Nay, if the gentle spirit of moving words
Can no way change you to a milder form,
I’ll woo you, like a soldier, at arms’ end,
And love you ’gainst the nature of love, force you.
TWO GENTLEMEN OF VERONA
Căn phòng mà Tiểu thư Rowena được đưa vào được bài trí với dăm ba nét chạm trổ và vẻ tráng lệ thô sơ, và việc nàng được xếp cho ở đây có thể xem như một cử chỉ tôn trọng đặc biệt không dành cho những tù nhân khác. Nhưng vợ của Front-de-Bœuf — người từng đứng ra sắm sửa căn phòng này từ thuở ban đầu — đã qua đời từ lâu, và sự mục nát cùng cảnh lãng quên đã làm tàn phai những món đồ trang hoàng ít ỏi mà gu thẩm mỹ của bà từng bày biện nơi đây. Tấm thảm treo tường rủ xuống từ nhiều bức tường, chỗ thì bị ánh mặt trời làm cho phai màu ngả ố, chỗ lại rách nát và tàn tạ theo năm tháng. Dù tiêu sơ là thế, đây vẫn là căn phòng trong lâu đài được đánh giá là thích hợp nhất để tiếp đón nữ thừa kế người Saxon; và nàng bị bỏ lại đây để mặc tưởng về số phận của mình, cho đến khi những kẻ thủ ác trong vở kịch đê tiện này sắp xếp xong vai trò mà mỗi người sẽ phải đảm nhận. Việc này đã được định đoạt trong một cuộc họp do Front-de-Bœuf, De Bracy và vị Hiệp sĩ Dòng Đền triệu tập; tại đó, sau một cuộc tranh luận dài và gay gắt về những mối lợi riêng mà mỗi kẻ khăng khăng đòi hưởng từ phần việc trong mưu đồ táo tợn này, cuối cùng chúng đã định đoạt số phận của những tù nhân khốn khổ.
Do đó, vào khoảng ngọ, De Bracy — kẻ mà vì quyền lợi của hắn cuộc viễn chinh này đã được trù liệu từ đầu — liền xuất hiện để theo đuổi ý định chiếm lấy bàn tay và tài sản của Tiểu thư Rowena.
Khoảng thời gian trống trước đó không hoàn toàn được dành cho việc hội họp với đồng bọn, bởi De Bracy đã tranh thủ chưng diện cho bản thân bằng tất cả những thói diêm dúa thời bấy giờ. Chiếc áo chẽn xanh và chiếc mặt nạ của hắn giờ đã bị vứt xơ xác một góc. Mái tóc dài óng ả của hắn được chải chuốt thành những lọn xoăn cầu kỳ rủ xuống chiếc áo choàng viền lông thú sang trọng. Râu của hắn được cạo nhẵn nhụi, chiếc áo đúp dài tới tận nửa cẳng chân, còn chiếc thắt lưng vừa giữ chặt lấy áo vừa đỡ thanh gươm nặng trịch của hắn thì được thêu thùa và dập nổi những họa tiết bằng vàng. Chúng ta đã từng nhắc đến mốt giày dép kỳ quặc vào thời kỳ này, và mũi giày của Maurice de Bracy hẳn có thể thách thức giải thưởng về sự quái dị với những kẻ ăn chơi đài các nhất, khi chúng được hất ngược và uốn cong như sừng cừu đực. Trang phục của một tay công tử thời ấy là thế; và trong trường hợp này, hiệu ứng ấy càng được củng cố thêm bởi vóc dáng tuấn tú cùng tác phong hào hoa của người mặc, với cung cách vừa có nét tao nhã của một kẻ chầu chực chốn hoàng cung, lại vừa mang sự bộc trực của một trang nam nhi sa trường.
Hắn chào Rowena bằng cách ngả chiếc mũ nhung được trang trí bằng một chiếc trâm vàng khắc hình Thánh Michael đang đạp đổ Hoàng tử Ác ma. Cùng với cử chỉ đó, hắn nhẹ nhàng ra hiệu mời nàng ngồi; và khi thấy nàng vẫn đứng yên tại chỗ, vị hiệp sĩ liền cởi găng tay bên phải rồi ra hiệu dẫn đường cho nàng. Nhưng Rowena dùng cử chỉ từ chối nhã ý đó, rồi đáp lời: “Nếu như ta đang đứng trước mặt kẻ giam cầm mình, thưa Hiệp sĩ — và hoàn cảnh cũng không cho phép ta nghĩ khác đi — thì tốt hơn hết là một tù nhân nên đứng cho đến khi nàng biết được phán quyết giáng xuống đầu mình.”
“Khốn thay! Tiểu thư Rowena xinh đẹp,” De Bracy đáp lời, “nàng đang đứng trước người tù của mình chứ không phải kẻ giam cầm; và chính từ đôi mắt mỹ lệ của nàng, De Bracy mới phải nhận lấy phán quyết mà nàng đang phảng phất mong đợi từ hắn.”
“Ta không quen biết ngài, thưa ngài,” tiểu thư nói, người vươn lên với tất cả niềm kiêu hãnh của dòng dõi và nhan sắc đang bị xúc phạm; “ta không quen biết ngài — và cái giọng điệu suồng sã đầy xấc xược khi ngài dùng những lời lẽ hoa mỹ của phường hát rong để áp lên ta, chẳng thể nào che lấp hay biện minh cho hành vi bạo lực của một tên cướp.”
“Hỡi thiếu nữ xinh đẹp, chính bản thân nàng,” De Bracy đáp, vẫn với giọng điệu vừa rồi — “chính những nét kiều diễm của nàng là nguyên nhân cho mọi việc ta đã làm, dẫu nó vượt quá mức tôn trọng dành cho người mà ta đã chọn làm nữ hoàng của trái tim mình và là ánh sao soi đường cho đôi mắt ta.”
“Ta xin nhắc lại với ngài, thưa Hiệp sĩ, rằng ta không hề quen biết ngài, và chẳng có người đàn ông nào mang xích sắt và cựa gà lại được phép đường đột xông vào diện kiến một người phụ nữ không nơi nương tựa như thế này.”
“Việc nàng không biết đến ta,” De Bracy nói, “quả thực là nỗi bất hạnh của ta; thế nhưng xin hãy cho ta hy vọng rằng cái tên De Bracy không phải chưa từng được nhắc đến, mỗi khi các thi sĩ hay sứ giả ca ngợi những chiến công hiệp nghĩa, dù là trên võ đài hay nơi chiến trận.”
“Vậy thì hãy để lời ca tụng ấy cho các sứ giả và thi sĩ đi, thưa Hiệp sĩ,” Rowena đáp, “những lời ấy thích hợp với miệng họ hơn là tự ngài xướng lên; và hãy nói cho ta hay, ai trong số họ sẽ ghi lại trong thơ ca hay sách ghi chép hội trường cuộc chinh phạt đáng nhớ đêm nay — một cuộc chinh phạt giành được từ một ông già, theo sau là dăm ba gã nông dân rụt rè; và chiến lợi phẩm của nó là một thiếu nữ bất hạnh, bị áp tải trái ý muốn đến lâu đài của một tên cướp?”
“Nàng thật bất công, Tiểu thư Rowena,” vị hiệp sĩ nói, cắn môi đầy bối rối và cất giọng tự nhiên hơn thứ ngôn ngữ hào hoa giả tạo mà hắn vừa áp dụng lúc đầu; “bản thân nàng đang tĩnh lặng không vướng bận u mê, nên nàng chẳng thể thông cảm cho cơn cuồng si của kẻ khác, dẫu cho nó xuất phát từ chính vẻ đẹp của nàng.”
“Ta cầu xin ngài, thưa Hiệp sĩ,” Rowena nói, “hãy chấm dứt thứ ngôn ngữ vốn được đám thi sĩ lang thang dùng nhan nhản đến mức chẳng xứng với cửa miệng của các hiệp sĩ hay quý tộc. Quả thực, ngài đang buộc ta phải ngồi xuống, khi ngài cứ mãi sa vào những lời lẽ sáo rỗng tầm thường ấy — thứ mà bất kỳ gã hát dạo hạ tiện nào cũng có sẵn một bồ để dùng từ đây cho đến lễ Giáng sinh.”
“Thiếu nữ kiêu kỳ,” De Bracy nói, tức giận khi thấy phong thái hào hoa của mình chẳng mang lại gì ngoài sự khinh miệt — “thiếu nữ kiêu kỳ, ngươi sẽ được đối đáp một cách kiêu hãnh tương xứng. Vậy hãy biết cho rằng, ta đã bảo vệ ý định chiếm lấy bàn tay ngươi bằng phương thức phù hợp nhất với tính cách của ngươi. Tính khí của ngươi thích hợp để được tán tỉnh bằng cung tên và giáo mác hơn là bằng những lời lẽ trau chuốt và ngôn từ cung đình.”
“Lời lẽ lịch thiệp,” Rowena nói, “khi được dùng để che đậy bản chất thô lỗ trong hành động, thì chẳng khác nào chiếc thắt lưng hiệp sĩ buộc quanh ngực một tên cú vọ hèn hạ. Ta chẳng lấy làm lạ khi sự kìm nã ấy khiến ngài thấy vướng víu — giữ lại y phục và ngôn từ của một kẻ ngoài vòng pháp luật có khi còn mang lại vinh dự cho ngài hơn là dùng vẻ bề ngoài lịch lãm để che đậy những hành vi đốn mạt.”
“Nàng khuyên rất phải, thưa tiểu thư,” tên người Norman đáp; “và bằng thứ ngôn ngữ bộc trực nhất vốn là minh chứng tốt nhất cho hành động quả quyết, ta nói cho nàng hay, nàng sẽ chẳng bao giờ rời khỏi lâu đài này, hoặc là nàng sẽ bước ra với tư cách là vợ của Maurice de Bracy. Ta vốn không quen nản lòng trong các mưu đồ của mình, và một quý tộc Norman cũng chẳng cần phải câu nệ thanh minh cho hành vi của mình trước một thiếu nữ Saxon mà hắn đã cất nhắc ban ơn hỏi cưới. Nàng kiêu kỳ lắm, Rowena, và nhờ thế nàng càng xứng đáng làm vợ ta hơn. Bằng cách nào khác mà nàng có thể vươn lên hàng cao quý và địa vị vương giả, nếu không nhờ cuộc hôn nhân với ta? Bằng cách nào khác mà nàng có thể thoát khỏi chốn trang trại đồng quê nghèo nàn, nơi người Saxon tụ tập cùng lũ lợn vốn là gia tài của họ, để bước lên ngồi vào vị trí — được tôn kính như lẽ ra nàng phải thế và chắc chắn sẽ thế — giữa tất cả những tên tuổi nổi danh vì sắc đẹp hay quyền uy ở nước Anh này?”
“Thưa Hiệp sĩ,” Rowena đáp lại, “chốn trang trại mà ngài khinh miệt ấy đã chở che ta từ tấm bé; và hãy tin ta đi, khi ta rời khỏi nơi đó — nếu ngày ấy thực sự đến — ta sẽ đi cùng một kẻ chưa từng học được cách khinh miệt mái nhà và lề thói nơi ta đã lớn lên.”
“Ta đoán được ý nàng rồi, thưa tiểu thư,” De Bracy nói, “dù nàng có nghĩ rằng nó quá ư mờ ám để ta có thể thấu hiểu. Nhưng đừng có mơ mộng rằng Richard Cœur de Lion sẽ bao giờ lấy lại ngai vàng, và càng đừng mong Wilfred xứ Ivanhoe — kẻ sủng thần của y — sẽ đưa nàng đến bên bệ ngọc để được chào đón làm cô dâu của một tên sủng thần. Một kẻ cầu hôn khác có lẽ sẽ thấy ghen tuông khi chạm vào cung bậc này; nhưng mục đích kiên định của ta không thể bị lay chuyển bởi một niềm đam mê trẻ con và vô vọng nhường ấy. Hãy biết rằng, thưa tiểu thư, đối thủ đó đang nằm trong tầm tay ta, và việc có hé lộ bí mật hắn đang có mặt trong lâu đài này cho Front-de-Bœuf hay không hoàn toàn tùy thuộc vào ta — kẻ mà lòng ghen tuông sẽ còn tàn khốc hơn cả ta nhiều.”
“Wilfred ở đây ư?” Rowena lên tiếng với vẻ khinh miệt; “điều đó đúng bằng việc Front-de-Bœuf là đối thủ của anh ấy.”
De Bracy trừng mắt nhìn nàng chằm chằm một lúc.
“Nàng thực sự không biết điều này sao?” hắn nói; “nàng không hề hay biết rằng Wilfred xứ Ivanhoe đã đi trong chiếc cáng của tên Do Thái ư? — một phương tiện di chuyển thích hợp làm sao cho vị hiệp sĩ Thập tự quân, kẻ có cánh tay dũng mãnh từng thề tái chiếm Ngôi mộ Thánh!” Và hắn cất tiếng cười đầy khinh bỉ.
“Và nếu anh ấy ở đây,” Rowena nói, cốép mình giữ giọng điệu thản nhiên dẫu đang run lên vì nỗi sợ hãi tột cùng không sao kìm nén nổi, “thì anh ấy là đối thủ của Front-de-Bœuf ở điểm nào? Hay anh ấy có gì phải sợ ngoài một khoảng thời gian giam cầm ngắn ngủi cùng khoản tiền chuộc danh dự theo đúng luật lệ hiệp nghĩa?”
“Rowena,” De Bracy nói, “có phải chính nàng cũng đang bị lừa dối bởi lầm tưởng phổ biến của phái đẹp các nàng, rằng chẳng có sự ganh đua nào ngoài việc tranh giành tình cảm của các nàng hay sao? Nàng có biết rằng còn có sự ganh đua về tham vọng và tài phú, cũng như về tình yêu; và rằng vị chủ nhà của chúng ta đây, Front-de-Bœuf, sẽ sẵn sàng, hăng hái và nhẫn tâm hất cẳng kẻ nào dám ngáng đường hắn tranh đoạt nam tước lĩnh địa Ivanhoe giàu có, chẳng khác nào thể loại tình địch được o bế bởi một ải mỹ nhân mắt xanh nào đó? Thế nhưng, chỉ cần nàng mỉm cười trước lời cầu hôn của ta, vị dũng sĩ bị thương kia sẽ chẳng phải sợ hãi bất cứ điều gì từ Front-de-Bœuf — kẻ mà nếu không có ta, nàng chỉ có thể khóc thương như rơi vào tay một tên ác ôn chưa từng biết buông lời thương xót.”
“Hãy cứu anh ấy, vì tình yêu Chúa!” Rowena nói, sự kiên định hoàn toàn sụp đổ trước nỗi kinh hoàng về số phận cận kề của người tình.
“Ta có thể — ta sẽ làm — đó chính là dự định của ta,” De Bracy nói; “bởi vì, một khi Rowena đồng ý làm hiền thê của De Bracy, thì còn kẻ nào dám cả gan giơ tay bạo hành người họ hàng của nàng — đứa con của người giám hộ nàng — người bạn thanh mai trúc mã của nàng? Nhưng chính tình yêu của nàng phải dùng để mua lại sự bảo vệ cho anh ấy. Ta không phải kẻ khờ mộng mơ đến mức đi vun vén cơ ngơi hay cứu vớt số phận cho một kẻ có nguy cơ trở thành chướng ngại vật ngáng đường thành công cho ước nguyện của ta. Hãy dùng sức ảnh hưởng của mình đối với ta để cứu lấy anh ấy, và anh ấy sẽ được bình an — còn nếu nàng từ chối, Wilfred sẽ phải chết, và bản thân nàng cũng chẳng đến gần sự tự do hơn được chút nào.”
Rowena đáp: “Ngôn từ của ngài, dẫu mang vẻ cục mịch thản nhiên, lại ẩn chứa điều gì đó không tài nào dung hòa nổi với những nỗi kinh hoàng mà nó hé lộ. Ta không tin rằng mục đích của ngài lại độc ác đến vậy, hay quyền lực của ngài lại lớn lao đến thế.”
“Vậy cứ tự huyễn hoặc bản thân với niềm tin đó đi,” De Bracy nói, “cho đến khi thời gian chứng minh nó là giả dối. Người tình của nàng đang nằm bị thương trong lâu đài này — người tình được nàng ưu ái nhất. Y là cái gai vướng giữa Front-de-Bœuf và thứ mà hắn còn trân quý hơn cả tham vọng hay nhan sắc. Sẽ tốn kém gì ngoài một nhát dao găm hay một mũi lao để vĩnh viễn bịt miệng kẻ dám kháng cự? Chưa hết, dẫu Front-de-Bœuf có sợ phải minh bạch cho một hành động công khai đến thế, thì chỉ cần tên thầy thuốc cho bệnh nhân uống nhầm thứ thuốc — chỉ cần tên quản gia hay người hầu chăm sóc hắn rút chiếc gối dưới đầu y ra — là Wilfred, trong tình trạng hiện tại, sẽ bỏ mạng mà chẳng cần đổ một giọt máu nào. Cả Cedric nữa—”
“Cả Cedric nữa,” Rowena lặp lại lời hắn; “người giám hộ cao quý và rộng lượng của ta! Ta đáng đời gặp phải thảm cảnh này, khi dám quên đi số phận của ông ấy dẫu chỉ vì mải nghĩ đến con trai ông!”
“Số phận của Cedric cũng phụ thuộc vào quyết định của nàng đấy,” De Bracy nói; “và ta để mặc nàng tự định đoạt.”
Từ nãy đến giờ, Rowena vẫn giữ vững lòng can đảm không nao núng trong cảnh tượng đầy thử thách này, nhưng ấy là vì nàng chưa nhìn nhận mối hiểm nguy theo chiều hướng nghiêm trọng và kề cận. Bản chất của nàng vốn là kiểu người mà các nhà nhân tướng học cho là đặc trưng của những ai sở hữu làn da trắng mịn: ôn hòa, rụt rè và dịu dàng; nhưng nó đã được tôi luyện và như muốn chai sạn đi bởi hoàn cảnh giáo dục. Quen với việc nhìn thấy ý muốn của tất cả mọi người, thậm chí cả Cedric (vốn dĩ độc đoán với những người khác), đều phải nhượng bộ trước mong muốn của mình, nàng đã dung dưỡng được thứ dũng khí và lòng tự tin xuất phát từ sự kính trọng thường trực và liên tục của vòng tròn xã hội nơi nàng sinh sống. Nàng hầu như không thể tưởng tượng nổi viễn cảnh ý nguyện của mình bị phản đối, chứ đừng nói đến việc bị phớt lờ hoàn toàn.
Do đó, vẻ kiêu kỳ và thói quen thống trị ấy chỉ là một lớp vỏ bọc ngụy trang bên ngoài bản chất thật của nàng, và nó đã sụp đổ ngay khi mắt nàng mở ra trước mức độ nguy hiểm của chính mình, cũng như của người tình và người giám hộ; và khi nàng nhận ra ý nguyện của bản thân — thứ mà chỉ một biểu cảm nhỏ nhất cũng từng đủ sức sai khiến sự tôn kính và chú ý — giờ đây lại bị đặt vào thế đối đầu với một người đàn ông có tâm trí mạnh mẽ, quyết liệt và tàn độc, kẻ đang nắm giữ ưu thế trong tay và quyết tâm tận dụng nó, nàng đã hoàn toàn khiếp đảm trước hắn.
Sau khi đảo mắt nhìn quanh như thể tìm kiếm sự trợ giúp vốn chẳng thể tìm thấy ở đâu, và sau vài câu nói đứt quãng, nàng ngẩng phắt hai tay lên trời và bật khóc nức nở trong nỗi buồn tủi và uất ức không thể kìm nén. Thật bất khả kháng khi nhìn thấy một tạo vật xinh đẹp rơi vào hoàn cảnh cùng đường nhường ấy mà không động lòng thương cảm, và bản thân De Bracy cũng chẳng phải sắt đá, dẫu rằng hắn còn cảm thấy lúng túng nhiều hơn là xúc động. Thật lòng mà nói, hắn đã tiến quá xa để có thể quay đầu; thế nhưng, trong tình trạng hiện tại của Rowena, nàng chẳng thể bị khuất phục bởi cả lý lẽ lẫn sự đe dọa. Hắn cứ bước qua bước lại trong căn phòng, lúc thì vô vọng nài nỉ thiếu nữ đang hoảng sợ hãy bình tĩnh lại, lúc lại ngập ngừng về hướng đi tiếp theo của chính mình.
Nếu ta bị lay động bởi những giọt nước mắt và nỗi buồn của thiếu nữ sầu muộn này, hắn thầm nghĩ, thì ta sẽ gặt hái được gì ngoài việc đánh mất những hy vọng tốt đẹp mà ta đã phải đánh đổi bằng biết bao mủi hiểm nguy, cùng với sự chế giễu của Hoàng tử John và lũ chiến hữu vui tính của ngài ấy? “Và dẫu vậy,” hắn tự nhủ, “ta cảm thấy bản thân chẳng phù hợp chút nào với vai diễn đang đảm nhận. Ta không tài nào nhìn vào một khuôn mặt xinh đẹp đang oằn mình vì thống khổ, hay nhìn vào đôi mắt đẫm lệ ấy. Ước gì nàng vẫn giữ nguyên bản tính kiêu kỳ thuở ban đầu, hoặc ước chi ta có được phần nào sự chai đá đã được tôi luyện qua ba lửa của Front-de-Bœuf!”
Bị dằn vặt bởi những suy nghĩ ấy, hắn chỉ có thể bảo nàng hãy nguôi ngoai, và trấn an rằng hiện tại nàng chưa có lý do gì để rơi vào nỗi tuyệt vọng cùng cực đang bủa vây. Nhưng trong lúc làm nhiệm vụ an ủi ấy, De Bracy đã bị cắt ngang bởi tiếng tù và “vang lên trầm đục, xa xăm và sắc bén” — thứ âm thanh cùng lúc đó đã khiến những cư dân khác trong lâu đài giật mình hoảng hốt, đồng thời làm gián đoạn những mưu đồ tham lam và chơi bời trác táng của từng kẻ. Trong số đó, có lẽ De Bracy là kẻ ít tiếc nuối nhất trước sự gián đoạn này; bởi cuộc trò chuyện của hắn với Tiểu thư Rowena đã đi đến thời điểm mà hắn thấy việc tiếp tục hay từ bỏ mưu đồ đều khó khăn như nhau.
Và tại đây, chúng ta không khỏi thấy cần thiết phải đưa ra một bằng chứng xác thực hơn là những tình tiết của một câu chuyện phím tầm phào, nhằm minh oan cho bức tranh u ám về phong thái thời đại vừa được bày ra trước mắt bạn đọc. Thật đau xót khi nghĩ rằng những vị nam tước dũng cảm ấy — những kẻ mà nhờ sự đứng lên chống lại vương quyền của họ mà các quyền tự do của nước Anh mới có cơ hội thành hình — hóa ra lại chính là những kẻ áp bức khủng khiếp, có đủ khả năng gây ra những tội ác đi ngược lại không chỉ luật pháp Anh quốc mà cả luật tự nhiên và nhân tính. Nhưng than ôi! Chúng ta chỉ cần trích dẫn từ công trình của sử gia cần mẫn Henry một trong số vô vàn đoạn tư liệu mà ông đã thu thập từ các sử gia đương thời, để chứng minh rằng hư cấu suy cho cùng cũng khó lòng chạm tới hiện thực đen tối của những nỗi kinh hoàng thời bấy giờ.
Bản mô tả do tác giả Biên niên sử Saxon (Saxon Chronicle) cung cấp về những sự tàn bạo diễn ra dưới triều vua Stephen do các đại nam tước và lãnh chúa lâu đài — những kẻ toàn là người Norman — thực hiện đã cung cấp bằng chứng đanh thép về những tội ác mà chúng có thể gây ra khi cơn cuồng nộ bùng phát. “Chúng áp bức người nghèo khổ một cách tàn nhẫn bằng cách xây dựng những lâu đài; và khi chúng được cất lên, chúng nhồi nhét vào đó những kẻ độc ác, hay đúng hơn là lũ quỷ sứ, kẻ đã bắt giữ cả đàn ông lẫn đàn bà mà chúng tưởng lầm là có tiền của, ném họ vào ngục tối và tra tấn họ bằng những nhục hình khủng khiếp hơn cả những gì các thánh tử đạo từng chịu đựng. Chúng dìm chết một số kẻ dưới bùn đen, treo ngược những kẻ khác lên bằng chân, bằng đầu hoặc ngón cái, rồi nhóm lửa bên dưới họ. Chúng siết chặt đầu của một số người bằng những sợi dây thừng thắt nút cho đến khi chúng cắmập vào não họ, trong khi ném những kẻ khác vào các hầm ngục lúc nhúc rắn độc và cóc nhái.” Nhưng thật tàn nhẫn nếu bắt bạn đọc phải chịu đựng phần còn lại của bản mô tả này. 29
Một ví dụ khác về những trái đắng của công cuộc chinh phạt, và có lẽ là ví dụ đanh thép nhất có thể dẫn ra, đó là Công chúa Matilda — dẫu là con gái của Vua Scotland, và sau này đồng thời là Hoàng hậu nước Anh, cháu gái của Edgar Atheling, và là mẹ của Nữ hoàng Đế quốc Đức, mang thân phận là con gái, là vợ và là mẹ của các vị quân vương — đã buộc phải khoác tấm khăn trùm đầu của nữ tu trong thời gian đầu cư trú tại Anh để học tập, như là con đường duy nhất nhằm trốn chạy sự truy đuổi dâm loạn của các lãnh chúa Norman. Lời giãi bày này đã được bà trình bày trước một đại hội đồng giáo sĩ nước Anh, như là lý do duy nhất khiến bà phải thọ giới tu hành. Hội đồng giáo sĩ tề tựu hôm đó đã thừa nhận tính xác thực của lời biện hộ cùng sự hiển nhiên của các tình tiết làm nền tảng cho nó; qua đó đưa ra một minh chứng rành rành và vô cùng nổi bật về sự hoang đàng nhơ nhuốc từng vấy bẩn thời đại ấy. Đó là điều mà ai nấy đều rõ mười mươi, họ nói vậy, rằng sau cuộc chinh phạt của Vua William, đám bề tôi người Norman của ngã mặn vì chiến thắng quá lớn lao, đã chẳng màng tuân thủ thứ luật lệ nào ngoài những sở thích đồi bại của chính chúng, không chỉ tước đoạt đất đai và tài sản của những người Saxon bại trận mà còn xâm phạm cả danh tiết của vợ con họ với sự buông thả hoàn toàn không gọng kìm; và đó chính là lý do thuở ấy các phu nhân và thiếu nữ thuộc các gia đình quý tộc thường chọn cách khoác voan tu hành, tìm kiếm sự che chở trong các tu viện, không phải vì tiếng gọi của Chúa Trời mà đơn thuần để bảo vệ danh tiết bản thân trước sự đồi phong bại tục không kìm chế nổi của đàn ông.
Thời đại bấy giờ là thế, đầy rẫy sự dâm loạn như đã được công bố qua tuyên bố công khai của hội đồng giáo sĩ tề tựu do Eadmer ghi chép lại; và chúng ta chẳng cần phải nói thêm điều gì để minh chứng cho tính hợp lý của những cảnh tượng mà chúng ta đã miêu tả, cũng như sắp miêu tả dựa trên nguồn tư liệu có phần mang tính ngụy thư của bản thảo Wardour MS.
