Khủng hoảng kinh tế toàn diện bùng nổ, không chỉ Franz không dám manh động, chính phủ Anh cũng vậy, không dám lúc này đùa bỡn lung tung.

Việc ủng hộ các cuộc cách mạng lan rộng ở châu Âu lục địa có vẻ như có thể đánh vào bá quyền mới nổi của Đế quốc La Mã Thần thánh, nhưng vấn đề là tư tưởng cách mạng rất dễ lây lan.

Kinh tế châu Âu trở nên tồi tệ, tình hình kinh tế của Anh cũng chẳng khá hơn. Dù chưa đến mức chỉ cần một tia lửa là nổ tung, nhưng chỉ cần một mồi lửa nhỏ cũng có thể khiến họ điêu đứng.

Là đế quốc tài chính lớn nhất thế giới, Anh cũng đồng thời là một đế quốc bong bóng lớn nhất. Bong bóng vỡ tan mang đến tổn thất, đương nhiên cũng lớn nhất.

Ở quốc gia có nền tài chính phát triển cao độ này, hơn một phần sáu dân số Anh tham gia đầu tư cổ phiếu, trái phiếu, kỳ hóa. Ở Luân Đôn, nói chuyện cổ phiếu với mấy bà cô quét đường cũng có thể khiến bạn tốn cả buổi.

Nếu chỉ là đầu tư bình thường thì không sao, chỉ cần xí nghiệp không có vấn đề, cùng lắm thì chờ thị trường bò tót lần sau rồi thoát bẫy. Vả lại thị trường bò tót ở Luân Đôn rất nhiều, vài năm lại đến một lần.

Chơi đòn bẩy thì khác, rất nhiều kẻ xui xẻo đều bị thổi bay chỉ sau một đêm. Trong khủng hoảng chứng khoán, từ triệu phú thành triệu nợ chỉ cần vài phút.

Sự tan biến của thị trường bò tót lần này gây ra tổn thất thảm trọng hơn bất kỳ lần nào trước đây. Theo thống kê chưa đầy đủ, trong vòng ba tháng sau khi khủng hoảng chứng khoán bùng nổ, số người tự sát ở Luân Đôn đã vượt quá hai mươi nghìn, mấy trăm nghìn gia đình đứng trước bờ vực phá sản vì khủng hoảng chứng khoán.

Tài sản bốc hơi trực tiếp chỉ là vấn đề nhỏ, nghiêm trọng hơn là việc xí nghiệp huy động vốn trở nên khó khăn. Những xí nghiệp không đủ tiền mặt thì hoặc là khổ sở giãy giụa trên bờ vực phá sản, hoặc là đã phá sản rồi.

Để vượt qua nguy cơ, các xí nghiệp ồ ạt cắt giảm nhân sự, giảm lương, để giảm chi phí vận hành. Bị ảnh hưởng bởi điều này, tỷ lệ thất nghiệp ở Anh cũng tăng vọt.

Chỉ cần nhìn những đám đông biểu tình, diễu hành trên đường phố mỗi ngày cũng đủ biết dân chúng bất mãn với tình hình kinh tế hiện tại đến mức nào.

Làm thế nào để khôi phục kinh tế đã trở thành vấn đề khó khăn nhất đặt ra trước chính phủ Anh. Trong thời khắc nguy cấp này, Thủ tướng Robert Cecil dĩ nhiên không có tâm trí nào mà chơi đùa với lửa.

...

Thủ tướng Robert Cecil nghi ngờ hỏi: "Vienna muốn cùng chúng ta điều đình chiến tranh Tây Ban Nha, chẳng lẽ họ chuẩn bị từ bỏ Tây Ban Nha rồi?"

Ông không ngạc nhiên cũng phải, vì Đế quốc La Mã Thần thánh không có lý do gì để từ bỏ Tây Ban Nha cả.

Đế quốc La Mã Thần thánh là người bị hại lớn nhất của khủng hoảng kinh tế, điều này không sai, nhưng đó là xét trên tổng số kinh tế. Nếu so sánh tỷ lệ tương ứng trên quy mô kinh tế, tình hình sẽ hoàn toàn khác biệt.

Trong lĩnh vực này, làm thực nghiệp chắc chắn có lợi hơn làm tài chính. Bất kể tài sản trên giấy bốc hơi thế nào, tài sản cố định vẫn là những tư sản ban đầu.

Chỉ cần nhìn biểu hiện của chính phủ Vienna cũng biết, thời gian gần đây họ vẫn phát ra số lượng không nhỏ tiền vay cho các nước châu Âu, rõ ràng vẫn còn dư lực.

Cho dù muốn lấy lòng Anh, họ cũng có những lựa chọn khác. Hoàn toàn không đáng để từ bỏ Tây Ban Nha, dù sao vị trí chiến lược của Tây Ban Nha vô cùng quan trọng, có thể trực tiếp đe dọa eo biển Gibraltar.

Ngoại trưởng Cameron lắc đầu: "Hoàn toàn ngược lại, chính phủ Vienna không chỉ không hề từ bỏ Tây Ban Nha, mà còn yêu cầu chúng ta dừng lại việc ủng hộ người Nhật.

Theo như lời cáo già Wesenberg, tất cả chúng ta đều là các quốc gia châu Âu, không thể nhìn con khỉ Nhật Bản giẫm lên Tây Ban Nha mà leo lên. Lý do này đơn giản đến mức không ai có thể phản bác, suýt chút nữa tôi đã tin."

Có tin hay không còn phải xem lợi ích. Xét về ngắn hạn, việc người Nhật thắng trận Philippines rõ ràng có lợi hơn cho Anh.

Sau khi suy ngẫm một chút, Robert Cecil chậm rãi nói: "Khó trách thời gian gần đây người Tây Ban Nha lại hoạt động tích cực như vậy, liên tục đến gặp các nghị viên đảng Tự do.

Nếu những kẻ không an phận này bị người Tây Ban Nha thuyết phục, thì tiếp theo chúng ta sẽ gặp rắc rối lớn. Bộ Tài chính mau chóng kiểm kê sổ sách, bắt đầu từ bây giờ chúng ta không thể trực tiếp cung cấp tiền bạc cho chính phủ Nhật Bản nữa."

Tình cảm chủ nghĩa Đại châu Âu không có sức sát thương, nhưng cái mũ "lãng phí tiền của người đóng thuế" thì lại có sức sát thương mười phần. Nhất là trong khủng hoảng kinh tế, nó càng có uy lực vô cùng.

Tuyệt đối không nên nghĩ các nghị viên quá thông minh, trong mắt họ, việc trừng phạt người khác đảng luôn quan trọng hơn chiến lược quốc gia.

Dân gian thì càng không cần phải nói, phần lớn dân chúng Anh còn không biết Nhật Bản, Philippines ở đâu, nói với họ về ý nghĩa chiến lược thì chẳng khác nào "đàn gảy tai trâu".

Nếu đổi thành đối đầu với Đế quốc La Mã Thần thánh, có lẽ mọi người còn miễn cưỡng chấp nhận được. Bất quá chính trị nhiều khi cần phải kín đáo.

Không cần biết Đế quốc La Mã Thần thánh uy hiếp lớn đến đâu, cũng bất kể xung đột ngấm ngầm giữa hai nước có kịch liệt thế nào, Robert Cecil cũng không muốn đẩy xung đột ra ngoài mặt.

"Đẩy ra ngoài mặt" cũng có nghĩa là "lật bài ngửa", trừ phi có nắm chắc tất thắng, hoặc mâu thuẫn giữa hai nước thực sự không thể đè nén được nữa, nếu không không ai chọn "lật bài ngửa".

Nguyên nhân vô cùng đơn giản, "lật bài ngửa" thường đi kèm với chiến tranh. Một là không lên được bờ, hai là không vượt qua được eo biển, cuối cùng chỉ là lưỡng bại câu thương.

Không thể công khai, việc để hai nước Tây Ban Nha và Nhật Bản gánh trách nhiệm ở phía trước khiến dân thường không thể tin phục. Chỉ cần dẫn dắt dư luận một chút, thay đổi cách nói thì tình hình sẽ hoàn toàn khác biệt.

Ví dụ: Các quan chức cấp cao nhận hối lộ của người Nhật, nên mới cung cấp vốn cho chính phủ Nhật Bản.

Đừng nói là dân thường, ngay cả Robert Cecil nếu không ở vị trí này, có lẽ cũng sẽ tin. Không có nguyên nhân nào khác, vì vốn dĩ nước Anh là vậy.

Tham nhũng là bình thường, không tham nhũng mới có vấn đề. Tham nhũng ở Anh đã ăn sâu vào lòng người, cứ nhắm vào đó mà đánh thì chuẩn không sai. Bất kể bắt đầu từ đâu, đều có thể đào ra một ổ sâu mọt lớn.

Để không bị vấp ngã, Robert Cecil quyết đoán chọn làm theo lương tâm, còn người Nhật thì chỉ có thể tự cầu phúc.

Trực tiếp ủng hộ và gián tiếp ủng hộ có vẻ như chỉ khác nhau một chữ, nhưng về mức độ thì khác nhau một trời một vực. Cái trước có thể cho chính phủ Nhật Bản vay hơn chục triệu bảng Anh, cái sau vận dụng một triệu bảng Anh cũng khó lấy ra.

Cameron không gật cũng không lắc đầu nói: "Thủ tướng, thực ra chúng ta hoàn toàn không cần thiết phải bi quan như vậy. Nếu kẻ địch có thể nghĩ cách ra tay từ trong nước chúng ta, cắt đứt nguồn kinh phí của người Nhật, thì chúng ta đương nhiên cũng có thể phản kích tương ứng.

Đế quốc La Mã Thần thánh không thích hành động, còn Tây Ban Nha thì chỗ nào cũng sơ hở. Khủng hoảng kinh tế và chiến tranh cùng lúc ập đến, dân chúng Tây Ban Nha đã bị cuộc sống ép đến sắp không thở nổi, chỉ cần một mồi lửa là có thể bùng nổ.

Dĩ nhiên, trực tiếp đốt lửa cách mạng ở châu Âu thì rủi ro vẫn còn quá lớn, có khi lại tự rước họa vào thân.

Nhưng không sao, thuộc địa của Tây Ban Nha cũng không yên ổn. Lãnh đạo tổ chức độc lập Cuba đang ở Luân Đôn, chỉ cần đưa họ trở về, lại hỗ trợ một ít vũ khí trang bị, người Tây Ban Nha sẽ phải mệt mỏi.

Rốt cuộc là người Nhật kiên trì được lâu hơn, hay Tây Ban Nha bền bỉ hơn, thì phải xem Thượng Đế chiếu cố ai hơn."

Chính trị là như vậy tàn khốc, Anh có thể từ bỏ người Nhật, Vienna cũng có thể từ bỏ Tây Ban Nha, tất cả đều vì lợi ích.

Quần đảo Philippines vì vị trí địa lý đặc thù, ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định của vùng Nam Dương, nên chính phủ Vienna mới ủng hộ Tây Ban Nha.

Cuba thì khác. Dù mía đường và xì gà Cuba cũng không tệ, nhưng điều đó không liên quan đến Đế quốc La Mã Thần thánh. Tây Ban Nha có bảo vệ được hay không, đó là vấn đề của riêng họ.

...

Người Anh rút củi đáy nồi cần thời gian để thực hiện, nhưng nguy cơ của người Nhật đã ở ngay trước mắt. Không có vốn hỗ trợ từ Luân Đôn, chính phủ Tokyo lập tức cảm nhận được áp lực.

Từ khi chiến tranh bùng nổ, chính phủ Tokyo lại bắt đầu sống qua ngày bằng cách vay tiền. Dù họ đã cố gắng hết sức, nhưng chính phủ tự lo kinh phí cũng chỉ có thể gánh hai phần ba chi tiêu trên chiến trường.

Nhận được tin dữ người Anh đột ngột cắt vay, dù đã chuẩn bị tâm lý từ trước, Minh Trị Thiên Hoàng vẫn cảm thấy nóng nảy bất an.

Không còn cách nào, chuẩn bị trong lòng không có nghĩa là chuẩn bị về vốn. Người Nhật chưa bao giờ hoàn toàn tin vào tiết tháo của người Anh.

Ngay từ khi khủng hoảng kinh tế mới bùng nổ, chính phủ Nhật Bản đã ý thức được nguy hiểm, chỉ tiếc là cỗ xe chiến tranh đã lăn bánh, không phải muốn dừng là có thể dừng lại.

Con cờ chính là con cờ, từ khi trở thành con cờ trong ván cược của Anh và Áo, quyền chủ động đã không còn nằm trong tay chính phủ Nhật Bản nữa.

Minh Trị Thiên Hoàng hỏi: "Người Anh nói thế nào, không thể vô duyên vô cớ cắt đứt khoản vay của chúng ta được chứ?"

Ito Hirobumi: "Người Anh giải thích rằng rủi ro quá lớn, không đáp ứng tiêu chuẩn đánh giá cho vay tiền của ngân hàng. Trừ phi chúng ta có thể đưa ra nhiều vật thế chấp hơn, nếu không liên đoàn ngân hàng sẽ phải ngừng cho vay.

Tối hôm qua, tôi đã đích thân đi trao đổi với công sứ Anh. Chính phủ Luân Đôn không hề từ bỏ việc ủng hộ chúng ta, nhưng vì những biến cố trong chính trị, chính phủ Luân Đôn không thể tiếp tục cung cấp bảo đảm nợ nần cho chúng ta.

Tuy nhiên, công sứ Anh cũng mang đến một tin tức tốt, ngày vui của người Tây Ban Nha sắp kết thúc. Tình hình ở Cuba đang bất ổn, tổ chức độc lập đang chuẩn bị nổi dậy. Chúng ta chỉ cần vượt qua mấy tháng gian nan nhất trước mắt, tình hình sau đó sẽ chuyển biến tốt.

Người Anh đề nghị chúng ta lợi dụng việc chính phủ Vienna điều đình để làm kế hoãn binh, tranh thủ ngừng chiến trước với người Tây Ban Nha, chờ đợi tình hình phát triển thêm một bước."

Không cần biết chính phủ Anh bỏ tiền ra, vì sao đến Nhật Bản lại biến thành tiền vay của ngân hàng, những điều này đều là nét đặc sắc của thời đại.

Trong thời đại này, khoản vay quốc tế bình thường của bạn không phải lãi suất cao, thì cũng đang dao động trên bờ vực lãi suất cao.

Khoản vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp, cho dù có điều kiện chính trị kèm theo, người được lợi cũng không phải là một ngân hàng thương mại tư nhân, dựa vào cái gì để họ một mình gánh rủi ro lại nhường lợi?

Để ngân hàng thương mại chấp nhận loại khoản vay coi trọng không có hồi báo này, biện pháp duy nhất là chính phủ thanh toán cho việc này, chính phủ thông qua những khoản lợi nhuận khác để thu hồi vốn.

Bây giờ tình hình không ổn, chính phủ Luân Đôn không thể tiếp tục đứng ra bảo lãnh cho việc này, các chủ ngân hàng đương nhiên không thèm nể mặt mũi.

Để kiên định quyết tâm tiếp tục chiến tranh của chính phủ Nhật Bản, người Anh quả quyết tung ra chiêu vẽ bánh. Phong trào độc lập Cuba còn chưa bắt đầu, đã bị người Anh xem là tin tức có lợi, đưa cho chính phủ Nhật Bản.

Minh Trị Thiên Hoàng cau mày nói: "Phong trào độc lập Cuba, người Anh xác định không phải đang nói đùa đấy chứ? Mấy chục năm gần đây, các khanh có nghe nói nơi nào độc lập thành công chưa?"

Không phải Minh Trị Thiên Hoàng xem thường người Cuba, mấu chốt là hiện tại đang là thời kỳ đỉnh cao của chủ nghĩa thực dân, làn sóng phong trào độc lập thực dân còn chưa có dấu hiệu nào cả.

Phong trào độc lập Cuba đã kéo dài mấy chục năm, ban đầu là người Mỹ ủng hộ, sau khi nước Mỹ xảy ra phân liệt, phong trào độc lập Cuba mất đi người ủng hộ, cũng rơi vào bế tắc. Bây giờ người Anh đột nhiên tung ra phong trào độc lập Cuba, thật sự là không có bao nhiêu sức thuyết phục.

Kuroda Kiyotaka trả lời: "Bệ hạ, phong trào độc lập Cuba có thể thành công hay không, tạm thời không có quan hệ quá lớn với chúng ta. Dù họ thành công hay thất bại, trong thời gian ngắn cũng không ảnh hưởng đến chiến dịch Philippines.

Trên thực tế, bây giờ những người đang tác chiến với chúng ta trên quần đảo Philippines không phải là quân đội Tây Ban Nha, nếu không chúng ta cũng sẽ không bị động như vậy.

Cho dù cuộc khởi nghĩa ở Cuba bùng nổ, người Tây Ban Nha cũng không thể rút lính đánh thuê ở Philippines về để dẹp loạn, kẻ địch mà chúng ta phải đối mặt cũng sẽ không vì vậy mà yếu đi.

Tác dụng duy nhất của cuộc khởi nghĩa ở Cuba, chỉ là tiêu hao tài lực của người Tây Ban Nha. Là một đế quốc thực dân lạc hậu, của cải của họ hùng hậu đến mức nào thì không ai biết, nhưng chắc chắn chúng ta phải thắng họ trong việc so tài lực.

Thay vì trông cậy vào phong trào độc lập Cuba, chi bằng mong đợi khủng hoảng kinh tế mạnh hơn một chút, tốt nhất là để Tây Ban Nha bùng nổ cách mạng.

Đáng tiếc nội bộ vương thất Tây Ban Nha đã đạt được thỏa hiệp, người thừa kế ngai vàng Pháp là Carlos không thể tiếp tục quay về tranh đoạt ngai vàng Tây Ban Nha.

Trông cậy vào Tây Ban Nha xảy ra vấn đề chỉ là sự kiện xác suất nhỏ, đúng như người Anh nói, trong thời gian ngắn chúng ta chỉ có thể lợi dụng việc Vienna đề xuất điều đình.

Vấn đề là chính phủ Vienna vẫn luôn ủng hộ người Tây Ban Nha, cho dù điều đình thì phần lớn cũng sẽ ủng hộ họ. Muốn lợi dụng điều đình để trì hoãn thời gian, chờ đợi tình hình chuyển biến tốt, e rằng..."

Vốn là muốn nói "ngừng chiến", chỉ là sau khi cân nhắc đến tình hình chính trị trong nước, Kuroda Kiyotaka không thể không nuốt trở vào.

Không phải Kuroda Kiyotaka sợ, mà là việc người Anh đột ngột rút lui khiến ông mất đi lòng tin vào việc giành chiến thắng trong cuộc chiến.

Chỉ cần nhìn tình hình trên chiến trường cũng đủ biết, hạm đội viễn chinh Tây Ban Nha bị thương nặng đã sớm được chính phủ Vienna giúp một tay bổ sung hoàn chỉnh; đánh bại lục quân Tây Ban Nha, ngay sau đó lại có một đội lính đánh thuê người Pháp đến.

Nếu cứ tiếp tục như vậy, có khi chính phủ Vienna sẽ phải kéo xuống lớp ngụy trang, tự thân ra trận đến giúp đỡ.

Sức hỗ trợ từ hậu phương của kẻ địch vượt quá sức tưởng tượng, còn hậu phương của nhà mình ngoài việc bán vũ khí và cung cấp tiền vay ra, cũng chỉ có động viên cổ vũ.

Ngay cả mức độ động viên cổ vũ cũng không đủ, chỉ có người Anh một mình ủng hộ chính phủ Nhật Bản về mặt chính trị, còn Tây Ban Nha lại có mười mấy quốc gia châu Âu ủng hộ, hoàn toàn không cùng đẳng cấp.

Bây giờ ngay cả tiền vay cũng không cho, điều này khiến Kuroda Kiyotaka, người vốn phản đối việc tiến xuống phía nam, hoàn toàn tuyệt vọng về việc giành chiến thắng trong cuộc chiến.

...

Hội nghị Ngự Tiền vẫn còn tiếp tục, tình hình ở Tokyo lại biến động trước một bước. Dù chính phủ công bố bao nhiêu "tin tức chiến thắng", việc kéo dài chiến tranh cũng không thể lừa dối được ai.

Dù chính phủ Tokyo đã hết sức phong tỏa tin tức từ tiền tuyến, nhưng giấy không gói được lửa. Các đại sứ quán không có nghĩa vụ giữ bí mật cho họ, tàu bè qua lại Nhật Bản cũng vậy.

Người bình thường không thể giám định được tin tức thật giả, nhưng cái bụng của họ thì không lừa dối được ai. Vào thời kỳ đầu quân Nhật chiếm lĩnh quần đảo Philippines, việc cướp đoạt được số lượng lớn vật liệu từ Philippines đã khiến ngay cả dân thường Tokyo cũng được hưởng mấy ngày sung sướng.

Rất nhanh tình hình đã thay đổi, theo cuộc phản công của Tây Ban Nha bắt đầu, giá cả vừa mới hạ nhiệt ở Tokyo lập tức lại bắt đầu tăng vọt.

"Nhà dột còn gặp mưa".

Trong bối cảnh giá cả tăng cao, tiền lương của dân chúng không tăng mà còn giảm đi. Nguyên nhân là để gom góp thêm kinh phí chiến tranh, chính phủ Nhật Bản đã tăng thuế đối với các xí nghiệp trong nước, còn các nhà tư bản lại chuyển gánh nặng đó lên giai cấp công nhân.

Lao động khổ cực cả ngày, cuối cùng thu nhập không đủ sống tạm, mâu thuẫn đương nhiên sẽ nảy sinh.

Ngày 16 tháng 6 năm 1894, mấy công nhân dệt ở Tokyo khi mua gạo thì gặp chủ quán đột ngột tăng giá, tiến lên lý luận với chủ quán không thành, trong cơn nóng giận đã trực tiếp ra tay cướp tiệm gạo.

Con người ta thường mù quáng, thấy có người dẫn đầu cướp gạo, những dân chúng không cam lòng chịu đói chịu khát đã ồ ạt tham gia.

Một tiệm gạo chắc chắn là không đủ cho đám đông cướp, những người chậm chân không có thu hoạch lại nhắm vào những tiệm gạo khác ở gần đó, trong chốc lát cả con đường trở nên hỗn loạn.