“Có một tay lãng du nọ đi khắp vùng đó,” ông Nickerson kể, “mang theo một gánh hát đạo đức kiêm tôn giáo — dạng như một bức tranh toàn cảnh phỏng theo Kinh thánh — và hắn thuê một lão già đần độn đánh đàn piano cho gánh hát. Sau buổi biểu diễn đêm đầu tiên, chủ gánh hát liền bảo:

“‘Bạn thân mến, có vẻ như anh nắm được hầu hết các giai điệu hiện có và cứ thế mà đàn khá trôi chảy. Nhưng này, chẳng lẽ anh không nhận ra rằng có lúc trong đêm qua, khúc nhạc anh tình cờ tấu lên lại hơi thiếu tế nhị, nếu có thể nói như vậy — có vẻ không ¨¨ ¨¨ ¨¨ăn nhập với nhịp điệu chung của bức tranh đang chạy lúc đó, hình như hơi lạc đề so với chủ đề thì phải — coi như anh chẳng theo bài cũng chẳng đánh hùa theo đi bạn hiểu chứ?’

“‘À, không,’ gã kia đáp; ‘hắn chẳng để ý gì sất, nhưng mà chắc thế; hắn cứ tiện tay thế nào là quất lên thế ấy thôi.’

“Thế là họ giao kèo rằng từ đó lão già khờ khạo kia phải dán mắt vào màn tranh toàn cảnh, và hễ một bức tranh hoành tráng nào được cuộn ra là lão phải gảy ngay một bản nhạc khớp đến từng mi-li-mét nhằm giúp khán giả lĩnh hội được chủ đề, đồng thời sưởi ấm lòng họ như một buổi lễ phục hưng ngoài trời. Chủ gánh hát bảo rằng chiêu đó sẽ thu phục được cảm tình của họ.

“Đêm hôm đó khán giả đến rất đông — phần lớn là người trung niên và cao tuổi thuộc diện đi đạo, vốn dành sự quan tâm sâu sắc đến các vấn đề Kinh thánh, số còn lại chủ yếu là mấy cậu thanh niên choai choai với mấy côả đầu — bạn biết đấy, bọn họ lúc nào cũng hào hứng đi xem tranh toàn cảnh, vì điều đó tạo cơ hội cho họ tranh thủ áp sát má nhau trong bóng tối.

“Thế là chủ gánh hát bắt đầu ưỡn ngực lên để chuẩn bị bài diễn thuyết, còn lão thợ vườn kia tiến đến chiếc đàn piano, lướt ngón tay lên xuống vài nhịp để kiểm tra xem mọi thứ ổn thỏa chưa, và mấy gã đứng sau bức màn bắt đầu quay tay quay để cho cuộn tranh chạy. Chủ gánh hát dồn trọng lượng cơ thể vào chân phải, chống hai tay lên hông, ngoái cổ liếc ra phía phông nền rồi cất giọng:

“‘Thưa quý vị, bức tranh đang hiện ra trước mắt quý vị đây minh họa cho dụ ngôn đẹp đẽ và đầy cảm động về Đứa con hoang đàng. Hãy quan sát nét biểu cảm hạnh phúc vừa bừng lên trên khuôn mặt của chàng trai khốn khổ, tội nghiệp đang chịu đựng muôn vàn đớn đau — trông thật phờ phạc và mệt mỏi sau chuyến hành trình dài; xin cũng hãy lưu ý vẻ ngây ngất tỏa ra từ gương mặt ngẩng cao của người cha già, cùng niềm vui đang lấp lánh trong ánh mắt của nhóm thanh niên nam nữ phấn khích, dường như chực chờ bùng lên thành một khúc hoan ca chào mừng từ đôi môi họ. Thưa quý vị, bài học rút ra cũng vô cùng trang nghiêm và mang tính giáo huấn sâu sắc tựa như câu chuyện này thật dịu dàng và đẹp đẽ vậy.’

“Lão thợ vườn đã sẵn sàng từ trước, và khi bài diễn văn thứ hai vừa dứt, lão liền dạo nhạc:

Ôi, chúng ta sẽ say mèm

Khi chàng Johnny khải hoàn về quê!

“Một số khán giả khúc khích cười, vài người khác thì khẽ rên rỉ. Chủ gánh hát tức đến á khẩu; hắn trừng mắt nhìn gã đánh đàn piano, nhưng lão ta vẫn điềm nhiên và thanh thản — chẳng hề hay biết rằng có gì đó đang hỏng hóc cả.

“Cuộn tranh toàn cảnh tiếp tục dịch chuyển, chủ gánh hát đành xốc lại tinh thần rồi bắt đầu lại từ đầu.

“‘Thưa quý vị, bức tranh tuyệt đẹp đang trải rộng trước ánh mắt quý vị đây thể hiện một trong những sự kiện đáng chú ý nhất trong lịch sử Kinh thánh — Cứu Chúa của chúng ta và các môn đệ trên Biển Galilee. Những chiêm nghiệm mà chủ đề này gợi lên mới vĩ đại và uy nghiêm làm sao! Biết bao sự tôn nghiêm của đức tin đã được hé lộ cho chúng ta qua bài học này từ trứ tác thánh hiền! Chúa Cứu Thế quở trách những con sóng hung cuồng, và thản nhiên bước đi trên mặt vực thẳm sâu!’

“Khắp cả khán phòng, mọi người xì xào: ‘Ồ, thật đáng yêu làm sao, thật đẹp làm sao!’, và tay nhạc công lại tự do phóng bút:

Một đời trên sóng đại dương,

Và nhà là chốn trùng dương bập bềnh!

“Lần này thì tiếng cười khúc khích thật tình bật ra khá nhiều, kèm theo kha khá tiếng rên rỉ, và một hai lão phó tế đã đứng dậy bỏ đi nghiến răng nghiến lợi. Chủ gánh hát nghiến kẽ răng, thầm rủa xả gã đánh đàn piano trong bụng; thế nhưng gã đó cứ ngồi ì ra đấy như khúc gỗ mục, và dường như đinh ninh rằng mình đang làm việc rất xuất xắc.

“Sau khi quang cảnh đã lắng xuống, chủ gánh hát nghĩ rằng dù sao mình cũng phải đánh cược thêm một vố nữa, dẫu cho sự tự tin của hắn bắt đầu lung lay dữ dội. Mấy nhân viên hậu đài lại bắt đầu quay cuộn tranh chạy, và hắn cất giọng:

“‘Thưa quý vị, bức tranh tinh xảo này tái hiện cảnh Chúa Cứu Thế của chúng ta làm cho Lazarus sống lại từ cõi chết. Chủ đề này đã được nghệ sĩ xử lý bằng một tay nghề phi thường, và ông đã thổi vào đó thứ sự ngọt ngào cùng nét dịu dàng đầy cảm động đến mức tôi từng biết có những con người vô cùng nhạy cảm đã phải rơi lệ khi ngắm nhìn nó. Hãy quan sát vẻ nửa bối rối, nửa dò hỏi trên nét mặt của Lazarus vừa tỉnh giấc. Hãy quan sát cả tư thế lẫn biểu cảm của Chúa Cứu Thế, một tay Ngài nhẹ nhàng nắm lấy tay áo liệm của Lazarus, trong khi tay kia chỉ về phía thành phố đằng xa.’

“Trước khi bất kỳ ai kịp thốt lên một lời bình phẩm nào trong hoàn cảnh ấy, lão khờ ngây thơ bên đàn piano liền nổi giọng:

Nào trỗi dậy đi, hỡi William Ri-i-ley,

Và cùng đi với ta!

“Trời ạ! Toàn bộ mấy vị già cả bảo thủ đều tức giận đứng dậy bỏ đi, còn tất cả những người khác thì cười đến mức làm rung chuyển cả khung cửa sổ.

“Chủ gánh hát lao xuống sầm sập, tóm lấy tay nhạc công, xách lão lên và quát:

“‘Thế là hết chỗ cho anh rồi đấy, cái đồ đầu tôm bã đậu ạ. Ra chỗ người giữ cửa mà lấy tiền công rồi cuốn xéo đi — biến khỏi cái trại này ngay! Thưa quý vị, vì những hoàn cảnh ngoài tầm kiểm soát nên tôi buộc phải giải tán hội trường sớm hơn dự định.’”