Dần dà, tôi cũng bị cơn sốt bạc quật ngã. Những “đội ngũ thăm dò” lên đường vào núi mỗi ngày, phát hiện và chiếm hữu những mạch quặng cùng vỉa thạch anh giàu bạc. Rõ ràng đây chính là con đường dẫn đến vinh quang phú quý. Mỏ “Gould and Curry” lừng lẫy vốn được định giá ba bốn trăm đô-la mỗi foot khi chúng tôi tới nơi, thế mà chỉ trong hai tháng đã vọt lên tận tám trăm. Mỏ “Ophir” cách đó một năm chẳng đáng là bao, vậy mà giờ đây đang được giao dịch ngót nghét bốn ngàn đô-la một foot! Chẳng thể tìm đâu ra một cái mỏ nào mà giá trị lại không tăng vọt một cách kỳ diệu chỉ trong một thời gian ngắn.
Ai nấy đều bàn tán về những điều kỳ diệu này. Dù đi đến đâu, từ sáng sớm cho đến tận đêm khuya, bạn cũng chẳng thể nghe thấy gì khác. Anh Tom nào đó vừa bán tháo cổ phần ở mỏ “Amanda Smith” thu về bốn mươi ngàn đô-la — thế mà sáu tháng trước, khi “xí phần” cái vỉa quặng ấy, trong túi anh ta chẳng có nổi một xu. John Jones đã bán nửa số cổ phần của mình trong mỏ “Bald Eagle and Mary Ann” với giá sáu mươi lăm ngàn đô-la tiền mặt, rồi tót về miền Đông thăm gia đình. Góa phụ Brewster đã “trúng mánh lớn” ở mỏ “Golden Fleece” và bán mười foot quặng với giá mười tám ngàn đô-la — trong khi vào mùa xuân năm ngoái, khi tên Sing-Sing Tommy bắn chết chồng bà tại đám tang của Baldy Johnson, bà còn chẳng có đủ tiền mua nổi một chiếc mũ tang bằng vải đăng-ten. Mỏ “Last Chance” vừa lộ ra một “lớp vỏ đất sét” và họ biết chắc mình đã “đụng đúng vỉa” — hậu quả là những “foot” mỏ hôm qua còn chẳng ai thèm ngó ngàng thì nay đã đáng giá nguyên một ngôi nhà gạch, còn những gã chủ mỏ nghèo xơ xác hôm qua đến quán rượu nào trong vùng cũng bị từ chối bán thiếu thì nay lại say mèm sâm-panh và có vô số bạn thân chí cốt ở một cái thị trấn mà vì túng quẫn quá lâu, họ đã quên sạch cả cách chào hỏi hay bắt tay.
Johnny Morgan, một tên vô lại lông bông, đã ngủ gật bên lề đường và tỉnh dậy với gia tài trị giá một trăm ngàn đô-la, nhờ phán quyết trong vụ kiện tụng giữa hai mỏ “Lady Franklin” và “Rough and Ready”. Cứ thế mãi — hết ngày này sang ngày khác, những lời bàn tán cứ dội vào tai chúng tôi và bầu không khí cuồng nhiệt xung quanh ngày một sục sôi hơn.
Tôi hẳn phải là một kẻ vô cảm hoặc phi nhân tính nếu không nổi điên lên giống như tất cả mọi người. Những xe chở đầy gạch bạc đặc ruột, to tướng chẳng khác gì thỏi chì, cứ đều đặn đổ về từ các lò luyện mỗi ngày, và những cảnh tượng như thế đã tiếp thêm sức nặng cho những lời đồn thổi cuồng dã xung quanh tôi. Tôi đầu hàng và phát cuồng chẳng kém gì những kẻ điên rồ nhất.
Cứ cách vài ngày lại có tin tức về việc phát hiện ra một vùng mỏ mới tinh; ngay lập tức các mặt báo ngập tràn những bài viết ca ngợi sự giàu có của nó, và đám đông dư thừa lại ùn ùn kéo đến để tranh giành phần đất. Vào cái lúc tôi đã hoàn toàn nhiễm căn bệnh ấy, vùng “Esmeralda” vừa qua thời kỳ hoàng kim thì “Humboldt” bắt đầu cất tiếng gọi mời. “Humboldt! Humboldt!” trở thành khẩu hiệu mới, và chẳng mấy chốc, Humboldt — cái tên mới nhất trong số những cái tên mới, giàu có nhất trong số những nơi giàu có, và kỳ diệu nhất trong số những phát hiện thần kỳ tại xứ sở bạc — đã chiếm trọn hai cột báo trong khi Esmeralda chỉ còn vỏn vẹn một cột. Tôi vốn đang chuẩn bị lên đường đi Esmeralda, liền quay ngoắt theo dòng người và chuyển sang sửa soạn đi Humboldt. Để bạn đọc thấy được điều gì đã lay chuyển tôi, và điều gì cũng sẽ lay chuyển chính họ nếu có mặt ở đó lúc bấy giờ, tôi xin chép lại đây một trong những bài báo của thời kỳ ấy. Bài báo này cùng vài bức thư khác của cùng một cây bút điềm tĩnh nọ chính là những nhân tố chủ yếu thuần hóa và lôi kéo tôi. Tôi sẽ không thêm thắt bóp méo đoạn trích này, mà giữ nguyên vẹn như khi nó xuất hiện trên tờ Daily Territorial Enterprise:
Nhưng còn các mỏ của chúng ta thì sao? Tôi sẽ thành thật với quý vị. Tôi sẽ đưa ra một nhận định chân thành, dựa trên một cuộc khảo sát thấu đáo. Quận Humboldt chính là vùng mỏ giàu có nhất trên cõi đời này. Mỗi dãy núi đều căng phồng những quặng mỏ quý giá. Humboldt chính là xứ Golconda đích thực.
Hôm nọ, một mẫu thử từ lớp quặng lộ thiên đã cho kết quả vượt quá bốn ngàn đô-la một tấn. Cách đây chừng một hai tuần, một mẫu thử từ những vỉa lộ thiên tương tự cũng mang lại lợi tức bảy ngàn đô-la một tấn. Những ngọn núi của chúng ta nhung nhúc những kẻ thăm dò lang thang. Mỗi ngày và gần như mỗi giờ trôi qua lại hé lộ thêm những minh chứng mới, kinh ngạc hơn về sự giàu có dồi dào và đậm đặc của quận nhà yêu dấu. Kim loại không chỉ có mỗi bạc. Nơi đây còn có những vỉa quặng chứa vàng rõ rệt. Một phát hiện gần đây cho thấy rõ sự hiện diện của chu sa. Các kim loại thô cũng có số lượng vô cùng dồi dào. Gần đây, những dấu hiệu của than mỡ cũng đã được phát hiện. Quan điểm của tôi từ trước đến nay vẫn là than đá có nguồn gốc từ thực vật. Tôi từng nói với Đại tá Whitman trước đây rằng vùng lân cận Dayton (Nevada) không hề có bất kỳ dấu hiệu nào, dù là hiện tại hay quá khứ, về một nền tảng thực vật, và do đó tôi không hề đặt niềm tin vào các mỏ than được ca tụng của ông ta. Tôi cũng lặp lại lập luận ấy với những kẻ vừa phát hiện ra mỏ than đầy hoan hỉ ở Humboldt. Tôi đã trò chuyện với người bạn của mình là Đại úy Burch về vấn đề này. Sự hoài nghi của tôi đã bay biến khi ông xác nhận rằng chính tại vùng đất được nhắc đến ấy, ông đã nhìn thấy những thân cây hóa đá dài tới hai trăm foot. Thế là rành rành ra đó bằng chứng rằng những khu rừng bạt ngàn từng đổ bóng âm u xuống vùng đất hẻo lánh này. Tôi nay đã hoàn toàn tin tưởng vào mỏ than. Đừng nên hoài nghi về tài nguyên khoáng sản của quận Humboldt. Chúng quả thực vô bờ bến — không thể tính toán xuể.
Xin phép được nêu một vài điểm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn một số chi tiết trong đoạn trích trên. Vào thời điểm ấy, người hàng xóm sát vách của chúng tôi, Gold Hill, đang là khu vực khai thác bạc thành công nhất ở Nevada. Chính nơi đó là nguồn cung cấp hơn một nửa số lượng gạch bạc được vận chuyển đi mỗi ngày. Quặng Gold Hill “cực kỳ giàu có” (và hiếm có) cho sản lượng từ 100 đến 400 đô-la một tấn; nhưng sản lượng thông thường chỉ vỏn vẹn từ 20 đến 40 đô-la một tấn — nghĩa là cứ mỗi trăm pound quặng thì thu được từ một đến hai đô-la. Thế nhưng bạn đọc có thể nhận thấy qua đoạn trích trên, ở Humboldt, có tới một phần tư hoặc gần một nửa khối lượng quặng là bạc nguyên chất! Nói cách khác, cứ mỗi một trăm pound quặng thì chứa từ hai trăm đến khoảng ba trăm rưỡi đô-la trong đó. Vài ngày sau, chính phóng viên này lại viết:
Tôi đã đề cập đến sự giàu có bao la và gần như hoang đường của vùng đất này — thật khó mà tin nổi. Ruột gan những ngọn núi của chúng ta căng phồng quặng quý đến mức thừa thãi. Tôi từng nói rằng thiên nhiên đã nhào nặn những dãy núi của chúng ta theo một cách mang lại những điều kiện vô cùng thuận lợi cho việc khai thác mỏ. Tôi cũng từng nói với quý vị rằng vùng đất quanh đây tràn ngập những địa điểm dựng xưởng luyện kim tuyệt vời nhất trên thế giới. Nhưng lịch sử khai thác mỏ của Humboldt ra sao? Mỏ Sheba đang nằm trong tay những nhà tư sản đầy nhiệt huyết ở San Francisco. Có vẻ như quặng ở đây đi kèm với các kim loại khiến việc tinh luyện trở nên khó khăn bằng thứ máy móc thô sơ nơi núi non của chúng ta. Các ông chủ đã kết hợp cả tư bản lẫn sức lao động như tôi từng tiên đoán ở phần mở đầu. Họ đang miệt mài khai phá và dò dẫm. Đường hầm của họ đã dài tới một trăm foot. Chỉ tính riêng các mẫu thử ban đầu, kết hợp với tiến độ khai thác và niềm tin của công chúng vào nỗ lực bền bỉ ấy, giá cổ phiếu trên thị trường đã vọt lên tới tám trăm đô-la. Tôi không biết liệu có lấy được một tấn quặng nào được luyện thành kim loại thành phẩm hay chưa. Nhưng tôi biết chắc chắn rằng trong vùng này có rất nhiều vỉa quặng vượt qua cả mỏ Sheba về giá trị thử nghiệm ban đầu. Hãy lắng nghe một chút về những tính toán của các nhà vận hành mỏ Sheba. Họ dự định vận chuyển quặng cô đặc sang châu Âu. Chi phí vận chuyển từ Star City (nơi tọa lạc của mỏ) đến Virginia City sẽ tốn bảy mươi đô-la một tấn; từ Virginia đến San Francisco là bốn mươi đô-la một tấn; từ đó đến Liverpool, điểm đến cuối cùng, là mười đô-la một tấn. Ý đồ của họ là hỗn hợp kim loại này sẽ bù đắp lại chi phí khai thác ban đầu, giá cước vận chuyển, phí tinh luyện, và sau cùng mỗi tấn quặng thô sẽ mang lại cho họ khoản lợi nhuận ròng là mười hai trăm đô-la. Ước tính này có thể hơi phóng đại. Cứ cho là cắt đôi đi đi, thì sản phẩm thu được vẫn là một con số khổng lồ, vượt xa mọi phát triển trước đây của vùng Lãnh thổ đầy khí thế của chúng ta.
Một phép tính rất phổ biến là nhiều mỏ của chúng ta sẽ cho sản lượng năm trăm đô-la một tấn. Sự màu mỡ ấy khiến những mỏ như Gould & Curry, Ophir và Mexican ở vùng quý vị trở nên lu mờ tăm tối. Tôi đã đưa ra cho quý vị ước tính về giá trị của một mỏ đã được khai thác. Sự giàu có của nó được phản ánh qua giá trị thị trường của nó. Người dân quận Humboldt đang phát cuồng vì những foot mỏ. Khi tôi viết những dòng này, các thị trấn của chúng ta gần như hoang vắng. Trông chúng ủ rũ chẳng khác gì một cô gái mắc bệnh lao. Những người đồng hương gân guốc và lực lưỡng của chúng ta đã đi đâu cả rồi? Họ đang tung hoành qua các khe vực và trên những đỉnh núi. Dấu chân của họ hằn lên ở khắp mọi nơi. Thỉnh thoảng lại có một kỵ mã lao vút qua giữa chúng ta. Con chiến mã của anh ta lộ rõ vẻ kiệt sức. Anh ta xống áo xộc xệch nhảy xuống trước ngôi nhà gạch bùn của mình, vội vã chào hỏi dăm câu với những người hàng xóm, phóng ngay đến văn phòng khảo sát quặng rồi từ đó chạy thẳng đến cơ quan đăng ký địa hạt. Sáng hôm sau, sau khi đã bổ sung thêm lương thực dự phòng, anh ta lại lên đường lao vào chốn hoang vu chưa ai đặt chân tới. Xừ ta đấy, chỉ tính số foot mỏ gã sở hữu đã lên tới hàng ngàn. Gã chẳng khác gì con đỉa hút máu ngựa. Gã có cái dạ dày phàm ăn của loài cá mập hay trăn khổng thế giới. Gã muốn chinh phục cả những đế chế kim loại.
Thế là quá đủ. Ngay khoảnh khắc đọc xong bài viết trên, bốn chúng tôi quyết định lên đường đi Humboldt. Chúng tôi bắt đầu thu xếp hành lý ngay lập tức. Và chúng tôi cũng bắt đầu tự trách mình vì đã không quyết định sớm hơn — bởi chúng tôi nơm nớp lo sợ rằng tất cả các mỏ giàu có sẽ bị người ta phát hiện và xí phần hết trước khi chúng tôi đặt chân tới, và rồi chúng tôi sẽ phải ngậm ngùi nhận lấy những vỉa quặng nghèo nàn chẳng cho nổi hai ba trăm đô-la một tấn là cùng. Chỉ một tiếng đồng hồ trước, tôi đã cảm thấy mình giàu có tựa triệu phú nếu sở hữu mười foot trong một mỏ ở Gold Hill với quặng cho sản lượng hai mươi lăm đô-la một tấn; thế mà giờ đây, tôi lại đâm ra bực bội trước viễn cảnh phải bằng lòng với những cái mỏ mà dù nghèo nhất cũng sẽ là một kỳ quan ở Gold Hill.
