Trong đại sảnh chỉ còn lại sự im lặng nặng nề.

Lý Khác tận hưởng sự im lặng này, trong đầu lại đang suy nghĩ những chuyện khác.

Hắn quên mất rốt cuộc là ai đã nói, phàm là lý thuyết do con người nghiên cứu ra, tuyệt đối không có sự thập toàn thập mỹ. Bất kỳ lý thuyết nào cũng có cực hạn, duy chỉ có đi đôi với thời đại, mới có thể ứng phó với thế gian mà trường tồn.

Câu nói này đặt vào thời nhà Tần thì vô cùng thích hợp.

Lý Khác từng bàn luận về nguyên nhân luật pháp bất hợp lý với Thận Hành.

Lý thuyết của Thương Ưng là sản phẩm vĩ đại sinh ra theo vận mệnh thời đại. Khi nhà Tần suy yếu, hình phạt nghiêm khắc có lợi cho việc đại Tần củng cố nguồn lực trong nước, nhà Tần nhờ thế mà được cường thịnh, cũng nhờ thế mà có thể dùng một trăm phần sức lực đối địch thiên hạ.

Từ đó về sau thiên thời địa lợi nhân hòa, trước là Tư Mã Thác mưu trí chiếm lấy Ba Thủng, giúp nhà Tần có được chiều sâu chiến lược; sau có các bậc thừa tướng hiền tài, tướng giỏi của đại Tần nhiều như cá sang sông, các đời quân chủ từ sáu đời trước phấn đấu kiên cường trang nghiêm, khiến đại Tần ngày càng thịnh vượng; cho đến thời Tần Thủy Hoàng, Trịnh Quốc cừ hại Tần nhưng lại tạo nên vùng Quan Trung, Hàn Phi gián Tần nhưng lại hoàn thiện Pháp gia, đại thế nhà Tần cuối cùng cũng thành công, trong mười năm nuốt trọn thiên hạ, thay nhà Chu mà xưng vương.

Cho nên không còn nghi ngờ gì nữa, Pháp gia đối với nhà Tần là có ích, thậm chí có lẽ là một trong những học thuyết thích hợp nhất đối với nhà Tần.

Nhưng thời thế đổi thay, đại Tần sớm đã không còn đối thủ ngang tài ngang sức, trọng trách trong thiên hạ cũng từ việc thống nhất thiên hạ ban đầu, chuyển sang thu phục lòng dân, hưng thịnh sự nghiệp làm giàu cho đất nước.

Mà trái lại, pháp luật của Thương Quân tỏ ra quá mức cứng nhắc, sự hoàn thiện của Hàn Phi lại hoàn toàn không đúng trọng tâm, điều này dẫn đến việc Pháp gia ngày nay đã không thể gánh vác trọng trách hưng thịnh của nhà Tần, dẫu có miễn cưỡng làm chủ, thì cũng cần phải trải qua quá trình dung hợp sâu sắc, cải lương phát triển.

Chỉ tiếc là, hoàn thiện thì được, nhưng cải lương, ở thời đại này lại vô tình trở thành một điều cấm kỵ không thể chối cãi.

Với uy danh của Lý Khác trong Mặc gia, việc phi Mặc tử hóa còn phải cẩn trọng từng chút một, Pháp gia căn bản không có chưởng giáo chí tôn nào có thể sánh ngang với Lý Khác, muốn cải lương, nói thì dễ hơn làm!

Pháp luật đời trước tổ tông lớn hơn trời, câu chú ngữ này đã vương vấn Trung Hoa suốt hơn hai ngàn năm.

Lý Khác hiểu rõ những khó khăn trong đó, cho nên càng hiểu rõ hơn, muốn làm chút thay đổi trong thời đại như thế này, cho dù chỉ là thay đổi nhỏ nhặt nhất, thì cũng cần phải chấn động, lại chấn động, cho đến khi tâm lý đối thủ dao động, tự hoài nghi bản thân, cuối cùng mới có thể lòi đuôi ra, dùng chiến lược đường vòng cứu nước để lén lút đánh tráo khái niệm.

Đây là chiến lược cốt lõi lấy bất biến ứng vạn biến mà Lý Khác đã tự vạch ra cho mình.

Nói về đại sự, việc tu sửa ải Định Tương là sự chấn động đầu tiên của Lý Khác đối với nhà Tần, con đường thẳng sắp được khởi công vốn hoàn toàn khác biệt với lịch sử chính là lần thứ hai, sau này có lẽ còn có lần thứ ba, lần thứ tư, cho đến khi thời cơ chín muồi, hắn mới nhe nanh vuốt ra, trực lấy trung cung.

Còn việc nhỏ thì đơn giản hơn nhiều, lời nói cũng có thể trở thành sự chấn động đủ lớn, giống như trước mắt lúc này, những tên lại viên pháp luật lão luyện cứng nhắc của nhà Tần trước mặt hắn đã bắt đầu tự hoài nghi bản thân, điều này đại diện cho việc, thời cơ đánh tráo khái niệm đã chín muồi.

Lý Khác trong sự im lặng của cả sảnh đường chầm chậm bước về chỗ ngồi chính, quỳ gối ngồi ngay ngắn, giọng nói trang nghiêm.

"Ta từng nói, Thương Quân chưa từng sai, Mặc gia chưa từng sai, Tần luật chưa từng sai, cơ quan chưa từng sai, duy chỉ có chúng ta sai." Hắn nhấn từng chữ, lớn tiếng tuyên bố,"Chúng ta sai ở đâu? Sai ở chỗ đối với Thương Quân, đối với thời đại, thiếu sự suy ngẫm thấu đáo!"

"Cơ quan thịnh, sáu con rận sinh. Thời đại hiện nay cơ quan ắt sẽ thịnh, nhưng cơ quan ắt thịnh, thì sáu con rận ắt sẽ sinh ra sao? Bệ hạ yêu cầu chúng ta chăn dắt dân ở đây, há lại chỉ để lãng phí mỡ dân, nuôi thêm mấy con sâu mọt không giỏi việc đồng áng hay sao!"

Lời mắng mỏ gay gắt, lọt vào tai mọi người không khác gì thiên âm, đôi mắt họ dần dần sáng lên.

Xem xét trí tuệ của dân, lượng sức lao động của dân, dùng lao động để dẫn dắt họ, dùng chính nghĩa để nắn chỉnh họ...

Bỗng nhiên họ nhớ lại lời huấn luyện đầu tiên của Lý Khác.

Cuốn của thái thú Đằng văn chương hoa mỹ, ý cảnh thâm sâu, đặc biệt là trong việc bổ nhiệm lại viên pháp luật, không chỉ nhắc đến pháp, mà còn nhấn mạnh đến giáo hóa.

Dạy dỗ năng lực của dân, dẫn dắt sức lực của dân, khai mở trí tuệ của dân, nắn chỉnh lỗi lầm của dân.

Trương Thiên cảm thấy mình đã nắm bắt được điều gì đó, vội vã hỏi:"Tôn thượng, đình Bạch Vũ!"

Lý Khác cuối cùng cũng nở nụ cười:"Các ngươi hễ nghe ta muốn xây đình Bạch Vũ, trong đầu liền chỉ có đạo ức thương, thế nhưng không một ai nghĩ xem, đạo ức thương rốt cuộc từ đâu mà có."

Mưu Định Viễn tò mò hỏi:"Chẳng lẽ việc ức thương còn có căn nguyên?"

"Mọi việc trên thế gian đều có căn nguyên, đạo ức thương tự nhiên cũng có căn nguyên." Lý Khác cười lớn một tiếng, giơ tay vẽ một vòng tròn trên kỷ phượng:"Sức người có hạn. Thời cổ đại sức dân không khỏe, kẻ làm thương nhân thì nhiều, kẻ làm ruộng thì ít. Đạo thương nhân thu được nhiều tiền bạc mà ít nhọc nhằn, mà con người lại có tâm lý thích nhàn ghét nhọc, kết quả của nó là đạo buôn bán càng hưng thịnh, đạo làm nông càng suy vi, đạo làm nông càng suy vi, quốc lực càng suy yếu. Dân giàu mà nước yếu, chính là do đó mà ra."

“Lý Khuy có câu, chạm trổ khắc vẽ, là việc hại nông, gấm vóc thêu thùa, là thứ tổn hại nữ công, việc nông bị hại là gốc rễ của đói kém. Từ ông ấy trở về sau, Thương Quân giương cao ngọn cờ cày chiến, Hàn Phi trọng gốc rễ đuổi theo ngọn ngành, hai vị danh gia pháp gia bôn ba hô hào, đều là để dùng sức lực của dân vào hai việc nông và chiến, nhằm củng cố gốc rễ quốc gia.” Lý Khác dùng ngón tay vạch thủng vòng tròn, nhẹ nhàng đẩy một cái,“Thế nhưng cơ quan dùng để làm gì? Khi ruộng đồng không dùng hết sức lực của dân, chúng ta với tư cách là quan lại chăn dân, nên làm những gì? Chẳng lẽ cứ đứng khoanh tay nhìn thế này, chỉ đợi sáu con rận sinh sôi, người Tần già cỗi mệt mỏi?”

Ba câu hỏi liên tiếp, những người có mặt đều cảm nhận sâu sắc, ngồi nằm không yên.

Nhậm Duệ không kìm được mà kêu lên:“Nếu dẫn dắt dân buôn bán, tôn thượng không sợ dân hưởng lạc mà hoang phế gốc rễ ư? Tôn thượng, cơ quan dẫu có khéo léo đến đâu, suy cho cùng vẫn cần sức lực của dân để vận hành!”

“Lời của Duệ quân rất có lý. Cơ quan dẫu khéo léo đến đâu cũng cần sức lực của dân vận hành, cho nên dẫn dắt dân buôn bán, thực ra là sách lược hạ sách trong hạ sách!” Lý Khác chém đinh chặt sắt, một lời quyết định,“Chúng ta xây đình Bạch Vũ, nếu chỉ dùng cho dân dụng, cái đình này chỉ là sự hưng thịnh nhất thời, đến cuối cùng tóm lại cũng sẽ trở thành họa lớn của Dương Châu!”

“Chẳng lẽ tôn thượng còn cách nào khác?”

“Pháp gia vốn dĩ có sách lược giỏi buôn bán làm giàu cho đất nước, cần gì đến một kẻ ngoại đạo như ta phải hiến kế tồi.” Lý Khác trêu chọc một câu, biếng nhác hỏi,“Các vị chẳng lẽ quên mất chính sách kinh doanh của Quan Tử rồi sao?”

“Kinh doanh quan liêu... quan sơn hải?”

“Sơn hải chính là thiên hạ, chứ không phải chỉ có muối sắt.” Lý Khác đánh tráo khái niệm, nhưng lại không cho người ta thời gian để ngẫm lại,“Trong lòng ta, đình Bạch Vũ một khi đã được đưa vào sử dụng, mỗi lý đều phải chiếm một cửa hàng, dùng nó để tiếp nhận đơn hàng làm ăn kinh tế, đây gọi là kinh tế tập thể. Ngoài ra, thương nhân trong thiên hạ tụ tập về đình, các loại vật tư ắt sẽ được dùng nhiều cho công trình, bộ phận công trình chất lượng tốt thì được đưa vào, vừa tiết kiệm phí vận chuyển, lại vừa thuận tiện chọn ra tinh hoa trong những cái tốt, đại lợi cho quốc gia, cái này lại gọi là đấu thầu mua sắm. Nếu như vẫn còn cửa hàng dư lại, tửu quán, quán ăn, nhà khách và các thứ khác, do quan quản lý, chiêu mộ nông dân nhàn rỗi, lấy đây để thành lập đôi bên cùng có lợi cho quốc gia và người dân, đây chính là phương thức kinh doanh thứ ba của đình Bạch Vũ, kinh tế quốc doanh đích thực.”

Mọi người nghe xong ngẩn ngơ đến mức há hốc mồm, Trương Thiên không nhịn được hỏi:“Thị đình mà cũng có thể kinh doanh như vậy sao?”

Lý Khác phản hỏi:“Thiên quân cảm thấy có chỗ nào không ổn sao?”

“Tập thể... kinh tế tập thể! Mỗi lý đều chiếm cửa hàng, có thể kinh doanh việc gì?”

“Sản vật núi non, hải sản, vải vóc, thủ công, mỗi lý đều có sức lực của dân phong phú, do trong lý tổ chức sản xuất ra một số nguyên vật liệu vào lúc nông nhàn, còn sợ không có vật để buôn bán sao?”

“Nhưng bách tính tự làm, làm sao có thể sánh được với thợ thủ công làm ra, thương nhân kinh doanh?”

Lý Khác bĩu môi đầy khinh miệt:“Thiên quân từng nghe nói đến lý Khổ Tửu chưa? Lý Khổ Tửu từ mấy năm trước đã bắt đầu kinh doanh xưởng thủ công tập thể, cho đến nay tiếng tăm sớm đã lan truyền khắp thiên hạ. Nếu không phải vì nể nang thời vụ nông nghiệp, đơn hàng của xưởng thủ công trong lý quanh năm không lo rảnh rỗi, ngươi lại nghe ai phàn nàn chất lượng không tốt bao giờ chưa?”

Trương Thiên há hốc miệng:“Còn có lợi nhuận, số tiền kiếm được thì chia chép thế nào?”

Lý Khác đếm từng ngón tay, nói từng điều một:“Đầu tiên là kho lý, thông thường chiếm ba phần, chuyên dùng cho việc tu sửa, cất thêm trong lý, đương nhiên còn có việc duy trì xưởng thủ công và cửa hàng. Thứ hai là tính theo sản phẩm làm ra, làm nhiều hưởng nhiều, mỗi người vào lương bổng. Thứ ba chính là chia cổ phần, phàm là dân có hộ tịch trong lý, chia đều thu nhập chung. Nếu chúng ta có thể làm việc như vậy, xưởng thủ công hành nghề buôn bán đều nằm trong tay quan lại, hương lý lấy thời vụ nông nghiệp làm trọng, bận rộn việc đồng áng thì đình chỉ buôn bán, lúc nông nhàn thì coi trọng việc buôn bán, dân không được an nhàn, nhưng lại có thể có được sự sung túc, há chẳng phải vừa vặn phù hợp với lời nói của Thương Quân sao?”

“Cái này... cái này...”

Nhìn thấy Trương Thiên lắp bắp vẫn còn muốn nói, Mưu Định Viễn lại sốt ruột gãi tai gãi gò, vội vã chen lời:“Tôn thượng, mưu kế này có phải là pháp bảo làm giàu cường thịnh của huyện Lâu Phiền không?”

Lý Khác gật đầu, chợt lại lắc đầu, hắn thở dài nói:“Năm xưa khi còn ở quê nhà, ta vẫn còn thấp cổ bé họng, cho nên huyện Lâu Phiền chỉ thịnh hành xưởng thủ công tập thể, lấy việc làm gia công làm nghề nghiệp, không giống như bây giờ, mỗi lý còn có thể có cửa hàng của riêng mình...”

Nói đến đây, hắn chợt nhớ đến một câu quảng cáo cực kỳ cẩu huyết của thế hệ sau.

"Không có kẻ trung gian ăn chênh lệch, người bán bán được nhiều tiền, người mua tiêu ít tiền, đây, chính là việc mà đình Bạch Vũ nên làm!"