Trên suốt quãng đường về nhà, cô tự hỏi cảm giác của mình rồi sẽ ra sao. Cô bận tâm đến điều đó đến mức trải qua mọi cung bậc cảm xúc mà cô từng tưởng tượng. Cô cảm thấy phấn khởi trước mỗi hiên nhà quen thuộc, trước mỗi lời chào nồng hậu “Ôi, chà chà!”, và lấy làm hãnh diện khi trong một ngày, bản thân trở thành tâm điểm tin tức của cộng đồng. Cô tất bật đi thăm hỏi mọi người. Juanita Haydock tíu tít nhắc lại cuộc hội ngộ của họ ở Washington, rồi kéo Carol vào vòng tay rộng mở của hội phụ nữ. Kẻ từng là đối thủ lâu năm này có vẻ như sẽ trở thành người bạn thân thiết nhất của cô, bởi Vida Sherwin, dẫu vẫn niềm nở, nhưng vẫn giữ khoảng cách và dò chừng những tư tưởng ngoại lai.

Vào buổi tối, Carol đi ra nhà máy. Tiếng u u huyền bí của máy phát điện ở trạm điện phía sau nhà máy càng trở nên rõ hơn trong đêm tối. Ngồi bên ngoài là bác bảo vệ ca đêm, Champ Perry. Bác giơ đôi bàn tay gân guốc lên và cất giọng lanh lảnh: “Tất cả chúng cháu đều nhớ cô lắm đấy.”

Ở Washington có ai nhớ đến cô không?

Ở Washington có ai đáng tin cậy bằng Guy Pollock? Khi cô nhìn thấy anh trên phố, vẫn nụ cười ấy, anh tựa như một sự tồn tại vĩnh cửu, là một phần chính con người cô.

Sau một tuần, cô quyết định rằng mình chẳng thấy vui cũng chẳng buồn vì đã quay trở lại. Cô bước vào mỗi ngày mới với thái độ thực tế y như khi cô đến văn phòng làm việc ở Washington. Đó là công việc của cô; sẽ có những chi tiết máy móc và những lời bàn tán vô nghĩa; thì sao chứ?

Vấn đề duy nhất mà cô từng tiếp cận với nỗi xúc động hóa ra lại chẳng đáng kể gì. Trên chuyến tàu, cô từng tự dằn vặt bản thân với lòng tận tụy đến mức sẵn sàng từ bỏ căn phòng riêng, sẵn sàng chia sẻ mọi khía cạnh cuộc sống với Kennicott.

Mười phút sau khi cô bước chân vào nhà, anh lầm bầm: “Này, anh vẫn giữ phòng cho em nguyên vẹn như cũ đấy. Anh hình như đã xuôi theo cách nghĩ của em rồi. Chẳng hiểu sao mọi người cứ phải làm nhau bực mình chỉ vì là bạn bè của nhau cơ chứ. Quái lạ là anh lại đâm ra thích một chút riêng tư và tự mình nghiền ngẫm mọi thứ.”

II

Cô vừa rời khỏi một thành phố thức thâu đêm để bàn về cuộc chuyển giao toàn cầu; về cuộc cách mạng ở châu Âu, chủ nghĩa xã hội đoàn thể, thơ tự do. Cô từng tưởng tượng rằng cả thế giới đang đổi thay.

Cô nhận ra sự thật không phải vậy.

Ở Gopher Prairie, những đề tài mới mẻ duy nhất thu hút sự nhiệt tình là lệnh cấm rượu, nơi ở Minneapolis bạn có thể mua whisky với giá mười ba đô la một lít, các công thức nấu bia gia truyền, “chi phí sinh hoạt đắt đỏ”, cuộc bầu cử tổng thống, chiếc xe hơi mới của Clark, và những thói tật không mấy mới mẻ của Cy Bogart. Các vấn đề của họ vẫn y hệt như hai mươi năm trước, và sẽ tiếp tục y hệt như vậy trong hai mươi năm tới. Giữa lúc thế giới tựa như một quả núi lửa chực chờ phun trào, những người nông dân vẫn mải miết cày bừa dưới chân núi ấy. Thỉnh thoảng, một ngọn núi lửa cũng trút dòng dung nham xuống cả những nông dân cừ khôi nhất, khiến họ kinh hoàng và chịu tổn thất đáng kể, nhưng rồi họ hàng của họ lại thừa kế những mảnh ruộng và chỉ một hoặc hai năm sau lại quay về với việc cày cấy.

Cô không thể cất lời ca tụng quá mức về bảy căn nhà trệt mới xây và hai nhà xe mà Kennicott từng làm cho nó có vẻ vô cùng quan trọng. Suy nghĩ mãnh liệt nhất của cô về chúng là: “Ờ thì, chắc chúng cũng ổn cả thôi.” Sự thay đổi duy nhất mà cô thực sự lưu tâm là việc xây dựng ngôi trường học, với những bức tường gạch tươi vui, khung cửa sổ rộng, phòng thể dục, cùng các phòng học nữ công gia chánh. Nó cho thấy chiến thắng của Vida, và nó thúc giục cô hành động—bất kỳ hành động nào. Cô tìm gặp Vida với vẻ phơi phới: “Tôi nghĩ tôi sẽ làm việc cho chị. Và tôi sẽ bắt đầu từ những việc nhỏ nhất.”

Cô đã làm thế thật. Cô thay ca cho người phụ trách phòng nghỉ mỗi ngày một giờ. Sáng kiến duy nhất của cô là sơn chiếc bàn gỗ thông bằng hai màu đen và cam khiến hội Thanatopsis được một phen chấn động. Cô trò chuyện với những người phụ nữ làm nông, dỗ dành những đứa con nhỏ của họ và cảm thấy hạnh phúc.

Nghĩ về họ, cô quên đi vẻ xấu xí của Phố Chính khi rảo bước nhanh qua đó giữa tiếng chát chích của nhóm Jolly Seventeen.

Giờ đây cô đã đeo kính cận khi ra đường. Cô bắt đầu hỏi Kennicott và Juanita xem trông mình có trẻ không, có trẻ hơn nhiều so với tuổi ba mươi ba hay không. Cặp kính kẹp vào sống mũi cô. Cô cân nhắc việc đeo kính gọng. Chúng sẽ khiến cô trông già dặn và có vẻ đã yên bề gia thất một cách tuyệt vọng. Không! Cô sẽ chưa đeo kính gọng vội. Nhưng cô đã thử một cặp ở phòng khám của Kennicott. Thực sự thì chúng dễ chịu hơn nhiều.

III

Bác sĩ Westlake, Sam Clark, Nat Hicks và Del Snafflin đang trò chuyện trong tiệm cắt tóc của Del.

“Ừm, tôi thấy vợ của Kennicott giờ lại đang tạt qua phòng nghỉ đấy,” bác sĩ Westlake nói. Ông nhấn mạnh từ “giờ”.

Del ngừng cạo râu cho Sam, cây cọ nhỏ giọt bọt xà phòng, anh ta tung hứng nhận xét:

“Tiếp theo cô ta sẽ giở trò gì nữa đây? Người ta bảo cô ta từng cho rằng cái thị trấn này không đủ tầm vóc đối với một cô gái thành thị như cô ta, và liệu chúng ta có vui lòng tự nguyện đóng thuế thêm khoảng ba mươi bảy phẩy chín để tân trang lại mọi thứ thật đẹp đẽ, gắn ren trang trí trên các trụ nước cứu hỏa và đặt tượng trên các bãi cỏ không——”

Sam bực bội thổi bay lớp bọt xà phòng trên môi, tạo ra những bong bóng sữa nhỏ li ti, rồi khịt mũi: “Định mệnh thế quái nào chứ, với đa phần những kẻ thô lỗ như chúng ta, có một người phụ nữ tháo vát chỉ cho cách tu sửa thị trấn lại là điều tốt ấy chứ. Chuyện cô ấy phàn nàn cũng đáng giá chẳng kém gì những lời ba hoa chích choè của Jim Blausser về các nhà máy. Và cứ cược đi, bà Kennicott là một người phụ nữ sắc sảo, dù cô ấy có hơi đồng bóng đi chăng nữa. Mừng là cô ấy đã trở về.”

Bác sĩ Westlake vội vã nói giảm nói tránh để giữ an toàn. “Tôi cũng thế! Tôi cũng thế! Cô ấy có cách cư xử rất nhã nhặn, và cô ấy hiểu biết khá nhiều về sách vở, hay ít ra là tiểu thuyết. Tất nhiên cô ấy cũng giống như bao người phụ nữ khác—nền tảng không vững vàng—không có học thức cao—chẳng biết gì về kinh tế học chính trị—và cứ cắm đầu tin sái cổ vào mọi ý tưởng mới mẻ do một tên cuồng ngôn nào đó tung ra. Nhưng cô ấy là một người phụ nữ tốt. Chắc cô ấy sẽ chỉnh đốn lại phòng nghỉ, mà phòng nghỉ thì là một thứ tuyệt vời, kéo theo bao nhiêu việc làm ăn cho thị trấn. Và giờ khi bà Kennicott đã đi vắng một thời gian, có lẽ cô ấy đã vứt bỏ được phần nào những ý tưởng ngốc nghếch của mình. Có lẽ cô ấy nhận ra rằng thiên hạ chỉ cười vào mặt khi cô ấy cứ cố dạy chúng ta phải điều hành mọi thứ thế nào.”

“Chắc chắn rồi. Cô ta sẽ tự biết đường ngã ngựa thôi,” Nat Hicks nói, mím môi vẻ đầy suy xét. “Còn về phần tôi, phải nói là cô ta trông cũng xinh xắn chẳng kém gì bóng hồng nào trong thị trấn này cả. Nhưng ớ này!” Giọng điệu của anh ta khiến họ giật mình. “Đoán là cô ta sẽ nhớ gã người Thụy Điển Valborg từng làm việc cho tôi lắm đấy! Hồi đó chúng là một cặp đôi hoàn hảo! Bàn chuyện thơ ca với trăng sao mây gió! Giá mà chúng trốn thoát được với nhau, chắc chúng đã quấn quýt lấy nhau đến phát rồ lên rồi——”

Sam Clark cắt ngang: “Nhảm nhí, chúng chưa từng nghĩ đến chuyện yêu đương vớ vẩn ấy đâu, chỉ toàn bàn chuyện sách vở với mấy thứ tào lao đó thôi. Tôi nói cho các anh biết, Carrie Kennicott là một phụ nữ sắc sảo, và những người phụ nữ sắc sảo có học thức này ai cũng có mấy ý tưởng kỳ quặc, nhưng họ sẽ bỏ được chúng sau khi đẻ ba bốn đứa con. Các anh cứ chờ mà xem, rồi có ngày cô ấy cũng sẽ an phận thủ thường, dạy Trường Chúa nhật, giúp sức trong các buổi họp mặt xã giao, cư xử đúng mực, chứ không thò mũi vào chuyện kinh doanh hay chính trị nữa đâu. Chắc chắn thế!”

Chỉ sau mười lăm phút hội nghị bàn tròn về tất con, đứa con trai, phòng ngủ riêng, âm nhạc, mối quan tâm lâu đời dành cho Guy Pollock, mức lương dự kiến ở Washington của cô, cùng mọi phát ngôn mà người ta đồn đại cô đã thốt ra kể từ khi trở về, hội đồng tối cao đã quyết định họ sẽ cho phép Carol Kennicott được sống, và họ chuyển sang bàn về Chuyện Mới của Nat Hicks về người nhân viên bán hàng lưu động và cô gái già.

IV

Vì một lý do hoàn toàn khó hiểu đối với Carol, Maud Dyer có vẻ tỏ ra bực bội trước sự trở lại của cô. Tại buổi họp của nhóm Jolly Seventeen, Maud cười khúc khích đầy vẻ căng thẳng: “Chà, tớ đoán là cậu đã coi công việc thời chiến là một cái cớ hay ho để trốn đi chơi cho sướng thân. Juanita! Cậu có nghĩ chúng ta nên ép Carrie kể cho nghe về mấy sĩ quan mà cô ấy gặp ở Washington không?”

Họ xôn xao sột soạt áo quần và dán mắt nhìn cô. Sự tò mò của họ có vẻ tự nhiên và chẳng có gì quan trọng.

“À vâng, vâng đúng thế, thế nào cũng phải kể thôi,” cô ngáp dài.

Cô không còn coi dì Bessie Smail là mối bận tâm nghiêm trọng đến mức phải tranh đấu để giành lấy sự độc lập nữa. Cô nhận ra rằng dì Bessie không hề có ý xâm phạm đời tư; rằng dì chỉ muốn làm mọi thứ cho gia đình Kennicott mà thôi. Thế là Carol ngộ ra bi kịch của tuổi già, ấy là tuổi già không kém phần sung sức so với tuổi trẻ, mà là tuổi trẻ chẳng cần đến nó; rằng tình yêu và những lời răn dạy dăm ba điều nhàm chán từng có giá trị biết bao năm tháng trước, giờ đây được dâng hiến hân hoan lại bị chối từ bằng những tiếng cười cợt. Cô lờ mờ đoán rằng khi dì Bessie bước vào với một hũ thạch nho rừng, dì đang mang hy vọng được ai đó hỏi xin công thức làm. Sau lần đó, cô có thể bực mình nhưng không còn bị những câu hỏi dồn dập như bão táp của dì Bessie làm cho chán nản nữa.

Cô thậm chí chẳng buồn lòng khi nghe bà Bogart nhận xét: “Giờ thì chúng ta có lệnh cấm rượu rồi, xem ra vấn đề tiếp theo của đất nước không hẳn là dẹp bỏ thuốc lá mà là làm sao bắt mọi người tuân giữ ngày Sabat và bắt giữ những kẻ phạm pháp dám chơi bóng chày rồi đi xem phim này nọ vào Ngày Chúa nhật.”

Chỉ có một điều làm tổn thương lòng tự ái của Carol. Rất ít người hỏi cô về Washington. Những kẻ từng ngưỡng mộ nài nỉ Percy Bresnahan xin ý kiến lại là những kẻ ít quan tâm nhất đến thực tế của cô. Cô tự mỉm cười chế giễu chính mình khi nhận ra bản thân từng kỳ vọng sẽ vừa là một kẻ mang tư tưởng dị giáo vừa là một người hùng trở về; cô tỏ ra rất lý trí và vui vẻ về điều đó; và sự tổn thương thì vẫn đau đớn như mọi khi.

Đứa con của cô, sinh vào tháng Tám, là một bé gái. Carol không thể quyết định liệu con bé sau này sẽ trở thành một nhà lãnh đạo nữ quyền hay sẽ kết hôn với một nhà khoa học hoặc cả hai, nhưng cô đã chắc chắn về việc con bé sẽ vào trường Vassar và mặc một bộ đồ tricolette cùng chiếc mũ đen nhỏ vào năm nhất đại học.

VI

Hugh rất huyên thiên vào bữa sáng. Thằng bé muốn bày tỏ những ấn tượng của mình về loài cú và Phố F.

“Đừng làm ồn thế. Con nói nhiều quá đấy,” Kennicott càu nhàu.

Carol nổi giận. “Đừng nói với con bé kiểu đó! Sao anh không nghe con nói cơ chứ? Thằng bé có khối điều rất thú vị để kể đấy.”

“Ý em là sao? Em định bảo anh phải dành toàn bộ thời gian để nghe nó lải nhải chắc?”

“Tại sao lại không?”

“Một là, nó phải học lấy một chút kỷ luật. Đã đến lúc nó bắt đầu được giáo dục rồi.”

“Em học được nhiều kỷ luật hơn, em được giáo dục nhiều hơn từ nó, còn hơn là nó học được từ anh đấy.”

“Cái gì thế này? Lại thêm ý tưởng kỳ quặc nào về việc nuôi dạy con cái mà em mang về từ Washington à?”

“Có lẽ vậy. Anh đã bao giờ nhận ra rằng trẻ con cũng là những con người chưa?”

“Thôi đi. Anh không đời nào để nó lũng đoạn cả cuộc trò chuyện đâu.”

“Đương nhiên rồi. Chúng ta cũng có quyền của mình chứ. Nhưng em sẽ nuôi dạy nó thành một con người thực thụ. Nó cũng có ngần ấy suy nghĩ như chúng ta, và em muốn nó phát triển những suy nghĩ đó, chứ không phải tiếp thu phiên bản méo mó của Gopher Prairie về chúng. Đó là công việc lớn nhất của em lúc này—giữ cho bản thân em, giữ cho cả anh, khỏi việc ‘giáo dục’ nó theo kiểu đó.”

“Thôi, đừng cãi nhau về chuyện đó nữa. Nhưng anh không đời nào để nó bị hư hỏng đâu.”

Kennicott đã quên bẵng đi chỉ mười phút sau đó; và cô cũng quên mất—lần này là thế.

VII

Gia đình Kennicott và gia đình Sam Clark đã lái xe về phía bắc đến một điểm qua đường của vịt trời nằm giữa hai hồ nước, vào một ngày mùa thu ngập tràn sắc xanh và sắc đồng.

Kennicott đã đưa cho cô một khẩu súng săn loại nhẹ cỡ nòng hai mươi. Cô có bài học đầu tiên về cách bắn súng, cách mở to mắt, không nhăn mặt, và hiểu rằng hạt ruồi ở đầu nòng súng thực sự có liên quan đến việc nhắm bắn. Cô rạng rỡ hẳn lên; cô suýt tin sái cổ khi Sam cứ khăng khăng rằng chính cô là người đã bắn rơi con vịt trời mà họ đã cùng nhấp cò.

Cô ngồi trên bờ hồ đầy sậy và tìm thấy sự bình yên trong những lời nhận xét đều đều chẳng đầu chẳng cuối của bà Clark. Chập choạng chiều buông xuống tĩnh mịch. Phía sau họ là những đầm lầy tối thẫm. Những sào đất cày xới tỏa hương thơm ngát. Hồ nước mang màu hồng lựu và bạc. Giọng nói của những người đàn ông đang chờ đợi đợt bay cuối cùng vang lên trong vắt trong không khí se lạnh.

“Vịt bên trái!” Kennicott cất tiếng gọi ngân dài.

Ba con vịt đang sà xuống theo một đường bay vút qua. Những tiếng súng nổ vang, và một con vịt chao đảo rơi xuống. Những người đàn ông đẩy chiếc thuyền nhẹ ra mặt hồ phẳng lặng như gương, rồi khuất dạng sau rặng sậy. Tiếng gọi nhau vui vẻ cùng tiếng mái chèo khua nước chậm rãi văng vẳng vọng lại bên tai Carol từ chốn mờ sương. Trên bầu trời, một dải mây đỏ rực như biển lửa đang là đải thoai thoải sà xuống một bến bờ yên ả. Nó tan biến; mặt hồ chuyển thành màu cẩm thạch trắng; và Kennicott đang lớn tiếng gọi: “Nào bà xã, thế nào nếu chúng ta chuẩn bị dọn đường về nhà nhỉ? Bữa tối chắc sẽ ngon miệng lắm đây, phải không em?”

“Em sẽ ngồi ở ghế sau với Ethel,” cô nói khi ra tới chỗ chiếc ô tô.

Đó là lần đầu tiên cô gọi tên riêng của bà Clark; lần đầu tiên cô tự nguyện ngồi ghế sau, hóa thân thành một người phụ nữ của Phố Chính.

“Mình đang đói. Cảm giác đói thật tuyệt làm sao,” cô tự nhủ khi xe lăn bánh rời đi.

Cô phóng tầm mắt nhìn qua những cánh đồng hoang vắng về phía Tây. Cô cảm nhận rõ rệt một dải đất trải dài bất tận đến tận dãy Rockies, đến tận Alaska, một miền đất hứa hẹn sẽ vươn lên tới sự vĩ đại chưa từng có khi những đế chế khác đã tàn lụi. Cô thừa hiểu rằng, trước thời khắc đó, hàng trăm thế hệ những người phụ nữ tên Carol sẽ ôm ấp hoài bão rồi gục ngã trong bi kịch không có khăn tang hay những lời tụng ca trang nghiêm, một bi kịch tẻ nhạt không thể tránh khỏi trong cuộc chiến chống lại sự ì trệ.

“Tối mai chúng ta cùng đi xem phim đi. Có bộ phim hay lắm đấy,” Ethel Clark nói.

“Ờ, tớ định đọc một cuốn sách mới nhưng mà——Thôi được rồi, đi thì đi,” Carol đáp.

VIII

“Họ thật quá sức chịu đựng đối với em,” Carol thở dài nói với Kennicott. “Em đã nghĩ đến việc tổ chức Ngày Cộng đồng thường niên, khi cả thị trấn sẽ quên đi mọi hiềm khích để cùng ra ngoài tham gia thể thao, dã ngoại và khiêu vũ. Nhưng Bert Tybee (sao anh lại đi bầu hắn làm thị trưởng cơ chứ?)—hắn đã nẫng tay trên ý tưởng của em rồi. Hắn cũng muốn có Ngày Cộng đồng, nhưng lại muốn mời một chính trị gia nào đó ‘đến đọc diễn văn’. Đúng là cái kiểu cách cứng nhắc sáo rỗng mà em vẫn luôn cố tránh. Hắn đã ngỏ lời với Vida, và đương nhiên là chị ta hùa theo hắn rồi.”

Kennicott trầm ngâm suy nghĩ trong lúc lên dây cót đồng hồ và hai người lầm lũi bước lên lầu.

“Ừ, việc Bert nhúng tay vào thì nghe có vẻ chướng tai thật,” anh đáp với giọng ôn hòa. “Em định làm rùm beng lên vì cái trò Ngày Cộng đồng này lắm đấy à? Em không thấy mệt mỏi với cái thói cứ bứt rứt, loay hoay và thử nghiệm hoài thế cơ à?”

“Em thậm chí còn chưa bắt đầu cơ mà. Nhìn này!” Cô dẫn anh tới cửa phòng trẻ sơ sinh, chỉ vào chỏm đầu nâu xoăn tít của cô con gái nhỏ. “Anh có thấy cái vật thể đang nằm trên gối kia không? Anh có biết nó là cái gì không? Đó là một quả bom dùng để thổi bay sự tự mãn. Nếu mấy người theo trường phái bảo thủ các anh khôn ngoan, các anh sẽ chẳng đi bắt bớ mấy kẻ vô chính phủ làm gì; các anh phải bắt tất cả những đứa trẻ này khi chúng đang ngủ say trong nôi mới phải. Thử nghĩ xem đứa bé đó sẽ chứng kiến và nhúng tay vào những gì trước khi nó qua đời vào năm 2000 chứ! Con bé có thể sẽ chứng kiến một liên hiệp công nghiệp của toàn thế giới, nó có thể thấy những cỗ máy bay bay đến sao Hỏa.”

“Ừm, chắc là thế nào cũng có khối thay đổi cho mà xem,” Kennicott ngáp dài.

Cô ngồi ở mép giường anh trong lúc anh lục lọi khắp chiếc tủ đựng đồ để tìm một chiếc cổ áo lẽ ra phải ở đó nhưng mãi chẳng thấy đâu.

“Em sẽ cứ tiếp tục tiến bước, mãi mãi như thế. Và em rất hạnh phúc. Nhưng cái Ngày Cộng đồng này lại cho em thấy mình đã thất bại triệt để đến nhường nào.”

“Cái cái cổ áo chết tiệt ấy đúng là biến mất không tăm tích thật rồi,” Kennicott lầm bầm, rồi lớn tiếng hơn: “Ừ, anh đoán là em——Anh nghe không rõ lắm điều em vừa nói, cưng à.”

Cô vỗ nhẹ vào gối của anh, trải lại ga giường, trong lòng thầm nhủ:

“Nhưng tôi đã thắng ở điểm này: Tôi chưa bao giờ ngụy biện cho những thất bại của mình bằng cách chế giễu khát vọng bản thân, hay giả vờ như đã vượt qua được chúng. Tôi không hề thừa nhận rằng Phố Chính đã đẹp đẽ đúng như đáng lẽ nó phải thế! Tôi không hề thừa nhận rằng Gopher Prairie vĩ đại hay hào phóng hơn châu Âu! Tôi không hề thừa nhận rằng việc rửa bát đĩa là đủ để làm thỏa mãn tất cả phụ nữ! Tôi có thể chưa chiến đấu trong một trận chiến hào hùng, nhưng tôi đã giữ trọn vẹn niềm tin.”

“Chắc chắn rồi. Em nói chuẩn không cần chỉnh,” Kennicott đáp. “Thôi, chúc ngủ ngon nhé. Anh có cảm giác hình như ngày mai trời sẽ đổ tuyết đấy. Chắc phải nghĩ đến việc lắp mấy tấm cửa chống bão sớm thôi. Này, em có để ý con bé giúp việc có trả lại cái tuốc-nơ-vít vào chỗ cũ không đấy?”