Cô tìm được việc làm tại Cục Bảo hiểm Rủi ro Chiến tranh. Dù hiệp định đình chiến với Đức được ký kết chỉ vài tuần sau khi cô đến Washington, công việc của cục vẫn tiếp tục. Suốt cả ngày, cô phân loại thư từ, rồi sau đó đọc cho thư ký đánh máy câu trả lời cho các bức thư thắc mắc. Đó là một sự chịu đựng những chi tiết đơn điệu, thế nhưng cô vẫn cả quyết rằng mình đã tìm thấy “công việc thực sự.”
Quả nhiên cô cũng có những vỡ mộng. Cô phát hiện ra rằng vào buổi chiều, các thủ tục hành chính văn phòng kéo dài lê thê đến phát mệt. Cô phát hiện ra một văn phòng cũng đầy rẫy bè phái và chuyện bê bối chẳng khác nào Gopher Prairie. Cô phát hiện ra phần lớn phụ nữ làm việc trong các cơ quan chính phủ có lối sống thiếu lành mạnh, ăn tối qua loa bằng những món ăn vặt trong căn hộ chật chội của họ. Nhưng cô cũng nhận ra rằng những phụ nữ công sở có thể kết bạn và thù hận một cách sòng phẳng như đàn ông, đồng thời có thể tận hưởng một niềm hạnh phúc mà không người nội trợ nào có được—một ngày Chủ nhật hoàn toàn tự do. Dường như Thế giới Lớn không cần đến nguồn cảm hứng của cô, nhưng cô cảm thấy những bức thư của mình, sự tiếp xúc của cô với những nỗi âu lo của bao người trên khắp đất nước, là một phần của những vấn đề to lớn, không bị bó hẹp trong Main Street hay căn bếp mà gắn liền với Paris, Bangkok, Madrid.
Cô nhận thấy mình có thể làm công việc văn phòng mà không đánh mất chút đức tính gia giáo vốn có của phụ nữ; rằng việc nấu nướng và dọn dẹp, khi gột bỏ đi sự bận rộn vụn vặt của dì Bessie, chỉ ngốn một phần mười thời gian mà ở Gopher Prairie, người ta coi là phải đạo khi dành cho chúng.
Việc không phải giải thích suy nghĩ của mình cho Hội Mười Bảy Vui Vẻ, không phải báo cáo với Kennicott vào cuối ngày mọi việc cô đã làm hoặc định làm, là một sự giải tỏa bù đắp cho sự mệt mỏi chốn công sở. Cô cảm thấy mình không còn chỉ là một nửa của cuộc hôn nhân mà đã trọn vẹn là một con người.
II
Washington mang lại cho cô tất cả vẻ duyên dáng mà cô từng đặt niềm tin: những hàng cột trắng nhìn qua các công viên rợp bóng lá, những đại lộ thênh thang, những con ngõ ngoằn ngoèo. Hàng ngày, cô đi qua một ngôi nhà vuông tối màu với thoang thoảng hương hoa mộc lan cùng một khoảng sân trong ở phía sau, và ô cửa sổ tầng hai cao có rèm che mà qua đó một người phụ nữ luôn ngó ra ngoài. Người phụ nữ ấy là bí ẩn, là sự lãng mạn, là một câu chuyện tự hé lộ theo những cách khác nhau mỗi ngày; lúc thì bà là một nữ sát thủ, lúc lại là người vợ bị bỏ bê của một nhà ngoại giao. Đó chính là sự điều kỳ bí mà Carol thiếu thốn nhất ở Gopher Prairie—nơi mọi ngôi nhà đều phơi bày trước mắt, nơi mọi con người quá dễ để gặp gỡ, nơi chẳng có cánh cổng bí mật nào mở ra những hoang mạc để người ta có thể bước đi theo những lối đi rêu phong đến với những cuộc phiêu lưu kỳ lạ và cao cả trong một khu vườn cổ kính.
Khi cô lướt nhanh trên phố Sixteenth sau buổi hòa nhạc của Kreisler diễn ra vào lúc muộn chiều dành cho các nhân viên chính phủ, khi những ngọn đèn bừng sáng thành những khối cầu lửa dịu ngọt, khi cơn gió tràn vào đường phố, tươi mát như những ngọn gió đồng cỏ và ôn hòa hơn, khi cô ngước nhìn hàng cây du trên đại lộ Massachusetts, khi cô được xoa dịu bởi sự đường bệ của Tòa nhà Scottish Rite, cô yêu thành phố ấy như yêu một mình Hugh. Cô bắt gặp những căn lúp xúp của người da đen được biến thành xưởng họa, với rèm cửa màu cam và những chậu cây cúc thơm; những dinh thự bằng đá cẩm thạch trên đại lộ New Hampshire với những người hầu và xe limousine; cùng những người đàn ông trông giống như các nhà thám hiểm và phi công trong tiểu thuyết. Những ngày tháng trôi qua thật nhanh, và cô biết rằng trong sự bồng bột khi bỏ trốn, cô đã tìm thấy lòng dũng cảm để trở nên khôn ngoan.
Cô đã trải qua một tháng đầu tiên đầy chán nản khi đi tìm chỗ trọ giữa thành phố đông đúc. Cô phải tá túc trong một căn phòng chật chội ở một dinh thự ẩm mốc do một góa phụ sa cơ khó tính quản lý, và đành phó mặc Hugh cho sự chăm sóc của một người vú em đáng ngờ. Nhưng sau đó cô đã tạo được một tổ ấm cho riêng mình.
III
Những người quen đầu tiên của cô là các thành viên của Nhà thờ Giám lý Tincomb, một đền thánh bằng gạch đỏ đồ sộ. Vida Sherwin đã gửi cho cô một bức thư giới thiệu đến một người phụ nữ tận tụy đeo kính cận, mặc áo lụa sọc ca-rô và có niềm tin mãnh liệt vào các Lớp Kinh Thánh, chính người này đã giới thiệu cô với Mục sư và các Thành viên Lịch sự của Tincomb. Carol nhận ra ở Washington, cũng giống như ở California, một Main Street được bứng gốc mang đến đây và được bảo vệ cẩn mật. Hai phần ba số giáo dân đến từ Gopher Prairie. Nhà thờ là xã hội và là tiêu chuẩn của họ; họ đi lễ Chủ nhật, Trường Chủ nhật, phong trào Christian Endeavor, các buổi diễn thuyết truyền giáo, các bữa tối của nhà thờ, y hệt như khi họ còn ở quê nhà; họ đồng quan điểm rằng các nhà ngoại giao, những phóng viên báo chí hỗn láo và những nhà khoa học vô thần ở các cơ quan chính phủ đều xấu xa ngang nhau và cần phải tránh xa; và bằng cách bám chặt lấy Nhà thờ Tincomb, họ giữ cho lý tưởng của mình khỏi mọi vẩn đục.
Họ chào đón Carol, hỏi han về chồng cô, cho cô lời khuyên về chứng đau bụng ở trẻ sơ mời, chuyền tay cô đĩa bánh gừng và khoai tây nướng phô mai trong các bữa tối của nhà thờ, và nhìn chung là làm cho cô vô cùng bất hạnh và cô đơn, khiến cô tự hỏi liệu mình có nên gia nhập tổ chức vận động quyền bầu cử cấp tiến để rồi bị tống giam hay không.
Luôn luôn, cô sẽ nhận ra ở Washington (như chắc chắn cô đã nhận ra ở New York hay London) một vệt dày đặc của Main Street. Sự tẻ nhạt thận trọng của một Gopher Prairie xuất hiện ở những khu nhà trọ nơi các nữ nhân viên văn phòng ra dáng tiểu thư buôn chuyện với những sĩ quan quân đội trẻ lịch thiệp về phim ảnh; hàng ngàn Sam Clark và một vài góa phụ Bogart có thể nhận diện được trong đoàn xe ô tô ngày Chủ nhật, trong các buổi đi xem kịch, và tại những bữa tối của các Hội đồng Hương mà những người di cư từ Texas hay Michigan đổ xô tới để củng cố niềm tin của họ rằng những Gopher Prairie tương ứng của họ khét tiếng là “sôi động và thân thiện hơn cái miền Đông kiêu kỳ này rất nhiều.”
Nhưng cô đã tìm thấy một Washington không chịu khuất phục trước Main Street.
Guy Pollock viết thư cho một người anh họ, một đại úy quân đội tạm thời, một chàng trai bộc trực và sôi nổi đã rủ Carol đi dự các buổi trà khiêu vũ, và cười, theo cách mà cô vẫn luôn mong muốn một ai đó cười, về những chuyện chẳng đâu vào đâu. Viên đại úy giới thiệu cô với thư ký của một nghị sĩ, một góa phụ trẻ đầy cay đắng có nhiều mối quan hệ trong hải quân. Nhờ người này, Carol được gặp các chỉ huy và thiếu tá, các nhà báo, nhà hóa học, nhà địa lý và chuyên gia tài chính từ các cơ quan chính phủ, cùng một giáo viên là chỗ thân quen của trụ sở phong trào đòi quyền bầu cử. Người giáo viên đưa cô đến trụ sở. Carol chưa bao giờ trở thành một nhà hoạt động nữ quyền nổi bật. Thật vậy, vị trí duy nhất được công nhận của cô chỉ là một người viết phong bì mẫn cán. Nhưng cô đã được gia đình gồm những người phụ nữ thân thiện này vô tình đón nhận, những người khi không bị hành hung hay bắt giữ, thì lại học khiêu vũ, đi dã ngoại dọc theo Kênh đào Chesapeake hoặc bàn tán về chính trị của Liên đoàn Lao động Mỹ.
Cùng với cô thư ký của nghị sĩ và nữ giáo viên nọ, Carol thuê một căn hộ nhỏ. Tại đây, cô tìm thấy tổ ấm của mình, nơi chốn của riêng mình và những con người của riêng mình. Cô đã thuê được một y tá rất có tâm cho Hugh, dẫu cho việc đó ngốn gần hết tiền lương của cô. Bản thân cô tự tay dắt cậu bé đi ngủ và chơi đùa với con vào những ngày nghỉ. Có những buổi đi dạo cùng con, có những buổi tối đọc sách lặng lẽ, nhưng trên hết, Washington gắn liền với con người, rất nhiều người, ngồi quây quần trong căn hộ, trò chuyện, trò chuyện, trò chuyện, không phải lúc nào cũng khôn ngoan nhưng lúc nào cũng đầy hào hứng. Nơi đó hoàn toàn không phải là “xưởng vẽ của nghệ sĩ” mà vì sự ám ảnh trong tiểu thuyết nên cô từng mơ tưởng đến. Hầu hết bọn họ đều bận rộn ở văn phòng cả ngày, và tư duy bằng nhữnghệ thống thẻ danh mục hoặc số liệu thống kê nhiều hơn là bằng hình khối và màu sắc. Nhưng họ vui chơi một cách rất giản dị, và họ chẳng thấy có lý do gì mà bất cứ thứ gì tồn tại lại không thể được nhìn nhận.
Đôi khi cô cảm thấy bị sốc, y như cách cô từng làm cho Gopher Prairie chấn động, bởi những cô gái hút thuốc lá và có thứ hiểu biết tinh quái ấy. Khi họ sôi nổi bàn luận về các Xô-viết hay chuyện chèo thuyền, cô lắng nghe, thèm khát có được một thứ kiến thức chuyên môn nào đó để làm mình nổi bật, và thở dài tiếc nuối vì cuộc phiêu lưu của cô đến quá muộn màng. Kennicott và Main Street đã vắt kiệt sự tự lực của cô; sự hiện diện của Hugh khiến cô cảm thấy mình chỉ là tạm bợ. Có ngày—ồ, cô sẽ phải đưa thằng bé trở về những cánh đồng mở và quyền được leo trèo trên những gác mái để cỏ khô.
Nhưng thực tế là cô không bao giờ có thể trở nên xuất chúng giữa những kẻ nhiệt thành hay chế giễu ấy không ngăn được việc cô tự hào về họ, bênh vực họ trong những cuộc trò chuyện tưởng tượng với Kennicott, người mà cô có thể nghe thấy giọng đang càu nhàu, “Bọn họ chỉ là một đám lý thuyết gia viển vông ngớ ngẩn ngồi lê đôi mách,” và “Anh không có thời gian để chạy theo mấy cái thứ mốt rồ dại ấy; anh bận gom góp vốn liếng cho tuổi già của chúng ta đây.”
Hầu hết những người đàn ông đến căn hộ, dù là sĩ quan quân đội hay những kẻ cực đoan căm ghét quân đội, đều có sự dịu dàng thoải mái, sự cởi mở với phụ nữ mà không hề có những lời trêu chọc ngượng ngùng, điều mà cô từng khát khao ở Gopher Prairie. Thế nhưng họ có vẻ cũng tháo vát chẳng kém gì Sam Clark. Cô kết luận rằng đó là bởi họ có danh tiếng vững vàng, không bị vây hãm bởi ngọn lửa của sự đố kỵ tiểu tư sản. Kennicott từng khẳng định rằng sự thiếu lịch thiệp của người nhà quê là do sự nghèo túng của họ. “Chúng ta có phải mấy tên triệu phú đâu,” ông ta khoe khoang. Thế nhưng những người đàn ông trong quân đội và hải quân này, những chuyên gia cục quản lý, và những nhà tổ chức của vô số liên đoàn, vẫn vui vẻ với mức lương ba hoặc bốn ngàn một năm, trong khi Kennicott, ngoài các khoản đầu cơ đất đai của ông ta, kiếm được sáu ngàn hoặc hơn, và Sam thì có tới tám ngàn.
Cô cũng không thể tìm hiểu được rằng liệu có mấy ai trong cái giống loài bất kham ấy chết trong trại tế bần hay không. Nơi chốn đó được dành riêng cho những kẻ như Kennicott, những người sau khi cống hiến năm mươi năm để “gom góp vốn liếng,” lại bất cẩn đem toàn bộ số vốn ấy đầu tư vào những cổ phiếu dầu mỏ giả mạo.
IV
Cô được củng cố niềm tin rằng việc cô nhìn nhận Gopher Prairie là nơi tẻ nhạt và nhếch nhác quá mức vốn dĩ không phải là điều bất thường. Cô tìm thấy niềm tin tương tự không chỉ ở những cô gái đã thoát khỏi cảnh nội trợ mà còn ở những quý bà điềm đạm, dẫu bị tước đoạt một cách bi kịch khỏi những người chồng đáng kính và những ngôi nhà lớn cổ kính, nhưng vẫn xoay sở để có một cuộc sống vô cùng thoải mái bằng cách sống trong các căn hộ nhỏ và có thời gian để đọc sách.
Nhưng cô cũng học được rằng nếu so sánh thì Gopher Prairie là một mô hình của màu sắc táo bạo, sự quy hoạch thông minh và trí tuệ cuồng nhiệt. Từ người bạn cùng phòng kiêm giáo viên của mình, cô được nghe một bản mô tả đầy châm biếm về một thị trấn trung chuyển đường sắt ở Trung Tây, có cùng quy mô với Gopher Prairie nhưng hoàn toàn không có thảm cỏ và cây cối, một thị trấn nơi các đường ray ngoằn ngoèo chạy dọc theo con phố chính phủ đầy xỉ than, và các xưởng đường sắt, rỉ mồ họt bồ hóng từ mái hiên và cửa ra vào, cuồn cuộn nhả ra những làn khói đặc quánh nhờ nhờ.
Những thị trấn khác mà cô dần biết đến qua những câu chuyện kể: một ngôi làng trên đồng cỏ nơi gió thổi suốt cả ngày, bùn sâu tới hai gang tay vào mùa xuân, và vào mùa hè thì cát bay làm xước những ngôi nhà mới sơn còn bụi bám đầy những chậu hoa hiếm hoi được bày ra. Những thị trấn nhà máy ở New England với những công nhân sống trong những dãy nhà giống như những khối dung nham. Một trung tâm nông nghiệp trù phú ở New Jersey, nằm cách xa tuyến đường sắt, cuồng tín đến độ cực đoan, bị cai trị bởi những ông già, những ông già ngu dốt đến khó tin, ngồi quanh cửa hàng tạp hóa bàn tán về James G. Blaine. Một thị trấn miền Nam, ngập tràn hoa mộc lan và những hàng cột trắng mà Carol từng chấp nhận như bằng chứng của sự lãng mạn, nhưng lại căm ghét người da đen và khép nép phục tùng các Gia tộc Lâu đời. Một khu mỏ miền Tây trông như một khối u ác tính. Một thành phố bán phát triển đang phất lên với những công viên và kiến trúc sư tài ba, được ghé thăm bởi những nghệ sĩ piano nổi tiếng và những diễn giả ngọt xớt, nhưng lại cáu kỉnh vì cuộc đấu tranh giữa lao động công đoàn và hiệp hội chủ xưởng, đến mức ngay cả trong những ngôi nhà vui vẻ nhất cũng diễn ra một cuộc săn lùng kẻ dị giáo không dứt và đầy đe dọa.
V
Biểu đồ ghi lại hành trình của Carol không hề dễ đọc. Những đường nét đứt quãng và không chắc chắn về hướng đi; thường thì thay vì vươn lên, chúng lại chìm xuống trong những nét vẽ nguệch ngoạc chao đảo; và màu sắc là sắc xanh nhạt, hồng cùng màu xám mờ của những vệt chì tẩy xóa. Chỉ một vài đường nét là có thể lần theo được.
Những người phụ nữ bất hạnh thường có thói quen bảo vệ sự nhạy cảm của mình bằng những lời đàm tiếu cay độc, bằng cách than vãn, bằng tôn giáo nhà thờ lớn và tư tưởng mới, hoặc bằng một màn sương mù mập mờ. Carol đã không ẩn náu trong bất kỳ chốn dung thân nào trong số ấy để trốn tránh thực tại, nhưng cô, một người vốn dịu dàng và vui vẻ, đã bị Gopher Prairie làm cho trở nên nhút nhát. Ngay cả cuộc đào thoát của cô cũng chỉ là lòng dũng cảm nhất thời của sự hoảng loạn. Thứ cô đạt được ở Washington không phải là thông tin về hệ thống văn phòng và công đoàn lao động mà là lòng dũng cảm được hồi sinh, thứ thái độ khinh miệt nhã nhặn được gọi là sự điềm tĩnh. Cái nhìn thoáng qua của cô về những công việc liên quan đến hàng triệu con người và hàng chục quốc gia đã thu nhỏ Main Street từ vẻ vĩ cuồng phình trướng trở lại đúng mức độ nhỏ nhen thực tế của nó. Cô sẽ không bao giờ có thể bị khuất phục đến thế bởi thứ quyền lực mà chính cô từng gán cho đám Vida, Blausser và Bogart.
Từ công việc của mình và từ mối quan hệ với những người phụ nữ từng tổ chức các hội đoàn đòi quyền bầu cử ở những thành phố thù địch, hoặc từng bênh vực các tù nhân chính trị, cô tiếp thu được một phần thái độ vô tư lự; nhận ra rằng trước kia mình đã từng mang nặng tính cá nhân đầy nhạy cảm chẳng khác gì Maud Dyer.
Và tại sao, cô bắt đầu tự hỏi, cô lại phải nổi giận với từng cá nhân làm gì? Không phải cá nhân mà chính các thể chế mới là kẻ thù, và chúng hành hạ nặng nề nhất những tín đồ đã phục vụ chúng hào hiệp nhất. Chúng lén lút gieo rắc sự bạo ngược của mình dưới hàng trăm lớp vỏ bọc và cái tên cao ngạo, như là Giới Thượng Lưu, Gia Đình, Giáo Hội, Kinh Doanh Lương Thiện, Đảng Phái, Tổ Quốc, Chủng Tộc Da Trắng Ưu Việt; và phương thuốc phòng thủ duy nhất chống lại chúng, như Carol nhìn nhận, chính là những tiếng cười không chút đắng cay.
