[VÀO ngày đầu tiên của mùa xuân, khi trái đất bừng tỉnh khoác lên mình tấm áo xanh rờn, và bầu không khí ấm áp, ngát hương mơn man trên gương mặt, len lỏi vào lồng ngực rồi như chạm đến tận cõi lòng, chúng ta lại cảm thấy dâng lên một nỗi niềm khao khát mơ hồ, khó tả về sự tự do, hạnh phúc—một ước muốn được chạy nhảy, lang thang không mục đích, và hít thở trọn vẹn tiết xuân. Mùa đông vừa qua lạnh lẽo bất thường, khiến cảm giác xuân sang ấy tựa như một thứ hơi men ngây ngất trong tháng Năm, tựa như nhựa sống đang trào dâng quá đỗi.]
[Một buổi sáng thức giấc, tôi nhìn qua khung cửa sổ thấy bầu trời xanh ngời dưới ánh nắng hắt lên từ những ngôi nhà hàng xóm. Những chú chim hoàng yến treo bên cửa sổ hót vang lừng, và tiếng râm ran của những người hầu phòng vang lên ở mọi tầng lầu; một thứ âm thanh vui tươi rộn rã từ ngoài đường phố vọng lại. Tôi bước ra ngoài, lòng phơi phới như ánh ngày, để đi đến—chính tôi cũng chẳng rõ nơi nào. Mọi người tôi gặp hình như đều nở nụ cười; bầu không khí hạnh phúc dường như lan tỏa khắp chốn trong thứ ánh sáng ấm áp của mùa xuân trở lại. Người ta suýt có thể tưởng tượng ra một làn gió yêu đương đang thổi qua thành phố, và hình ảnh những người phụ nữ tôi bắt gặp trên đường trong trang phục buổi sáng, với ánh mắt ẩn giấu một nét dịu dàng e ấp cùng dáng đi uyển chuyển thướt tha, đã khiến trái tim tôi xốn xang khôn tả.]
[Chẳng biết vì sao hay bằng cách nào, tôi thấy mình đã đứng bên bờ sông Seine. Những chiếc tàu thủy đang khởi hành đi Suresnes, và đột nhiên tôi bị thôi thúc bởi một khao khát không thể kìm nạp là được đi dạo qua những cánh rừng. Boong tàu Mouche chật cứng hành khách, bởi lẽ ánh nắng đầu xuân kéo người ta ra khỏi nhà bất chấp ý muốn của chính họ, khiến ai nấy đều di chuyển, kẻ đi người lại và trò chuyện với người bên cạnh.]
[Tôi có một cô hàng xóm ngồi cạnh; chắc hẳn là một cô thợ may tập sự mang đậm nét quyến rũ rất đỗi Paris: một cái đầu nhỏ nhắn với mái tóc xoăn nhẹ, trông như một dải lụa lấp lánh khi bay phần phật trong gió, rủ xuống tận mang tai và kéo dài đến tận gáy, nơi những sợi tóc tơ mảnh mai, óng ả đến mức khó lòng nhìn thấy rõ, chỉ dấy lên một khao khát cháy bỏng muốn được đặt những nụ hôn lên đó.]
[Dưới cái nhìn đăm đăm của tôi, cô quay đầu về phía tôi, rồi lập tức hạ mi mắt xuống, trong khi một nếp gấp nhỏ bên khóe miệng chực nở nụ cười cũng để lộ lớp tơ mềm mại, mịn màng đang được ánh nắng nhuộm vàng óng ả.]
[Dòng sông phẳng lặng bấy giờ mở rộng hơn; bầu không khí ấm áp và tĩnh mịch tuyệt đối, nhưng một âm thanh thì thầm của sự sống dường như lấp đầy mọi không gian.]
[Cô hàng xóm lại ngước mắt lên, và lần này, vì tôi vẫn đang ngắm nhìn cô, cô mỉm cười hẳn. Cô thật duyên dáng, và trong cái liếc mắt thoáng qua ấy, tôi nhận thấy muôn vàn điều mà bấy giờ tôi chưa từng hay biết, bởi tôi nhận ra những chiều sâu ẩn giấu, toàn bộ vẻ dịu dàng say đắm, tất cả nét thơ mộng mà chúng ta hằng mơ ước, và thứ hạnh phúc mà chúng ta mãi hoài kiếm tìm. Tôi cảm thấy một niềm cuồng nhiệt đến phát điên muốn dang rộng vòng tay và đưa cô đi đến một nơi nào đó, để được thì thầm những lời ca ngọt ngào của tình yêu vào tai cô.]
[Tôi vừa định mở lời thì có ai đó chạm vào vai tôi, và khi tôi ngạc nhiên quay người lại, tôi thấy một người đàn ông có vẻ ngoài bình thường, không quá trẻ cũng chẳng quá già, đang nhìn tôi bằng ánh mắt đượm buồn.]
[—Tôi muốn nói chuyện với anh đôi lời, —ông ta cất tiếng.]
[Tôi thoáng nhăn mặt, và chắc hẳn ông ta đã nhìn thấy, bởi ông nói thêm ngay:]
[—Đây là một việc quan trọng.]
[Thế là tôi đứng dậy, đi theo ông ta ra tận mạn bên kia con tàu, và rồi ông ta bảo:]
[—Thưa ông, khi mùa đông đến với cái lạnh, mưa phùn và tuyết gió, vị bác sĩ của ông thường căn dặn: "Hãy giữ ấm đôi chân, đề phòng cảm lạnh, viêm phế quản, thấp khớp và viêm màng phổi."]
[Khi ấy ông rất cẩn thận, ông mặc đồ nỉ, khoác áo bành tô dày và mang giày chắc chắn, nhưng tất cả những điều đó vẫn không ngăn được ông phải nằm liệt giường suốt hai tháng trời. Thế nhưng khi mùa xuân quay về với những tán lá và bông hoa, với những làn gió ấm áp, dịu ngọt và hương thơm của đồng nội—tất cả những thứ ấy khiến ông bồn chồn mơ hồ và xúc động không rõ nguyên cớ—thì chẳng có ai bảo ông rằng:]
[—"Thưa ông, hãy cảnh giác với tình yêu! Nó đang mai phục ở khắp mọi nơi; nó đang rình rập ở từng góc phố; mọi cạm bẫy đã được giăng sẵn, mọi thứ vũ khí đã được mài sắc, mọi mưu chước đã được chuẩn bị! Hãy cảnh giác với tình yêu! Hãy cảnh giác với tình yêu! Nó nguy hiểm hơn cả rượu mạnh, viêm phế quản hay viêm màng phổi! Nó không bao giờ dung tha và khiến bất cứ ai cũng phải phạm những lỗi lầm không thể cứu vãn."]
[Vâng, thưa ông, tôi cho rằng chính phủ Pháp nên dán những tấm bảng thông báo lớn trên các bức tường với dòng chữ: "Mùa xuân trở lại. Hỡi các công dân Pháp, hãy đề phòng tình yêu!", y như họ treo biển: "Cẩn thận sơn ướt!"]
[Tuy nhiên, vì chính phủ sẽ không làm điều đó, nên tôi phải thay họ làm việc này, và tôi nói với ông rằng: "Hãy cảnh giác với tình yêu!" bởi nó sắp sửa tóm lấy ông rồi, và đó làn nhiệm vụ của tôi phải báo cho ông biết, giống như ở nước Nga người ta thường nhắc nhở nhau khi có ai đó bị cóng mũi vậy.]
[Tôi vô cùng kinh ngạc trước con người kỳ lạ này, bèn ra điều trang nghiêm và đáp lời:]
[—Thực sự mà nói, thưa ông, hình như ông đang xía vào một chuyện chẳng dính dáng gì đến mình.]
[Ông ta có một cử động đột ngột rồi đáp:]
[—Ồ! Thưa ông, thưa ông! Nếu tôi thấy một người đang có nguy cơ chết đuối ở một khúc sông hiểm trở, lẽ nào tôi lại để mặc anh ta bỏ mạng? Vậy nên hãy lắng nghe câu chuyện của tôi, rồi ông sẽ hiểu vì sao tôi lại mạo hiểm nói với ông những điều này.]
[Sự việc ấy diễn ra vào khoảng thời gian này năm ngoái. Nhưng trước hết, tôi phải kể cho ông nghe rằng tôi là một viên chức tại Bộ Hải quân, nơi các sếp của chúng tôi—những vị ủy viên—rất nghiêm túc với những dải băng vàng trên quân phục của những kẻ chuyên múa bút dạo, và đối xử với chúng tôi chẳng khác nào thủy thủ trên boong tàu. Chà, từ phòng làm việc của mình, tôi có thể nhìn thấy một mảng trời xanh nhỏ xíu cùng những cánh én lượn bay, và tôi chỉ muốn nhảy múa giữa đống hồ sơ.]
[Niềm khát khao tự do trong tôi lớn dần đến mức, bất chấp sự chán ghét, tôi đã đến gặp sếp của mình—một người đàn ông lùn tịt, tính tình cộc cằn và lúc nào cũng nổi đóa. Khi tôi bảo rằng mình không được khỏe, ông ta nhìn tôi rồi nói: "Tôi không tin đâu, thưa ông, nhưng biến đi cho khuất mắt! Anh tưởng văn phòng này có thể vận hành với những nhân viên như anh chắc?" Tôi lập tức rời đi và xuôi dòng sông Seine. Hôm đó cũng là một ngày thế này, và tôi đã lên tàu Mouche để đi đến tận Saint Cloud. Chà,giá như sếp tôi từ chối cho phép tôi rời khỏi văn phòng vào ngày hôm đó thì biết mấy!]
[Tôi cảm thấy lòng mình như nở hoa dưới ánh nắng. Tôi yêu vạn vật—chiếc tàu thủy, dòng sông, những hàng cây, những ngôi nhà và cả những hành khách đi cùng. Tôi cảm thấy muốn ôm hôn một thứ gì đó, bất kể là gì; đó chính là tình yêu đang giăng bẫy. Chẳng mấy chốc, tới khu Trocadero, một cô gái tay cầm gói đồ nhỏ bước lên tàu và ngồi xuống đối diện tôi. Trông cô ấy thực sự xinh xắn, nhưng thật đáng ngạc nhiên, thưa ông, phụ nữ dường như càng trở nên xinh đẹp hơn trong mắt chúng ta vào những ngày trời đẹp đầu xuân. Khi ấy họ tỏa ra một sức hút say đắm, một vẻ gì đó rất đỗi đặc biệt. Cảm giác ấy hệt như việc nhâm nhi ly rượu vang sau miếng phô mai vậy.]
[Tôi ngắm nhìn cô ấy và cô ấy cũng nhìn tôi, nhưng chỉ thỉnh thoảng thôi, giống như cách mà cô gái ban nãy nhìn ông vậy; thế nhưng cuối cùng, nhờ việc cứ mãi nhìn nhau, tôi có cảm giác chúng tôi đã đủ quen biết để có thể bắt chuyện, thế là tôi cất lời và cô ấy đáp lại. Cô ấy quả thực rất xinh xắn, dễ thương và đã làm tôi say đắm, thưa ông!]
[Cô ấy xuống tàu ở Saint-Cloud, và tôi bước theo sau. Cô ấy đi giao gói đồ, và khi quay lại thì chuyến tàu vừa khời hành. Tôi bước đi bên cạnh cô ấy, và hơi ấm của bầu không khí khiến cả hai cùng thở dài. —"Trong rừng chắc là thích lắm nhỉ,"—tôi nói. —"Quả thật là vậy đấy!"—cô đáp. —"Hay chúng ta vào đó đi dạo đi, thưa tiểu thư?"]
[Cô ngước nhanh lên nhìn tôi, như thể muốn dò xem rốt cuộc tôi là người thế nào, rồi sau một thoáng ngập ngừng, cô nhận lời đề nghị của tôi, và chẳng mấy chốc chúng tôi đã có mặt ở đó, sóng bước bên nhau. Dưới những tán lá hãy còn thưa thớt, thảm cỏ cao, rậm rạp và xanh mướt ngập chìm trong ánh nắng, bầu không khí tràn ngập côn trùng cũng đang quấn quýt bên nhau, và chim chóc cất tiếng hót khắp mọi ngả. Bạn đồng hành của tôi bắt đầu nhảy nhót và chạy bạt mạng, bị chuốc say bởi bầu không khí và hương thơm đồng nội, còn tôi cũng chạy và nhảy theo gương cô ấy. Đôi khi chúng ta thật ngốc nghếch làm sao, thưa ông!]
[Rồi cô ấy hồn nhiên hát vang muôn vàn giai điệu, từ những khúc ca opera cho đến khúc ca của nàng Musette! Khúc ca của nàng Musette! Khi ấy đối với tôi nó mới thơ mộng làm sao! Tôi suýt bật khóc vì nó. À! Những khúc ca ngớ ngẩn ấy khiến chúng ta mất trí; và xin hãy tin tôi, đừng bao giờ cưới một người phụ nữ hay hát hò giữa chốn đồng quê, nhất là khi cô ta hát bài ca của nàng Musette!]
[Chẳng mấy chốc cô ấy mệt mỏi và ngồi phịch xuống sườn đồi cỏ mọc, còn tôi ngồi dưới chân cô, cầm lấy đôi bàn tay nhỏ bé ấy—đôi bàn tay hằn in dấu kim khâu đã khiến lòng tôi dào dạt cảm xúc. Tôi thầm nhủ:]
[—"Đây chính là những vết tích thiêng liêng của sự nhọc nhằn." Ồ, thưa ông, ông có hiểu những vết tích thiêng liêng của sự nhọc nhằn ấy nghĩa là gì không? Chúng có nghĩa là tất cả những lời bàn tán nơi công xưởng, những chuyện thị phi thì thầm, tâm hồn bị vấy bẩn bởi mọi thứ rác rưởi được đem ra ba hoa; chúng có nghĩa là sự trinh trắng đã mất, những lời lẽ tầm phào ngớ ngẩn, toàn bộ sự khốn khổ trong đời sống thường nhật của họ, toàn bộ sự nông cạn trong tư duy của những người phụ nữ tầng lớp hạ lưu, hội tụ đầy đủ nhất ở người con gái mà những ngón tay mang dấu ấn thiêng liêng của sự lao động cực nhọc.]
[Rồi chúng tôi đăm đăm nhìn vào mắt nhau một hồi lâu. Ôi! Ánh mắt của một người phụ nữ mới có sức mạnh làm sao! Nó khuấy động chúng ta biết bao, xâm chiếm lấy con người chúng ta, nắm giữ và thống trị chúng ta! Nó mới sâu sắc làm sao, mới tràn ngập những lời hứa hẹn vô tận làm sao! Người ta gọi đó là nhìn thấu tâm hồn nhau! Ồ, thưa ông, thật là một trò bịp bợm! Giá như chúng ta có thể nhìn thấu tâm hồn nhau, hẳn chúng ta đã cẩn trọng hơn trong từng hành động của mình. Dẫu vậy, tôi đã bị thôi miên, đã phát cuồng vì cô ta và cố ôm lấy cô, nhưng cô ấy liền bảo: "Bỏ cái vuốt ra nha!". Thế rồi tôi quỳ sụp xuống, mở rộng cõi lòng và trút hết nỗi niềm yêu đương đang bóp nghẹt lấy mình. Cô ấy tỏ ra ngạc nhiên trước sự thay đổi thái độ của tôi và liếc xéo tôi một cái, như muốn nói: "À, hóa ra phụ nữ dùng cách đó để biến anh thành kẻ ngốc hả, anh bạn già? Được thôi, cứ chờ xem."]
[Trong tình yêu, thưa ông, chúng ta mãi mãi là những kẻ tay mơ, còn phụ nữ lại là những tay buôn tinh ranh cáo già.]
[Chắc chắn là tôi đã có thể chiếm được cô ta, và sau này tôi mới thấy sự ngu ngốc của mình, nhưng thứ tôi khao khát không phải là thân xác một người phụ nữ, mà là tình yêu, là lý tưởng. Tôi đã quá ư đa sầu đa cảm, trong khi lẽ ra tôi nên dùng thời gian của mình vào những mục đích thiết thực hơn.]
[Ngay khi đã chán ngấy những lời tỏ tình của tôi, cô ấy đứng dậy, và chúng tôi quay trở lại Saint-Cloud. Tôi không rời nửa bước cho đến khi về tận Paris; nhưng trên đường về, trông cô ấy buồn bã đến mức cuối cùng tôi phải hỏi xem có chuyện gì. —"Em đang nghĩ,"—cô đáp,—"rằng đây là một trong những ngày hiếm hoi mà đời người chẳng có mấy." Trái tim tôi đập mạnh đến mức tưởng chừng như muốn bẻ gãy lồng ngực.]
[Tôi đã gặp lại cô ấy vào chủ nhật tuần kế tiếp, chủ nhật sau nữa, và rồi chủ nhật nào cũng thế. Tôi đưa cô ấy đi Bougival, Saint-Germain, Maisons-Lafitte, Poissy; đến mọi chốn nghỉ dưỡng ngoại ô dành cho các đôi tình nhân.]
[Đổi lại, cô ả đỏng đảnh ấy vờ vỉnh yêu tôi, cho đến tận lúc tôi hoàn toàn mất trí, và ba tháng sau tôi cưới cô làm vợ.]
[Ông còn mong đợi gì hơn, thưa ông, khi một người đàn ông làm công chức, sống cô độc, chẳng có họ hàng hay bất cứ ai bên cạnh để chỉ bảo? Người ta thường tự nhủ: "Cuộc đời mới ngọt ngào làm sao khi có một người vợ!"]
[Và thế là người ta kết hôn, để rồi cô ta chửi rủa ông từ sáng đến tối chẳng vì điều gì, chẳng hiểu biết gì, chẳng biết gì sảng, cứ huyên thuyên không dứt, gào thét khúc ca của nàng Musette bằng cái giọng cao vút (ôi, bài ca của nàng Musette ấy, người ta mới phát ngấy làm sao!); cãi nhau với tay bán than, kể lể mọi chi tiết sinh hoạt gia đình với mụ quản lý tòa nhà, tâm sự mọi bí mật phòng the với người hầu nhà hàng xóm, bàn tán về chồng mình với đám tiểu thương và nhồi nhét vào đầu bao nhiêu câu chuyện ngớ ngẩn, những điều mê tín dị đoan lố bịch, những ý tưởng kỳ quái cùng định kiến quái đản, để rồi tôi—vì những gì tôi vừa kể chủ yếu ứng nghiệm lên chính bản thân tôi—lại rơi những giọt nước mắt chán nản mỗi khi trò chuyện với cô ta.]
[Ông ta ngừng lại vì đã hơi hụt hơi và vô cùng xúc động. Tôi nhìn ông, lòng trắc ẩn dâng lên cho kẻ khốn khổ ngây ngô này, và tôi vừa định cất lời đáp lại thì con tàu dừng lại. Chúng tôi đã đến Saint-Cloud.]
[Người phụ nữ nhỏ bé từng khiến tôi mê mẩn đứng dậy khỏi ghế để chuẩn bị lên bờ. Cô đi lướt qua tôi, tặng tôi một cái liếc xéo cùng nụ cười lén lút—một trong những nụ cười khiến người ta phải phát cuồng. Rồi cô nhảy lên cầu tàu. Tôi chồm tới để đi theo, nhưng gã hàng xóm liền túm lấy cánh tay tôi. Tuy nhiên, tôi giật mình vùng ra, thế là hắn chộp lấy vạt áo khoác của tôi và kéo giật lại, hét lớn: "Anh không được đi! Anh không được đi!" to đến mức mọi người xung quanh đều quay đầu lại nhìn rồi cười phá lên. Tôi đành đứng chết trân trong cơn thịnh nộ, nhưng chẳng dám đối mặt với điều tiếng và sự chế giễu, và thế là con tàu lại khởi hành.]
[Người phụ nữ nhỏ bé trên cầu tàu nhìn theo tôi với vẻ mặt đầy hụt hẫng, trong khi kẻ bám đuôi tôi xoa xoa hai tay vào nhau và thì thầm vào tai tôi:]
[—Thế nào, ông phải công nhận là tôi vừa làm ơn cho ông một việc tày trời chứ.]
