tráp bằng vàng.
94: Diễn viên (thời La Mã) giả dạng người quá cố trong mọi cử chỉ và động tác tại đám tang của người đó.
95: Những người từng bị lầm tưởng là đã chết và được cử hành nghi lễ an táng, buộc phải trải qua những nghi thức này.—Potter.
96: Augustin, Commentar. ad Johann. xxi. 23.
97: Tên này, hoặc Tumulus Honorarius, là danh xưng được đặt cho ngôi mộ trống do bạn bè dựng lên cho một người quá cố mà người ta không tìm được thi thể.
98: Alexand. ab Alex. iii. 7.
99: Trong nguyên bản có một chơi chữ ở đây, khi biểu thức này cũng có nghĩa là “huýt sáo la ó đuổi xuống sân khấu” (ví dụ như đối với một diễn viên).—Dịch giả.
100: Tôi đang nói về năm 1796.
101: Bất cứ điều gì Pythagoras viết bằng nước ép đậu lên một chiếc gương nào đó đều có thể đọc được trên mặt trăng.—‘Call. Rhodogin,’ ix. 13. Khi Charles V và Francis I giao chiến gần thành Milan, mọi sự việc diễn ra ban ngày tại Milan đều có thể được đọc vào ban đêm trên mặt trăng ở Paris bằng sự hỗ trợ của một chiếc gương loại này.—‘Agrippa de Occ. Philos.’ ii. 6.
102: Một dải mây dài, với các vệt tua tủa như cành cây, điềm báo một trận cuồng phong.
103: Có một niềm tin mê tín rằng khi hai đứa trẻ hôn nhau mà chưa biết nói, một trong số chúng sẽ phải chết.
104: “Do đó tôi tiên lượng rằng những Thư mục vụ của Leibgeber trong ‘Những Khóm hoa’ này sẽ, đối với phần lớn độc giả của tôi, trở thành những bức thư tố cáo hoặc thách thức khó mà nuốt trôi. Hầu hết người Đức đều hiểu được chuyện cười — điều đó không thể chối cãi — nhưng không phải tất cả bọn họ đều hiểu được lời trêu chọc — và rất ít người hiểu được sự hài hước — ít nhất là kiểu hài hước của Leibgeber. Thế nên, thoạt đầu — vì sửa một cuốn sách dễ hơn là sửa đổi công chúng — tôi đã nghĩ đến việc làm giả tất cả các bức thư của ông ấy, và thay thế chúng bằng những lá thư có hương vị dễ chịu hơn. Dẫu sao thì vẫn luôn có thể sắp xếp để trong ấn bản thứ hai, những bức thư bị làm giả sẽ được chèn vào phần thân tác phẩm, còn những bức thư chính gốc sẽ được đưa vào phần Phụ lục ở cuối sách.” Điều này hóa ra lại không cần thiết. Hỡi các đấng thần linh! Sao những ấn bản đầu tiên lại có thể mắc những sai lầm ngớ ngẩn đến thế, và hiểu lầm biết bao nhiêu là độc giả — những người mà các ấn bản thứ hai sau đó phải gửi gắm những lời cáo lỗi ấm áp và chân thành nhất.
105: Plin. H. N. vii. 48.
106: Cô ấy đang nhắc đến khoản tiền lương hưu dành cho góa phụ.
107: Bởi vì người ta cho rằng nó được viết bằng thể thơ tiếng Anh.—Dịch giả.
108: Ở loài hoàng liên, cây hoa nâu, phần dưới của thân cây chìm sâu hơn vào lòng đất mỗi năm, để thay thế cho phần rễ đã mục nát dần.
109: Trong trạng thái say mê nhiệt huyết, trật tự sự việc lại diễn ra theo chiều ngược lại. Để nhận thức được những nguyên tắc đạo đức vững chắc của bản thân một cách chắc chắn hơn những gì bạn có thể rút ra từ các quyết định và hành động của mình, bạn chỉ cần để ý đến niềm vui hay nỗi buồn mà một yêu cầu đạo đức, một mẩu tin tức, một sự thất vọng, khơi gợi lên trong bạn với tốc độ nhanh tựa chớp nhoáng, nhưng rồi lại biến mất ngay lập tức dưới ảnh hưởng của sự suy ngẫm và tự chủ. Con người ta đôi khi vẫn thấy xung quanh mình biết bao nhiêu mảnh vụn lớn mục rữa của Adam cũ!
110: Vợ của Pinarius, dưới triều đại của Tarquinius Superbus, là người phụ nữ đầu tiên cãi nhau với mẹ chồng (Plut. trong Numa). Lịch sử nước Đức có lẽ sẽ có ngày dành một lời vinh danh trang trọng cho người phụ nữ đã có gia đình đầu tiên không cãi nhau với mẹ chồng; ít nhất là một Plutarch người Đức nên bắt tay vào việc lùng sục tìm kiếm bà ấy.
111: Ám chỉ một ngọn thác nước nào đó đổ ào xuống từ vách đá với độ cong rộng đến mức người ta có thể đi bộ bên dưới nó, và nhờ thế mà được che chở khỏi mưa.—‘Hành trình của một nghệ sĩ trên dãy Alps.’
112: Một thứ bù nhìn ngáo ộp cao chín thước, làm bằng vỏ cây và rơm rác, được bộ tộc Mandingo dùng để dọa dẫm và dạy dỗ những người vợ của họ.
113: ‘Sinh lý học’ của Walter.
114: Có tới một tỷ người chúng ta đang bò trườn trên quả địa cầu này.
115: Vanessa Antiopa được gọi bằng cái tên này ở Đức.—Dịch giả.
116: Những viên đá quý tinh khiết hơn thì lạnh hơn và nặng hơn những viên kém hoàn hảo.
117: Những thiên thần bằng sáp từng được đặt vào bên trong ngôi mộ cùng với người chết.
