Trong khi tình hình quốc tế dậy sóng ngầm, Franz lại an nhàn vui vầy bên con cháu, dường như không mảy may hay biết.

Thật ra, không thể nào có chuyện ông không biết. Nước Anh muốn lôi kéo nhiều quốc gia như vậy, chắc chắn sẽ có những kẻ sẵn sàng làm tay sai.

Trong chính trị quốc tế, đi theo một phe đến cùng chỉ là thiểu số, "bắt cá hai tay" mới là cách hành xử phổ biến.

Việc Anh tranh giành ảnh hưởng với Đế chế La Mã Thần thánh không phải là một cuộc chiến một chiều. Khi cục diện còn chưa ngã ngũ, phần lớn các quốc gia sẽ không dại gì trói mình vào một bên.

Đế chế La Mã Thần thánh có thể dựa vào ưu thế trên lục địa để kéo các quốc gia châu Âu lên cùng thuyền; người Anh cũng vậy, họ dựa vào ưu thế hải quân để lôi kéo đồng minh trên phạm vi toàn cầu.

Không thể ngăn cản được điều này, những "cỏ đầu tường" chỉ biết ngả theo chiều gió, và chỉ có thể ngả theo chiều gió – đó là cách sinh tồn của các nước nhỏ.

Chính phủ Vienna không phải là không thể ra tay, vấn đề chủ yếu là lực lượng của họ còn hạn chế, không thể cạnh tranh với người Anh ở hải ngoại.

Người Anh đã gây dựng cơ đồ ở hải ngoại hàng trăm năm, còn Đế chế La Mã Thần thánh mới bước vào kỷ nguyên Đại hàng hải chưa đầy bốn mươi năm. Ảnh hưởng của họ ở hải ngoại còn kém xa người Anh.

Huống chi, đám "tiểu đệ" cũng không dễ thu phục. Các quốc gia hải ngoại không phải là một khối thống nhất, những mối thâm thù giữa các nước láng giềng không phải là hiếm. Lôi kéo được nước này ắt sẽ đắc tội nước kia.

Kéo người lên thuyền thì dễ, rắc rối là khi kéo người, lại bị liên lụy vào những mâu thuẫn và tranh chấp khu vực.

Tham gia quá sâu vào các mâu thuẫn khu vực, ngoài việc chuốc lấy thêm thù hận, chẳng có ý nghĩa gì đối với Đế chế La Mã Thần thánh.

Đừng mong chờ cái gọi là lòng biết ơn của đồng minh. Trong chính trị quốc tế, chỉ có lợi ích thực tế mới là thật, còn "lòng biết ơn" là thứ rẻ mạt nhất.

Trong bối cảnh đó, thay vì chủ động tấn công, tự mình chuốc lấy cực khổ, chi bằng cứ xem người Anh biểu diễn rồi "hậu phát chế nhân".

Nếu ai theo phe người Anh, vậy thì cứ tài trợ cho kẻ thù của họ, dù sao Đế chế La Mã Thần thánh cũng không thiếu đồng minh.

Thời gian yên bình luôn trôi qua nhanh chóng. Cùng với sự phát triển của thời đại, mâu thuẫn và xung đột giữa Đế chế La Mã Thần thánh và Anh ngày càng trở nên gay gắt.

Một cách vô tình, cụm từ "va chạm thương mại" đột nhiên trở nên thịnh hành, trở thành "con cưng" của giới truyền thông.

Nhờ vào lợi nhuận từ cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ hai, cộng thêm ưu thế về chi phí nguyên liệu công nghiệp, hàng hóa chế tạo của Đế chế La Mã Thần thánh ngày càng chiếm ưu thế trong cạnh tranh quốc tế.

Trong thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, "công xưởng của thế giới" ngày xưa giờ đây đã có nhiều ngành nghề rơi vào cảnh khó khăn chồng chất.

Cái "mậu dịch tự do" mà nước Anh từng tự hào, giờ đây đã trở thành trò cười khi hàng hóa chế tạo của Đế chế La Mã Thần thánh tràn vào.

Không có gì bất ngờ, đảng Bảo thủ chủ trương mậu dịch tự do đã thất bại trong cuộc tổng tuyển cử năm 1902. Ứng cử viên của đảng Tự do, Henry Campbell-Bannerman, đã thành công giành quyền kiểm soát phố Downing.

Là người chiến thắng, Campbell chưa kịp vui mừng được bao lâu thì đã choáng váng trước mớ hỗn độn trong tay.

Nước Anh vẫn là bá chủ thế giới, nhưng là một bá chủ thủng lỗ chỗ, khắp nơi dột nát.

Thẳng thắn mà nói, chính phủ của Robert Cecil tiền nhiệm đã làm khá tốt, đạt được những thành tựu rõ rệt trong lĩnh vực chính trị ngoại giao.

Ví dụ như: chiếm Pháp thuộc bán đảo Đông Dương, mở rộng bản đồ thuộc địa của Anh; chiến lược "họa thủy đông dẫn" thành công, người Nga bị lôi kéo vào Viễn Đông, liên minh Nga-Áo xuất hiện vết rạn; thành lập liên minh Anh-Nhật, hàn gắn quan hệ với các quốc gia châu Mỹ, thiết lập liên minh chiến lược với nhiều quốc gia...

Nhiều thành tựu ngoại giao hơn nữa cũng không thể che giấu được những khó khăn mà nước Anh đang gặp phải về kinh tế. Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ hai bắt đầu phát huy tác dụng, và nước Anh, kẻ không theo kịp thời đại, giờ đây đang phải trả giá đắt.

Không chỉ thị trường hải ngoại bị hàng hóa của Đế chế La Mã Thần thánh chèn ép, ngay cả thị trường nội địa cũng bị tấn công. Ngay cả ngành dệt may vốn là "con át chủ bài" của Anh cũng không thể tránh khỏi.

Không còn cách nào khác, ai bảo chính phủ Luân Đôn lại chọn lôi kéo Hợp chúng quốc?

Cảm thấy nguy hiểm, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ không kiềm chế được mà ngả về phía Đế chế La Mã Thần thánh. Sau đó, với sự hỗ trợ của Đế chế La Mã Thần thánh, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ cũng tiến hành cách mạng công nghiệp.

Giống như phần lớn các quốc gia khác, khởi đầu cuộc cách mạng công nghiệp của Liên minh miền Nam Hoa Kỳ cũng là ngành dệt may. Nơi sản xuất nguyên liệu lại tự mình dệt vải, điều này khiến cho nước Anh, vốn lập quốc bằng ngành dệt may, làm sao chịu nổi?

Phải biết rằng ngành dệt may là ngành công nghiệp lớn nhất của Anh, hơn một phần ba dân số nước Anh có liên quan đến ngành công nghiệp này.

Là nơi sản xuất bông vải lớn nhất thế giới, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ có lợi thế không gì sánh bằng trong việc phát triển ngành dệt may, và dễ dàng áp đảo các xí nghiệp dệt may của Anh về chi phí.

Một khi ngành dệt may gặp vấn đề, nền kinh tế Anh sẽ sụp đổ ngay lập tức, người Anh đương nhiên không thể ngồi yên.

Vì lôi kéo Hợp chúng quốc mà khiến Liên minh miền Nam Hoa Kỳ ngả về phía Đế chế La Mã Thần thánh, điều này bị công chúng coi là sai lầm ngoại giao lớn nhất của chính phủ Robert Cecil, đồng thời cũng là một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến thất bại của đảng Bảo thủ trong cuộc tổng tuyển cử.

Khi còn ở phe đối lập, Campbell đã không ít lần dùng vấn đề này để công kích chính phủ. Bây giờ khi tự mình lên nắm quyền, ông mới phát hiện ra rằng căn bản không phải là chuyện như vậy.

Thoạt nhìn, việc lôi kéo Hợp chúng quốc là một sai lầm ngoại giao, nhưng thực tế chính phủ Anh căn bản không có lựa chọn nào khác. Dù có hay không có chuyện này, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ cũng sẽ phát triển ngành dệt may của riêng mình. Đây là điều tất yếu do lợi ích quyết định.

Từ mười năm trước, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ đã lên kế hoạch phát triển ngành công nghiệp dệt bông của riêng mình, chỉ là dưới áp lực của Anh, họ buộc phải từ bỏ.

Trong những năm gần đây, theo sự trỗi dậy mạnh mẽ của Đế chế La Mã Thần thánh, vị thế bá chủ của Anh lung lay, Liên minh miền Nam Hoa Kỳ bị kìm hãm lại nhen nhóm dã tâm phát triển ngành dệt may.

Không giống như trước đây, với sự can thiệp của Đế chế La Mã Thần thánh, Anh không còn khả năng ngăn cản Liên minh miền Nam Hoa Kỳ phát triển ngành dệt may.

Đến bước này, mâu thuẫn giữa hai bên đã nảy sinh. Dù coi trọng quan hệ giữa hai nước đến đâu, cũng không thể chống lại sự xung đột về lợi ích.

Chính phủ Vienna có thể giúp Liên minh miền Nam Hoa Kỳ phát triển ngành dệt may, nhưng chính phủ Luân Đôn thì tuyệt đối không thể làm như vậy, nếu không các tập đoàn lợi ích trong nước sẽ nổi dậy.

Lôi kéo một quốc gia có xung đột lợi ích cốt lõi làm đồng minh, kém xa việc lôi kéo một quốc gia có xung đột lợi ích tương đối nhỏ hơn và thực lực mạnh hơn.

Dù sao, sau này còn phải tranh bá với Đế chế La Mã Thần thánh, thậm chí có thể phải đánh nhau một trận, đồng minh không đủ mạnh thì không được.

"Miệng pháo nhất thời thoải mái, sau đó vào nhà hỏa táng".

Bây giờ Campbell có phần cảm thấy như vậy. Trước đây thì chỉ trích cho sướng miệng, đến khi bản thân lên nắm quyền, lại vẫn phải tiếp tục chính sách ngoại giao của người tiền nhiệm.

Nếu chỉ là những rắc rối về ngoại giao, thủ tướng Campbell vẫn có thể ứng phó được. Chính khách mà, mặt dày là điều kiện cơ bản. "Nói một đằng, làm một nẻo" là thao tác thường quy.

Điều khiến Campbell lo lắng nhất là nền kinh tế trong nước đang trượt dốc không phanh, cùng với những mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng.

Tất nhiên, Campbell cũng không phải là hoàn toàn không có sự chuẩn bị cho những vấn đề này. Với tư cách là lãnh tụ của phe cải cách, Campbell đã đưa ra những ý kiến cải cách từ nhiều năm trước.

Thế giới này trước giờ vẫn vậy, hô khẩu hiệu thì dễ, muốn làm thật thì khó.

"Cải cách" chưa bao giờ là chuyện thuận buồm xuôi gió. Từ xưa đến nay, số người thành công trong cải cách chỉ đếm trên đầu ngón tay, phần lớn đều kết thúc bằng bi kịch.

Khi lên nắm quyền, Campbell mới thực sự cảm nhận được tình thế khó khăn. Thực tế cho ông biết rằng không phải chính phủ tiền nhiệm không muốn thay đổi, mà là vì đụng chạm đến lợi ích quá lớn, không dám tùy tiện ra tay.

...

Bộ trưởng Thương mại Lloyd George: "Đây là báo cáo thương mại xuất nhập khẩu trong nửa năm qua mà chúng tôi thống kê được, tình hình vô cùng tồi tệ.

So với cùng kỳ năm ngoái, tổng số xuất khẩu trong nửa năm nay giảm 0,46%, tổng số nhập khẩu tăng 2,67%, thâm hụt thương mại tăng 3%.

Đây đã là năm thứ ba liên tiếp xuất khẩu của chúng ta suy giảm, và là năm thứ mười thâm hụt thương mại tăng trưởng. Chính xác mà nói, kể từ khi Chiến tranh châu Âu kết thúc, thâm hụt thương mại của đế quốc đã liên tục gia tăng.

Bị ảnh hưởng bởi xuất khẩu suy giảm và thâm hụt thương mại, vị thế của bảng Anh trên trường quốc tế cũng bị tấn công.

Đặc biệt là ở châu Âu, các quốc gia ồ ạt sử dụng đồng thaler và vàng để thanh toán thương mại, bảng Anh đã bị gạt ra ngoài lề.

Nguyên nhân căn bản dẫn đến tất cả những điều này chủ yếu vẫn là do hàng hóa chế tạo trong nước mất đi sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong các ngành công nghiệp mới nổi như chế tạo cơ khí, thiết bị điện, công nghiệp ô tô động cơ đốt trong, gần như không tìm thấy bóng dáng hàng hóa của đế quốc.

Ngay cả ở thị trường nội địa, bây giờ cũng tràn ngập hàng hóa do Đế chế La Mã Thần thánh sản xuất. Nếu cứ tiếp tục như vậy, nền kinh tế đế quốc sớm muộn cũng sẽ gặp vấn đề."

Thâm hụt thương mại không phải là chuyện mới mẻ. Kể từ khi Pháp và Áo hoàn thành công nghiệp hóa, Anh đã dần dần thuộc về vị thế thâm hụt trong thương mại quốc tế.

Nhờ chiếm được ưu thế trong cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất, sự thâm hụt này đã không mang đến tai họa cho người Anh, mà ngược lại đẩy bảng Anh lên vị thế quốc tế.

Chỉ là cuộc vui chóng tàn. Cùng với việc thâm hụt thương mại không ngừng tăng trưởng, vấn đề cũng từ từ xuất hiện. Thâm hụt quá lớn dẫn đến tình trạng tài sản bị chuyển ra nước ngoài.

Dù sao, không phải quốc gia nào cũng sẵn sàng chấp nhận thanh toán bằng bảng Anh. Muốn dựa vào việc in tiền để thu hoạch thế giới, Anh vẫn chưa có đủ thực lực.

Cùng với sự trỗi dậy của Đế chế La Mã Thần thánh, đồng thaler bắt đầu chiếm đoạt thị trường của bảng Anh, tình hình này càng trở nên rõ ràng.

Mọi người đều không phải là kẻ ngốc. Thấy thâm hụt thương mại của Anh ngày càng lớn, ai cũng không muốn nắm giữ bảng Anh với số lượng lớn, để thay người Anh chi tiêu thanh toán.

Theo thời gian trôi đi, ngày càng có nhiều quốc gia châu Âu không muốn chấp nhận thanh toán bằng bảng Anh.

Giá trị của bảng Anh trên thị trường tiền tệ quốc tế giảm sút. Muốn làm dịu tình trạng thâm hụt thương mại, chỉ có thể dùng vàng thật bạc trắng để lấp cái hố này.

Mặc dù có thuộc địa để cướp đoạt, nhưng vàng bạc không ngừng bị chuyển ra nước ngoài vẫn trở thành một vấn đề khó khăn đối với chính phủ Anh.

Muốn thay đổi tất cả những điều này vô cùng đơn giản: hoặc là giành lại thị trường đã mất, hoặc là tạo ra sản phẩm mới để mở ra thị trường mới.

Đáng tiếc, đối thủ cạnh tranh lần này là Đế chế La Mã Thần thánh. Uy hiếp bằng vũ lực không có tác dụng, dựa vào các biện pháp cạnh tranh thương mại thông thường thì căn bản không thể giành lại thị trường.

Phát triển sản phẩm mới càng không thực tế. Nếu các xí nghiệp Anh "trâu bò" đến vậy thì đã không có tình trạng lượng hàng xuất khẩu suy giảm.

Bộ trưởng Lao động Burns: "Bị ảnh hưởng bởi kinh tế tiêu điều, xung đột giữa người lao động và chủ tư bản, vấn đề việc làm cũng trở nên gay gắt.

Dựa trên số liệu điều tra của chúng tôi, tỷ lệ thất nghiệp trong nửa năm nay lại tăng thêm 0,3%. Thoạt nhìn thì không đáng kể, nhưng đây đã là năm năm liên tiếp tăng.

Xung đột giữa người lao động và chủ tư bản thì càng không cần phải nói, chỉ cần nhìn đội ngũ biểu tình đình công bên ngoài là rõ. Tình hình trong năm nay rõ ràng cho thấy sự gia tăng.

Lấy Luân Đôn làm ví dụ, chỉ tính riêng các cuộc đình công quy mô từ nghìn người trở lên, trong nửa năm đã có 16 cuộc, gần như tháng nào cũng có hoạt động biểu tình thị uy.

Nếu không xác định đây là Luân Đôn, tôi cũng nghi ngờ mình có phải đã lạc đến Paris hay không. Tần suất đình công biểu tình này đơn giản là vượt quá..."

Có thể thấy rằng Burns thực sự muốn giải quyết vấn đề. Với tư cách là đại diện giai cấp công nhân đầu tiên tham gia nội các, dù chỉ vì sự nghiệp chính trị, Burns cũng nhất định phải tạo ra thành tích.

Trước khi lên nắm quyền, ông cho rằng chỉ cần lập pháp bảo vệ quyền lợi của người lao động, cấm các nhà tư bản tùy ý làm bậy là được.

Khi hiểu rõ các tài liệu thực tế, Burns đã từng nghi ngờ đôi mắt của mình.

Vấn đề của Anh bây giờ không chỉ là vấn đề nhà tư bản tùy ý làm bậy, rắc rối lớn hơn nữa là các xí nghiệp đang gặp thách thức về sinh tồn.

Các ngành công nghiệp mới nổi bị chèn ép tơi bời, các ngành công nghiệp truyền thống lại gặp phải sự cạnh tranh thị trường khốc liệt, lợi nhuận ít ỏi, năng lực sản xuất dư thừa và một loạt các vấn đề khác.

Ở một không gian thời gian khác, các nhà tư bản Anh đã chọn cách giảm bớt năng lực sản xuất, đóng cửa và tự chơi ở thuộc địa. Dù sao thị trường thuộc địa của Anh đủ lớn, đủ để họ dưỡng già.

Về phần đổi mới thiết bị cơ khí, tăng cường đầu tư nghiên cứu, đối mặt với cạnh tranh quốc tế, họ chỉ hô hào vài khẩu hiệu hào hùng là được, nếu tin là thật thì thua.

Tư bản là thực tế nhất. Có thể nằm ngửa kiếm tiền mà không gặp nguy hiểm, tại sao phải mạo hiểm tham gia cạnh tranh quốc tế?

Số liệu sẽ không nói dối. Bất kể là quốc gia nào, các xí nghiệp có tính kích tiến, coi trọng nghiên cứu thường chết nhanh nhất, ngược lại các xí nghiệp bảo thủ không biết tiến thủ lại có tuổi thọ dài hơn.

Hoặc giả các xí nghiệp bảo thủ sẽ có một ngày bị thị trường đào thải, nhưng trước khi bị thị trường đào thải, các nhà tư bản đã kiếm đủ tiền từ đó.

So sánh với việc đó, các xí nghiệp kéo dài việc đầu tư nghiên cứu, thành công thì ai cũng vui vẻ, một khi nửa đường xảy ra vấn đề, đó chính là mất trắng vốn liếng.

Tư bản căm ghét nguy hiểm, kiếm tiền ổn định mới là hạnh phúc lớn nhất. Những nhà tư bản sẵn sàng đánh cược tài sản của mình, để xí nghiệp giành được một tương lai tốt đẹp, luôn chỉ là thiểu số.

Đại thần Tài chính Herbert Henry Asquith: "Những vấn đề này đã sớm xuất hiện. Để giải quyết các vấn đề kinh tế trong nước, chính phủ tiền nhiệm đã hai lần hạ thấp thuế suất của các xí nghiệp thương mại.

Nếu không bị quốc hội bác bỏ, họ thậm chí đã chuẩn bị khởi động kế hoạch trợ cấp xuất khẩu, để tăng cường sức cạnh tranh thị trường cho các xí nghiệp.

Chỉ là những điều này chỉ có thể trị phần ngọn, muốn thực sự giải quyết vấn đề, vẫn phải dựa vào nỗ lực của bản thân các xí nghiệp chúng ta.

Không thể không thừa nhận, ở rất nhiều lĩnh vực chúng ta đã lạc hậu. Hàng hóa của Đế chế La Mã Thần thánh đầy đường, tùy tiện cầm một món so sánh với hàng hóa tương tự trong nước, về hiệu quả thì các xí nghiệp của chúng ta thực sự không làm tốt bằng.

Rắc rối bây giờ là ở chỗ các nhà tư bản trong nước thiếu hứng thú với việc cải tiến kỹ thuật, đặc biệt là trong lĩnh vực thiết bị cơ khí, càng thiếu tinh thần sáng tạo.

Các nhà tư bản muốn chấm dứt mậu dịch tự do, mở lại hàng rào mậu dịch, dựa vào thuế quan để bảo vệ thị trường.

Tất nhiên, họ không nói trực tiếp như vậy. Họ dùng mỹ danh: áp dụng hàng rào mậu dịch, tạm thời bảo hộ thị trường đang bị tổn thương trong nước, để các xí nghiệp tranh thủ thời gian sáng tạo khoa học kỹ thuật.

Nhưng chúng ta đều rõ, với nhiệt tình đầu tư vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học của các xí nghiệp trong nước, e rằng đến thế kỷ sau, tình hình này cũng sẽ không thay đổi."

Bất kể chính sách gì, cuối cùng đều là vì lợi ích. Vì lợi ích, chính phủ Anh đã thiết lập hệ thống mậu dịch tự do; đồng thời cũng vì lợi ích, chính phủ Anh bây giờ không thể không cân nhắc việc chấm dứt mậu dịch tự do.

Dù Asquith vô cùng không thích tất cả những điều này, cảm thấy những kẻ không biết tiến thủ này là sâu mọt của nước Anh, thì ông vẫn phải thận trọng cân nhắc ý kiến của họ.

Thấy không khí căng thẳng, thủ tướng Campbell khoát tay áo nói: "Những vấn đề này đều là những thực tế mà chúng ta phải đối mặt trong những ngày sau này.

Anh đi đến bước này chính là kết quả của việc tích tụ những vấn đề này. Thực tế cho chúng ta biết, Anh đã đến thời điểm không thể không cải cách.

Nếu cứ tiếp tục như vậy, đừng nói là cạnh tranh với Đế chế La Mã Thần thánh, chỉ riêng những mâu thuẫn xã hội trong nước cũng có thể làm chúng ta mất nửa cái mạng.

Bảo vệ thị trường có thể cân nhắc, nhưng bảo vệ như thế nào, bảo vệ đến mức nào, sẽ tạo ra những ảnh hưởng gì, những điều này nhất định phải suy nghĩ thật kỹ.

Những vấn đề này đều là "rút dây động rừng". Một khi chúng ta lựa chọn hàng rào mậu dịch, các quốc gia khác cũng chắc chắn sẽ làm theo, đến lúc đó thương mại xuất nhập khẩu của chúng ta nhất định sẽ bị ảnh hưởng.

Trong nước..."