Isagani tìm đến tư gia của vị luật sư, một trong những bộ óc xuất chúng nhất ở Manila, người thường được các tu sĩ tham vấn trong những phen khó khăn trọng đại. Chàng thanh niên phải chờ một lát vì số lượng khách đến giao dịch rất đông, nhưng cuối cùng cũng đến lượt mình để bước vào phòng làm việc, hay còn gọi là bufete theo cách gọi quen thuộc ở Philippines. Vị luật sư đón tiếp chàng bằng một tiếng húng hẳng nhẹ, mắt lén nhìn xuống đôi chân, nhưng ông không đứng dậy cũng chẳng mời ngồi mà cứ tiếp tục viết. Điều đó tạo cơ hội cho Isagani quan sát và dò xét kỹ lưỡng vị luật sư nay đã già đi nhiều. Tóc ông điểm bạc và vết hói đã lan ra gần như toàn bộ đỉnh đầu. Giao diện ông toát lên vẻ chua chát và khắc khổ.

Phòng nghiên cứu bao trùm một sự im lặng tuyệt đối, ngoại trừ những tiếng thì thầm của các thư ký và trợ lý đang làm việc ở căn phòng bên cạnh. Tiếng ngòi bút sột soạt cào trên giấy như đang hờn dỗi.

Cuối cùng vị luật sư cũng viết xong, ông đặt bút xuống, ngẩng đầu lên, và khi nhận ra chàng thanh niên, khuôn mặt ông bừng sáng một nụ cười rạng rỡ trong lúc ân cần giơ tay ra bắt.

"Chào mừng chàng trai trẻ! Nào, hãy ngồi xuống, và thứ lỗi cho ta vì đã không nhận ra con. Chú của con dạo này thế nào?"

Isagani lấy lại can đảm, tin rằng vụ việc của mình sẽ suôn sẻ. Chàng thuật lại ngắn gọn những gì đã được tiến hành, trong lúc vẫn quan sát thái độ của vị luật sư trước từng lời mình nói. Lúc đầu, Señor Pasta lắng nghe với vẻ mặt dửng dưng và dẫu đã được thông báo về nỗ lực của đám sinh viên, ông vẫn làm bộ ngây ngô như thể chẳng dính líu gì đến những chuyện trẻ con ấy; thế nhưng, khi bắt đầu lờ mờ đoán ra mục đích thực sự và nghe nhắc đến Phó Giám mục, các vị tu sĩ, Toàn quyền, một dự án nào đó, vân vân và vân vân, nét mặt ông dần đanh lại để rồi cuối cùng phải thốt lên: "Đây đúng là xứ sở của những dự án! Thôi, cứ nói tiếp đi, nói tiếp đi!"

Isagani vẫn chưa nản lòng. Chàng trình bày về phương thức mà một phán quyết sẽ đạt được và kết thúc bằng niềm tin vững chắc của giới trẻ rằng ông, Señor Pasta, sẽ đứng ra can thiệp giùm họ trong trường hợp Don Custodio tham vấn ý kiến ông, như điều người ta vẫn hằng mong đợi. Chàng không dám nói là "đóng vai trò cố vấn", bị chùn bước bởi cái nhíu mày khó chịu của vị luật sư.

Nhưng Señor Pasta đã sớm định đoạt dứt khoát từ trước, đó là tuyệt đối không nhúng tay vào vụ này dưới bất kỳ hình thức nào, dù với tư cách là người đi tham vấn hay kẻ được hỏi ý kiến. Ông thừa rõ những gì đã diễn ra ở Los Baños, ông biết có hai phe phái đang đối đầu, và Padre Irene không phải là kẻ bảo trợ duy nhất đứng về phía sinh viên, cũng chẳng phải là người duy nhất đề xuất đệ trình thỉnh nguyện thư lên Ủy ban Tiểu học; sự thật hoàn toàn ngược lại. Padre Irene, Padre Fernandez, vị nữ bá tước, một thương gia đang chực chờ bán vật liệu cho học viện mới, cùng vị đại thần từng dẫn hết sắc lệnh hoàng gia này đến sắc lệnh hoàng gia khác, suýt chút nữa đã giành phần thắng, thì Padre Sibyla, vì muốn kéo dài thời gian, lại nảy ra ý kiến viện đến Ủy ban. Mọi chi tiết ấy đều nằm sẵn trong đầu vị luật sư lão luyện, thế nên khi Isagani vừa dứt lời, ông liền quyết định dùng những lời lẽ lấp lửng để làm rối trí chàng, đánh tráo vấn đề và lái câu chuyện sang hướng khác.

"Phải," ông vừa nói vừa trề môi rồi gãi đầu, "không ai vượt qua được ta về lòng yêu nước và khát vọng tiến bộ, nhưng... ta không thể tự chuốc lấy rủi ro, con có hiểu rõ lập trường của ta không, một lập trường vô cùng tế nhị, ta có quá nhiều mối bận tâm, ta buộc phải hành động trong khuôn khổ thận trọng tuyệt đối, đó là một canh bạc..."

Vị luật sư cố tình dùng một tràng từ ngữ hoa mỹ để làm chàng thanh niên choáng váng, ông cứ thế luyên thuyên về luật pháp và các sắc lệnh, nói nhiều đến mức thay vì làm đối phương bối rối, chính ông lại suýt tự vướng vào một mê hồn trận những điều khoản trích dẫn.

"Chúng tôi hoàn toàn không có ý định làm khó ông," Isagani điềm tĩnh đáp. "Xin Chúa hãy phù hộ để chúng tôi không làm tổn hại dù chỉ là một mảy may đối với những con người mà cuộc đời vô cùng hữu ích cho phần còn lại của người Philippines! Nhưng dẫu hiểu biết ít ỏi đến đâu về luật lệ, sắc lệnh hoàng gia, trát tòa và nghị quyết đang hiện hành ở đất nước này, tôi vẫn không thể tin rằng việc thúc đẩy những mục đích cao cả của chính phủ, việc cố gắng đảm bảo một sự giải thích đúng đắn cho những mục đích ấy lại có thể mang điều xấu. Chúng ta đang theo đuổi cùng một cái đích và chỉ khác biệt về phương tiện mà thôi."

Vị luật sư mỉm cười, bởi chàng thanh niên đã tự để mình đi chệch khỏi trọng tâm, và ở chính cái nơi mà ông định giăng bẫy thì chàng đã tự sập bẫy rồi.

"Đó chính là mấu chốt vấn đề, theo cách nói thông thường. Rõ ràng việc hỗ trợ chính phủ là đáng biểu dương, khi người ta hỗ trợ một cách vâng phục, tuân thủ các mong muốn cùng tinh thần chân chính của luật pháp sao cho phù hợp với niềm tin chính đáng của những nhà cầm quyền, và không mâu thuẫn với tư duy căn bản, phổ quát của những người được trao phó phúc lợi chung cho các cá nhân hợp thành một tổ chức xã hội. Do đó, việc mưu toan thực hiện bất kỳ hành động nào trái với chủ trương của chính phủ – dù giả định rằng hành động đó tốt hơn đề xuất từ phía chính quyền – đều là hành vi tội phạm, đáng bị trừng phạt, bởi nó xúc phạm đến nguyên lý tối cao của quyền uy; vì uy quyền ấy chính là nền móng sơ đẳng làm điểm tựa cho mọi kiến trúc thuộc địa."

Tin chắc rằng loạt đạn dồn dập này ít nhiều đã làm Isagani choáng váng, vị luật sư già ngả người ra phía sau ghế bành, bên ngoài ra chiều vô cùng nghiêm nghị nhưng bên trong lại đang thầm đắc ý.

Tuy vậy, Isagani vẫn mạnh dạn phản bác: "Tôi lại nghĩ rằng các chính phủ, một khi càng bị đe dọa, lại càng phải cẩn trọng hơn trong việc tìm kiếm những nền tảng bất khả xâm phạm. Nền tảng uy quyền của các chính phủ thuộc địa là thứ yếu ớt nhất trong tất cả, bởi nó không phụ thuộc vào chính họ mà phụ thuộc vào sự đồng thuận của người bị trị, chừng nào họ còn chịu nhìn nhận nó. Nền tảng công lý hay lẽ phải mới chính là thứ bền vững nhất."

Vị luật sư ngẩng phắt đầu lên. Cái gì thế này – chàng thanh niên kia dám đáp trả và tranh luận với ông, với chính Señor Pasta ư? Chàng ta vẫn chưa bị những từ ngữ đao to búa lớn của ông làm cho mê muội sao?

"Chàng trai trẻ, con phải dẹp bỏ những suy nghĩ đó sang một bên, vì chúng rất nguy hiểm," ông vừa xua tay vừa tuyên bố. "Điều ta khuyên con là hãy để chính phủ tự lo việc của họ."

"Các chính phủ được thiết lập vì phúc lợi của nhân dân, và để hoàn thành tốt mục đích đó, họ phải lắng nghe những gợi ý từ người dân, bởi chính họ mới là những người có đủ năng lực nhất để thấu hiểu nhu cầu của chính mình."

"Những kẻ cấu thành bộ máy chính phủ cũng là công dân, hơn nữa lại thuộc tầng lớp vô cùng minh triết."

"Nhưng vì cũng là con người, họ không tránh khỏi sai lầm, và vì thế không nên gạt bỏ ý kiến của người khác."

"Người ta phải tin tưởng họ, họ có trách nhiệm phải lo toàn bộ mọi thứ."

"Có một câu tục ngữ Tây Ban Nha rằng: 'Không khóc thì không có sữa', nói cách khác là: 'Ai không cất lời xin, chẳng kẻ nào cho.'"

"Hoàn toàn ngược lại," vị luật sư đáp với nụ cười mỉa mai; "với chính phủ thì mọi chuyện diễn ra hoàn toàn ngược lại..."

Nhưng ông bỗng khựng lại ngay, như thể mình vừa lỡ lời và muốn sửa chữa sự bất cẩn ấy. "Chính phủ đã ban cho chúng ta những thứ mà chúng ta không hề xin, và thậm chí không thể xin, bởi vì việc xin xắn – việc cất lời cầu xin – ngụ ý rằng họ có sự bất tài nào đó và do đó không hoàn thành nhiệm vụ của mình. Việc gợi ý cho họ một đường hướng hành động, việc cố gắng dẫn dắt họ, dẫu không thực sự đối chọi với họ, cũng đồng nghĩa với việc tiên liệu rằng họ có khả năng phạm sai lầm, và như ta đã nói với con, những giả định như thế chính là mối đe dọa đối với sự tồn vong của các chính phủ thuộc địa. Đám đông thường bỏ qua điều này và những thanh niên hành động bồng bột không hề biết, không hề lĩnh hội, cũng chẳng thèm cố gắng lĩnh hội tác động ngược của việc van xin, hay mối đe dọa đối với trật tự ẩn chứa trong ý nghĩ đó..."

"Xin lỗi ông," Isagani ngắt lời, cảm thấy bị xúc phạm bởi những lý lẽ mà nhà luật học đang dùng với mình, "nhưng khi người ta dùng các phương pháp hợp pháp để xin chính phủ một điều gì đó, ấy là vì họ nghĩ rằng chính phủ rất tốt và sẵn lòng ban ơn, và hành động đó, thay vì chọc giận chính phủ, phải làm cho họ cảm thấy phổng mũi – người ta chỉ biết cầu cứu mẹ chứ chẳng bao giờ cầu cứu mẹ kế cả. Theo ý kiến khiêm tốn của tôi, chính phủ không phải là một đấng toàn tri có thể nhìn thấy và lường trước mọi thứ, và dẫu có thể đi chăng nữa, họ cũng không nên cảm thấy bị xúc phạm; bởi ngay tại đây, chính Giáo hội cũng không ngừng cầu xin và khẩn nài Thiên Chúa – Đấng nhìn thấu và biết rõ mọi sự – đó thôi, và bản thân ông cũng đang yêu cầu lẫn đòi hỏi đủ điều tại các tòa án của chính phủ này, thế nhưng nào có Thiên Chúa hay tòa án nào nổi giận đâu. Ai cũng nhận thức rõ rằng chính phủ, với tư cách là một thể chế nhân văn, rất cần sự hậu thuẫn của toàn thể nhân dân, cần được soi đường chỉ lối để thấy và cảm nhận thực tế của vạn vật. Ngay cả ông cũng chẳng hề bị thuyết phục bởi tính đúng đắn trong sự phản đối của chính mình; chính ông thừa thừa biết rằng đó là một chính phủ chuyên chế và bạo ngược, một chính phủ vì muốn dương oai diễu võ và tỏ vẻ độc lập nên khước từ mọi thứ do sợ hãi hoặc đa nghi, và chỉ có những dân tộc bị áp bức, đày đọa mới mang nghĩa vụ không bao giờ được phép xin xắn bất cứ điều gì. Một dân tộc căm ghét chính phủ của mình thì chẳng nên đòi hỏi gì ngoài việc buộc kẻ cầm quyền phải thoái vị."

Vị luật sư già nhăn mặt, lắc đầu nguầy nguậy tỏ ý bất mãn, trong khi tay xoa xoa lên tấm da đầu hói rồi cất giọng trịch thượng đầy thương hại: "Ahem! Đó là những học thuyết tồi, những lý thuyết tồi, ahem! Mới thấy rõ con còn quá trẻ và thiếu kinh nghiệm trường đời. Hãy nhìn những thanh niên thiếu từng trải đang ở Madrid đòi hỏi biết bao cải cách kìa. Họ bị buộc tội phiêu lưu chính trị, nhiều người trong số họ chẳng dám quay về đây, thế mà rốt cuộc họ đang đòi hỏi những gì? Toàn những thứ thánh thiện, cổ xưa và được công nhận là hoàn toàn vô hại. Nhưng có những vấn đề không thể giải thích nổi, chúng quá đỗi tế nhị. Thôi nào – ta thú nhận với con rằng đằng sau những lý do được bày tỏ còn có những nguyên nhân khác có thể xui khiến một chính phủ khôn ngoan hệ thống hóa việc khước từ ước nguyện của nhân dân – không – nhưng có khi chúng ta rơi vào cảnh ngộ phải chịu đựng những nhà cầm quyền ngớ ngẩn và lố bịch đến thế – dẫu sao thì vẫn luôn có những lý do khác, ngay cả khi điều được xin là hoàn toàn chính đáng – những chính phủ khác nhau sẽ đối mặt với những hoàn cảnh khác nhau..."

Ông cụ ngập ngừng, nhìn chằm chằm vào Isagani, rồi với một quyết định bất chợt, ông khua tay như thể muốn xua đi một ý nghĩ nào đó.

"Tôi có thể đoán được ý ông," Isagani buồn bã mỉm cười nói. "Ý ông muốn nói rằng một chính phủ thuộc địa, chính vì được cấu thành một cách bất hoàn hảo và đặt nền móng trên những tiền đề..."

"Không, không, không phải thế, không!" vị luật sư già vội vã ngắt lời, vừa tìm kiếm thứ gì đó giữa đống giấy tờ. "Không, ý ta muốn nói là... nhưng kính lão của ta đâu rồi?"

"Kia thưa ông," Isagani đáp.

Ông cụ đeo kính vào và làm bộ cúi xuống xem xét giấy tờ, nhưng khi thấy chàng thanh niên vẫn đứng đợi, ông lẩm bẩm: "Ta muốn nói với con điều này, ta muốn nói... nhưng nó trôi tuột khỏi đầu mất rồi. Con đã ngắt lời ta vì quá số sắng... mà cũng chỉ là chuyện nhỏ nhặt thôi. Nếu con biết cái đầu ta lúc này đang xoay mòng mòng thế nào, ta có quá nhiều việc phải làm!"

Isagani hiểu rằng mình đang bị ra lệnh tống cổ. "Thưa ông," chàng vừa đứng dậy vừa nói, "chúng tôi..."

"À, các con sẽ làm rất đúng nếu phó mặc mọi chuyện vào tay chính phủ, họ sẽ tự khắc giải quyết theo cách họ thấy phù hợp. Con bảo rằng Phó Giám mục phản đối việc dạy tiếng Castilian ư? Có lẽ ngài phản đối thật, không phải về thực chất mà là về hình thức. Người ta đồn rằng vị Hiệu trưởng đang trên đường sang đây sẽ mang theo một dự án cải cách giáo dục. Cứ chờ thêm một thời gian, hãy cho thời gian một cơ hội, lo tập trung vào việc học đi vì kỳ thi cận kề rồi, và... carambas! – một đứa như con đã nói thông thạo tiếng Castilian và diễn đạt trôi chảy như thế, con còn bận tâm điều gì nữa? Con có lợi lộc gì khi thấy nó được đưa vào giảng dạy đặc cách cơ chứ? Chắc chắn Padre Florentino cũng suy nghĩ giống ta! Hãy gửi lời hỏi thăm của ta đến ngài nhé."

"Thưa ông," Isagani đáp, "chú tôi vẫn luôn dạy bảo tôi phải nghĩ đến người khác nhiều như nghĩ đến chính mình. Tôi đến đây không phải vì bản thân, tôi đến nhân danh những người đang ở hoàn cảnh ngặt nghèo hơn."

"Quỷ tha ma bắt! Cứ để họ làm như con đi, bắt họ mài miệt dùi mẻ kinh sử cho đến khi hói đầu như ta, nhồi nhét cả những đoạn văn dài ngoằn ngoèo vào trí nhớ ấy! Ta tin rằng nếu con nói được tiếng Tây Ban Nha thì đó là vì con đã bỏ công học tập – con có phải người Manila hay sinh ra bởi bố mẹ người Tây Ban Nha đâu! Vậy thì hãy để họ tự học lấy như con đã làm, và noi theo những gì ta từng trải: ta từng làm đầy tớ cho tất cả các vị tu sĩ, ta pha sô-cô-la cho họ, tay phải khuấy thì tay trái cầm sách ngữ pháp, ta đã học như thế đấy, và tạ ơn Chúa! ta chưa bao giờ cần đến những ông thầy nào khác, hay học viện nào khác, hay giấy phép nào từ chính phủ cả. Tin ta đi, kẻ nào muốn học thì ắt sẽ học và trở thành người uyên bác!"

"Nhưng trong số những người muốn học, có mấy ai vươn lên được như ông? Một kẻ trong số mười ngàn người, hoặc thậm chí còn ít hơn!"

"Hừ! Cần gì phải nhiều hơn?" lão ta đáp lại, nhún vai. "Luật sư bây giờ thừa thãi lắm, nhiều kẻ rốt cuộc chỉ làm mấy chân thư ký quèn. Bác sĩ ư? Họ lăng mạ, bôi nhọ lẫn nhau, thậm chí còn chém giết nhau chỉ vì tranh giành một bệnh nhân. Lao động kìa thưa cậu, chúng ta cần những người lao động cho ngành nông nghiệp!"

Isagani nhận ra mình đang hoài phí thời gian, nhưng chàng vẫn không kìm được mà đáp lời: "Đương nhiên là có rất nhiều bác sĩ và luật sư, nhưng tôi không dám chắc là chúng ta đang thừa thãi họ, khi mà vẫn còn những thị trấn hoàn toàn thiếu vắng họ; và dẫu số lượng có dồi dào đi chăng nữa, có lẽ chất lượng của họ lại chưa đạt yêu cầu. Một khi người ta không thể ngăn cản đám thanh niên đèn sách, và ngoài ra chẳng còn ngành nghề nào khác mở ra cho chúng tôi, tại sao lại để họ phí hoài thời gian và sức lực? Và nếu nền giáo dục dẫu còn nhiều khiếm khuyết ấy vẫn không ngăn được đông đảo người theo học để trở thành luật sư hay bác sĩ – nếu cuối cùng chúng ta vẫn buộc phải có họ – thì tại sao lại không đào tạo ra những người thật giỏi cơ chứ? Suy cho cùng, dẫu mục đích duy nhất là biến đất nước này thành một xứ sở của những nông dân và phu phen, đồng thời bóp nghẹt mọi hoạt động trí tuệ, thì tôi vẫn chẳng thấy có điểm gì là xấu khi khai sáng cho chính những người nông dân và phu phen ấy, khi ban cho họ ít nhất là một nền giáo dục giúp họ tự hoàn thiện bản thân cùng công việc của mình, đặt họ vào vị thế thấu hiểu nhiều điều mà hiện tại họ hãy còn mù tịt."

"Ba hoa, ba hoa, ba hoa!" vị luật sư thốt lên, tay vẽ những vòng tròn trong không gian để xua đi những ý tưởng vừa được gợi ra. "Muốn làm một nông dân giỏi thì chẳng cần quái gì đến hùng biện cả. Toàn mộng mơ, hão huyền, tưởng tượng! Này, có muốn nghe một lời khuyên không?"

Ông đứng dậy, ân cần đặt tay lên vai chàng thanh niên và tiếp lời:

"Ta sắp cho con một lời khuyên đây, và là một lời khuyên cực kỳ đắt giá, bởi ta thấy con là kẻ thông minh nên nó sẽ không uổng phí đâu. Con chuẩn bị học y khoa phải không? Ờ, vậy thì cứ thu mình vào việc học cách đắp cao dán và cắt huyết đỉa đi, đừng bao giờ mưu toan cải thiện hay phá hoại tình trạng của đồng loại làm gì. Khi đã tốt nghiệp, hãy cưới một cô vợ giàu có và sùng đạo, cố gắng chữa bệnh thật giỏi và thu phí thật cao, né tránh mọi thứ có liên quan đến tình hình chung của đất nước, đi lễ, xưng tội và rước lễ đúng giờ giấc như bao người khác, rồi con sẽ thấy sau này con phải mang ơn ta biết bao; ta cũng sẽ thấy điều đó, nếu ta vẫn còn sống. Hãy luôn ghi nhớ rằng lòng bác thiện phải bắt đầu từ chính ngôi nhà của mình, bởi con người ta trên trái đất này chẳng nên mưu cầu gì hơn ngoài mức độ hạnh phúc lớn lao nhất cho bản thân, như Bentham đã nói. Nếu con cứ tự chuốc lấy những chuyện Đông Ki-sốt vào người, con sẽ chẳng có nổi một sự nghiệp, chẳng cưới được vợ, và chẳng bao giờ làm nên trò trống gì đâu. Tất cả sẽ quay lưng với con, chính đồng bào con sẽ là những kẻ đầu tiên cười vào sự ngây ngô của con đấy. Tin ta đi, con sẽ nhớ đến lời ta và thấy ta nói đúng, khi con đã có mái đầu bạc trắng giống ta, một mái đầu bạc trắng thế này này!"

Đến đây, vị luật sư già vuốt ve mái tóc thưa thớt đã bạc trắng của mình, miệng buồn bã mỉm cười rồi lắc đầu.

"Khi tôi có mái đầu bạc trắng như thế, thưa ông," Isagani đáp lại với nỗi buồn không kém, "và ngoảnh đầu nhìn lại quá khứ của mình, rồi nhận ra rằng tôi chỉ sống vì bản thân, chẳng hề làm những điều mà tôi thừa rõ mình có thể và phải làm cho đất nước đã ban cho tôi mọi thứ, cho những người công dân đã giúp tôi duy trì sự sống – khi ấy, thưa ông, mỗi sợi tóc bạc sẽ là một chiếc gai nhọn, và thay vì hân hoan, chúng sẽ chỉ mang lại cho tôi sự hổ thẹn mà thôi!"

Nói đoạn, chàng cúi đầu thật sâu chào từ biệt. Vị luật sư vẫn đứng chết trân tại chỗ, gương mặt hiện rõ vẻ bàng hoàng. Ông lắng nghe những tiếng bước chân xa dần rồi mới lủi thủi ngồi xuống ghế.

"Tội nghiệp chàng trai!" ông lẩm bẩm, "ngày trước trong đầu ta cũng từng xuất hiện những suy nghĩ tương tự! Còn ai có thể mong mỏi điều gì hơn ngoài việc được thốt lên rằng: 'Ta đã làm điều này vì lợi ích của tổ quốc, ta đã hiến dâng cuộc đời mình cho hạnh phúc của tha nhân!' Một vòng nguyệt quế đẫm vị đắng của ngải cứu, những chiếc lá khô che lấp gai góc và trùng trục sâu bọ! Đó đâu phải là cuộc sống, thứ đó chẳng mang lại cho chúng ta tấm bánh hằng ngày, cũng chẳng đem lại danh vọng – vòng nguyệt quế ấy họa chăng chỉ dùng để trộn salad, chẳng đem lại sự nhàn hạ, chẳng giúp chúng ta thắng kiện, mà kết quả lại hoàn toàn ngược lại! Xứ sở nào cũng có bộ luật đạo đức của riêng mình, giống như khí hậu và bệnh dịch của nó vậy, chẳng thể lẫn lộn với khí hậu và bệnh dịch của những xứ sở khác."

Sau một thoáng ngập ngừng, ông nói thêm: "Tội nghiệp chàng trai! Nếu ai nấy đều suy nghĩ và hành động như nó, ta không dám chắc là... Tội nghiệp chàng trai! Tội nghiệp Padre Florentino!"