Chúng tôi trở về chiếc tàu buồm kịp lúc, rồi xuôi dòng đến Kau, nơi chúng tôi lên bờ và chính thức từ biệt con tàu. Hôm sau, chúng tôi mua ngựa và thong thả rảo bước dọc theo những sườn núi thoai thoải xanh ngắt màu hè, hướng về ngọn núi lửa vĩ đại Kilauea (Ke-low-way-ah). Chuyến đi kéo phần lớn thời gian của hai ngày trời, nhưng ấy là bởi tính lười biếng của chúng tôi. Khoảng hoàng hôn ngày thứ hai, chúng tôi đã leo lên đến độ cao chừng bốn nghìn thước so với mặt nước biển; và khi cẩn thận dò dẫm bước đi giữa những vùng dung nham gợn sóng ngút ngàn từng bị đóng băng lạnh ngắt từ bao đời trước trong cơn cuồng nộ tột độ, chúng tôi bắt đầu nhận ra những dấu hiệu cận kề của chúa tể núi lửa — ấy là những khe nứt rách rưới phả ra không trung từng luồng hơi lưu huỳnh bỏng rẫy, bốc lên từ đại dương dung nham sục sôi nằm tận trong lòng sâu của núi.
Chẳng mấy chốc, miệng núi lửa hiện ra trước mắt. Sau này tôi có dịp chiêm ngưỡng Vesuvius, nhưng so với chốn này thì nó chẳng khác nào một thứ đồ chơi trẻ con, một cái lò súp xoàng xĩnh. Núi Vesuvius là một ngọn nón cân đối cao ba nghìn sáu trăm thước; miệng núi của nó chỉ là một cái phễu ngược sâu ba trăm thước và đường kính vỏn vẹn chừng một nghìn thước, nếu được đến thế; ngọn lửa bên trong thì nghèo nàn, khiêm nhường và hiền lành. — Nhưng ở đây lại là một hầm chứa khổng lồ vách dựng đứng, nơi sâu thì chín trăm thước, nơi thẳm đến mười ba trăm thước, đáy phẳng lì, và chu vi rộng tới mười dặm! Đây là một cái hố ngoác miệng sâu hoắm mà cả các đạo quân Nga có thể vào cắm trại bên dưới mà vẫn thừa chỗ trống.
Nằm chênh vênh trên vành miệng núi lửa, tận phía đầu bên kia so với chỗ chúng tôi đứng, là một ngôi nhà vọng gác nhỏ — cách đây chừng ba dặm. Nhìn nó, chúng tôi mới mường tượng và đánh giá được hết chiều sâu thăm thẳm của cái lòng chảo vĩ đại ấy — trông nó chẳng khác nào một chiếc tổ chim nhỏ xíu bám víu vào mái hiên của một tòa thánh đường vĩ đại. Sau một hồi nghỉ ngơi, ngắm nghía và tính toán ước lượng, chúng tôi vội vã tiến về khách sạn.
Tính theo đường mòn, từ Nhà khách Núi lửa đến nhà vọng gác chừng nửa dặm. Sau bữa tối thị soạn, chúng tôi chờ trời tối hẳn rồi bắt đầu khởi hành ra miệng núi lửa. Thoạt nhìn về hướng đó, một khung cảnh đẹp đến hoang dại hiện ra trước mắt. Một lớp sương mù dày đặc bao trùm lấy miệng núi lửa và được rọi sáng rực rỡ bởi ánh đỏ quánh phát ra từ những dòng lửa bên dưới. Vùng ánh sáng ấy rộng chừng hai dặm và cao một dặm; và nếu bạn đã từng, trong một đêm đen tối và từ một khoảng cách xa, tận mắt chứng kiến ánh lửa từ ba bốn mươi dãy nhà cùng lúc bốc cháy rực trời, hắt bóng đỏ rực lên những đám mây treo lơ lửng phía trên, thì bạn có thể hình dung phần nào khung cảnh này.
Một cột mây khổng lồ vươn cao ngút trời ngay phía trên miệng núi lửa, và rìa ngoài của từng nếp mây cuồn cuộn ấy đều được nhuộm một thứ ánh sáng đỏ thẫm kiêu sa, dịu lại thành sắc hồng phớt ở những khoảng trũng bên trong. Nó rực sáng như một ngọn đuốc bị bọc kín và vươn thẳng lên tận đỉnh trời đến đến chóng mặt. Tôi thầm nghĩ rất có thể cảnh tượng này chưa từng xuất hiện kể từ thời con cái Israel lang thang trong cuộc hành trình dài đằng đẵng qua hoang mạc bao thế kỷ trước, trên con đường được soi sáng bởi "cột lửa" huyền bí. Và tôi chắc chắn rằng giờ đây mình đã có một hình dung sống động về "cột lửa" uy nghi ấy, một sự thực hiển nhiên gần như một sự khải thị.
Đến ngôi nhà vọng gác nhỏ lợp tranh, chúng tôi tì khuỷu tay lên lan can phía trước, phóng tầm mắt bao quát miệng núi lửa rộng lớn và nhìn xuống vực thẳm hun hút với những ngọn lửa đang sục sôi dưới chân. Cảnh tượng này quả là một bước đột phá ngoạn mục so với những gì tôi thấy ban ngày. Tôi quay sang để xem phản ứng của những người còn lại và nhận ra đó là nhóm người có khuôn mặt đỏ phừng phừng nhất mà tôi từng thấy. Dưới thứ ánh sáng mãnh liệt, nét mặt ai nấy đều bừng sáng như sắt nung đỏ, đôi vai nào cũng đẫm sắc hồng rồi chìm dần về phía sau vào bóng tối mịt mùng, vô định! Cõi dưới trông chẳng khác nào địa ngục trần gian và những người đàn ông này giống như lũ quỷ mới vừa được nghỉ phép ngoi lên mặt đất.
Tôi lại quay mắt nhìn ngọn núi lửa. Cái "hầm rượu" ấy được thắp sáng khá rõ. Trải dài một dặm rưỡi phía trước chúng tôi và nửa dặm về mỗi bên, đáy vực sâu được thắp rực một cách lộng lẫy; vượt qua giới hạn ấy, sương mù buông những tấm màn mỏng manh che phủ một khoảng tối đầy mê hoặc, khiến những đóm lửa lấp lánh nơi góc khuất xa xôi của miệng núi lửa trông như cách xa cả vạn dặm — tựa như những đốm lửa trại của một đại đạo quân đóng ở chốn xa xôi nào. Nơi đây thực là đất mầu cho trí tưởng tượng bay xa! Bạn có thể tưởng tượng những ánh đèn ấy cách xa cả một đại lục — và ẩn dưới màn đêm ngút ngàn kia là đồi núi, là những dòng sông uốn lượn, là những hoang mạc và đồng bằng mệt mỏi — để rồi từ đó, khung cảnh hùng vĩ ấy cứ trải dài, trải dài, mãi về phía những ngọn lửa và vươn xa hơn thế nữa! Bạn không thể nào ôm trọn nó trong tầm mắt — đó chính là hình ảnh vĩnh hằng được hiện hữu hóa — và phần tận cùng dài nhất của nó đã phơi bày ngay trước mắt trần!
Phần lớn mặt nền hoang mạc bao la dưới chân chúng tôi đen như mực, trông có vẻ phẳng lì và mịn màng; thế nhưng trên một dặm vuông bề mặt ấy lại chi chít những vòng tròn, đường vạch và sọc vằn đan xen bởi hàng ngàn dòng lửa lỏng đang cháy rực rỡ đến chói lọi. Trông nó giống hệt như một tấm bản đồ đường sắt khổng lồ của Tiểu bang Massachusetts được phác họa bằng những tia chớp xích trên nền trời đêm tĩnh mịch. Hãy tưởng tượng xem — hãy tưởng tượng một bầu trời đen như than bị xé toạc thành một mạng lưới ráng lửa cuồng nộ chằng chịt!
Đây đó xuất hiện những cái hố sáng rực rộng cả trăm thước bị xé thủng trên lớp vỏ tối màu, và bên trong đó, dòng dung nham nóng chảy — với sắc trắng lóa mắt pha lẫn chút ánh vàng — đang sục sôi và cuộn trào dữ dội; từ những cái hố ấy tẻ ra vô số dòng thác sáng rực theo nhiều hướng khác nhau, giống như những căm xe đạp, giữ hướng đi tương đối thẳng trong chốc lát rồi uốn cong thành những vòng cầu vồng khổng lồ, hoặc gấp khúc liên hồi sắc lẹm hệt như những hàng rào giăng gai góc dữ dội nhất. Những dòng chảy này va vào các dòng khác, hòa lẫn, cắt ngang và đan chéo vào nhau theo mọi hướng có thể tưởng tượng được, tựa như vết trượt băng trên một sân trượt đông đúc. Thỉnh thoảng, những dòng dung nham rộng chừng hai mươi hoặc ba mươi thước tuôn trào từ các cái hố đi một đoạn khá xa mà không hề phân nhánh — và qua ống nhòm, chúng tôi có thể thấy chúng lao xuống những ngọn đồi nhỏ dốc đứng, hóa thành những ngọn thác lửa thực thụ, trắng lóa ở thượng nguồn nhưng nhanh chóng nguội đi và chuyển sang sắc đỏ đậm nhất, đan xen những đường vân đen và vàng óng. Chốc chốc, những mảng vỏ tối màu lại nứt ra và trôi lững lờ trên những dòng chảy ấy như những chiếc bè xuôi dòng sông. Thỉnh thoảng, dòng dung nham nóng chảy luồn lách bên dưới lớp vỏ nặng nề phía trên lại phá vỡ lớp vỏ ấy — xé toạc một vệt sáng chói lọi dài từ năm trăm đến một nghìn thước hệt như một tia chớp lóe lên bất chợt, rồi từng mảng lớn dung nham nguội lạnh vỡ vụn ra, dựng ngược lên như những tảng băng trôi khi sông lớn phá băng, rồi lao thẳng xuống và bị nuốt chửng trong cái vạc đỏ rực. Khi ấy, khoảng không gian rộng lớn của dòng "băng tan" vẫn giữ nguyên ánh hào quang đỏ rực trong chốc lát, nhưng rồi nhanh chóng nguội đi, trở lại màu đen và phẳng lì như trước. Trong mỗi cơn "băng tan", từng mảnh vỡ đều được viền một dải màu trắng lấp lánh, được tô điểm tuyệt đẹp hướng vào bên trong bằng những tia sáng cực quang — mang sắc vàng rực rỡ ở nơi tiếp giáp với đường viền trắng, rồi dần nhạt dần thành sắc đỏ sậm, tiếp đó là hồng carmin dịu nhẹ, và cuối cùng phai thành một sắc hồng phớt thoáng tồn tại trong giây lát trước khi mờ hẳn và chuyển thành màu đen. Một số dòng chảy lại thích hòa quyện vào nhau trong một mớ hỗn độn gồm các vòng tròn kỳ ảo, trông chẳng khác nào mớ thừng rối tung trên boong tàu vừa thu buồm thả neo — với điều kiện là người ta phải tưởng tượng ra những sợi thừng ấy đang bốc cháy.
Nhìn qua ống nhòm, những đài phun nước nhỏ rải rác khắp nơi trông thật tuyệt mỹ. Chúng sủi bọt, ho khúng khúng, phì phò và phun ra những chùm tia lửa đỏ quánh — có độ đặc sệt như cháo bột vậy — văng cao từ mười đến mười lăm thước vào không trung, kèm theo một trận mưa những tia lửa trắng lóa — một sự hòa quyện kỳ lạ và phi tự nhiên giữa những giọt máu và những bông tuyết!
Chúng tôi bắt gặp nào vòng tròn, nào mãng xà, nào những tia chớp đan cài, uốn lượn và thắt nút vào nhau, trải dài không đứt đoạn trên một khu vực rộng hơn một dặm vuông (diện tích mặt đất được bao phủ thực tế là chừng đó, dẫu nó không hẳn là một hình "vuông" chính xác), và chúng tôi ngập tràn niềm hân hoan tĩnh lặng khi ngẫm nghĩ rằng đã bao nhiêu năm trôi qua kể từ lần cuối có du khách được chiêm ngưỡng một màn trình diễn lộng lẫy nhường này — kể từ khi có ai đó được chứng kiến cảnh tượng nào khác ngoài hai cái hồ "Bắc" và "Nam" giờ đây đã bị lép vế và trở nên tầm thường. Chúng tôi đã đọc qua các tập báo cũ của Hawaii cùng "Cuốn sổ ghi chép" tại Nhà khách Núi lửa nên nắm rất rõ tình hình.
Tôi có thể nhìn thấy Hồ Bắc nằm trải dài trên nền đen thăm thẳm ở tận rìa ngoài của bức tranh toàn cảnh, được kết nối với nó bằng một mạng lưới các dòng dung nham. Xét về quy mô riêng lẻ, trông nó chẳng oai vệ hơn một ngôi trường làng đang bốc cháy là bao. Quả thực, nó dài chừng chín nghìn thước và rộng hai ba trăm thước, thế nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, nó hiển nhiên trở nên khá tầm thường, chưa kể lại nằm quá xa chúng tôi.
Tôi quên mất không nói rằng tiếng ồn do dung nham sủi bọt tạo ra không quá lớn, nếu nghe từ chỗ đứng cao ngất ngưởng của chúng tôi. Nó phát ra ba thứ âm thanh rõ rệt — tiếng ào ào, tiếng xì xì, và tiếng húng hắng ho hoặc tiếng phì phì; và nếu bạn đứng trên bờ vực rồi nhắm mắt lại, thì chẳng có gì khó khăn để tưởng tượng rằng mình đang xuôi dòng trên một chiếc tàu thủy hơi nước áp suất thấp cỡ lớn, và bạn đang lắng nghe tiếng hơi nước xì ra quanh nồi hơi, tiếng xì khói từ ống xả và tiếng nước chém ào ào phía sau guồng quay của tàu. Mùi lưu huỳnh nồng nặc, nhưng lại không đến nỗi khó chịu đối với một kẻ tội đồ.
Chúng tôi rời nhà vọng gác lúc mười giờ đêm trong tình trạng gần như bị nướng chín bởi sức nóng từ các lò luyện của nữ thần Pele, rồi quấn chăn kín mít vì trời đêm quá lạnh, lủi thủi trở về khách sạn.
