"Tiền, tiền, tiền," đã trở thành lời nguyền của các chính phủ châu Âu. "Một tỷ hai trăm triệu" không phải là "mười hai đồng," bởi vì chiến tranh trước đó đã làm trống rỗng quốc khố, cho dù chính phủ Vienna có dốc hết sức trong chốc lát cũng không thể gom góp được số vốn lớn như vậy.

Không còn cách nào khác, tài sản và tiền mặt là hai khái niệm khác nhau. Muốn rút ra một tỷ hai trăm triệu thần tệ mà không ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế bình thường đơn giản chỉ là một điều không tưởng.

Dù là vay tiền từ ngân hàng, hay phát hành công trái, đều làm giảm lượng vốn lưu động trên thị trường. Một khi vượt quá giới hạn chịu đựng của thị trường, nó sẽ ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế bình thường, và quay trở lại cắn xé nền kinh tế, gây ra khủng hoảng nghiêm trọng hơn.

Một trong những bản chất của khủng hoảng kinh tế là sự phân phối tài sản xã hội không đều, tập trung quá mức vào tay một số ít người. Dân thường thì túi rỗng, mất khả năng mua sắm, và vòng tuần hoàn kinh tế tự nhiên sẽ gặp vấn đề.

Trạng thái lý tưởng nhất dĩ nhiên là để người giàu tiêu tiền, kích hoạt thị trường kinh tế. Chỉ cần tiền lưu thông, khủng hoảng kinh tế sẽ không tồn tại.

Hiển nhiên, điều này là không thể. Ngay cả trăm năm sau, cũng không có cách nào giải quyết vấn đề này, và Franz không cho rằng mình có thể làm được.

Theo một nghĩa nào đó, việc hỗ trợ quý tộc xây dựng đất phong ở nước ngoài chính là chính sách kích thích lớn nhất. Điều đáng tiếc duy nhất là các quý tộc quân công mới nổi phát tài quá nhanh, phần lớn tài sản không giàu có đến vậy.

Ngoài các tập đoàn quý tộc, một lực lượng khác nắm giữ tài sản khổng lồ là các nhà tư bản lớn. Túi tiền của những người này càng khó moi hơn, ai nấy đều quỷ quyệt, chỉ chờ khủng hoảng qua đi để mua đáy.

Trừ khi dùng biện pháp mạnh, nếu không những kẻ luôn muốn tối đa hóa lợi ích này căn bản sẽ không ngoan ngoãn móc tiền ra.

Không có gì đáng trách, vì gần như chỉ là bản chất của lòng người. Những người thực sự đại công vô tư mới là thánh nhân.

Không ai cao thượng hơn ai, nếu đổi vị trí, phần lớn mọi người cũng sẽ đưa ra lựa chọn tương tự, kể cả Franz cũng không ngoại lệ. Bản thân mình còn không làm được, tự nhiên sẽ không yêu cầu người khác làm được.

"Vốn giải quyết thế nào?"

Franz không quan tâm đến phương án cụ thể để giải cứu thị trường. Phương án được chính phủ các nước chấp nhận chắc chắn là kết quả của sự thỏa hiệp lợi ích giữa các bên. Còn việc đó có phải là phương án tối ưu hay không, thì chỉ có thể hỏi Thượng đế.

So sánh mà nói, lỗ hổng vốn mới là vấn đề then chốt. Của cải của Đế chế La Mã Thần thánh, Franz không thể rõ hơn, việc giải quyết được một nửa vốn đã là kết quả của sự phối hợp từ mọi người.

Số còn lại, chỉ có thể nghĩ cách từ thị trường chứng khoán các nước châu Âu. Nếu là một năm trước thì chắc chắn không khó, nhưng tiếc là bây giờ đang trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế, thời điểm thị trường thiếu tiền nhất.

Lấy bản thân Franz làm ví dụ, nếu không tính đến đất đai, tài nguyên và bất động sản khác, tài sản cao nhất lên tới mười bốn tỷ sáu trăm triệu, đúng là giàu nứt đố đổ vách. Sau khi khủng hoảng kinh tế bùng nổ, con số này trực tiếp bốc hơi năm mươi tư phần trăm.

Không còn cách nào khác, thị trường chứng khoán là một nơi kỳ diệu như vậy. Và đó là còn nhờ có tin tức nội bộ, rút lui sớm, chậm một chút nữa thì có thể tham khảo mấy cổ phiếu công nghệ lớn.

Nói chung là toàn nước mắt, Franz tự tay thổi phồng bong bóng, quả đắng tự mình nuốt... Không đúng, là hẹ tự mình nuốt mới đúng.

Đây là cái giá đắt của tiến bộ khoa học kỹ thuật. Nếu không có hàng loạt công ty lên sàn liên tục huy động vốn đốt tiền, khoa học kỹ thuật của Đế chế La Mã Thần thánh cũng không thể vươn lên dẫn đầu trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai.

Tính trung bình, trong gần ba mươi năm qua, vốn đầu tư cho nghiên cứu khoa học kỹ thuật của Đế quốc La Mã Thần thánh hàng năm lên tới tám mươi triệu thần tệ; nếu rút ngắn thời gian xuống còn năm năm gần đây, con số này còn đạt tới mức kinh ngạc là hai tỷ mốt trăm triệu thần tệ.

Ngoài việc huy động vốn từ thị trường tư bản, từ tất cả các nhà đầu tư cùng gánh, không có bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào có thể gánh nổi khoản chi tiêu này.

Đầu tư và lợi nhuận tương xứng với nhau. Hơn hai tỷ vốn đổ vào, máy bay, xe tăng, tàu chiến cũng ra đời, cơ sở hạ tầng dân sự thì vô số, nhân loại sớm bước vào thời đại điện lực và động cơ đốt trong.

Bi kịch là giống như đông đảo dân chơi chứng khoán, Franz nghèo đi. Trong tay hơn ngàn công ty khoa học kỹ thuật, có thể kiếm tiền chưa tới năm mươi công ty, trừ hơn hai trăm công ty đã phá sản, số còn lại vẫn tiếp tục đốt tiền.

Mặc dù đã nén chi phí vận hành của doanh nghiệp, làm chậm tiến độ đốt tiền, nhưng tổng cộng mỗi tháng vẫn hao tổn hơn chục triệu thần tệ.

Khi thị trường tốt, có rất nhiều tư bản nguyện ý phụng bồi đốt tiền, bây giờ tình hình thị trường trở nên tồi tệ, những công ty "cắt hẹ" mà mọi người cùng nhau nuôi trước đây, chỉ có thể để Franz tự mình "cắt".

Không liều chết không được, nếu công ty đóng cửa, sau này muốn tạo dựng lại thương hiệu sẽ rất khó khăn. Dù sao, câu chuyện có hay đến đâu, đó cũng là một dự án đã từng thất bại, các nhà đầu tư chắc chắn sẽ không móc tiền ra một cách dễ dàng.

Kiên trì thì khác, chỉ cần vượt qua được đợt này, phía sau sẽ có rất nhiều tư bản tham gia. Nếu kỹ thuật có đột phá, thì lại càng lời to.

Có nhiều cục nợ như vậy vướng víu, dù trong túi còn tiền, Franz cũng nhất định phải giữ lại. Dù sao, những thứ trong tay mình đều là dự án tốt, dù có hơi quá so với quy định, đó cũng là tương lai của thế giới.

Franz đã không dễ dàng gì, những người khác thì khỏi phải nói. Phàm là những người làm kinh tế thực thể, muốn tạo dựng sự nghiệp, bây giờ ai nấy đều tích trữ lương thực qua mùa đông, không ai dám tự tiện sử dụng số vốn quý báu trong tay.

Những người thực sự có vốn nhàn rỗi lớn là những người chơi tài chính. Đôi khi Franz thậm chí nghĩ đến việc rút củi đáy nồi, trực tiếp quốc hữu hóa ngân hàng, dẹp loạn những kẻ này.

Dĩ nhiên, đây chỉ là suy nghĩ mà thôi. Nếu như sức mạnh tài chính của Đế chế La Mã Thần thánh đuổi kịp Anh, thì Franz có thể sẽ thật sự lật bàn.

Vấn đề là thực lực tài chính của Đế chế La Mã Thần thánh vốn đã có hạn, lại bị Franz đào hố khoa học kỹ thuật, đến khi khủng hoảng chứng khoán bùng nổ thì đều bị chôn vùi gần hết.

Dĩ nhiên, chuyện tốt như vậy cũng chỉ có một lần này. Ăn một vố, khôn ra, nhìn xa trông rộng hơn. Chờ đợt tình hình tiếp theo bắt đầu, có lẽ chủ lực chơi khoa học kỹ thuật sẽ phải đổi thành nhỏ lẻ, dù sao tỷ lệ thành công thực sự quá cảm động.

Tất cả mọi người đều không có tiền, vậy tiền đi đâu?

Câu trả lời rất đơn giản: Bị chiến tranh đốt trụi. Chiến tranh tiêu hao một lượng lớn tài sản xã hội, phá hủy vòng tuần hoàn kinh tế bình thường. Để kiềm chế lạm phát, ổn định giá trị tiền tệ, chính phủ Vienna không thể không giảm lượng thần tệ phát hành.

Sự phồn vinh của thị trường sau chiến tranh phần lớn được nâng lên bởi tín dụng hư cấu, chứ không phải lưu thông tiền tệ thực tế.

Đây cũng là lý do chính khiến Franz muốn tranh giành quyền bá chủ tiền tệ, chỉ khi thần tệ trở thành tiền tệ thanh toán quốc tế, mới có thể tránh được tình trạng của cải bị chiến tranh làm hao hụt.

Thủ tướng Karl: "Bệ hạ, thị trường chứng khoán hiện tại không thích hợp để huy động vốn. Để giải quyết khó khăn về vốn, biện pháp duy nhất là nâng cao đòn bẩy, tăng phát hành tiền tệ.

Chúng ta có trữ lượng vàng tương đối dồi dào, từ trước đến nay tỷ lệ đòn bẩy của thần tệ cũng hơi thấp. Bộ Tài chính đã tính toán, chỉ cần nâng tỷ lệ đòn bẩy phát hành thần tệ lên mức tương đương bảng Anh, là có thể tăng phát tám tỷ ba trăm triệu tiền tệ.

Nếu có sự xác nhận của các nước châu Âu, thì ngay cả khi tăng phát một tỷ hai trăm triệu một lần, thị trường vẫn có thể hấp thụ được."

Là một ngôi sao mới nổi, thần tệ muốn đánh bại bảng Anh để trở thành tiền tệ quốc tế, tự nhiên phải có ưu thế riêng.

Trước khi chiến tranh châu Âu kết thúc, Đế chế La Mã Thần thánh vẫn chưa thống nhất, cách xa vị trí bá chủ thế giới cả trăm lẻ tám ngàn dặm, địa vị quốc tế không bằng Anh, thần tệ chỉ có thể dựa vào "tỷ lệ đòn bẩy thấp" và "tính ổn định" để được thị trường công nhận.

Đúng lúc Đế chế La Mã Thần thánh lại là nước sản xuất vàng lớn nhất thế giới, sản lượng còn nhiều hơn cả tổng sản lượng của các nước đứng sau cộng lại, cung cấp đủ vàng để đảm bảo cho việc phát hành tiền tệ của chính phủ.

Biết là biết, Franz vẫn giật mình trước phương án giải quyết của chính phủ. Thiếu tiền thì "in tiền", nghe thì không có vấn đề gì, nhưng thực tế vấn đề lại rất lớn.

Bây giờ rõ ràng là thế kỷ 19, mà họa phong đột nhiên chuyển sang thế kỷ 21, nhìn thế nào cũng thấy bất thường. Nhưng ngay lúc này, dường như "in tiền" thực sự là một biện pháp tốt để giải quyết khủng hoảng.

In thêm tiền, lạm phát là điều chắc chắn sẽ xảy ra. Nhưng nếu có sự xác nhận của các nước châu Âu, thì lại khác, điều này tương đương với việc toàn bộ châu Âu cùng giúp tiêu hóa lạm phát.

Chỉ in thêm một tỷ hai trăm triệu một lần, chia đều cho bình quân đầu người ở châu Âu, cũng chưa đến một tháng lương. Số tiền này lưu thông trên thị trường, dù có lạm phát cũng sẽ không quá lớn.

Chỉ cần chính phủ Vienna có đủ dự trữ vàng, giữ tỷ giá hối đoái của thần tệ không dao động, lạm phát nội bộ sẽ được tiêu hóa hết theo thời gian.

Điều quan trọng nhất là, trong khi giải quyết vấn đề tiền bạc, còn thúc đẩy bước tiến của thần tệ để trở thành tiền tệ thế giới. Một khi khủng hoảng qua đi, lòng tin của thị trường đối với thần tệ sẽ đạt đến một tầm cao mới.

Franz càng nghĩ càng thấy khả thi, có một câu nói rất hay: "Chỉ cần tốc độ in tiền đủ nhanh, nợ nần sẽ không đuổi kịp ta."

Do dự một lúc, Franz hỏi: "Làm thế nào để các quốc gia thừa nhận? Nếu họ đưa ra yêu cầu tương tự thì sao?"

Không phải Franz quá nhạy cảm, Đế chế La Mã Thần thánh có thể dựa vào in tiền để giải quyết vấn đề tiền bạc, các nước châu Âu cũng tương tự có thể in thêm tiền, hóa giải khủng hoảng tài chính.

Chính phủ các nước không phải là người ngu, chính phủ Vienna có thể yêu cầu họ xác nhận giá trị tiền tệ của thần tệ, vậy chính phủ các nước cũng sẽ ngược lại yêu cầu chính phủ Vienna xác nhận tiền của họ.

Mọi người cùng nhau "Ấn, ấn, ấn", Franz không dám tưởng tượng cảnh tượng đó. Nếu thật sự hộp Pandora bị mở ra, bản vị vàng sẽ chuẩn bị nghỉ hưu, sản xuất vàng không đuổi kịp tốc độ in tiền của mọi người.

Hoặc giả người Pháp hy vọng nhất cảnh tượng này xảy ra, chỉ có mọi người cùng nhau in, nợ nần của họ mới có hy vọng trả hết. Tốt nhất là giống như nước Pháp trước đây, bình quân đầu người triệu phú, như vậy trong giây lát có thể trả hết tiền bồi thường.

Thủ tướng Karl đã có sự chuẩn bị trước: "Chúng ta có thể dùng tiền vay không lãi suất kèm theo viện trợ vật liệu để đổi lấy sự thừa nhận của chính phủ các nước.

Họ bây giờ không có lựa chọn khác, in thêm tiền tệ tuy đơn giản, nhưng không phải ai cũng có tư cách làm. Các nước châu Âu đều có những thiếu sót riêng, căn bản không thể tăng phát hành tiền tệ vào lúc này.

Mười nước đã phá sản thì không cần nói, in thêm tiền tệ chẳng khác nào tự sát; Montenegro, Armenia không có năng lực in tiền, tiền tệ đều ủy thác cho xưởng in của chúng ta in hộ.

Hà Lan, Liên bang Bắc Âu, Tây Ban Nha có quy mô kinh tế hạn chế, in thêm tiền tệ sẽ lập tức gây ra lạm phát nghiêm trọng; Đế quốc Nga có quy mô kinh tế đủ lớn, nhưng với uy tín của chính phủ Sa hoàng, một khi in thêm tiền tệ, đồng rúp sẽ trở thành đồng franc thứ hai.

Các quốc gia có năng lực chống rủi ro có hạn, không chỉ trong nước không chịu nổi, mà trên quốc tế cũng sẽ không thừa nhận. In thêm tiền tệ chắc chắn sẽ dẫn đến làn sóng rút tiền gửi đột biến, trừ khi họ có thể từ bỏ bản vị vàng, nếu không căn bản không chịu đựng được.

Trong bối cảnh này, để giải quyết khó khăn về vốn, biện pháp duy nhất là vay nợ nước ngoài. Bây giờ chỉ có chúng ta và người Anh có thể giải quyết vấn đề tiền bạc cho họ.

Nếu ai lúc này phản bội lục địa châu Âu, ngả về người Anh, đao của chúng ta không phải là để trưng, vừa hay giết gà dọa khỉ."

Quả nhiên dưới ánh mặt trời không có gì mới lạ, việc các quốc gia từ bỏ bản vị vàng sau một cuộc chiến tranh trong thế giới thực, có bao nhiêu phần tương tự với tình hình hiện tại.

"Từ bỏ bản vị vàng", bây giờ nhìn lại thì không thể nào, chỉ khi nào bị ép đến đường cùng, không muốn từ bỏ cũng không được.

Thấy một lá biết thu, nếu không có Đế chế La Mã Thần thánh chuẩn bị phương án này, có lẽ kết quả cuối cùng của cuộc khủng hoảng kinh tế này, sẽ là các quốc gia bị buộc phải từ bỏ bản vị vàng.

Chính xác hơn, đã có quốc gia từ bỏ bản vị vàng trực tiếp. Lịch sử thật sự tương đồng đến kinh ngạc, và người dẫn đầu chính là Pháp.

Chính phủ Pháp không có lựa chọn khác, sau khi chiến tranh châu Âu kết thúc, vàng trong nước bị cướp sạch. Không có vàng dự trữ để phát hành tiền tệ, thì làm sao thực hiện bản vị vàng?

Các khoản vay quốc tế đều là tiền giấy, chứ không phải vàng. Mặc dù chính phủ Pháp đã cố gắng hết sức, vẫn không gom góp đủ dự trữ vàng.

Cuối cùng bị ép đến đường cùng, quốc vương Carlos quyết tâm liều mạng, trực tiếp vay một khoản thần tệ để làm dự trữ vàng, mở ra chế độ bản vị vàng gián tiếp.

Bản vị vàng gián tiếp cũng có thể miễn cưỡng coi là bản vị vàng, dù sao cũng tốt hơn nhiều so với bản vị tín dụng trực tiếp. Nếu thực sự chơi tiền tệ tín dụng, có lẽ người dân Pháp sẽ phải tiếp tục đi trên con đường "triệu triệu phú" trước đây.

Nhiều việc, chỉ cần có người dẫn đầu thì sẽ dễ làm, chế độ bản vị tiền tệ cũng vậy. Pháp chỉ là khởi đầu, ngay sau đó các quốc gia mới độc lập ở Italy, cũng đi theo con đường "bản vị vàng gián tiếp".

Điều đáng tiếc duy nhất là, Bỉ vẫn duy trì chế độ bản vị vàng.

Đây là chuyện không có cách nào, mặc dù Bỉ chịu tổn thất nặng nề trong chiến tranh châu Âu, nhưng quân đội Bỉ đã chiến đấu đến cùng, giành thời gian cho chính phủ rút lui, số vàng dự trữ được Leopold II mang đến Đế chế La Mã Thần thánh.

Là một quân chủ có đạo đức, có tu dưỡng, Franz tự nhiên không làm được chuyện thừa cơ cháy nhà hôi của, Bỉ có đủ dự trữ vàng, đương nhiên phải tiếp tục áp dụng chế độ bản vị vàng tự chủ hơn.

Mặc dù tiếc nuối, Franz cũng không hối hận. Thần tệ thay thế vàng không phải là chuyện một sớm một chiều, bước quá nhanh sẽ kéo đến trứng vỡ.

Ít nhất cũng phải có một giai đoạn quá độ, cho mọi người thời gian chấp nhận. Ví dụ: trước tiên thực hiện chế độ bản vị ngang giá "vàng – thần tệ".

Muốn làm được điều này không khó, chỉ cần Đế chế La Mã Thần thánh giảm xuất khẩu vàng, theo sự phát triển của kinh tế, các quốc gia sớm muộn cũng sẽ đau đầu vì không đủ dự trữ vàng, đến lúc đó phổ biến chế độ bản vị ngang giá, sẽ là chuyện đương nhiên.

Chờ thời gian dài, mọi người quen với việc dùng thần tệ làm bản vị vàng, mới là thời điểm thần tệ thay thế vàng, củng cố quyền bá chủ tiền tệ.

Kế hoạch vẫn chỉ là kế hoạch, trước khi hoàn thành, không ai có thể đảm bảo chắc chắn thành công. Phương án tương tự, hoặc là các phương án dự phòng còn rất nhiều, đây chỉ là một bộ có vẻ dễ dàng nhất.

Không thể không thừa nhận việc chiến tranh châu Âu kết thúc, đã mang đến những thay đổi rất lớn cho chính phủ Vienna. Trong ngày thường, gặp phải chuyện như vậy, thủ tướng Karl cùng lắm cũng chỉ tiếp nhận công việc rồi làm khó dễ.

Bây giờ rõ ràng không giống, đầu tiên là chụp mũ phản đồ châu Âu, sau đó sẽ phải giết gà dọa khỉ, đúng là phong cách của bá chủ.

Trên thực tế, đây mới là thao tác bình thường của thế kỷ 19. Minh ước đã ký kết, lúc này mà ngả về người Anh thì chính là phản bội, phản đồ phải chết không có thương lượng.