Một trận cúm ác tính bùng phát đột ngột ở Glen và dưới làng chài đã khiến Gilbert bận rộn suốt hai tuần liền, đến mức anh chẳng có thời gian để thực hiện lời hứa đến thăm Thuyền trưởng Jim. Anne vẫn khẩn trương nuôi chút hy vọng mong manh rằng anh đã từ bỏ ý định về Dick Moore, và tự nhủ thôi đành gác lại chuyện này, cô không nhắc đến nữa. Nhưng trong lòng cô cứ nghĩ mãi không thôi.

“Không biết mình nói cho anh ấy biết việc Leslie có tình cảm với Owen có phải là điều đúng đắn không nhỉ?” cô thầm nghĩ. “Anh ấy sẽ không bao giờ để Leslie mảy may nghi ngờ rằng mình đã biết chuyện, nên lòng tự trọng của cô ấy sẽ không bị tổn thương, và điều ĐÓ CÓ THỂ thuyết phục anh ấy buông tha cho Dick Moore. Mình nên nói chứ—nên nói chứ? Thôi, suy cho cùng thì mình không thể. Lời hứa là điều thiêng liêng, và mình không có quyền phản bội bí mật của Leslie. Nhưng ôi chao, chưa bao giờ trong đời mình cảm thấy bận tâm về điều gì nhiều như thế này. Nó đang làm hỏng mùa xuân—làm hỏng tất cả mọi thứ.”

Một buổi tối, Gilbert đột ngột đề nghị họ cùng xuống thăm Thuyền trưởng Jim. Với tâm trạng trĩu nặng, Anne đồng ý, và hai người lên đường. Hai tuần nắng ấm đã làm nên phép màu trên khung cảnh ảm đạm mà con quạ của Gilbert từng bay qua. Những ngọn đồi và cánh đồng khô ráo, nâu trầm và ấm áp, sẵn sàng bung nấm mồ mùa đông để đâm chồi nảy lộc; bến cảng lại rộn rã tiếng cười; con đường dài ven cảng trông như một dải lụa đỏ rực rỡ; dưới cồn cát, một đám trẻ đang đi bắt cá kẹp đang đốt lớp cỏ khô dày trên đồn cát từ mùa hè năm ngoái. Ngọn lửa hồng rực quét qua các cồn cát, tung những dải lụa đỏ thắm về phía vùng vịnh tối tăm ở phía xa, đồng thời soi sáng cả luồng lạch và làng chài. Đó là một khung cảnh đẹp như tranh vẽ mà vào lúc khác hẳn đã làm Anne thích thú; nhưng cô chẳng thể tận hưởng chuyến đi bộ này. Gilbert cũng vậy. Sự đồng điệu, ăn ý thường ngày cùng chung gu thẩm mỹ và góc nhìn vốn có giữa họ đã vắng bóng một cách đáng tiếc. Thái độ không đồng tình của Anne với toàn bộ sự việc lộ rõ qua cái hất cằm kiêu kỳ cùng sự lịch sự có tính toán trong từng lời nói. Miết chặt bờ môi với sự bướng bỉnh quen thuộc của nhà Blythe, nhưng trong ánh mắt Gilbert lại đầy vẻ ưu tư. Anh định làm điều mà anh tin là trách nhiệm của mình; nhưng việc mâu thuẫn với Anne là một cái giá quá đắt phải trả. Tóm lại, cả hai đều thở phào khi đến ngọn hải đăng—để rồi lại dằn vặt vì chính sự thở phào ấy.

Thuyền trưởng Jim cất tấm lưới đánh cá đang đan dở đi, rồi vui mừng chào đón họ. Dưới ánh chiều xuân rọi chiếu, trông ông già hơn bất cứ lần nào Anne từng thấy. Tóc ông bạc đi nhiều, và bàn tay già nua gân guốc khẽ run lên. Nhưng đôi mắt xanh vẫn sáng và điềm tĩnh, và tâm hồn kiên định vẫn ánh lên qua đó, đầy hiên ngang và không chút sợ hãi.

Thuyền trưởng Jim lắng nghe trong sự im lặng đầy kinh ngạc khi Gilbert giãi bày mục đích chuyến ghé thăm. Anne, người thấu hiểu ông cụ quý mến Leslie nhường nào, chắc mẩm rằng ông sẽ đứng về phía mình, dù cô không mấy hy vọng điều đó sẽ lay chuyển được Gilbert. Thế nên cô vô cùng ngạc nhiên khi Thuyền trưởng Jim, một cách chậm rãi, đầy buồn bã nhưng không mảy may do dự, đưa ra ý kiến rằng nên cho Leslie biết sự thật.

“Ôi, Thuyền trưởng Jim, cháu không ngờ bác lại nói vậy,” cô trách móc thốt lên. “Cháu cứ nghĩ bác không muốn mang thêm phiền muộn đến cho cô ấy.”

Thuyền trưởng Jim lắc đầu.

“Bác cũng chẳng muốn thế đâu. Bác hiểu cảm giác của cháu, thưa cô Blythe—cũng như chính lòng bác vậy. Nhưng cuộc đời này chúng ta đâu thể sống theo cảm xúc của mình—không, không đâu, làm vậy thể nào chúng ta cũng sớm đâm vào đá ngầm. Chỉ có một chiếc la bàn an toàn duy nhất và chúng ta buộc phải định hướng theo nó—đó là điều lẽ phải nên làm. Bác đồng ý với bác sĩ. Nếu Dick còn một chút hy vọng nào, Leslie cần phải được biết điều đó. Theo ý kiến của bác thì chẳng có gì phải bàn cãi thêm nữa.”

“Thôi được,” Anne tuyệt vọng buông xuôi, “cứ đợi đến lúc cô Cornelia đến tìm hai người tính sổ đi.”

“Chắc chắn Cornelia sẽ cạo đầu tụi mình một trận ra trò rồi,” Thuyền trưởng Jim đồng tình. “Phụ nữ các cô thật đáng yêu, thưa cô Blythe, nhưng lại hơi thiếu logic một chút. Cô là người có học thức cao còn Cornelia thì không, nhưng xét về điểm đó thì hai người giống nhau như đúc. Bác không cho thế là xấu đâu. Lượng tính có lẽ là một thứ gì đó khô khan và lạnh lùng. Thôi, để bác pha một ấm trà rồi chúng ta cùng uống và trò chuyện về những điều vui vẻ, cốt để tâm trạng dịu lại đôi chút.”

Ít ra, tách trà và câu chuyện của Thuyền trưởng Jim cũng khiến tâm trí Anne dịu lại phần nào, nhờ thế cô không hành hạ Gilbert trên đường về nhà cay nghiệt như ý định ban đầu. Cô hoàn toàn không đả động gì đến vấn đề gai góc kia nữa, mà vui vẻ trò chuyện về những chuyện khác, và Gilbert hiểu rằng mình đã được tha thứ dẫu vẫn còn sự ấm ức.

“Mùa xuân này Thuyền trưởng Jim trông có vẻ mong manh và còng cõi hẳn. Mùa đông đã làm ông già đi nhiều,” Anne buồn bã nói. “Em sợ rằng chẳng mấy chốc ông ấy sẽ đi tìm người vợ đã khuất Margaret.”

“Four Winds sẽ không còn như xưa khi Thuyền trưởng Jim ‘ra khơi’ nữa,” Gilbert đồng tình.

Chiều hôm sau, anh đến ngôi nhà ở đầu con suối. Anne thẫn thờ đi quanh quẩn cho đến khi anh quay về.

“Thế nào, Leslie nói gì vậy anh?” cô gặng hỏi khi anh bước vào.

“Rất ít. Anh nghĩ cô ấy có phần chết trân.”

“Và cô ấy có đồng ý phẫu thuật không?”

“Cô ấy sẽ suy nghĩ kỹ và sớm đưa ra quyết định.”

Gilbert mệt mỏi ngả người xuống chiếc ghế bành bên lò sưởi. Trông anh có vẻ phờ phạc. Với anh, việc nói ra điều đó với Leslie chưa bao giờ là chuyện dễ dàng. Và nỗi kinh hoàng lóe lên trong đôi mắt cô khi thấu hiểu ý nghĩa lời anh không phải là thứ dễ chịu gì để ghi nhớ. Giờ đây, khi mọi chuyện đã rồi, anh lại bị vây bã bởi những hoài nghi về sự khôn ngoan của chính mình.

Anne nhìn anh đầy hối lỗi; rồi cô sà xuống tấm thảm bên cạnh, tựa mái đầu đỏ óng lên cánh tay anh.

“Gilbert, em đã cư xử hơi khó chịu về chuyện này. Em sẽ không thế nữa đâu. Xin anh cứ gọi em là đầu đỏ rồi tha lỗi cho em nhé.”

Nghe vậy, Gilbert ngầm hiểu rằng, dù kết quả có ra sao đi nữa, sẽ không có câu nói “anh đã bảo em rồi mà” nào được thốt lên. Nhưng lòng anh vẫn chưa nguôi ngoai hoàn toàn. Trách nhiệm trên lý thuyết là một chuyện; trách nhiệm trong thực tế lại hoàn toàn là chuyện khác, nhất là khi người thực thi phải đối mặt với đôi mắt ngấn lệ đầy đau đớn của một người phụ nữ.

Bản năng mách bảo Anne nên tránh mặt Leslie trong suốt ba ngày tiếp theo. Đến chiều ngày thứ ba, Leslie ghé qua ngôi nhà nhỏ và báo cho Gilbert hay rằng cô đã quyết định; cô sẽ đưa Dick đến Montreal để phẫu thuật.

Cô trông rất xanh xao và có vẻ như đang bọc mình trong tấm áo choàng lạnh lùng, xa cách quen thuộc. Nhưng đôi mắt cô đã không còn ánh lên vẻ ám ảnh từng khiến Gilbert bận tâm; chúng trở nên lạnh lùng và sắc sảo, rồi cô tiến hành thảo luận các chi tiết với anh một cách dứt khoát, ra dáng thương gia. Có rất nhiều kế hoạch cần phải vạch ra và vô số thứ phải cân nhắc. Khi đã thu thập đủ thông tin cần thiết, Leslie ra về. Anne muốn đi tiễn cô một đoạn đường.

“Thôi khỏi đi,” Leslie cộc lốc đáp. “Trận mưa hôm nay làm đất ẩm ướt lắm. Chúc ngủ ngon.”

“Chẳng lẽ mình đã mất đi người bạn thân rồi sao?” Anne thở dài nói. “Nếu ca phẫu thuật thành công và Dick Moore tìm lại được chính mình, Leslie sẽ rút lui vào một góc khuất xa xôi nào đó trong tâm hồn nơi không ai trong chúng ta có thể tìm thấy cô ấy nữa.”

“Có lẽ cô ấy sẽ rời bỏ anh ta,” Gilbert nói.

“Leslie không bao giờ làm thế đâu, Gilbert. Ý thức trách nhiệm của cô ấy rất lớn. Cô ấy từng kể với tôi rằng bà ngoại West luôn khắc ghi vào tâm trí cô ấy rằng khi đã gánh vác bất kỳ trách nhiệm nào thì không bao giờ được trốn tránh nó, bất kể hậu quả ra sao. Đó là một trong những nguyên tắc cốt lõi của cô ấy. Chắc anh thấy nó xưa cũ lắm nhỉ.”

“Đừng cay đắng thế chứ, cô bé Anne. Em thừa biết là em không hề nghĩ nó xưa cũ đâu—em thừa biết chính bản thân em cũng mang quan niệm thiêng liêng y hệt về trách nhiệm đã gánh vác. Và em đã đúng. Trốn tránh trách nhiệm chính là lời nguyền của cuộc sống hiện đại chúng ta—là bí mật của mọi sự bất an và bất mãn đang sục sôi trên thế giới này.”

“Lời nhà thuyết giáo đây sao,” Anne mỉa mai. Nhưng ẩn sau lời châm chọc ấy, cô cảm thấy anh có lý; và cô vô cùng xót xa cho Leslie.

Một tuần sau, cô Cornelia ập xuống ngôi nhà nhỏ như một trận lở tuyết. Gilbert đi vắng và Anne buộc phải một mình gánh chịu cú sốc ấy.

Cô Cornelia còn chưa kịp tháo mũ xuống đã cất lời.

“Anne, ý cô là sao khi tai tôi nghe được những chuyện thế này—rằng bác sĩ Blythe đã nói với Leslie là có thể chữa khỏi cho Dick, và cô ấy định đưa anh ta đến Montreal để phẫu thuật ư?”

“Vâng, hoàn toàn đúng vậy đấy ạ, thưa cô Cornelia,” Anne can đảm đáp.

“Thế thì đó là sự tàn nhẫn vô nhân đạo, chính là thế đấy,” cô Cornelia vô cùng kích động nói. “Tôi cứ tưởng bác sĩ Blythe là một người đàng hoàng. Tôi không ngờ anh ta lại có thể nhúng tay vào chuyện này.”

“Bác sĩ Blythe nghĩ rằng việc nói cho Leslie biết về cơ hội của Dick là trách nhiệm của mình,” Anne cứng cỏi đáp, “và,” cô nói thêm, lòng trung thành với Gilbert trỗi dậy lấn át nỗi sợ, “cháu đồng tình với anh ấy.”

“Ồ không, cô chẳng hề nghĩ thế đâu, cô bé ạ,” cô Cornelia nói. “Chẳng ai có chút lòng trắc ẩn nào lại làm thế cả.”

“Thuyền trưởng Jim thì có đấy ạ.”

“Đừng có đem cái lão lú lẫn đó ra mà áp đảo tôi,” cô Cornelia quát lên. “Và tôi chẳng quan tâm ai đồng tình với lão ta cả. Hãy nghĩ xem—HÃY NGHĨ xem điều đó có ý nghĩa gì đối với cô gái tội nghiệp bị săn đuổi và hành hạ đến cùng kiệt kia.”

“Chúng cháu CÓ nghĩ đến điều đó chứ. Nhưng Gilbert tin rằng một bác sĩ nên đặt sức khỏe thể chất và tinh thần của bệnh nhân lên trên tất cả mọi cân nhắc khác.”

“Đúng là giọng điệu đàn ông. Nhưng tôi vẫn mong đợi ở cô nhiều hơn thế, Anne,” cô Cornelia nói, giọng điệu đượm buồn hơn là giận dữ; rồi bà bắt đầu oanh tạc Anne bằng chính những lập luận mà trước đó chính Anne từng dùng để tấn công Gilbert; và Anne dũng cảm bảo vệ chồng mình bằng chính những thứ vũ khí mà anh đã dùng để tự vệ. Cuộc tranh cãi kéo dài dằng dặc, nhưng cuối cùng cô Cornelia cũng dừng lại.

“Thật là một sự bất công tột cùng,” bà tuyên bố, suýt khóc. “Đúng là thế đấy—một sự bất công tột cùng. Tội nghiệp Leslie quá!”

“Chẳng lẽ cô không nghĩ chúng ta cũng nên quan tâm đến Dick một chút sao?” Anne khẩn khoản.

“Dick! Dick Moore cơ chứ! Hắn ta sống sung sướng đủ đường rồi còn gì. Bây giờ hắn ta là một thành viên có hạnh kiểm tốt và đáng nể trong xã hội hơn bất cứ lúc nào trước đây.”

“Nhưng anh ta từng là một kẻ nát rượu và có khi còn tệ hơn thế nữa. Chẳng lẽ cô định thả hắn ta xổng chuông để rồi gầm thét và tàn phá hay sao?”

“Biết đâu anh ấy cải tạo thì sao,” tội nghiệp Anne, bị kẹp giữa kẻ thù bên ngoài và kẻ phản bội bên trong, yếu ớt thanh minh.

“Cải tạo cái con khỉ khô!” cô Cornelia đáp trả. “Dick Moore rước lấy những thương tổn khiến hắn ra nông nỗi này là trong một trận ẩu đả khi say xỉn. Hắn XỨNG ĐÁNG nhận lấy kết cục đó. Đó là hình phạt giáng xuống đầu hắn. Tôi không tin bác sĩ lại có quyền nhúng tay vào những sự trừng phạt của Chúa trời.”

“Chẳng ai biết Dick bị thương thế nào đâu, thưa cô Cornelia. Biết đâu không phải trong một trận ẩu đả say xỉn nào cả. Có khi anh ấy bị phục kích và cướp bóc thì sao.”

“Heo thì CÓ THỂ huýt sáo, nhưng cái mõm của chúng chẳng thích hợp cho việc đó đâu,” cô Cornelia đáp. “Thôi được, tóm lại những gì cô nói cho tôi biết là mọi chuyện đã định đoạt và chẳng còn ích gì khi bàn cãi nữa. Nếu đã thế thì tôi sẽ ngậm miệng lại. Tôi chẳng dại gì mài mòn bộ răng của mình vào những thanh giũa. Khi một chuyện đã phải xảy ra thì tôi đành chấp nhận. Nhưng trước tiên tôi thích chắc chắn một điều rằng nó BẮT BUỘC phải xảy ra. Giờ thì tôi sẽ dốc hết tâm sức để an ủi và nâng đỡ Leslie. Suy cho cùng thì,” cô Cornelia nói thêm, ánh lên tia hy vọng, “biết đâu lại chẳng làm được gì cho Dick thì sao.”