KENNICOTT không đến mức kiên nhẫn một cách phi nhân tính đến độ có thể tiếp tục tha thứ cho những tư tưởng lệch lạc của Carol, hay tiếp tục ve vãn nàng như hồi chuyến đi California. Nàng cố gắng thu mình lại cho bất kỳ ai chú ý, nhưng lại bị bại lộ bởi thái độ lạnh nhạt trước chiến dịch quảng bá thị trấn. Kennicott đặt trọn niềm tin vào đó; anh đòi hỏi nàng phải thốt ra những lời ca tụng yêu nước dành cho Đại lộ Trắng và nhà máy mới. Anh hậm hực gằn giọng: “Nhân thần linh ơi, anh đã làm tất cả những gì có thể rồi, và giờ anh mong em cũng phải hợp tác chứ. Em đã cằn nhằn suốt bao nhiêu năm trời rằng chúng ta quá ư tẻ nhạt, thế mà giờ đây khi Blausser xuất hiện, khuấy động không khí và làm đẹp thị trấn đúng như mong ước bấy lâu của em, thì em lại bảo hắn là kẻ thô lỗ và từ chối tham gia vào phe chúng anh.”

Có lần, khi Kennicott thông báo vào bữa trưa: “Em nghĩ sao về chuyện này! Người ta bảo có khả năng chúng ta sẽ có thêm một nhà máy nữa—xưởng làm máy ly tâm kem đấy!”, anh lại bồi thêm câu: “Cố gắng mà tỏ ra hứng thú một chút đi, dù cho em chẳng có mấy hứng thú đi nữa!” Đứa bé hoảng sợ trước tiếng quát tháo vang dội như sấm truyền của cha; nó oà khóc chạy đến giấu mặt vào lòng Carol; và Kennicott đành phải hạ mình để dỗ dành cả vợ lẫn con. Cảm giác bất công mơ hồ vì không được thấu hiểu ngay cả bởi chính đứa con trai khiến anh đâm ra cáu kỉnh. Anh thấy mình bị tổn thương.

Một sự kiện không hề có sự liên quan trực tiếp đến họ đã khơi mào cơn thịnh nộ của anh.

Vào đầu mùa thu, tin tức từ Wakamin truyền đến rằng vị cảnh sát trưởng đã cấm một nhà tổ chức của Liên đoàn Phi đảng Quốc gia không được diễn thuyết bất cứ nơi nào trong toàn hạt. Người tổ chức ấy đã bất tuân lệnh cảnh sát trưởng, và tuyên bố rằng chỉ vài ngày nữa ông ta sẽ phát biểu tại một buổi mít tinh chính trị của nông dân. Đêm hôm đó, theo lời đồn đại, một đám đông gồm hàng trăm thương gia do chính cảnh sát trưởng dẫn đầu—giữa những dãy phố làng mốc thếch và những bộ mặt làng mạc tự đắc bị soi rọi bởi ánh đèn lồng chập chờn, đám đông cuồn cuộn chảy qua các dãy cửa hàng thấp tè—đã lôi người tổ chức kia khỏi khách sạn của ông ta, bêu ông trên một thanh rào, tống lên một chuyến tàu hàng, và cảnh báo không được bén mảng trở lại.

Câu chuyện đã được mổ xẻ tại hiệu thuốc của Dave Dyer, với sự hiện diện của Sam Clark, Kennicott và Carol.

“Đấy mới là cách đối phó với mấy tay đó chứ—lẽ ra bọn chúng nên treo cổ quách hắn lên mới phải!” Sam lớn tiếng tuyên bố, và Kennicott cùng Dave Dyer lập tức hùa theo với vẻ đầy kiêu hãnh: “Chuẩn không cần chỉnh!”

Carol vội vã bước ra ngoài, ánh mắt Kennicott dõi theo nàng.

Suốt bữa tối, nàng thừa biết anh đang sôi sục và chẳng mấy chốc sẽ bùng nổ. Khi đứa bé đã lên giường đi ngủ, và hai vợ chồng ngồi trầm ngâm trên những chiếc ghế vải ngoài hiên nhà, anh bắt đầu dò dẫm: “Anh cứ có linh cảm là em tỏ ra khá gay gắt với Sam về vụ kẻ bị tống cổ khỏi Wakamin đó.”

“Chẳng phải Sam tỏ ra anh hùng một cách vô tích sự hay sao?”

“Tất cả mấy tên tổ chức đó, đúng vậy, và cả một đám đông nông dân gốc Đức lẫn gốc Thụy Điển ngoài kia nữa, chúng đều phản loạn tận xương tủy—bất trung, phản quốc, những kẻ theo chủ nghĩa hòa bình thân Đức, bọn chúng chính là thế đấy!”

“Nhà tổ chức này có nói câu nào thân Đức không?”

“Còn lâu hắn mới dám! Bọn này đời nào cho hắn cơ hội!” Tiếng cười của anh nghe thật giả tạo.

“Thế hóa ra toàn bộ vụ việc là trái pháp luật—lại còn do chính cảnh sát trưởng đứng đầu! Chính xác thì anh trông chờ gì việc những người ngoại tộc này phải tuân thủ luật pháp của anh nếu như chính viên chức thực thi pháp luật lại dạy họ cách phá luật? Đó là thứ logic kiểu gì thế?”

“Có thể nó không hoàn toàn đúng thủ tục, nhưng thì sao chứ? Bọn họ biết chắc tên này sẽ tìm cách quậy phá. Bất cứ khi nào vấn đề chĩa thẳng vào việc bảo vệ chủ nghĩa Mỹ và các quyền hiến định của chúng ta, thì việc gác lại các thủ tục thông thường là hoàn toàn chính đáng.”

“Anh ta lấy cái xã luận đó từ đâu ra thế nhỉ?” nàng tự nhủ, rồi lên tiếng phản bác: “Này anh yêu, tại sao những kẻ bảo thủ các anh lại không dám tuyên chiến một cách đàng hoàng nhỉ? Các anh không ưa nhà tổ chức này không phải vì nghĩ ông ta phản loạn, mà vì sợ những người nông dân mà ông ta đang tập hợp sẽ tước đi số tiền mà các anh kiếm được từ thế chấp, lúa mì và các cửa hàng ở cái thị trấn này. Dĩ nhiên, một khi chúng ta đang có chiến tranh với nước Đức, bất cứ thứ gì mà ai trong chúng ta không ưa đều bị dán nhãn là 'thân Đức', dẫu đó là cạnh tranh trong kinh doanh hay là âm nhạc dở tệ. Nếu chúng ta đang đánh nhau với nước Anh, chắc các anh sẽ gọi những người cấp tiến là 'thân Anh' mất. Khi cuộc chiến này kết thúc, chắc các anh sẽ gọi họ là 'những kẻ vô chính phủ đỏ' quá. Thật là một nghệ thuật trường tồn—một thứ nghệ thuật lấp lánh đầy thú vị—khi gán cho đối thủ những cái tên cay nghiệt! Chúng ta ngụy trang khéo léo làm sao cho nỗ lực ngăn cản họ chạm tay vào những đồng đô la thiêng liêng mà chúng ta muốn giữ cho riêng mình! Các nhà thờ vẫn luôn làm thế, cả những nhà diễn thuyết chính trị nữa—và chắc tôi cũng thế khi gọi bà Bogart là một 'tên Thanh giáo' còn ông Stowbody là một 'tên tư bản'. Nhưng các anh, những doanh nhân, thì sắp vượt qua tất cả chúng tôi ở trò này với vẻ ngây thơ, nhiệt tình và đầy ra vẻ ta đây của các anh——”

Nàng chỉ có thể nói đến đó bởi Kennicott mất một lúc mới tiêu hóa nổi sự thiếu tôn trọng của vợ. Giờ đây anh gầm lên:

“Thế là quá đủ cho những lời lẽ của em rồi đấy! Anh đã nhẫn nhịn việc em chế giễu thị trấn này, chê bai nó xấu xí và tẻ nhạt. Anh đã nhẫn nhịn việc em từ chối trân trọng những chàng trai tốt như Sam. Anh thậm chí đã nhẫn nhịn việc emmỉa mai chiến dịch Cùng Phát Triển Với Gopher Prairie của chúng ta. Nhưng có một điều anh tuyệt đối không nhẫn nhịn: anh không đời nào chấp nhận việc chính người vợ của mình lại có tư tưởng phản loạn. Em có ngụy trang thế nào đi nữa thì cũng rõ mười mươi là mấy kẻ cấp tiến đó, như em gọi chúng nó đấy, đang chống lại cuộc chiến tranh, và để anh nói thẳng cho em biết ngay tại đây, rằng em và tất cả những gã đàn ông tóc dài đàn bà tóc ngắn đó có gào thét thế nào đi nữa, thì chúng ta cũng sẽ tóm cổ mấy tên này, và nếu chúng không chịu yêu nước, chúng ta sẽ buộc chúng phải yêu nước. Và—Chúa chứng giám là anh chưa bao giờ nghĩ mình phải thốt lên điều này với chính vợ mình—nhưng nếu em cứ đi bênh vực bọn chúng, thì điều tương tự cũng áp dụng cho em! Chắc sắp tới em lại chuẩn bị sủa về tự do ngôn luận nữa cho mà xem. Tự do ngôn luận! Có quá nhiều sự tự do ngôn luận, tự do phát ngôn nhảm nhí, tự do bia bọt, tự do yêu đương và tất cả thứ tự do khoác lác chết tiệt nào đó của các em rồi, và nếu anh được quyền quyết định, anh sẽ bắt tụi em phải sống theo các quy chuẩn đạo đức đã được thiết lập, dẫu anh có phải lôi cổ tụi em——”

“Will!” Giờ đây nàng không còn chút sợ sệt nào nữa. “Em có phải là thân Đức không nếu em cũng chẳng mảy may rung động trước Chàng Jim Blausser Chân Chất? Nào, hãy cho em biết toàn bộ bổn phận của một người vợ đi chứ!”

Anh làu bàu: “Mọi chuyện hoàn toàn nhất quán với những lời chê bai mà em vẫn hay lèo nhèo bấy lâu nay. Lẽ ra anh phải biết thừa là em sẽ chống lại bất kỳ công việc mang tính xây dựng đàng hoàng nào cho thị trấn hay cho——”

“Anh nói đúng đấy. Tất cả những gì em làm đều nhất quán cả. Em không thuộc về Gopher Prairie. Điều đó không có ý định phán xét Gopher Prairie, và có lẽ nó là sự phán xét dành cho chính em. Tùy anh! Em mặc kệ! Em không thuộc về nơi này, và em sẽ đi. Em không xin phép nữa đâu. Em cứ thế đi thôi.”

Anh hậm hực. “Phiền em cho anh biết, nếu không quá phiền hà, rằng em định đi trong bao lâu thế?”

“Em không biết. Có lẽ là một năm. Có lẽ là cả một đời.”

“Ra vậy. Ồ, dĩ nhiên là anh sẽ vui sướng phát điên lên để bán tháo phòng khám của mình rồi đi bất cứ đâu em muốn rồi. Em có muốn anh đi cùng tới Paris để học vẽ, rồi mặc quần nhung, đội mũ phụ nữ và sống bằng mì Ý không, hả?”

“Không, em nghĩ chúng ta có thể tha cho anh rắc rối đó. Anh chưa hiểu ý em đâu. Em sẽ đi—thực sự đấy—và đi một mình! Em phải tìm xem công việc thực sự của mình là gì——”

“Công việc? Công việc ư? Chắc chắn rồi! Đó chính là toàn bộ vấn đề của em đấy! Em vốn chẳng có đủ việc mà làm. Giờ mà em có năm đứa con và chẳng thuê mướn được người giúp việc nào, lại phải phụ giúp làm việc vặt quanh nhà rồi quay ly tâm kem giống như mấy bà vợ nông dân kia, thì khi ấy em có muốn bất mãn cũng chẳng được đâu.”

“Em biết. Đó chính là điều mà hầu hết đàn ông—và đàn bà—như anh SẼ nói. Đó là cách họ giải thích cho tất cả những gì em là và tất cả những gì em muốn. Và em sẽ chẳng thèm tranh cãi với họ đâu. Mấy gã đàn ông làm kinh doanh này, xuất phát từ công việc lao động kiệt sức là ngồi văn phòng bảy tiếng một ngày, sẽ thản nhiên khuyên tôi nên đẻ một tá con. Khổ nỗi là tôi đã làm cái thể loại việc đó rồi đấy chứ. Đã có không ít lần nhà chẳng có người giúp việc nào, tôi vừa gánh vác toàn bộ việc nhà, vừa chăm sóc thằng Hugh, lại còn tham gia Hội Chữ Thập Đỏ, và làm tất cả mọi thứ vô cùng hiệu quả. Tôi là một phụ nữ nấu ăn giỏi và quét dọn giỏi, anh không dám bảo là tôi không phải vậy đâu đấy!”

“K-không, em là——”

“Nhưng liệu tôi có hạnh phúc hơn khi phải đầu tắt mặt tối làm lụng quần quật không? Hoàn toàn không. Tôi chỉ lếu thếu và bất hạnh mà thôi. Đó là công việc—nhưng không phải công việc của tôi. Tôi có thể quản lý một văn phòng hay một thư viện, hoặc nuôi dạy và dạy dỗ trẻ con. Nhưng việc rửa bát đĩa một mình chẳng thể nào làm tôi thỏa mãn—hay nhiều phụ nữ khác. Chúng tôi sắp tống khứ nó đi rồi. Chúng tôi sẽ rửa chúng bằng máy, rồi bước ra ngoài và chơi đùa cùng các anh trong những văn phòng, câu lạc bộ và chính trường mà các anh đã khéo léo giữ rịt cho riêng mình! Ôi, chúng tôi thật hết thuốc chữa rồi, những người phụ nữ bất mãn chúng tôi ạ! Thế thì tại sao các anh cứ muốn giữ chúng tôi quanh quẩn ở cái xó này để rồi phải bực bội? Nên thế này là vì lợi ích của chính các anh đấy nhé!”

“Dĩ nhiên là một thứ cỏn con như thằng Hugh thì chẳng có ảnh hưởng gì sất nhỉ!”

“Có chứ, ảnh hưởng lớn nhất ấy chứ. Đó là lý do tại sao tôi sẽ mang nó đi cùng.”

“Giả sử anh từ chối thì sao?”

“Anh sẽ không làm thế đâu!”

Với vẻ thảm thiết, anh thốt lên: “Ừ thì——Carrie, rốt cuộc thì quỷ tha ma bắt thứ gì mới là thứ em muốn cơ chứ?”

“Ôi, những cuộc trò chuyện! Không, nó còn hơn thế rất nhiều. Em nghĩ đó là sự vĩ đại của cuộc sống—là sự từ chối bằng lòng với cả những vũng bùn lành mạnh nhất.”

“Em không biết rằng chưa từng có ai giải quyết được vấn đề bằng cách trốn chạy khỏi nó hay sao?”

“Có thể lắm. Chỉ là em chọn tự định nghĩa thế nào là 'trốn chạy' theo cách của riêng mình thôi. Em không gọi đó là——Anh có nhận thức được ngoài cái thị trấn Gopher Prairie này—nơi anh muốn giam cầm em suốt cả cuộc đời—còn có một thế giới rộng lớn đến nhường nào không? Có thể một ngày nào đó em sẽ quay trở lại, nhưng sẽ không phải cho đến khi em mang theo được thứ gì đó nhiều hơn những gì em đang có hiện tại. Và dẫu cho em có hèn nhát và trốn chạy đi chăng nữa—thì cứ cho là thế đi, cứ gọi đó là hèn nhát, muốn gọi em là gì cũng mặc kệ! Em đã bị chi phối quá lâu bởi nỗi sợ bị người ta gán cho những cái tên. Em đi đây để được yên tĩnh và suy ngẫm. Em—em đi đây! Em có quyền đối với cuộc đời của chính mình.”

“Anh cũng có quyền với cuộc đời anh chứ!”

“Thế sao?”

“Anh có quyền với cuộc đời mình—và em chính là cuộc đời anh, em là cuộc đời anh đấy! Em đã tự biến mình thành như vậy. Còn lâu anh mới thèm hùa theo mấy cái ý tưởng quái đản của em, nhưng anh phải thừa nhận là anh buộc phải dựa dẫm vào em. Chưa từng nghĩ đến cái rắc rối đó phải không, trong cái mớ triết lý 'đến chốn bohemian, tự do thể hiện bản thân, tự do yêu đương và sống cuộc đời của chính mình' này!”

“Anh có quyền giữ em nếu anh có thể giữ nổi. Anh giữ được không nào?”

Anh bứt rứt dịch chuyển người.

II

Trong suốt một tháng trời, họ tranh cãi về điều đó. Họ làm tổn thương nhau rất nhiều, và đôi khi họ suýt khóc, rồi anh thì luôn miệng thốt ra những câu sáo rỗng về bổn phận của nàng trong khi nàng cũng tuôn ra những câu sáo rỗng chẳng kém về sự tự do, và xuyên suốt quãng thời gian ấy, phát hiện của nàng rằng bản thân thực sự có thể dứt áo ra đi khỏi Main Street lại ngọt ngào chẳng khác nào phát hiện về tình yêu. Kennicott chưa bao giờ thực sự đồng ý dứt khoát. Cùng lắm thì anh cũng chỉ ngầm thuận theo một lý do bề nổi rằng nàng “sắp làm một chuyến đi ngắn ngày để xem miền Đông trông ra sao trong thời chiến.”

Nàng lên đường đến Washington vào tháng Mười—ngay trước khi chiến tranh kết thúc.

Nàng quyết định chọn Washington bởi nơi này ít gây áp lực hơn New York phô trương, bởi nàng hy vọng tìm được những con đường mà thằng Hugh có thể thoải mái vui đùa, và bởi giữa lúc áp lực của công việc thời chiến với nhu cầu tuyển dụng hàng ngàn nhân viên tạm thời, nàng có thể có cơ hội bước chân vào thế giới của chốn văn phòng.

Thằng Hugh sẽ đi cùng nàng, dẫu cho dì Bessie có gào thét và đưa ra tỉ thứ lời ra tiếng vào đi chăng nữa.

Nàng tự hỏi không biết liệu mình có vô tình chạm mặt Erik ở miền Đông hay không, nhưng đó chỉ là một ý nghĩ thoáng qua rồi nhanh chóng bị lãng quên.

III

Hình ảnh cuối cùng nàng nhìn thấy trên sân ga chính là Kennicott, tận tụy vẫy tay chào, gương mặt ngập tràn vẻ cô đơn lạc lõng đến mức anh chẳng thể nặn nổi một nụ cười mà chỉ có thể mím chặt đôi môi đang giật giật. Nàng vẫy tay chào anh cho đến tận khi khuất dạng, và khi bóng dáng anh đã chìm khuất, nàng lại chỉ muốn nhảy phắt khỏi toa tàu để chạy ù trở lại với anh. Nàng chợt nghĩ đến hàng trăm sự ân cần mà mình đã trót lãng quên.

Nàng đã giành được sự tự do, và nó thật trống rỗng. Khoảnh khắc ấy không phải là đỉnh cao trong cuộc đời nàng, mà là lúc tột cùng thấp kém và hoang hoác nhất, điều đó lại hoàn toàn tuyệt vời làm sao, bởi thay vì trượt dài xuống dốc, nàng đã bắt đầu bước chân leo lên.

Nàng thở dài: “Mình chẳng thể làm nổi điều này nếu không nhờ lòng tốt của Will, việc anh ấy cho mình tiền.” Nhưng chỉ một giây sau: “Không biết có bao nhiêu người phụ nữ sẽ mãi mãi ở nhà nếu họ có tiền nhỉ?”

Thằng Hugh lèo nhèo: “Mẹ chú ý đến con đi chứ!” Nó đang ngồi cạnh nàng trên chiếc ghế bọc nhung đỏ của toa tàu ghế cứng; một cậu bé ba tuổi rưỡi. “Con chán chơi trò tàu hỏa rồi. Chơi trò khác đi mẹ. Mình đi thăm dì Bogart đi.”

“Ôi, KHÔNG! Con thực sự thích bà Bogart lắm à?”

“Vâng. Bà cho con bánh quy và kể cho con nghe về Chúa Hầu. Mẹ chẳng bao giờ kể cho con nghe về Chúa Hầu cả. Sao mẹ không kể cho con nghe về Chúa Hầu? Dì Bogart bảo con sau này sẽ làm mục sư đấy. Con làm mục sư được không hả mẹ? Con có thể giảng đạo về Chúa Hầu không?”

“Ôi, xin con hãy đợi cho thế hệ của mẹ ngừng nổi loạn trước đã rồi thế hệ của con hãy bắt đầu!”

“Thế hệ là cái gì hả mẹ?”

“Đó là một tia sáng trong sự bừng tỉnh của tâm hồn.”

“Nghe ngớ ngẩn thật.” Nó là một đứa trẻ nghiêm túc và thực tế, hoàn toàn thiếu đi khiếu hài hước. Nàng cúi xuống hôn lên cái cau mày của con, lòng không khỏi kinh ngạc:

“Ta đang trốn chạy khỏi người chồng của mình, sau khi trót phải lòng một gã Thụy Điển lang thang bất tài và thốt ra những lời lẽ vô đạo đức, hệt như trong một câu chuyện lãng mạn vậy. Thế mà chính đứa con trai ruột thịt lại chỉnhốn ta vì ta chưa ban cho nó sự giáo huấn tôn giáo nào. Nhưng cốt truyện lại chẳng diễn ra đúng bài bản gì cả. Ta chẳng hề rên rỉ hay được cứu rỗi một cách đầy kịch tính. Ta cứ thế tiếp tục trốn chạy, và ta tận hưởng nó. Ta phát điên lên vì sung sướng trước điều đó. Gopher Prairie đã bị bỏ lại đằng sau trong lớp bụi mù và rạ rơm, và ta hướng tầm mắt về phía trước——”

Nàng tiếp tục thì thầm với thằng Hugh: “Cục cưng à, con có biết mẹ và con sắp tìm thấy gì ở phía bên kia đường chân trời màu xanh thẳm kia không?”

“Gì thế ạ?” nó đáp gọn lỏn.

“Chúng ta sẽ tìm thấy những chú voi mang theo cành kiệu bằng vàng nơi lấp ló những nàng công chúa nhỏ đeo vòng cổ bằng hồng ngọc, một vùng biển bình minh mang màu sắc như lồng ngực chim bồ câu, và một ngôi nhà trắng xanh ngập tràn sách cùng những bộ ấm chén pha trà bằng bạc.”

“Cả bánh quy nữa chứ ạ?”

“Bánh quy ư? Ồ, dĩ nhiên là chắc chắn có bánh quy rồi. Chúng ta đã ngấy chân đến tận cổ với bánh mì và cháo yến mạch rồi. Ăn nhiều bánh quy quá thì sẽ phát ngấy, nhưng còn phát ngấy hơn gấp bội nếu chẳng có một miếng bánh quy nào.”

“Nghe ngớ ngẩn quá.”

“Đúng thế đấy, hỡi cái giống đực nhà Kennicott!”

“Hừ!” Kennicott Đệ Nhị thốt lên một tiếng, rồi lăn ra ngủ gục trên vai nàng.

IV

Bản tin của tờ The Dauntless về sự vắng mặt của Carol:

Bà Will Kennicott cùng con trai Hugh đã lên chuyến tàu số 24 vào Thứ Bảy tuần qua để có chuyến lưu trú kéo dài vài tháng tại Minneapolis, Chicago, New York và Washington. Bà Kennicott đã tâm sự với Tòa soạn rằng bà sẽ tham gia vào một trong vô vàn các hoạt động chiến chiến tranh hiện đang tập trung tại Thủ đô Quốc gia trong một khoảng thời gian ngắn trước khi trở về. Vô số bạn bè của bà, những người đánh giá cao những nỗ lực xuất sắc của bà tại Hội Chữ Thập Đỏ địa phương, đều nhận thức được bà sẽ trở nên quý giá thế nào đối với bất kỳ hội đồng chiến tranh nào mà bà chọn gắn bó. Do đó, Gopher Prairie lại bổ sung thêm một ngôi sao lấp lánh nữa vào lá cờ nghĩa vụ của mình, và dù không muốn chê bai bất kỳ cộng đồng láng giềng nào, chúng tôi cũng rất muốn biết liệu có thị trấn nào có quy mô xấp xỉ chúng tôi trong bang lại sở hữu một thành tích tòng quân xuất sắc như vậy không. Lại thêm một lý do nữa để bạn nên Cùng Phát Triển Với Gopher Prairie.

* * *

Ông bà David Dyer, em gái của bà Dyer là bà Jennie Dayborn đến từ Jackrabbit, cùng Tiến sĩ Will Kennicott đã lái xe đến Minniemashie vào Thứ Ba để tham gia một buổi dã ngoại vô cùng thú vị.