[Được xem là bản thuật lại chân thực và đáng tin cậy nhất từng được công bố; trích từ tờ “Nhật báo Chiều Roma” (Daily Evening Fasces) phát hành đúng ngày xảy ra biến cố kinh hoàng ấy.]
Không gì trên đời mang lại cho một phóng viên báo chí nhiều sự thỏa mãn bằng việc thu thập chi tiết về một vụ án mạng đẫm máu, đầy bí ẩn, rồi phóng bút viết lại với một thái độ tỉ mỉ đến gai người. Hắn vô cùng tận hưởng công việc yêu thích này—với hắn thì đúng là như vậy, nhất là khi hắn biết rằng tất cả các tờ báo khác đều đã lên khuôn, và tờ báo của hắn sẽ là nơi duy nhất chứa đựng thông tin động trời đó. Tôi thường dâng trào một nỗi tiếc nuối rằng mình đã không làm phóng viên ở Roma vào thời điểm Caesar bị ám sát—làm phóng viên cho một tờ báo chiều, và là tờ duy nhất trong thành phố, để vượt mặt bọn phóng viên báo sáng ít nhất mười hai tiếng đồng hồ với “tin sốt dẻo” hoành tráng nhất từng rơi vào tay giới làm nghề. Đã có những sự kiện khác xảy ra chấn động không kém, nhưng chẳng có sự kiện nào mang trọn vẹn đặc trưng của một “tin bài” ưa thích ở thời đại ngày nay đến thế, lại được phóng đại lên thành tầm vóc vĩ đại và cao cả nhờ địa vị cao sang, danh tiếng cùng vị thế chính trị xã hội của các nhân vật trong đó.
Tuy nhiên, vì tôi không được phép đưa tin vụ ám sát Caesar theo lối thông thường, tôi ít nhất cũng tìm thấy sự thỏa mãn hiếm hoi khi được dịch lại bản tường thuật tài tình dưới đây từ nguyên tác tiếng Latinh của tờ Nhật báo Chiều Roma (Daily Evening Fasces) số ra ngày hôm đó—bản in lần thứ hai:
Thành phố Roma vốn dĩ yên bình của chúng ta hôm qua đã rơi vào trạng thái hỗn loạn cuồng nộ bởi sự bùng nổ của một trong những cuộc hỗn chiến đẫm máu; thứ làm quặn thắt tâm can, lấp đầy linh hồn nỗi sợ hãi, đồng thời gieo rắc vào lòng mọi người tư tưởng tiến bộ những mối lo âu về tương lai của một thành phố nơi mạng sống con người rẻ rúng và những luật lệ nghiêm ngặt nhất lại bị coi thường một cách công khai. Là kết quả của cuộc đụng độ ấy, chúng tôi, với tư cách là những nhà báo đại diện cho công luận, có nghĩa vụ đau đớn phải ghi nhận sự ra đi của một trong những công dân đáng kính nhất—một người mà tên tuổi được biết đến ở bất cứ nơi nào tờ báo này lưu truyền, và việc mở rộng cũng như bảo vệ danh tiếng của ông khỏi những lời lưỡi vu khống, gian dối là niềm hân hạnh và đặc ân của chúng tôi bằng tất cả khả năng nhỏ bé của mình. Chúng tôi đang muốn nói đến ngài J. Caesar, vị Hoàng đế tương lai.
Các sự kiện của vụ việc, theo như phóng viên của chúng tôi cố gắng chắt lọc từ những lời kể mâu thuẫn của các nhân chứng, đại loại như sau:—Đương nhiên, đây lại là một vụ ẩu đả tranh cử. Chín phần mười những vụ tàn sát rợn người đang làm nhục thành phố ngày nay đều nảy sinh từ sự cãi vã, ghen tị và thù hằn do những cuộc bầu cử chết tiệt này gây ra. Roma sẽ có lợi hơn biết bao nếu ngay cả các viên cảnh sát trưởng cũng được bầu để phục vụ trọn một thế kỷ; bởi vì theo kinh nghiệm của chúng tôi, chưa bao giờ chúng ta có thể bầu nổi dù chỉ là một kẻ bắt chó mà không phải kỷ niệm sự kiện đó bằng một tá trận đấm đá nhừ tử và việc nhồi nhét đầy các trạm cảnh sát đám lang thang say xỉn qua đêm. Người ta kể rằng khi đa số áp đảo bầu cho Caesar tại điểm bỏ phiếu ở khu chợ cách đây không lâu, và chiếc vương miện được dâng lên vị quý ông đó, ngay cả lòng vị tha đáng kinh ngạc của ông khi từ chối nó ba lần cũng chẳng đủ để cứu ông khỏi những lời lăng mạ xì xào từ những kẻ như Casca, thuộc Phường Mười, cùng đám tay sai khác của kẻ thất cử, phần lớn kéo đến từ các khu vực ngoại vi như Phường Mười Một, Mười Hai và những nơi khác, những kẻ đã bị nghe lén khi đang nói về cung cách của ngài Caesar trong dịp đó bằng giọng điệu mỉa mai và khinh miệt.
Chúng tôi còn được biết thêm rằng có không ít người trong chúng ta nghĩ rằng họ có lý khi tin rằng vụ ám sát Julius Caesar chỉ là một màn kịch được sắp đặt sẵn—một sự dàn xếp trót lọt từ trước, do Marcus Brutus cùng một đám côn đồ ăn lương vạch kế hoạch và thực hiện quá đỗi trung thành theo đúng kịch bản. Việc nghi ngờ này có cơ sở hay không, chúng tôi xin để người dân tự phán xét, chỉ mong họ hãy đọc kỹ càng và bình tâm bản tường thuật về sự việc đau lòng sau đây trước khi đưa ra phán quyết đó.
Viện Nguyên lão đã tề tựu từ trước, và Caesar đang đi dọc con đường hướng về tòa nhà quốc hội, trò chuyện với một vài người bạn thân thiết, theo sau là một lượng lớn công dân như thường lệ. Ngay khi đi ngang qua tiệm thuốc của Demosthenes và Thucydides, ông có buông lời bàn tán bâng quơ với một quý ông, mà nguồn tin của chúng tôi cho là một thầy bói, rằng Ngày rằm tháng Ba đã đến. Câu trả lời là, “Vào rồi, nhưng chưa qua đâu.” Đúng lúc này, Artemidorus bước tới chào hỏi, xin Caesar đọc một bản danh sách hoặc tờ truyền đơn hay đại loại thế mà ông ta mang theo để ngài xem xét. Ngài Decius Brutus cũng nói điều gì đó về một “thỉnh cầu khiêm nhường” mà ông ta muốn được đọc. Artemidorus khẩn khoản xin hãy chú ý đến đơn của ông ta trước, bởi vì nó liên quan đến lợi ích cá nhân của Caesar. Người sau đáp rằng những gì liên quan đến bản thân ông sẽ được đọc sau cùng, hoặc đại loại những từ ngữ như thế. Artemidorus nài nỉ và van xin ông hãy đọc tờ giấy ngay lập tức!—[Hãy ghi nhớ điều này: William Shakespeare, người chứng kiến từ đầu đến cuối cuộc hỗn chiến bất hạnh, có hé lộ rằng “bản danh sách” này đơn giản chỉ là một bức thư vạch trần cho Caesar biết âm mưu lấy mạng ông đang được ngầm nung nấu.]—Tuy nhiên, Caesar đã gạt ông ta ra, từ chối đọc bất kỳ thỉnh nguyện nào trên đường phố. Sau đó ông bước vào tòa nhà quốc hội, và đám đông lũ lượt kéo theo sau.
Khoảng thời gian này, đoạn hội thoại sau đã bị nghe lén, và chúng tôi cho rằng, nếu đặt cạnh những sự kiện diễn ra sau đó, nó mang một ý nghĩa vô cùng kinh hoàng: Ngài Papilius Lena đã nhận xét với George W. Cassius (thường được biết đến với biệt danh “Gã hào hoa Phường Ba”), một kẻ đấm thuê ăn lương phe Đối lập, rằng ông ta hy vọng công việc làm ăn ngày hôm nay của mình sẽ suôn sẻ; và khi Cassius hỏi “Công việc gì?”, hắn chỉ nháy mắt trái tạm thời rồi nói với vẻ dửng dưng giả tạo, “Chào anh nhé,” rồi thong thả bước về phía Caesar. Marcus Brutus, kẻ bị tình nghi là thủ lĩnh của băng nhóm sát hại Caesar, đã hỏi Lena vừa nói gì. Cassius kể lại cho hắn nghe, rồi nói thêm với giọng trầm thấp, “Tôi sợ âm mưu của chúng ta bị bại lộ rồi.”
Brutus bảo tên đồng lõa khốn nạn của mình hãy canh chừng Lena, và chỉ một khoảnh khắc sau, Cassius giục giã gã lang thang gầy gò đói khát Casca—kẻ mà tiếng tăm ở đây chẳng mấy tốt đẹp gì—hãy ra tay nhanh lên, vì hắn sợ bị ngăn cản. Hắn quay sang Brutus, trông có vẻ vô cùng kích động, hỏi xem nên làm gì, và thề rằng hoặc hắn hoặc Caesar sẽ không bao giờ quay đầu—hắn sẽ tự sát trước. Lúc này, Caesar đang trò chuyện với một số nghị sĩ vùng quê về cuộc bầu cử mùa thu sắp tới và ít để ý đến những gì đang diễn ra xung quanh. Billy Trebonius liền bắt chuyện với người bạn của nhân dân và của Caesar—Mark Antony—và bằng lý do này hay lý do khác đã kéo ông ta ra chỗ khác; thế là Brutus, Decius, Casca, Cinna, Metellus Cimber cùng những kẻ khác trong băng đảng côn đồ khét tiếng đang hoành hành ở Roma hiện tại liền bao vây ngài Caesar mệnh số đã định. Khi ấy, Metellus Cimber quỳ xuống van xin xin ân xá cho người anh em đang bị lưu đày của mình, nhưng Caesar đã mắng mỏ hành vi bợ đỡ đó và từ chối thỉnh cầu của hắn. Ngay lập tức, theo lời Cimber, thoạt đầu là Brutus rồi đến Cassius cũng cầu xin cho Publius được trở về; nhưng Caesar vẫn một mực từ chối. Ông nói mình không thể lay chuyển; rằng ông kiên định tựa Sao Bắc Đẩu, rồi tiến hành ca ngợi hết lời sự vững vàng cùng tính cách kiên định của ngôi sao ấy. Sau đó ông bảo bản thân mình cũng giống như nó, và ông tin rằng mình là người duy nhất ở đất nước này có được phẩm chất đó; thế nên, vì ông “kiên quyết” bắt Cimber phải chịu lưu đày, thì ông cũng “kiên quyết” bắt hắn phải tiếp tục lưu đày, và có treo cổ ông lên ông cũng giữ nguyên ý định đó!
Chớp lấy cái cớ nông cạn này để gây sự, lao vào Caesar, Casca vung dao găm đâm ông. Caesar liền túm chặt lấy tay hắn bằng tay phải, đồng thời tung một cú đấm thẳng từ bả vai bằng tay trái, khiến tên bò sát ngã lăn ra đất đàu bê bết máu. Ông bèn lùi lại dựa lưng vào bức tượng Pompey, thủ thế sẵn sàng đón nhận những kẻ tấn công. Cassius, Cimber và Cinna lao vào ông với dao găm lăm lăm trong tay, và tên đi đầu đã thành công trong việc gây ra một vết thương trên cơ thể ông; nhưng trước khi hắn kịp ra đòn lần nữa, và trước khi bất kỳ kẻ nào trong số những tên còn lại kịp nhúc nhích, Caesar đã đốn gã ba tên tiểu nhân ngã rạp dưới chân bằng chừng ấy cú đấm từ đôi tay lực lưỡng của mình. Lúc này, Viện Nguyên lão chìm trong sự hỗn loạn không thể tả xiết; đám đông công dân ở hành lang đã chặn nghẽn các ô cửa trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm trốn khỏi tòa nhà; viên cảnh sát trưởng và các trợ lý đang vật lộn với đám sát thủ; những nguyên lão đáng kính đã vứt bỏ tấm áo choàng vướng víu, đang nhảy qua các băng ghế và lao dọc theo lối đi trong sự hoảng loạn tột độ để tìm chỗ trú ẩn trong các phòng ủy ban; và hàng ngàn giọng nói đang gào thét “Cảnh sát! Cảnh sát!” với những âm thanh lạc đi, vượt lên trên tiếng ồn ào hãi hùng như những cơn cuồng phong gào thét trên nền biển bão tố. Và giữa khung cảnh ấy, vị đại đế Caesar đứng tựa lưng vào bức tượng, tựa như một con sư tử bị dồn vào chân tường, tay không chiến đấu giáp lá cà với những kẻ tấn công mang theo vẻ kiêu hãnh thách thức cùng lòng can đảm bất khuất mà ông từng thể hiện trước đó trên biết bao chiến trường đẫm máu. Billy Trebonius và Caius Legarius lao vào đâm ông bằng dao găm rồi ngã xuống, y như những tên đồng phạm trước đó của chúng. Nhưng cuối cùng, khi Caesar nhìn thấy người bạn cũ Brutus bước tới tay cầm thanh dao đẫm máu, người ta kể rằng ông dường như hoàn toàn suy sụp vì đau đớn và bàng hoàng; buông thõng cánh tay trái bất khả chiến bại xuống bên sườn, ông giấu khuôn mặt vào những nếp áo choàng và đón nhận nhát dao phản bội mà không thèm nỗ lực ngăn cản bàn tay đã giáng xuống. Ông chỉ thốt lên, “Cả anh nữa sao, Brutus?”, rồi ngã xuống sàn cẩm thạch không còn hơi thở.
Chúng tôi được biết chiếc áo khoác mà người quá cố mặc khi bị sát hại chính là chiếc áo ông từng mặc trong lều vào buổi chiều của ngày ông đánh bại quân Nervii, và khi được cởi ra từ thi thể, nó chi chít những vết cắt rách không dưới bảy chỗ khác nhau. Trong túi chẳng có gì cả. Nó sẽ được trưng bày tại cuộc điều tra của pháp y, và sẽ là bằng chứng không thể chối cãi về hành vi giết người. Những thông tin sau cùng này hoàn toàn đáng tin cậy, bởi chúng tôi lấy từ Mark Antony—người có vị trí thuận lợi giúp ông nắm bắt từng mẩu tin tức liên quan đến chủ đề duy nhất đang thu hút mọi sự quan tâm của ngày hôm nay.
TIN MUỘN:—Trong lúc viên pháp y đang triệu tập bồi thẩm đoàn, Mark Antony cùng những người bạn khác của cố Tổng thống Caesar đã chớp lấy thi thể, lôi tuột nó ra Quảng trường Forum, và theo những thông tin mới nhất, Antony và Brutus đang hùng biện trước đám đông và gây ra một cuộc náo động lớn đến mức vào lúc chúng tôi lên khuôn, viên cảnh sát trưởng tin chắc rằng bạo loạn sắp nổ ra và đang thực hiện các biện pháp ứng phó tương ứng.
