Nguyên thủy, Nevada từng là một phần của Utah và được gọi là hạt Carson; mà đó lại là một hạt rộng lớn đến kỳ lạ. Một số thung lũng của nó sản xuất cỏ khô nhiều vô kể, và điều này thu hút những nhóm nhỏ dân chăn nuôi lẫn nông dân theo đạo Mormon kéo đến định cư. Vài người Mỹ chính thống cũng dạt từ California sang, nhưng giữa hai chốn cư dân ấy chẳng hề mặn mà gì với nhau. Gần như chẳng có sự giao du thân thiện nào; ai nấy sống khép kín trong hội của mình. Người Mormon chiếm đa số áp đảo, lại có thêm lợi thế là được chính quyền Mormon của Vùng lãnh thổ đặc biệt che chở. Thế nên họ có đủ tư thế để tỏ ra lạnh lùng, thậm chí hách dịch với những kẻ láng giềng. Một trong những giai thoại ở thung lũng Carson đã minh họa cho bức tranh thời cuộc lúc bấy giờ. Cô hầu gái trong một gia đình người Mỹ là người Ai-len và theo đạo Công giáo; thế mà người ta ngạc nhiên khi nhận ra cô là kẻ duy nhất nằm ngoài vòng ảnh hưởng của người Mormon lại có thể xin xỏ được ân huệ từ họ. Cô hay nhờ vả họ những chuyện nhỏ nhặt, và lần nào cũng được toại nguyện. Đó là một ẩn đố đối với tất cả mọi người. Thế nhưng, có hôm khi cô đang bước qua cửa, một con dao bầu lớn bỗng rơiựt ra từ dưới tạp dề, và lúc bà chủ gặng hỏi nguyên do, cô thản nhiên đáp rằng mình đang định ra ngoài “mượn cái chậu giặt củaấy nhà Mormon!”
Năm 1858, những mạch bạc được phát hiện tại “Hạt Carson”, và thế là cục diện xoay chiều. Người California bắt đầu ùn ùn đổ xô tới, khiến phe người Mỹ nhanh chóng chiếm đa số. Lòng trung thành với Brigham Young cùng Utah bị vứt bỏ, và một chính quyền lãnh thổ lâm thời mang tên “Washoe” được các công dân thiết lập nên. Thống đốc Roop chính là vị chánh án đầu tiên và duy nhất của nó. Ít lâu sau, Quốc hội thông qua đạo luật tổ chức “Vùng lãnh thổ Nevada”, và Tổng thống Lincoln liền phái Thống đốc Nye sang để thay thế Roop.
Vào thời điểm đó, dân số của Vùng lãnh thổ này vào khoảng mười hai đến mười lăm ngàn người, và đang tăng lên chóng mặt. Các mỏ bạc được khai thác ráo riết và những nhà máy luyện bạc mọc lên như nấm. Mọi hoạt động kinh doanh đều sôi nổi, phát đạt và ngày một phồn thịnh hơn.
Người dân lấy làm hoan hỉ khi có một chính quyền hợp hiến, nhưng lại chẳng mấy mặn mà gì với việc những kẻ lạ mặt từ các tiểu bang xa lắc xa lơ được nhét vào ghế quyền lực — một tâm lý ngẫm ra cũng hết sức tự nhiên. Họ cho rằng các quan chức lẽ ra phải được bầu chọn từ chính trong hàng ngũ của mình, từ những nhân vật nổi bật từng lập công trạng để xứng đáng được thăng quan tiến chức, những kẻ thấu hiểu lòng dân và nắm rõ như lòng bàn tay nhu cầu của Vùng lãnh thổ. Chắc chắn họ đã suy xét hoàn toàn đúng đắn khi nhìn nhận vấn đề như vậy. Những vị quan chức mới đến chẳng qua chỉ là lũ “dân tha hương”, và điều đó thì chẳng đem lại chút thiện cảm hay ngưỡng mộ nào trong mắt bất cứ ai.
Chính quyền mới được đón tiếp với một thái độ lạnh nhạt đến dửng dưng. Nó không chỉ là một kẻ xâm nhập ngoại lai, mà lại còn là một kẻ nghèo mạt rượi. Chẳng bõ công để mà vơ vét — ngoại trừ dăm ba tên húp cháo rách mạt hạng cạnh khóe ghế chõng gì đó. Ai nấy đều thừa biết rằng Quốc hội chỉ phê chuẩn vỏn vẹn hai mươi ngàn đô-la tiền giấy mỗi năm để duy trì nó — số tiền ngót nghét đủ để vận hành một cỗ máy nghiền quặng trong vòng một tháng. Và ai cũng biết tỏng rằng món tiền của năm đầu tiên vẫn còn nằm ngáy khò khò ở tận Washington, còn việc thò tay chộp lấy nó là cả một quá trình nhiêu khê và trầy trưa. Carson City quá ư khôn ngoan và lọc lõi để dại dột mở tài khoản tín dụng với cái sinh linh non tơ ngoại lai ấy bằng một sự vội vàng thiếu suy nghĩ.
Có điều gì đó buồn cười một cách nghiêm trang về những giãy giụa của một chính quyền Lãnh thổ mới lọt lòng khi cố gắng cất bước trên cõi đời này. Chính quyền của chúng tôi đã có một phen trầy vẩy. Đạo luật Cơ bản cùng những “chỉ thị” từ Bộ Ngoại giao ra lệnh rằng một cơ quan lập pháp phải được bầu vào thời gian này hay thời gian nọ, và các phiên họp của nó phải được khai mạc vào ngày này hay ngày kia. Kiếm dăm ba nghị sĩ thì dễ ợt, dẫu là mức thù lao ba đô-la một ngày trong khi tiền trọ tận bốn đô-la rưỡi, bởi vì cái sự vênh váo có chỗ đứng luôn có sức hút riêng ở Nevada cũng như bất cứ xó xỉnh nào khác, chưa kể lúc ấy khối kẻ ái quốc thất nghiệp đang ngập tràn; thế nhưng kiếm cho họ một cái hội trường lập pháp để mà chui vào họp lại là chuyện khác hẳn. Carson tỉnh bơ từ chối cho mượn phòng không mất tiền, hay cho chính quyền thuê chịu lấy một gian.
Nhưng khi Curry nghe tiếng về cơn bĩ cực đó, lão liền lủi thủi bước ra, cô độc một mình, xốc vai đẩy con tàu Nhà nước qua cạn để đưa nó ra khơi trở lại. Tôi đang muốn nhắc tới “Curry — Lão Curry — Lão Abe Curry.” Nếu không có lão thì đám nghị sĩ đành phải cắm sào ngồi họp giữa chảo lửa hoang mạc. Lão hiến nguyên cái tòa nhà bằng đá to tướng của mình nằm ngay sát ranh giới thủ phủ cho mượn hoàn toàn miễn phí, và nó đã được đón nhận nồng nhiệt. Sau đó, lão còn tự tay cất một tuyến đường sắt kéo từ thị trấn đến tòa nhà quốc hội, rồi chở các vị nghị sĩ đi lại hoàn toàn miễn phí.
Lão còn sắm sửa nào ghế dài bằng gỗ thông lẫn ghế tựa cho quốc hội, rồi rải mùn cưa sạch lên sàn nhà để thay cho thảm kiêm luôn ống nhổ. Nếu vắng bóng Curry thì cái chính quyền ấy chắc đã ngỏm củ tỏi từ thủa còn trứng nước. Một bức vách bằng vải bạt nhằm ngăn cách Thượng viện với Hạ viện đã được viên Thư ký dựng lên với cái giá ba đô-la bốn mươi xu, thế nhưng phía Hợp chủng quốc nhất định không chịu chi trả khoản tiền đó. Khi được nhắc nhở rằng “chỉ thị” cho phép chi một khoản tiền thuê mướn hậu hĩnh cho hội trường lập pháp, và rằng số tiền ấy đã được tiết kiệm cho quốc gia nhờ lòng hảo tâm của ngài Curry, thì phía Hợp chủng quốc phán rằng điều đó chẳng thay đổi được gì sất, và ba đô-la bốn mươi xu kia sẽ bị trừ thẳng vào mức lương mười tám trăm đô-la của viên Thư ký — và thế là nó bị trừ thật!
Chuyện in ấn từ thuở ban đầu đã là một điểm nhấn thú vị trong muôn vàn phen khốn đốn của chính quyền mới. Viên Thư ký từng tuyên thệ tuân thủ răm rắp tập “chỉ thị” viết tay dày cộm của mình, và những dòng này buộc ông phải thực hiện bằng được hai điều đinh ninh sau đây, ấy là:
1. In cho bằng được các tập nhật ký của Hạ viện và Thượng viện; và, 2. Cho công việc này, phải trả một đô-la rưỡi cho mỗi “ngàn” chữ sắp, và một đô-la rưỡi cho mỗi “tập ấn loát” cho khâu in ấn, bằng tiền giấy xanh.
Thề thốt thì dễ lắm, nhưng làm cho trọn vẹn cả hai điều đó thì quả là bất khả thi. Khi tiền giấy xanh rớt giá thê thảm xuống còn bốn mươi xu ăn một đô-la, mức giá mà các nhà in vẫn niêm yết thu của mọi người là một đô-la rưỡi cho mỗi “ngàn” chữ và một đô-la rưỡi cho mỗi “tập ấn loát”, tính bằng vàng. Tập “chỉ thị” thì ra lệnh rằng viên Thư ký phải coi một đồng đô-la giấy do chính phủ phát hành có giá trị ngang ngửa bất kỳ đồng đô-la nào khác cũng do chính phủ phát hành. Thế là việc in ấn các tập nhật ký đành phải dẹpmảng. Ngay lập tức, phía Hợp chủng quốc nghiêm khắc quở trách viên Thư ký vì dám phớt lờ “chỉ thị”, đồng thời cảnh cáo ông ta phải chấn chỉnh lại thói hư tật xấu. Bởi thế nên ông đành thuê người in ấn dăm trang, gửi kèm hóa đơn về tận Washington cùng với các bản tường trình chi tiết về mức giá đắt đỏ cắt cổ của vạn vật nơi Vùng lãnh thổ, đồng thời thu hút sự chú ý vào một bản tin thị trường đã in ấn rõ ràng, trong đó ai nấy có thể thấy rằng ngay cả cỏ khô cũng có giá tới hai trăm rưỡi một tấn. Phía Hợp chủng quốc đáp lễ bằng cách trừ tiệt cái hóa đơn in ấn ấy vào khoản lương bèo bọt đang thoi thóp của viên Thư ký — và hơn thế nữa, họ còn tỉnh bơ buông một câu xanh rờn với vẻ mặt nghiêm nghị hết chỗ nói rằng ông chẳng thể tìm thấy điều khoản nào trong “chỉ thị” buộc mình phải đi mua cỏ khô cả!
Trên cõi đời này chẳng có thứ gì bị che lấp trong lớp sương mù dày đặc mịt mờ cho bằng cái bộ óc suy tính của một Viên chức Kiểm toán Tài chính Hoa Kỳ. Ngay cả ngọn lửa địa ngục mai sau cũng chẳng thể nặn ra nổi dù chỉ là một tia sáng leo lét bên trong cái mớ hỗn độn ấy. Vào những ngày tháng mà tôi đang kể, người ta chẳng tài nào nhồi vào đầu lão nổi một lý do tại sao mà hai mươi ngàn đô-la ở Nevada — nơi mọi mặt hàng đều đội giá lên tận mây xanh — lại không thể xài bét nhè như ở những Vùng lãnh thổ khác, nơi cái sự rẻ mạt bèo bọt mới là định luật muôn đời. Lão là một quan chức quanh năm suốt tháng chỉ biết săm soi những khoản chi tiêu cỏn con. Viên Thư ký của Vùng lãnh thổ đặt văn phòng làm việc ngay trong phòng ngủ của mình, như tôi đã thưa từ trước; và ông chẳng thu của Hợp chủng quốc một xu tiền nhà nào, mặc dù “chỉ thị” có quy định về khoản mục đó và ông hoàn toàn có thể đường đường chính chính lợi dụng nó (một việc mà tôi chắc chắn sẽ chớp lấy nhanh hơn cả chớp nếu bản thân ngồi vào cái ghế Thư ký). Thế nhưng Hợp chủng quốc chưa từng một lời ca ngợi tấm lòng tận tụy ấy. Thú thật, tôi nghĩ đất nước tôi hẳn phải lấy làm hổ thẹn khi có trong biên chế một kẻ khờ khạo chẳng màng mọc lợi lộc gì như thế.
Những bản “chỉ thị” ấy (chúng tôi thường đọc vang một chương từ đó vào mỗi sáng như một bài tập thể dục cho bộ não, và ngấu nghiến dăm chương vào mỗi ngày Chủ nhật trong trường giáo lý, bởi vì chúng bàn đủ mọi thứ chuyện trên đời và chứa đựng khối thứ tài liệu tôn giáo quý giá bên cạnh những con số thống kê khô khan khác) — những bản “chỉ thị” đó ra lệnh rằng dao nhọc giấy, phong bì, bút mực và giấy viết phải được cung cấp đầy đủ cho các thành viên của cơ quan lập pháp. Thế là viên Thư ký cặm cụi đi mua sắm rồi đem phân phát. Mỗi con dao có giá ba đô-la. Có dư ra một con, thế là viên Thư ký bèn ban luôn cho ngài Chánh văn phòng Hạ viện. Phía Hợp chủng quốc liền lớn tiếng rằng Chánh văn phòng Hạ viện không phải là một “thành viên” chính thức của quốc hội, và thế là họ lột luôn ba đô-la đó khỏi tiền lương của viên Thư ký, đúng theo lệ thường.
Mấy gã da trắng thường hạch sách ba bốn đô-la cho một “xe” củi khúc cưa nhỏ để đốt lò sưởi. Viên Thư ký đủ khôn ngoan để thừa biết rằng Hợp chủng quốc đời nào chịu bỏ ra một cái giá cắt cổ như thế; thế là ông bèn thuê một gã thổ dân cưa hộ một xe củi văn phòng với giá một đô-la rưỡi. Ông lập cái hóa đơn quen thuộc nhưng không thèm ký tên — chỉ cẩn thận đính kèm một lời chú thích giải thích rằng một người bản địa đã ra tay nghĩa hiệp làm hộ công việc này, và làm một cách vô cùng tháo vát suôn sẻ, ngặt nỗi không thể ký tên vào hóa đơn vì thiếu chút kỹ năng ở cái khoản cầm bút vẽ vời ấy. Viên Thư ký đành phải nghiến răng móc tiền túi ra trả một đô-la rưỡi đó. Ông cứ đinh ninh rằng Hợp chủng quốc sẽ phải trầm trồ thán phục trước cả sự tiết kiệm lẫn lòng trung thực của mình khi vừa làm được việc với nửa giá tiền lại vừa không thèm bịp bợm ký đại một cái tên giả mạo của thổ dân lên hóa đơn, nhưng ngặt nỗi Hợp chủng quốc lại chẳng thèm nhìn nhận theo cái lăng kính ấy.
Hợp chủng quốc đã quá quen với việc thuê mướn lũ ăn cắp vặt giá một-đô-la-rưỡi trong mọi xó xỉnh quyền lực nên đời nào thèm đếm xỉa gì đến lời giải thích của ông về cái hóa đơn đó xem nó có mảy may dựa trên thực tế hay không.
Thế nhưng đến lần tiếp theo khi gã thổ dân cưa củi cho chúng tôi, tôi đã dạy hắn cách vẽ một dấu chữ thập ngoằn ngoèo ở phía dưới tờ hóa đơn — trông nó hệt như một cái dấu thập đã say khướt suốt cả năm trời — rồi tôi đứng ra “làm chứng” thế là mọi chuyện trôi chảy suôn sẻ đâu vào đấy. Hợp chủng quốc chẳng hé răng lấy một lời. Tôi đâm ra tiếc hùi hụi vì lúc ấy đã không lập cái hóa đơn cho cả ngàn xe củi thay vì chỉ có mỗi một xe.
Chính quyền đất nước tôi chuyên vùi dập cái sự ngây thơ thành thật nhưng lại đi nâng niu cái thói bịp bợm nghệ thuật, và tôi nghĩ mình hẳn đã có thể tiến hóa thành một tay móc túi cừ khôi nếu cứ tiếp tục bám trụ lại bộ máy công quyền thêm một hai năm nữa.
Quả là một tập hợp những vị vua con xuất chúng làm sao, cái khóa họp lập pháp đầu tiên của Nevada ấy. Họ ban hành các khoản thuế lên tới ba bốn mươi ngàn đô-la nhưng lại phê duyệt các khoản chi tiêu ngót nghét cả triệu đô-la. Thế mà dẫu vậy, thỉnh thoảng họ cũng có những cơn chấn động tiết kiệm định kỳ y hệt như bao hội đồng cùng hội cùng thuyền khác. Có vị nghị sĩ nọ đề xuất tiết kiệm cho quốc gia ba đô-la mỗi ngày bằng cách sa thải vị Tuyên úy. Thế mà ngặt nỗi chính cái gã cận thị ấy lại là kẻ cần đến Tuyên úy hơn bất cứ ai khác, có lẽ thế, bởi vì gã thường vừa gác chỏng chêo chân lên bàn làm việc, vừa nhai ngấu nghiến củ cải sống trong suốt buổi cầu nguyện buổi sáng.
Hội đồng lập pháp họp ngót nghét sáu mươi ngày, và suốt ngày chỉăm chăm thông qua các đặc quyền thu phí giao thông tư nhân. Lúc họ giải tán, người ta ước tính rằng cứ mỗi công dân lại sở hữu khoảng ba cái đặc quyền trạm thu phí, và người ta đinh ninh rằng nếu Quốc hội không ban thêm cho Vùng lãnh thổ này vài độ kinh tuyến nữa thì chắc sẽ chẳng còn đủ chỗ trống để nhét nổi ngấy đống đường thu phí ấy. Đầu mút của chúng cứ lủng lẳng thò lò ở khắp mọi biên giới trông hệt như một dải tua rua.
Thực tế là, ngành kinh doanh vận tải hàng hóa đã phình to đến mức độ quan trọng nhường ấy khiến cho người ta phát cuồng vì những gia tài kiếm được từ trạm thu phí chẳng kém gì so với những mỏ bạc kỳ diệu.
