Khẩn trương lên! Lệnh đã phát ra như thế đấy. Chúng tôi chẳng mất chút thời gian nào. Đoàn chúng tôi gồm bốn người—một thợ rèn sáu mươi tuổi, hai luật sư trẻ và chính tôi. Chúng tôi tậu một cỗ xe ngựa cùng hai con vật già nua, tàn tạ. Sau đó, chất lên xe ngìn tám trăm cân lương thực cùng dụng cụ khai mỏ, rồi lộc cộc rời Carson vào một buổi chiều tháng Mười Hai lạnh buốt. Hai con ngựa quá già yếu đến mức chúng tôi sớm nhận ra rằng sẽ tốt hơn biết bao nếu một hoặc hai người trong bọn xuống xe đi bộ. Quả nhiên tình hình khá hơn hẳn. Kế đến, chúng tôi lại nhận ra rằng mọi chuyện sẽ còn suôn sẻ hơn nữa nếu có thêm một người thứ ba bước xuống. Điều đó cũng mang lại sự cải thiện đáng kể. Chính vào lúc ấy, tôi đã tình nguyện cầm cương, dẫu trước đó chưa từng điều khiển một cỗ xe ngựa kéo bao giờ, và hẳn nhiều kẻ ở vào hoàn cảnh ấy sẽ thấy mình hoàn toàn có lý do để từ chối một trách nhiệm nặng nề như thế. Nhưng chẳng mấy chốc, người ta lại thấy rằng sẽ là một ý hay tuyệt đỉnh nếu ngay cả kẻ đánh xe cũng trèo xuống và cất bước. Thế là tôi chính thức từ nhiệm chức vụ xa phu của mình, và không bao giờ màng tới nó nữa.
Chỉ chưa đầy một tiếng đồng hồ sau, chúng tôi nhận ra rằng không những tốt hơn mà còn là một nhu cầu bức thiết, ấy là cả bốn đứa chúng tôi, luân phiên nhau từng cặp một, phải áp tay vào đuôi xe để đẩy nó vượt qua những cõi cát lún, khiến cho hai con ngựa tội nghiệp chẳng còn việc gì để làm ngoài việc né sang một bên và giữ thẳng cái càng xe. Có lẽ việc sớm nhận ra số phận của mình và học cách chấp nhận nó là một điều khôn ngoan. Chúng tôi đã ngộ ra cái định mệnh ấy chỉ trong vỏn vẹn một buổi chiều. Rõ ràng là chúng tôi phải lội bộ qua cát sấm sét này và đẩy cỗ xe cùng đôi ngựa ấy suốt hai trăm dặm đường. Thế là chúng tôi đành ngậm ngùi chấp nhận thực tại, và kể từ phút ấy trở đi, chẳng mống nào còn leo lên xe ngồi nữa. Hơn thế nữa, chúng tôi phân công canh gác việc đẩy xe phía sau một cách đều đặn và gần như liên tục.
Chúng tôi đi được bảy dặm thì hạ trại giữa chốn hoang mạc. Cậu thanh niên Clagett (nay là nghị sĩ Quốc hội đại diện cho Montana) tháo ách, cho ngựa ăn và uống nước; Oliphant với tôi thì đi chặt cây ngải đắng, nhóm lửa và xách nước nấu nướng; còn cụ Ballou lớn tuổi làm nghề thợ rèn thì phụ trách nấu ăn. Sự phân công lao động rạch ròi này đã được duy trì xuyên suốt cả chuyến hành trình. Chúng tôi chẳng có lều trại gì sất, nên cứ thế mà cuộn mình trong chăn ngủ ngay giữa đất trời hoang dã. Mệt lử đờ, chúng tôi ngủ say như chết.
Chúng tôi mất ròng rã mười lăm ngày cho chặng đường hai trăm dặm ấy—thực ra là mười ba ngày, bởi chúng tôi đã dừng lại nghỉ chân vài hôm ở một địa điểm để cho bầy ngựa lại sức.
Lẽ ra chúng tôi đã có thể hoàn thành chuyến đi trong vỏn vẹn mười ngày nếu đem cột kéo bầy ngựa lê phía sau xe, ngặt nỗi mãi đến khi quá muộn chúng tôi mới nghĩ ra diệu kế ấy, thế là cứ phải cắm cổ đẩy cả xe lẫn ngựa trong khi nhẽ ra đã có thể bớt đi một nửa sức lực. Thỉnh thoảng có những tốp lữ hành đi ngang qua khuyên chúng tôi nên nhấc bổng đám ngựa lên xe, nhưng cụ Ballou—với một tinh thần thép bất khả xâm phạm trước mọi lời mỉa mai châm chọc—lại bảo rằng làm thế không ổn chút nào, bởi vì lương thực đang phơi ra ngoài sẽ bị ảnh hưởng xấu, với lại bầy ngựa lúc ấy đang trong tình trạng “nhiễm bít-tum do thiếu thốn trường kỳ”. Xin độc giả miễn chấp nhất việc tôi phải dịch nghĩa câu này. Ý đồ thực sự của cụ Ballou mỗi khi dùng những từ ngữ đao to búa lớn vốn là một bí mật vĩnh hằng giữa cụ và Đấng Tối Cao. Cụ là một trong những con người hiền hậu và tốt bụng nhất từng tô điểm cho những chốn góc bể chân trời khiêm nhường. Bản thân cụ chính là hiện thân của sự dịu dàng, giản dị—và cả lòng vị tha nữa. Dẫu tuổi đời cụ gấp đôi người lớn tuổi nhất trong nhóm chúng tôi, cụ chưa bao giờ tỏ ra ta đây, đòi hỏi đặc quyền hay miễn trừ bất cứ điều gì vì lý do tuổi tác. Cụ gánh vác phần việc nặng nhọc chẳng kém gì thanh niên, đồng thời tham gia trò chuyện, pha trò trên tinh thần bình đẳng của mọi lứa tuổi—chứ không đứng từ cái đỉnh cao ngạo mạn và áp đảo của tuổi sáu mươi. Điểm kỳ quặc dễ nhận thấy nhất ở cụ là thói quen đậm chất Partingtonian: yêu chuộng và sử dụng những từ ngữ to tát vì chính bản thân chúng, chẳng màng đến việc chúng có ăn nhập gì với ý tưởng mà cụ đang muốn truyền tải hay không. Cụ luôn thốt ra những âm tiết nặng nề ấy với một vẻ tự nhiên đến mức ngây dở, khiến chúng hoàn toàn trở nên vô hại. Quả thực, phong thái của cụ hồn nhiên và chân chất đến độ người ta cứ hay tự sập bẫy, ngỡ rằng những câu văn đường bệ ấy ẩn chứa ý nghĩa cao siêu nào đó, dẫu kỳ thực chúng chẳng có chút xíu nghĩa lý gì trên đời. Chỉ cần một từ vừa dài, vừa kêu lại vang dội, thế là đủ để chiếm trọn trái tim cụ ông; cụ sẽ thả rớt từ ấy vào cái xó xỉnh hiểm hóc nhất của một câu nói hay một chủ đề, rồi mỉm cười mãn nguyện cứ như thể từ đó đang tỏa sáng rực rỡ những tầng ý nghĩa thâm sâu.
Bốn chúng tôi luôn trải chung đống chăn mền của cả hội lên lớp đất đóng băng, nằm ngủ sát cạnh nhau; và nhận thấy rằng con chó săn con ngốc nghếch, chân dài ngoẵng của chúng tôi tỏa ra một lượng nhiệt cơ thể khá lớn, Oliphant bèn cho phép nó rúc vào giường nằm giữa mình và cụ Ballou, ôm chặt cái lưng ấm áp của con vật vào ngực và tìm thấy sự dễ chịu vô biên. Nhưng nửa đêm về sáng, con cún bắt đầu vươn mình ngáp ngắn ngáp dài, dạng chân đạp thẳng vào lưng cụ ông rồi rướn người đẩy ra, miệng rên hừ hừ đầy thỏa mãn; chốc chốc, vì đang ấm áp dễ chịu, lại biết ơn và hạnh phúc, nó lại giơ chân cào cào vào lưng cụ chỉ vì quá ư sung sướng; có lúc khác nữa, nó mơ thấy mình đang rượt đuổi con mồi nên trong giấc ngủ cứ giật lấy giật để chùm tóc sau gáy cụ ông và sủa oang oang vào tai cụ. Cuối cùng, cụ ông cũng phải lên tiếng phàn nàn nhè nhẹ về những hành động sỗ sàng này, và khi giãi bày xong, cụ kết luận rằng một con chó như thế không phải là giống vật thích hợp để ngủ chung với những kẻ đang mệt mỏi rã rời, bởi vì nó “quá đỗi đĩ thõng trong các cử động và vô cùng hữu cơ trong các xúc cảm”. Thế là chúng tôi tống cổ con chó ra ngoài.
Đó là một chuyến hành trình gian khổ, bào mòn sức lực, nhưng bù lại nó cũng có những khoảnh khắc rạng rỡ riêng; bởi vì khi mỗi ngày khỏa lấp xong xuôi và cơn đói khát cào cấu như bầy sói được dập tắt bằng bữa tối nóng hổi gồm thịt xông khói chiên, bánh mỳ, mật mía cùng cà phê đen, thì cảnh tượng tụ quần bên ánh lửa trại giữa chốn hoang mạc vắng lặng tịch mịch để nhả khói tẩu thuốc, cất tiếng hát ca và dăm ba câu chuyện phiếm lại mang đến một cảm giác thư thái, vô lo vô nghĩ hệt như đỉnh cao tột cùng của thứ xa hoa trần thế.
Đó là thứ lối sống mang sức hút mãnh liệt đối với tất cả mọi người, dù sinh ra ở chốn thị thành hay miền quê thôn dã. Chúng ta đều là hậu duệ của những bộ tộc Ả Rập lang thang trên cát bụi, và dẫu trải qua vô số thời kỳ tiến hóa hướng tới nền văn minh hoàn mỹ, người ta vẫn không tài nào nhổ tận gốc bản năng du mục trong thẳm sâu tâm hồn. Tất cả chúng ta đều phải thừa nhận một cảm giác râm ran sung sướng mỗi khi nghĩ đến cảnh “cắm trại ngoài trời”.
Có bận chúng tôi đi được hai mươi lăm dặm trong một ngày, và có bận đi được tận bốn mươi dặm (băng qua Đại Hoang mạc Mỹ), cộng thêm mười dặm nữa—tổng cộng là năm mươi dặm—suốt hai mươi ba tiếng đồng hồ mà không hề dừng chân để ăn uống hay nghỉ ngơi. Được duỗi thẳng chân lưng và chìm vào giấc ngủ, dẫu là trên nền đất đá lạnh buốt cứng ngắc, sau khi vừa đẩy một cỗ xe cùng đôi ngựa đi trọn năm mươi dặm đường, lại là một niềm hạnh phúc tột đỉnh đến mức thoạt nghe có vẻ rẻ mạt so với cái giá phải trả.
Chúng tôi hạ trại hai ngày ở khu vực vùng “Hố sụt Humboldt”. Chúng tôi đã cố sử dụng nguồn nước kiềm nồng nặc ở đó, nhưng bất thành. Nó hệt như việc uống nước tro tàu, mà lại chẳng phải loại tro tàu loãng gì cho cam. Thứ nước ấy để lại trong vòm miệng một vị đắng nghét cùng đủ thứ dư vị kinh tởm, kèm theo cảm giác cồn cào nóng rát vô cùng khó chịu ở bao tử. Chúng tôi bèn chế thêm mật mía vào, nhưng chẳng cải thiện được bao nhiêu; cho thêm cả dưa muối vào đấy, vậy mà vị kiềm vẫn lấn át tất cả, khiến nó hoàn toàn không tài nào nuốt nổi.
Món cà phê chúng tôi nấu từ nguồn nước này chính là thứ hợp chất tồi tệ nhất mà nhân loại từng sáng chế ra. Nó thực sự còn gớm ghiếc hơn cả bản thân thứ nước nguyên chất chưa qua pha chế. Cụ Ballou, với tư cách là kiến trúc sư kiêm nhà thầu xây dựng nên món đồ uống ấy, cảm thấy bắt buộc phải có trách nhiệm ca ngợi và bảo vệ nó, thế là cụ nhấp từng ngụm nhỏ nửa ly cà phê, ra vẻ cố gắng khen ngợi đôi lời, nhưng rồi cuối cùng cũng phải hất bỏ phần còn lại đi và thẳng thắn thốt lên rằng nó “quá ư bác học đối với cụ”.
Thế nhưng chẳng bao lâu sau, chúng tôi tình cờ tìm thấy một mạch nước ngọt lành ngay gần đó; và thế là, chẳng còn điều gì có thể làm hoen ố niềm vui sướng, chẳng có kẻ lang thang nào làm gián đoạn, chúng tôi đã chính thức bước vào những ngày tháng nghỉ ngơi yên ả.
