[Cảnh — Điện Capitol ở thành phố Rome mười năm sau.]
“Mary yêu dấu, đây là bức tượng nổi tiếng nhất trên thế giới. Đây chính là bức ‘Venus vùng Capitol’ lừng danh mà em từng nghe nhắc đến rất nhiều. Cô ấy đây rồi, với những khiếm khuyết nhỏ đã được ‘phục chế’ (tức là được chắp vá) bởi những nghệ sĩ La Mã tên tuổi nhất — và chính việc họ được tham gia chắp vá cho một kiệt tác cao quý nhường ấy sẽ khiến tên tuổi của họ rạng danh cho đến tận muộn đời sau. Nơi này trông mới lạ lẫm làm sao! Trước ngày tôi đứng ở đây lần cuối cùng, tròn mười năm hạnh phúc trước, tôi hãy còn chẳng phải là một người giàu có gì đâu, ơn Chúa, khi ấy tôi chẳng có lấy một xu dính túi. Thế mà tôi lại có công lớn trong việc đưa Rome trở thành chủ nhân của tác phẩm nghệ thuật cổ đại vĩ đại nhất mà thế gian từng lưu giữ.”
“Bức Venus vùng Capitol được sùng bái, lừng lẫy xiết bao — và giá trị của cô ấy mới cao làm sao! Mười triệu franc cơ đấy!”
“Phải — bây giờ thì thế.”
“Và ôi, Georgy, cô ấy mới đẹp làm sao, đẹp tựa thần thánh!”
“À, vâng nhưng chẳng thấm vào đâu so với trước khi cái lão John Smith phúc hậu đó làm gãy chân và mẻ mũi cô ấy đâu. Hỡi một Smith tài tình! — một Smith thiên bẩm! — một Smith cao quý! Tác giả của mọi niềm hạnh phúc đời chúng ta! Lắng nghe kìa! Em có biết tiếng khò khè đó nghĩa là gì không? Mary, đứa nhỏ lại đang bị ho gà rồi. Em chẳng bao giờ học được cách chăm sóc con cái hay sao!”
THE END
Bức tượng Venus vùng Capitol hiện vẫn ở trong điện Capitol tại Rome, và vẫn là tác phẩm nghệ thuật cổ đại duyên dáng nhất, lừng lẫy nhất mà thế gian có thể tự hào. Nhưng nếu mai sau có dịp đứng trước bức tượng ấy và trầm trồ thán không ngớt theo lệ thường, xin đừng để câu chuyện có thật mà bí mật về nguồn gốc của nó làm phai mờ niềm vui của bạn — và khi bạn đọc được tin về một người Hóa đá khổng lồ được đào lên gần Syracuse, thuộc bang New York, hay ở bất kỳ nơi nào khác, hãy giữ kín miệng — và nếu cái tên Barnum kẻ đã chôn hắn ở đó đem ra mời chào bạn với một cái giá trên trời, thì đừng có dại mà mua. Hãy đem bán hắn cho Giáo hoàng!
[CHÚ THÍCH.—Bài phác thảo trên được viết vào thời điểm vụ lừa đảo đình đám mang tên “Người khổng lồ hóa đá” đang gây xôn xao dư luận tại Hoa Kỳ]
