[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: THE IRISH CHAPTER

Chúng tôi nằm trải dài chuẩn bị chìm vào giấc ngủ dưới bầu trời đầy sao — chàng trai người Dakota ở một bên, kế đó là hai cậu bé, rồi đến cô bé và cụ già.... Đó là một trong những đêm mà những người lớn tuổi chúng tôi quyết định kể chuyện thay vì viết chúng. Chúng tôi đã trò chuyện lâu, như những người Ả Rập thực thụ quay quần bên đống lửa trên bãi biển. Một ngọn gió Nam thổi đến, và mặt hồ đón nhận rồi ôm ấp lấy nó. Tôi hỏi chàng trai người Dakota rằng hồ đang nói gì.

— Nó không nói gì cả — nó đang lắng nghe.

Điều đó khiến tôi nghĩ ngay đến chương đầu tiên trong bản xón-tát của Beethoven, mang tên Appassionata. Có một người ở đây chơi khúc nhạc ấy, và vì nó kể cho anh nghe một câu chuyện, đôi khi anh chơi khá hay và làm cho những người khác có thể hình dung ra.... Chương chậm mang âm hưởng vô cùng phong phú; cảm hứng dường như phai nhạt dần khỏi bản xón-tát sau chương đó, nhưng chúng tôi không bao giờ thấy chán chương đầu, và kịch tính luôn luôn sâu sắc. Nó kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về một người phụ nữ — về tình yêu và sự sống rồi cái chết. Nàng muốn nắm giữ cả thế gian trong tình yêu của mình — nhưng người tình của nàng thật kỳ lạ và cứ mãi lắng nghe một tiếng gọi không thuộc về trần gian. Người phụ nữ tìm cách níu giữ anh. Tất cả vẻ đẹp của mặt đất vây quanh nàng — tình yêu của nàng tựa hương thơm, tựa dòng thác lũ. Tiếng nói của định mệnh cất lên bảo nàng rằng không thể như thế được. Nàng chống cự. Câu chuyện cuồn cuộn trôi đi, muôn vàn âm hưởng dồn dập đến bên nàng, tái khẳng định một sự thật phũ phàng rằng anh phải ra đi.

Câu chuyện tương tự cũng được kể trong bài thơ Sự khởi hành (Departure) của Coventry Patmore — đối với chúng tôi, đó là khúc ca kỳ diệu nhất trong số những bài thơ ngắn tuyệt vời. Nhưng trong Sự khởi hành, người được gọi lại chính là người phụ nữ.

... Hết lần này đến lần khác trong bản Appassionata, lời nhắn gửi vang lên với người phụ nữ, rằng nàng sẽ trở nên cao cả hơn nếu nàng chúc phúc cho bước đường đi của anh. Nàng không chịu nghe. Chúng tôi cảm nhận được sự gắn kết lẫy lừng của nàng với cái đẹp — tất cả sự diệu kỳ mà Đất Mẹ đã ban tặng cho nàng.... Lần lượt từng tiếng nói nhỏ hơn đã bảo nàng rằng mọi chuyện phải là như thế, nhưng nàng không vâng theo — và rồi Bậc Thầy bước xuống.

Đó là một trong những đoạn rực rỡ nhất trong toàn bộ văn chương âm nhạc. Các đệ tử đã lên tiếng nhưng chẳng ích gì. Giờ đây, Chân sư cất lời. Xuất phát từ sự bao la vàng bình thản, từ sự rộng lượng của tâm hồn và trí tuệ, từ cõi sâu thẳm và đỉnh cao của lòng trắc ẩn, Chân sư cất lời — và thình lình tâm hồn người phụ nữ hướng về ngài mà lắng nghe. Phép màu của sự lắng nghe ấy được thể hiện ở bè treble — một luồng ánh sáng dịu nhẹ gợn sóng đầy sự thấu cảm. Nó giống như chiếc chén được chìa ra — hay đôi bàn tay ngửa lên. Chân sư cất lời. Ý nguyện của ngài đã thành.

Và đó là điều tôi nghĩ tới, khi chàng trai người Dakota bảo rằng mặt hồ đang lắng nghe. Nó đang lắng nghe ngọn gió Nam.... Đêm hôm đó chúng tôi trò chuyện về Ireland. Có lẽ đó là những nàng tiên mà cô bé luôn mang theo; hoặc có lẽ vì một trung đoàn binh lính Ireland vừa bị tàn sát cho một lý do chẳng mấy ý nghĩa đối với Ireland so với câu chuyện trẻ thơ của chúng tôi bên đống lửa; hoặc có lẽ chính ngọn gió Nam đã kéo chúng tôi đến gần hơn với Hòn đảo thần tiên, bởi vì chính những người nông dân Ireland thường chúc một vị khách quý khi chia tay rằng:

— Chúc bạn gặp được gió Nam.

"... Thực sự chẳng còn một đất nước Ireland nào nữa — chỉ còn lại vài cụ già và những người mẹ già đầy ám ảnh. Ireland giờ đây ở ngay trên đất Mỹ, và dòng máu trẻ trung cuối cùng và kiên cường nhất của xứ sở ấy đang ra trận vì nước Anh. Những người con của xứ sở ấy vẫn luôn ra trận — đó là cách của họ — và những người mẹ lại sinh thêm những người con cất tiếng khóc chào đời trong nỗi buồn — những người con mang ánh mắt kỳ diệu từ cung lòng của đau thương. Những người anh cả ở ngoài chiến tuyến — những người cha đã khuất dạng bên kia đại dương — chỉ còn lại những nàng tiên bên bệ lò sưởi để những đứa em út vui đùa cùng.... Thế nên chúng đã cất lên những lời ca kỳ lạ, nhìn thấy những ánh hào quang kỳ lạ và chuyển động trong những nhịp điệu xa lạ với bao người. Chính những đứa em út ấy mới là Ireland lúc này. Không phải là một vùng đất, mà là một niềm đam mê; không phải là một quốc gia, mà là một mối tình thơ mộng.... Chúng hiện diện trong những câu chuyện tình của thế gian, và chúng vẫn luôn tìm kiếm những người bạn cũ của mình, là các nàng tiên. Chúng tìm thấy các nàng tiên trong những cánh rừng xa xôi; chúng mang các nàng tiên đến những vùng đất mới. Chúng ẩn mình trong những giai điệu làm lắng dịu trái tim; chúng hiện diện trong thứ chủ nghĩa huyền bí đanglay động một thế giới rệu rã. Bởi vì chúng từng chơi đùa với các nàng tiên, chúng được dạy cách nhìn xuyên qua và vượt ra ngoài thể xác của những gương mặt — vượt qua kim loại, cơm áo và dặm đường. Giữa muôn sắc đỏ, sắc xám và sắc vàng chuyển động mà chúng nhìn thấy, tâm hồn thế giới rất đỗi lắng nghe, bởi vì những khúc ca và câu chuyện vĩ đại nhất của muôn loài đều xuất phát từ Cõi Vô Hình——"

Đó là cụ già đang mơ màng cất lời.

— Ireland không còn là một nơi chốn nữa. Nó là niềm đam mê thấm đẫm khắp trần gian, ông nói thêm.

— Nhưng các nàng tiên vẫn ở đó mà, cô bé nói.

— Vài người ở lại với những người mẹ già — đúng vậy, một số vẫn ở lại. Nhưng rất nhiều người đã ra trận, và không phải vì những cuộc chiến tranh.

Vầng trăng non bốn ngày đang lặn nhanh ở phía trời tây thấp thoáng. Sao Mộc đang leo lên bầu trời phía đông trong sắc tía uy quyền — như thể để lên nắm quyền điều khiển.... Cậu con trai út cựa mình trong vòng tay chàng trai người Dakota và bắt đầu cất lời, mắt dán chặt vào đống lửa. Tất cả chúng tôi quay lại và cúi người lắng nghe — và chính điều đó đã làm hỏng cả khoảnh khắc — bởi câu nói bỗng ngập ngừng rồi vụt bay đi.

Tất cả chúng tôi đều muốn biết điều gì vừa hình thành trong khoảng lặng kéo dài ấy, bởi ánh lửa đang bừng sáng trong đôi mắt rất to và khôn ngoan — nhưng trí tuệ ấy mới chỉ lên bảy.... Tôi rời khỏi vòng tròn và đi ngược lên vách đá để tìm một cuốn sách trong phòng đọc — một cuốn sách đã được đọc nhiều, một cuốn sách của nước Mỹ. Khi trở lại, tôi đọc những dòng này từ đó, giơ trang sách sát bên đống lửa:

NƯỚC IRELAND CỔ KÍNH

Từ chốn xa xôi ấy, giữa một hòn đảo tuyệt mỹ khôn cùng,

Co ro bên một nấm mồ, người mẹ già đau khổ,

Từng là nữ hoàng — giờ đây gầy gò và rách rưới, ngồi trên mặt đất,

Mái tóc bạc phơ rủ xuống bù xù quanh đôi vai;

Im lặng đằng đẵng — bà đã im lặng quá lâu — tang chế cho niềm hy vọng và người thừa kế đã bị vùi lấp;

Giữa muôn loài trên cạn, trái tim bà ngập tràn nỗi buồn nhất, bởi vì nó chứa đựng tình yêu sâu sắc nhất.

Thế nhưng, hỡi người mẹ cổ kính, xin hãy nghe một lời;

Bà không cần phải co ro ở đó nữa trên mặt đất lạnh giá, với vầng trán tì giữa hai đầu gối;

Ôi, bà không cần phải ngồi đó, ẩn mình trong mái tóc trắng bệch đã rũ rượi xõa tung;

Bởi vì bà hãy biết rằng, người mà bà đang tiếc thương không nằm trong nấm mồ kia;

Đó chỉ là một ảo ảnh — người thừa kế, người con trai bà yêu dấu, thực ra không hề chết;

Chúa không hề chết — ngài đã Phục Sinh, trẻ trung và mạnh mẽ, ở một đất nước khác;

Ngay cả khi bà đang khóc than bên cây đàn hạc đã gãy đổ, bên nấm mồ,

Điều mà bà khóc thương, đã được hóa phép, vượt thoát khỏi nấm mồ,

Những cơn gió đã nâng niu và đại dương đã chở che nó,

Và giờ đây với dòng máu hồng tươi mới,

Đang chuyển mình hôm nay tại một miền đất mới.

Từng người một chìm vào giấc ngủ, lũ trẻ chìm vào trước, khi vầng trăng lặn xuống — tâm trí chúng ngập tràn những vì sao, ngây thơ đặt ra vô số câu hỏi về thế gian và bầu trời. Những gì có thể, tôi đều trả lời, nhưng tôi cảm thấy mình trẻ trung chẳng kém ai. Dường như những giấc mơ của chúng tươi mới hơn tôi, và sự gần gũi của chúng với Chúa trời mới lớn lao nhường nào.... Cô bé chạm vào tôi, khi chúng tôi dần trôi vào giấc ngủ——

— Chúc bạn gặp được gió Nam! con bé thì thầm.