Ngôi nhà đã mang vẻ u ám từ lâu trước khi màn đêm buông xuống. Những bóng râm len lỏi trườn xuống vách tường và chực chờ phía sau mỗi chiếc ghế.

Kia có phải cánh cửa vừa dịch chuyển không?

Không. Cô sẽ không đến chỗ hội Mười Bảy Vui Vẻ đâu. Cô chẳng còn chút sinh lực nào để mà nhảy nhót mua vui trước mặt bọn họ, hay cười một cách nhạt nhẽo trước những lời cay nghiệt của Juanita. Không phải hôm nay. Nhưng quả thật cô đang thèm một buổi tiệc. Ngay lúc này! Ước gì có ai đó ghé qua vào chiều nay, một người quý mến cô—Vida, hay bà Sam Clark, hoặc cụ bà Champ Perry, hay người phúc hậu là vợ bác sĩ Westlake. Hoặc Guy Pollock! Cô sẽ gọi điện thoại——

Không. Làm vậy thì mất hết ý nghĩa. Họ phải tự nguyện đến chứ.

Biết đâu họ sẽ đến.

Sao lại không nhỉ?

Dù sao đi nữa, cô vẫn sẽ chuẩn bị sẵn nước trà. Nếu họ đến—thật tuyệt vời. Còn nếu không—thì cô quan tâm làm gì? Cô sẽ không chịu khuất phục trước cái thị trấn này và buông xuôi; cô sẽ tiếp tục duy trì niềm tin vào nghi thức thưởng trà, thứ mà cô vẫn luôn mong mỏi như biểu tượng của một cuộc sống thảnh thơi, tao nhã. Và sẽ thú vị biết bao, dẫu có hơi trẻ con đi nữa, khi được tự mình pha trà và tưởng tượng rằng cô đang tiếp đón những người đàn ông uyên bác. Chắc chắn sẽ rất thú vị!

Cô biến ý nghĩ lấp lánh ấy thành hành động. Cô tất bật ra bếp, chất củi vào lò, cất tiếng hát ca khúc của Schumann trong lúc đun nước, rồi hâm nóng lại những chiếc bánh quy nho đặt trên tờ báo trải sẵn ở vỉ nướng trong lò. Cô lon ton chạy lên gác để mang xuống chiếc khăn trải bàn mỏng manh nhất của mình. Cô bày biện một chiếc khay bạc. Đoạn, cô kiêu hãnh bưng nó vào phòng khách và đặt lên chiếc bàn dài bằng gỗ anh đào, đẩy dịch sang một bên một vòng thêu thùa, một cuốn sách của Conrad mượn từ thư viện, mấy tờ Saturday Evening Post, Literary Digest, cùng tạp chí National Geographic của Kennicott.

Cô đẩy chiếc khay qua lại rồi ngắm nghía hiệu quả. Cô lắc đầu. Cô bận rộn mở chiếc bàn may ra, đặt nó bên ô cửa sổ lồi, vỗ nhẹ cho chiếc khăn trải bàn phẳng phiu rồi lại dịch chuyển khay trà. "Có ngày tôi sẽ sắm một chiếc bàn trà bằng gỗ gụ," cô vui vẻ lẩm bẩm.

Cô đã mang ra hai chiếc tách và hai chiếc đĩa. Cho bản thân mình là một chiếc ghế tựa thẳng lưng, nhưng dành cho vị khách là chiếc ghế bành có tai lớn, thứ mà cô phải phì hòe sức lực mới kéo nổi đến bên bàn.

Cô đã hoàn tất mọi sự chuẩn bị mà mình có thể nghĩ ra. Cô ngồi xuống và chờ đợi. Cô ngóng chờ tiếng chuông cửa, tiếng điện thoại. Sự hăng hái ban nãy đã lắng xuống. Hai bàn tay cô buông thõng.

Chắc chắn là Vida Sherwin sẽ nghe thấy tiếng gọi.

Cô đưa mắt nhìn qua ô cửa sổ lồi. Tuyết đang rắc phủ lên sườn nhà của gia đình Howland giống như những tia nước phun ra từ vòi cứu hỏa. Những khoảng sân rộng bên kia đường ngập trong màu xám của những luồng tuyết cuốn. Những hàng cây đen đúa run rẩy. Lòng đường hằn sâu những vệt băng giá.

Cô nhìn sang chiếc tách và chiếc đĩa thừa thãi. Cô nhìn chiếc ghế bành. Nó thật trống trải.

Trà trong ấm đã nguội ngắt. Cô dùng đầu ngón tay chạm vào để thử với vẻ mệt mỏi. Đúng vậy. Nguội ngắt rồi. Cô không thể chờ đợi thêm được nữa.

Chiếc tách đối diện với cô lạnh lẽo đến nhức nhối, trống không và sáng bóng.

Thật ngớ ngẩn khi cứ tiếp tục chờ đợi. Cô tự rót cho mình một tách trà. Cô ngồi thừ ra và nhìn chằm chằm vào nó. Lúc này mình định làm gì nhỉ? À đúng rồi; thật ngốc nghếch; cho một viên đường vào.

Cô chẳng thèm uống thứ nước trà chết tiệt ấy nữa.

Cô chồm dậy. Cô ngả người lên chiếc ghế dài, nức nở khóc.

II

Cô đang suy nghĩ sắc sảo hơn bất cứ khoảng thời gian nào trong suốt mấy tuần qua.

Cô quay trở lại với quyết tâm thay đổi thị trấn này—thức tỉnh nó, thúc đẩy nó, "cải cách" nó. Lỡ như bọn chúng là bầy sói chứ không phải đàn cừu thì sao? Nếu cô tỏ ra hiền lành với chúng, chúng sẽ càng nuốt chửng cô nhanh hơn mà thôi. Hoặc là chiến đấu, hoặc là bị ăn thịt. Thay đổi hoàn toàn cái thị trấn này còn dễ dàng hơn là đi làm hòa với nó! Cô không thể chấp nhận quan điểm của chúng; đó là một thứ tư duy tiêu cực; một sự bần cùng về trí tuệ; một đầm lầy của thành kiến và sợ hãi. Cô sẽ buộc chúng phải theo quan điểm của mình. Cô vốn chẳng phải là một Vincent de Paul nào cả, để có thể thống trị và nhào nặn một dân tộc. Thì sao chứ? Dù chỉ là một thay đổi nhỏ nhất trong sự hoài nghi của chúng đối với cái đẹp cũng sẽ là khởi đầu của sự kết thúc; một hạt mầm để rồi mai sau, với những chùm rễ ngày một đâm sâu, sẽ làm rạn nứt bức tường tầm thường của chúng. Nếu cô không thể, như hằng mong ước, làm một điều lớn lao một cách cao cả và ngập tràn tiếng cười, thì ít ra cô cũng không cần phải thỏa hiệp với sự trống rỗng nơi thôn dã này. Cô sẽ gieo một hạt mầm vào bức tường vô cảm ấy.

Cô có đang công tâm không? Phải chăng đây chỉ là một bức tường trống rỗng, cái thị trấn mà đối với hơn ba ngàn con người nơi đây lại chính là trung tâm vũ trụ? Chẳng phải khi từ Lac-qui-Meurt trở về, cô đã cảm nhận được sự nồng nhiệt trong lời chào hỏi của họ đó sao? Không. Mười nghìn cái thị trấn Gopher Prairie chẳng độc quyền gì về những lời chào hay những cái bắt tay thân thiện. Sam Clark cũng chẳng hề trung thành hơn những cô thủ thư mà cô từng biết ở St. Paul, hay những con người cô từng gặp ở Chicago. Và những con người ở thế giới khác ấy có biết bao điều mà Gopher Prairie thiếu vắng một cách đầy tự mãn—cả một thế giới của sự vui tươi và phiêu lưu, của âm nhạc và nét uy nghi của đồng thau, của những màn sương gợi nhắc từ các hải đảo nhiệt đới, những đêm Paris và tường thành Baghdad, của công bằng xã hội và một vị Thượng Đế không cất lời qua những bài thánh ca vần vè rẻ tiền.

Một hạt mầm. Hạt mầm nào không quan trọng. Mọi tri thức và tự do vốn là một thể thống nhất. Nhưng cô đã trì hoãn quá lâu trong việc tìm kiếm hạt mầm ấy. Liệu cô có thể làm được điều gì với Câu lạc bộ Thanatopsis này không? Hay cô nên biến ngôi nhà của mình trở nên quyến rũ đến mức nó có sức ảnh hưởng? Cô sẽ khiến Kennicott phải thích thơ ca. Phải thế chứ, cứ bắt đầu từ đó đã! Cô hình dung rõ mồn một cảnh tượng hai người đang cúi đầu bên những trang sách đẹp đẽ trước ánh lửa hồng (trên một chiếc lò sưởi vốn không hề tồn tại) đến mức những bóng ma ảo ảnh kia chợt tan biến. Những cánh cửa không còn tự động dịch chuyển; những tấm rèm không còn là cái bóng ray rứt bò trườn nữa mà hóa thành những mảng tối kiều diễm trong chập choạng hoàng hôn; và khi Bea trở về, Carol đang cất tiếng hát bên cây đàn piano mà cô đã bỏ bẵng suốt nhiều ngày qua.

Bữa tối của họ là một yến tiệc của hai thiếu nữ. Carol ở trong phòng ăn, khoác chiếc áo đầm bằng satin đen viền vàng, còn Bea, trong bộ váy vải gingham xanh và chiếc tạp dề, dùng bữa ở trong bếp; nhưng cánh cửa giữa hai phòng để ngỏ, và Carol đang cất giọng hỏi, "Em có thấy con vịt nào ở cửa hàng nhà Dahl không?", còn Bea thì ê a ngâm nga, "Dạ không, thưa bà. Ôi chao, chiều nay tụi em vui ghê lắm lận. Con Tina có pha cà phê với bánh knackebrod, rồi bồ nó cũng ghé nữa, tụi em cứ cười rũ rượi ra ý, xong bồ nó cứ phán là anh ấy làm tổng thống và sẽ phong em làm nữ hoàng Phần Lan, thế là em liền giắt một chiếc lông vũ lên tóc rồi bảo rằng em sắp sửa đi tòng quân rồi đây—ôi, tụi em ngốc nghếch thế không biết và CƯỜI đã đời luôn!"

Khi Carol ngồi vào đàn piano lần nữa, cô không nghĩ về người chồng của mình mà nghĩ đến vị ẩn sĩ chìm đắm trong sách vở, Guy Pollock. Cô ước gì Pollock đến chơi.

"Nếu có một cô gái thực sự hôn anh ấy, chắc anh ấy sẽ chui ra khỏi cái hang của mình và trở thành một con người bình thường. Nếu Will uyên bác như Guy, hoặc Guy tháo vát như Will, chắc tôi có thể chịu đựng được cả cái xứ Gopher Prairie này. Thật khó lòng mà đóng vai người mẹ đối với Will. Tôi có thể dành bản năng làm mẹ ấy cho Guy. Có phải đó là điều tôi đang khao khát, một thứ để chăm bẵm, một người đàn ông hay một đứa trẻ hay cả một thị trấn? Tôi NHẤT ĐỊNH sẽ sinh một đứa con. Vào một ngày nào đó. Nhưng để anh ấy chịu cảnh cô lập ở đây suốt những năm tháng dễ nhạy cảm nhất——"

"Và giờ thì đi ngủ thôi."

"Liệu mình đã tìm đúng vị trí thực sự của mình ở Bea và những câu chuyện phiếm nơi góc bếp rồi sao?"

"Ôi, em nhớ anh lắm, Will ạ. Nhưng thật dễ chịu làm sao khi được xoay mình trên giường bất cứ lúc nào mình muốn, mà chẳng phải bận tâm lo lắng sẽ làm anh thức giấc."

"Mình có thực sự là cái sinh thể đã yên bề gia thất mang tên 'người phụ nữ có chồng' này không? Tối nay tôi thấy mình cứ như chưa chồng ấy. Tự do biết bao. Thật khó tin là đã từng có một bà Kennicott tự chuốc lấy muộn phiền vì một cái thị trấn tên là Gopher Prairie trong khi ngoài kia là cả một thế giới rộng lớn!"

"Dĩ nhiên là Will rồi sẽ thích thơ ca thôi."

III

Một ngày tháng Hai đen tối. Những đám mây đẽo gọt từ những khối gỗ nặng nề đè nặng xuống mặt đất; những bông tuyết rơi hững hờ lên những bãi đất hoang xéo giày. Âm u nhưng chẳng thể che lấp đi những đường nét góc cạnh. Đường nét của những mái nhà và lối đi hiện lên sắc nét và rõ mồn một.

Ngày thứ hai Kennicott vắng nhà.

Cô trốn khỏi ngôi nhà rợn ngợp để đi dạo. Trời lạnh âm ba mươi độ; quá lạnh để có thể mang lại cho cô cảm giác sảng khoái. Ở những khoảng trống giữa các ngôi nhà, gió thốc thẳng vào người cô. Nó buốt giá, nó cắn xé mũi, tai và đôi má nhức nhối của cô, khiến cô phải rảo bước từ chỗ trú ẩn này sang chỗ trú ẩn khác, nín thở nép sau bức tường chắn gió của một cái kho, thầm biết ơn sự che chở của tấm bảng quảng cáo dán đầy những lớp giấy bồi đã rách tươm, để lộ ra những mảng xanh nhầy nhụa hồ dán và những vệt đỏ loang lổ.

Rừng sồi ở cuối con đường gợi cho cô liên tưởng đến người da đỏ, những cuộc săn bắn, giày đi tuyết, và cô chật vật bước qua những ngôi nhà gỗ đắp đất để ra vùng đồng quê khoáng đạt, đến một trang trại và ngọn đồi thấp gợn sóng bởi lớp tuyết cứng. Khoác trên mình chiếc áo lông thú nutria rộng thùng thình, chiếc mũ lông hải ly, với đôi má trinh nguyên không một nếp nhăn của những ghen tị chốn thôn quê, trông cô lạc lõng trên sườn đồi ảm đạm này chẳng khác nào một chú chim nhại lông đỏ giữa tảng băng trôi. Cô nhìn xuống Gopher Prairie. Lớp tuyết trắng trải dài không dứt từ các con đường cho đến vùng đồng cỏ bạt ngàn phía xa đã xóa nhòa đi cái vỏ bọc che chở giả tạo của thị trấn. Những ngôi nhà chỉ là những hạt tiêu đen bám trên một tấm vải trắng. Trái tim cô run rẩy theo cái vẻ cô độc tĩnh mịch ấy hệt như thể xác cô đang run lên trước cơn gió bấc.

Cô vội vã chạy ngược trở lại vào cụm nhà cửa san sát, miệng thầm phàn nàn rằng cô thèm khát ánh đèn vàng rực rỡ từ các cửa hiệu và nhà hàng của thành phố lớn, hay chốn rừng thiêng nước độc với bộ đồ lông trùm đầu và khẩu súng trường, hoặc một góc sân chuồng ấm áp hơi thở gia súc, ồn ào tiếng gà vịt và bò bê, chứ tuyệt nhiên không phải những ngôi nhà xám xịt này, những khoảng sân nghẹt thở vì đống tro tàn mùa đông, những con đường phủ đầy tuyết bẩn và bùn đông đặc giá lạnh. Sự hứng khởi của mùa đông đã tan biến. Ba tháng nữa, cho đến tận tháng Năm, cái lạnh này có lẽ vẫn còn dây dưa kéo dài, với những bãi tuyết ngày càng bẩn thỉu hơn, và cơ thể suy yếu sẽ ngày một kém sức kháng cự. Cô tự hỏi tại sao những người dân lành ở đây lại cứ khăng khăng chuốc thêm cái lạnh của thành kiến, tại sao họ không khiến cho những ngôi nhà tâm hồn của mình trở nên ấm áp và phóng khoáng hơn, giống như những con người khôn ngoan ưa trò chuyện ở Stockholm và Moscow.

Cô đi vòng qua vùng ngoại vi thị trấn và ngắm nhìn khu ổ chuột mang tên “Swede Hollow” (Thung lũng người Thụy Điển). Cứ hễ ở đâu tụ tập từ ba ngôi nhà trở lên thì thế nào cũng hình thành một khu ổ chuột có ít nhất một ngôi nhà. Ở Gopher Prairie, gia đình Sam Clark vẫn thường khoác lác rằng, "ở đây chẳng có cái cảnh nghèo đói túng quẫn như ở thành phố đâu—công việc lúc nào cũng đầy rẫy—chẳng cần phải bố thí từ thiện gì sất—trừ phi một kẻ nào đó quá đỗi lười biếng bê tha mới không ngóc đầu lên nổi." Nhưng nay, khi lớp mặt nạ mùa hè của lá xanh và thảm cỏ đã không còn, Carol bắt đầu phát hiện ra sự khốn cùng và những niềm hy vọng đã chết. Trong một căn lều dựng bằng nhữngh tấm ván mỏng dán giấy dầu, cô nhìn thấy người đàn bà giặt thuê, bà Steinhof, đang làm việc trong làn hơi nước xám xịt. Bên ngoài, đứa con trai sáu tuổi của bà đang bổ củi. Nó mặc một chiếc áo khoác rách bươm, chiếc khăn quàng cổ màu xanh trông giống như nước sữa gầy. Đôi bàn tay nó đỏ lựng lên vì lạnh, những khớp xương nứt nẻ rớm máu thò cả ra ngoài đôi găng tay. Nó khựng lại để hà hơi vào tay, rồi phát ra những tiếng khóc hờ hững không hồn.

Một gia đình người Phần Lan mới chuyển đến đang cắm trại trong một cái chuồng ngựa bỏ hoang. Một cụ ông tám tuổi đang lom khom nhặt những cục than rải rác dọc theo đường ray xe lửa.

Cô chẳng biết phải làm gì trước cảnh tượng ấy. Cô cảm thấy rằng những người dân độc lập này, những người từ nhỏ đã được dạy rằng họ thuộc về một xã hội dân chủ, sẽ cảm thấy khó chịu nếu cô đóng vai một bà bá tước giàu có tốt bụng.

Cô trút bỏ được sự cô độc nhờ vào sự nhộn nhịp của các cơ sở công nghiệp trong làng—những bãi chứa xe lửa với đoàn tàu hàng đang chuyển hướng, tháp chứa lúa mì, những bồn chứa dầu, lò mổ với những vết máu loang lổ trên nền tuyết, xưởng bơ sữa với những chiếc xe trượt tuyết của nông dân cùng những chồng thùng sữa chất cao, và một túp lều đá không rõ mục đích có tấm biển đề "Nguy hiểm—Nơi cất giữ thuốc nổ". Bãi đá bia mộ rôm rả, nơi một thợ điêu khắc thực dụng mặc chiếc áo khoác da bê màu đỏ đang huýt sáo trong lúc đục đẽo những tấm bia mộ bằng đá granite bóng loáng nhất. Xưởng bào gỗ nhỏ của Jackson Elder, thoang thoảng mùi phơi phới của bào gỗ thông tươi và tiếng rít của những chiếc cưa lọng. Quan trọng nhất là Công ty Bột mì và Xay xát Gopher Prairie, do Lyman Cass làm chủ tịch. Những ô cửa sổ của xưởng phủ đầy bụi bột mì, nhưng đây lại là chốn nhộn nhịp nhất trong thị trấn. Những công nhân đang đẩy từng thùng bột mì lên toa tàu chở hàng; một người nông dân ngồi trên những bao lúa mì trên chiếc xe trượt tuyết đang tranh luận sôi nổi với người thu mua lúa mì; tiếng máy móc bên trong nhà xưởng gầm rú vang dội, tiếng nước róc rách chảy qua dòng mương đã tan băng.

Những tiếng động ồn ào ấy mang lại cho Carol một cảm giác nhẹ nhõm sau những tháng ngày sống giữa những ngôi nhà tự đắc, giả tạo. Cô ước gì mình có thể được làm việc trong nhà máy ấy; ước gì cô không thuộc về đẳng cấp những người vợ của giới trí thức chuyên môn.

Cô bắt đầu đi bộ về nhà, băng qua khu ổ chuột nhỏ. Trước một túp lều dán giấy dầu, bên khung cửa không có cổng, một người đàn ông mặc chiếc áo khoác da chó màu nâu sờn và đội chiếc đội lông cừu đen có hai tai thỏ đang đứng nhìn cô. Gương mặt vuông vức của anh ta đầy vẻ tự tin, bộ ria mép trông láu cá và phong trần. Anh ta đứng thẳng người, hai tay đút vào túi áo khoác bên hông, miệng thong thả nhả từng làn khói tẩu. Chắc anh ta độ chừng bốn mươi lăm, sáu tuổi gì đó.

"Chào cô Kennicott nhé," anh ta cất giọng kéo dài.

Cô chợt nhớ ra anh ta—người thợ sửa chữa linh tinh trong thị trấn, kẻ đã đến sửa lò sưởi cho nhà họ vào đầu mùa đông.

“Ồ, chào anh,” cô hơi bối rối đáp lời.

“Tên tôi là Bjornstam. Người ta vẫn gọi tôi là ‘Gã Thụy Điển Đỏ’. Cô còn nhớ chứ? Lúc nào tôi cũng thầm nghĩ ước gì có dịp được chào hỏi cô thêm lần nữa.”

“Vư... vâng——tôi đang đi dạo thăm thú vùng ngoại ô của thị trấn.”

“Phải đấy. Một bãi rác chính hiệu. Chẳng có hệ thống cống rãnh, chẳng có dịch vụ dọn dẹp đường sá, thế mà ngài mục sư dòng Lutheran và vị linh mục lại đại diện cho nghệ thuật với khoa học đấy. Thôi nào, lạy Chúa, tụi tôi cái giai cấp khốn khổ ở cái xóm Swede Hollow này chẳng tệ hơn mấy người là bao đâu. Tạ ơn Chúa, tụi tôi ít ra không phải đi nịnh hót cái con mụ Juanita Haydock ở hội Mười Bảy Vui Vẻ.”

Carol—người vẫn luôn tự cho mình là kẻ có khả năng thích nghi hoàn hảo—cảm thấy không được tự nhiên khi được một gã thợ vặt nồng nặc mùi thuốc tẩu chọn làm tri kỷ. Chắc chắn anh ta là một trong những bệnh nhân của chồng cô rồi. Nhưng cô phải giữ lấy phẩm giá của mình chứ.

“Đúng vậy, ngay cả hội Mười Bảy Vui Vẻ cũng đâu phải lúc nào cũng thú vị thế đâu. Hôm nay trời lại rất lạnh phải không anh. Thôi nhé——”

Bjornstam chẳng hề có vẻ gì là cung kính chào từ biệt. Anh ta chẳng thèm đưa tay lên khẽ gãi trán ra điều kính cẩn. Lông mày anh ta cử động cứ như chúng có sự sống riêng vậy. Với một nụ cười nửa miệng, anh ta nói tiếp:

“Chắc là tôi không nên lôi bà Haydock với cái hội Mười Bảy Sầu Muộn của mụ ra để bỡn cợt một cách sỗ sàng như thế nhỉ. Chắc tôi sẽ sung sướng phát điên lên mất nếu được mời vào ngồi chung mâm với cái đám đó. Chắc người ta gọi tôi là kẻ hắt hủi của xã hội mất thôi, cô Kennicott ạ: là kẻ vô thần của thị trấn, và chắc tôi cũng phải là một tên vô chính phủ nữa rồi. Bất cứ kẻ nào không tôn sùng bọn chủ ngân hàng và Đảng Cộng hòa Vĩ đại cũ rích kia đều là kẻ vô chính phủ tuốt.”

Carol vô thức chuyển từ tư thế muốn bỏ đi sang tư thế đứng lắng nghe, mặt hướng thẳng về phía anh ta, tay cầm ống chụp tai hạ xuống. Cô ấp úng:

“Vâng, tôi đoán thế.” Những nỗi bực dọc của chính cô bỗng trào dâng thành lũ. “Tôi không hiểu sao anh lại không được quyền phê phán hội Mười Bảy Vui Vẻ nếu anh muốn. Bọn họ có phải thần thánh gì đâu.”

“Ồ có chứ, bọn họ đích thị là thần thánh rồi còn gì! Dấu đô-la đã quét sạch hình ảnh cây thánh giá ra khỏi bản đồ mất hút rồi. Mà thôi, tôi cũng chẳng thèm phàn nàn làm gì. Tôi thích làm gì thì làm, và chắc tôi cũng phải để bọn họ được quyền làm thế chứ nhỉ.”

“Ý anh thế nào khi gọi mình là kẻ bị ruồng bỏ?”

“Tôi nghèo, thế mà tôi lại chẳng thèm ganh tỵ một cách đàng hoàng với đám người giàu có. Tôi là một lão trai độc thân. Kiếm đủ tiền trang trải cho qua ngày rồi tôi lại lủi thủi ngồi một mình, tự vỗ tay chúc mừng bản thân, làm điếu thuốc, đọc sách lịch sử, và tuyệt nhiên không đóng góp dù chỉ một xu vào sự giàu có của anh em nhà Elder hay lão Cả Cass.”

“Tôi... tôi tưởng anh đọc sách khá nhiều chứ.”

“Đúng thế. Đọc theo kiểu vớ vẩn lang bang ấy mà. Để tôi nói cho cô nghe: Tôi là một con sói đơn độc. Tôi buôn bán ngựa, cưa củi, làm việc trong các trại xẻ gỗ—tôi là một tay dọn rừng hạng nhất đấy. Lúc nào cũng ước gì mình được đi học đại học. Dù rằng tôi đoán chắc mình sẽ thấy ở đó chậm chạp phát chán, và thế nào bọn họ cũng tống cổ tôi ra ngoài.”

“Anh quả là một con người kỳ lạ đấy, anh... anh——”

“Bjornstam. Miles Bjornstam. Nửa dòng máu Yankee, nửa Thụy Điển. Thường được người ta biết đến với biệt danh 'cái thằng gã to mồm khốn kiếp chuyên reo rắc tai ương, chẳng bao giờ thấy hài lòng với cung cách cai quản mọi thứ của chúng ta'. Không, tôi chẳng kỳ lạ chút nào cả—dù cô có hiểu từ đó theo nghĩa gì đi nữa! Tôi chỉ là một con mọt sách thôi. Có lẽ đọc quá nhiều so với khả năng tiêu hóa của cái bộ óc này rồi. Có lẽ tôi là một sản phẩm chưa chín muồi. Tôi cứ nhận mình là 'kẻ nửa mùa' trước cho rồi, để ra đòn phủ đầu cô, chứ thể nào cái danh hiệu ấy chẳng sớm thì muộn cũng được trao tận tay một kẻ làm cách mạng mặc quần bò rách!”

Cả hai cùng bật cười. Cô hạch hỏi:

“Anh bảo hội Mười Bảy Vui Vẻ là lũ ngốc nghếch. Dựa vào đâu mà anh nghĩ thế?”

“Ồ, cứ tin ở bọn tôi, những kẻ chuyên đào xới tận gốc rễ để hiểu rõ về tầng lớp thượng lưu nhàn rỗi của các người. Thật đấy, cô Kennicott, tôi xin nói thế này, chừng nào tôi còn có thể nhận ra, thì những kẻ duy nhất trong cái thị trấn khỉ ho cò gáy này có chút bộ óc—tôi không nói đến cái thứ bộ óc chỉ biết giữ sổ sách, bộ óc chuyên đi săn vịt hay bộ óc chuyên dỗ dành trẻ con đâu nhé, mà là bộ óc có trí tưởng tượng thực sự—chính là cô, tôi, anh Guy Pollock, và gã quản đốc ở nhà máy bột mì. Gã đó là một tên xã hội chủ nghĩa đấy. (Đừng có khai điều này với lão Lym Cass nhé! Lão Lym mà biết thì tống cổ một tên xã hội chủ nghĩa còn nhanh hơn cả ăn cắp vặt ngựa ấy chứ!)”

“Đương nhiên là không rồi, tôi sẽ chẳng đời nào nói với ông ta đâu.”

“Gã quản đốc đó và tôi thường có những màn tranh luận nảy lửa phết. Gã là một đảng viên theo đường lối cũ chính hiệu. Quá ư là giáo điều. Cứ mở miệng ra là dùng những cụm từ kiểu như 'giá trị thặng dư' để mong cải tổ mọi thứ từ nạn phá rừng cho đến chứng chảy máu cam. Nghe cứ như đọc kinh cầu nguyện ấy. Nhưng đồng thời, so với mấy kẻ như Ezry Stowbody, giáo sư Mott hay Julius Flickerbaugh thì gã đúng là một Plato J. Aristotle đích thực.”

“Nghe anh kể về hắn thú vị thật đấy.”

Anh ta dùng mũi giày khều khều đống tuyết dạt sang một bên hệt như một đứa học trò. “Nhảm nhí. Ý cô là tôi nói lắm chứ gì. Thì đúng là vậy đấy, cứ hễ túm được ai đó như cô là tôi lại luyên thuyên. Chắc bây giờ cô muốn chuồn mau về nhà để giữ cho cái mũi không bị cóng chứ gì.”

“Vâng, tôi phải về thôi, chắc thế. Nhưng nói cho tôi nghe với: Sao anh lại gạt cô giáo Sherwin của trường trung học ra khỏi danh sách những kẻ trí thức của thị trấn vậy?”

“Tôi đoán có lẽ cô ta cũng thuộc về cái hội đó đấy chứ. Qua tất cả những gì tôi nghe ngóng được thì cô ta nhúng tay vào mọi thứ và đứng sau mọi phong trào trông có vẻ cải cách—nhiều hơn rất nhiều so với những gì thiên hạ tưởng tượng đấy. Cô ta để cho mụ vợ của ngài mục sư Warren, chủ tịch cái hội Thanatopsis này, tưởng rằng mụ ta đang nắm quyền thao túng tất cả, nhưng thực chất cô ta mới là kẻ giật dây bí ẩn, chuyên đi lải nhải thúc giục đám đàn bà lười nhác chịu nhúc nhích làm việc gì đó. Nhưng theo cách tôi suy luận ấy mà... Cô thấy đấy, tôi chẳng có hứng thú gì với mấy cái thứ cải cách vặt vãnh này. Cô Sherwin đang cố gắng vá víu những cái lỗ thủng trên cái con tàu bám đầy hà của cái thị trấn này bằng cách bận rộn múc nước tát ra ngoài. Còn anh Pollock thì cố gắng cứu vãn nó bằng cách ngâm thơ cho thủy thủ đoàn nghe! Riêng tôi ấy à, tôi muốn kéo nó lên triền đà, tống cổ cái lão thợ đóng giày vô tích sự đã thiết kế ra nó khiến nó cứ đi lệch hướng, và bắt đầu tái thiết lại nó một cách đàng hoàng từ cái sống keel tàu lên tận chóp.”

“Vâng—điều đó—điều đó sẽ tuyệt hơn. Nhưng tôi phải chạy về nhà đây. Cái mũi tội nghiệp của tôi gần như cóng cứng cả rồi.”

“Này, hay là cô cứ vào đây sưởi ấm một chút đã, xem cái túp lều của một lão trai độc thân trông ra sao.”

Cô ngước nhìn anh ta đầy hoài nghi, nhìn căn lều nhỏ xách mé, khoảng sân vương vãi củi đun, những tấm ván mốc meo, chiếc chậu giặt mất cả vành. Cô cảm thấy bất an, nhưng Bjornstam không cho cô cơ hội để giữ vẻ tiểu tiết. Anh ta dang rộng cánh tay ra hiệu chào đón, ngầm cho rằng cô là chủ nhân của quyết định của chính mình, rằng cô không phải là một Bà Vợ Đích Sơ Đích Thực Nào Cả mà hoàn toàn là một con người tự do. Với một tiếng thở dốc ngập ngừng, “Vâng, chỉ một lát thôi, để sưởi ấm cái mũi đã,” cô liếc nhanh ra đường để chắc chắn rằng không bị ai theo dõi, rồi lao vút về phía căn lều.

Cô ở lại đó trọn một tiếng đồng hồ, và chưa bao giờ cô được gặp một người chủ nhà nào ân cần và chu đáo đến thế như gã Thụy Điển Đỏ.

Căn phòng chỉ có duy nhất một gian: nền gỗ thông trần trụi, chiếc bàn làm việc nhỏ xíu, chiếc giường tầng sát vách với chăn đệm được gấp gọn gàng đến ngạc nhiên, một cái chảo rán và chiếc ấm pha cà phê dính đầy tro bếp trên chiếc kệ đặt sau cái lò sưởi hình quả đạn pháo tròn vo, dăm chiếc ghế nhà quê—một chiếc làm bằng nửa cái thùng phuy, một chiếc làm bằng tấm ván nghiêng—và một dãy sách vở với đủ thể loại khó tin; Byron, Tennyson và Stevenson, một cuốn cẩm nang về động cơ xăng, một cuốn sách của Thorstein Veblen, và một chuyên luận lấm lem về “Cách chăm sóc, cho ăn, bệnh tật và chăn nuôi gia cầm cùng gia súc.”

Chỉ có duy nhất một bức tranh—một tấm trang màu cắt từ tạp chí vẽ cảnh một ngôi làng có mái nhà dốc đứng ở dãy núi Harz, gợi lên hình ảnh về những yêu tinh lùn và những thiếu nữ tóc vàng óng ả.

Bjornstam không hề tỏ ra khách khí hay lăng xăng phục vụ cô. Anh ta gợi ý, “Cô có thể cởi bớt áo khoác ra và gác chân lên chiếc hộp gỗ trước lò sưởi kìa.” Anh ta ném chiếc áo khoác da chó lên giường tầng, ngã người xuống chiếc ghế làm bằng thùng phuy, và tiếp tục lải nhải đều đều:

“Ừ, có lẽ tôi là một kẻ mọi rợ, nhưng thề có Chúa là tôi vẫn giữ được sự độc lập của mình bằng cách nhận làm những việc vặt, và thế còn khối ra mấy cái kẻ lịch sự bảnh tỏn như đám nhân viên ngân hàng kia kìa. Khi tôi thô lỗ với một gã bợm nào đó, một phần có lẽ vì tôi chẳng biết cư xử sao cho phải phép (và Chúa biết là tôi hoàn toàn mù tịt về mấy cái vụ dùng dao dĩa kiểu cách hay mặc quần gì thì hợp với áo đuôi tôm), nhưng phần lớn là vì tôi thực sự có ngụ ý đằng sau đó. Tôi hình như là gã đàn ông duy nhất ở hạt Johnson này còn nhớ đến cái điều khoản lấp lửng trong Tuyên ngôn Độc lập về việc người Mỹ được cho là có quyền 'được sống, được tự do và mưu cầu hạnh phúc'.

Tôi chạm mặt lão già Ezra Stowbody trên phố. Lão nhìn tôi với ánh mắt như muốn ép tôi phải nhớ rằng lão là một nhân vật tai to mặt lớn có trong tay hai trăm ngàn đô-la, và lão bảo, 'Ừ, anh Bjornquist——'

'Tên tôi là Bjornstam cơ mà, Ezra,' tôi đáp. Lão thừa biết tên tôi chứ lị, rõ mười mươi.

'Thì, tên anh là gì đi nữa đi,' lão nói, 'tôi nghe nói anh có một chiếc máy cưa chạy bằng xăng. Tôi muốn anh ghé qua cưa giùm tôi bốn khúc gỗ thích,' lão ra lệnh.

'Ồ thế ra ông thích diện mạo của tôi à?' tôi hỏi tỉnh bơ như thể ngây thơ lắm.

'Thì sao nào? Muốn anh cưa mớ củi đó trước ngày thứ Bảy đấy,' lão nói giọng tỉnh queo đầy hách dịch. Một tên thợ thuyền quèn lại dám đi trêu chọc một đống tài sản trị giá bằng một phần năm triệu đô-la đang đi lại lởn vởn trong chiếc áo khoác lông thú mua sẵn!

'Đây là lý do tôi thấy có vấn đề,' tôi đáp, chỉ để chọc tức lão. 'Sao ông biết là tôi thích diện mạo của ÔNG chứ?' Trông mặt lão lúc đó cứ gọi là tím rịt lại! 'Không đời nào,' tôi vừa nói vừa ra điều ngẫm nghĩ, 'tôi không duyệt hồ sơ xin vay vốn của ông đâu. Mang nó sang ngân hàng khác đi, chỉ có điều ở đây chẳng có cái nào khác cả,' tôi nói thế rồi lững thững bỏ đi thẳng trước mặt lão.

Chắc chắn rồi. Có lẽ lúc đó tôi cục cằn—và ngu ngốc. Nhưng tôi nghĩ rằng thế nào trong thị trấn cũng phải có MỘT kẻ đủ độc lập để dám bật lại tay chủ ngân hàng chứ!”

Anh ta lồm cồm đứng dậy khỏi ghế, pha cà phê, đưa cho Carol một tách rồi tiếp tục huyên thuyên, nửa thách thức nửa phân bua, nửa khao khát tình thân nửa thích thú trước vẻ ngạc nhiên của cô khi phát hiện ra rằng trên đời này vẫn tồn tại một thứ triết lý vô sản.

Lúc ở cửa, cô ngập ngừng hỏi:

“Anh Bjornstam, nếu anh là tôi, liệu anh có cảm thấy lo lắng khi người ta cho rằng mình là kẻ ra vẻ ta đây kiêu kỳ không?”

“Hả? Cứ sút thẳng vào mặt chúng nó ấy chứ! Này, nếu tôi là một con mòng biển, toàn thân phủ một màu bạc óng ánh, thử hỏi tôi có thèm bận tâm đến việc một lũ hải cẩu dơ dáy nghĩ gì về cách tôi tung cánh bay không?”

Thứ thúc đẩy cô bước đi phăng phăng qua thị trấn không phải là cơn gió thổi sau lưng, mà chính là sự khinh miệt đầy kiêu hãnh của Bjornstam. Cô ngẩng cao đầu đối diện với Juanita Haydock, liếc xéo một cái khi Maud Dyer khẽ gật đầu chào, và trở về nhà với Bea trong tâm trạng rạng rỡ. Cô gọi điện cho Vida Sherwin bảo rằng hãy "ghé qua đây chơi vào tối nay đi." Cô dõng dạc tấu lên những bản nhạc của Tschaikowsky—những hợp âm đầy nam tính ấy vang lên như một âm hưởng dội lại từ gã triết gia nghèo khổ hay cười trong túp lều giấy dầu.