Nhận lời mời của chuyên mục "Bách gia giảng đàn" thuộc Kênh 10 Đài Truyền hình Trung ương (Kênh Khoa học - Giáo dục), tôi đã đi ghi hình chương trình đại hình nhiều tập "Lưu Tâm Vũ giải mã 'Hồng Lâu Mộng'". Chương trình này bắt đầu phát sóng từ ngày 2 tháng 4 năm 2005, đại khái là mỗi thứ Bảy hàng tuần vào lúc 12:45 phát sóng một tập, cho đến ngày 2 tháng 7 năm 2005, đã phát sóng được mười ba tập.

Điều không ngờ tới là, một chương trình kể chuyện ở khung giờ hoàn toàn không phải là giờ vàng — có người nói đùa là "thời gian sắt thiếc", thậm chí còn gọi là "thời gian ngủ", 12:45 vốn là lúc rất nhiều người chuẩn bị ngủ trưa, thời gian phát lại là 0:10 lại càng là khoảnh khắc nhiều người đang chìm đắm trong giấc mộng đẹp — vậy mà lại tạo ra sức hút vô cùng mạnh mẽ. Những người theo dõi chương trình rất nhiều, già trẻ đều có, hơn nữa trong số đó có một phần không nhỏ là giới trẻ, bao gồm cả học sinh sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường. Trên internet, rất nhanh đã có những phản hồi vô cùng sôi nổi, những lời tán thưởng, hoan nghênh, cổ vũ, góp ý, đề xuất, bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc, vô cùng bất mãn, "tấn công trực diện", đều có đủ cả. Hơn nữa, giữa những người có phản ứng khác nhau này, có người còn tranh cãi lẫn nhau, biện bác lẫn nhau. Điều đáng mừng nhất là, có người bày tỏ rằng chuỗi chương trình này đã khơi dậy niềm yêu thích đọc "Hồng Lâu Mộng" của chính họ, ai chưa đọc thì tìm đọc, ai chưa đọc kỹ thì dự định đọc kỹ, ai đọc kỹ rồi lại muốn đọc lại. Còn những bàn luận về "Hồng Lâu Mộng" trên mạng cũng trở nên đa dạng góc nhìn hơn, quan điểm mới mẻ hơn, phân tích tỉ mỉ hơn, hé lộ sâu sắc hơn. Từ những phản ứng khác nhau này, tôi thực sự thu hoạch được rất nhiều.

Nghiên cứu Hồng học nên là một không gian học thuật thuộc về công chúng. Trong bài giảng, tôi đã dẫn lại tám chữ của bậc tiền nhân Thái Nguyên Bồi: "Đa kỳ vi quý, bất thủ cẩu đồng." Không ai nên tuyên bố rằng sự giải thích về "Hồng Lâu Mộng" của mình là độc tôn chính xác, càng không thể áp bức vùi dập các quan điểm khác biệt, phải cho phép những kiến giải khác biệt dẫu bản thân có cảm thấy gai mắt nhất được phát biểu ra, phải có thái độ thảo luận bình đẳng, có tấm lòng học thuật dung nạp sự khác biệt và tranh cãi; tất nhiên, đối với những tranh cãi học thuật đầy rẫy ý kiến trái chiều, lại phải kiên trì suy nghĩ độc lập, không cần phải hùa theo kiến giải của người khác, trong tranh cãi chắt lọc những thành phần hợp lý từ sự phê bình của người khác, không ngừng điều chỉnh tư duy của bản thân, nâng cao trình độ học thuật của chính mình.

Trong bài giảng, tôi còn dẫn hai câu thơ của Viên Mai: "Đài hoa như mễ tiểu, dã học mẫu đơn khai." Tôi thường dùng hai câu thơ này để cổ vũ bản thân. Vì những lý do khác nhau, tôi đã không thể bước vào các trường đại học tên tuổi, không được nhận sự huấn luyện học thuật chính quy, bẩm sinh thiếu hụt, nhược điểm tự mình hiểu rõ, thế nhưng từ thời kỳ trắc trở của tuổi trẻ, tôi đã tự khích lệ bản thân, phải tự học thành tài, phải tự cường không ngừng nghỉ. Tôi vui mừng vì bản thân, bởi sau nhiều năm nỗ lực, tôi đã trở thành một nhà văn, ngoài việc có thể phát biểu tiểu thuyết, tản văn, tôi còn có thể viết bình luận kiến trúc, có thể dấn thân vào văn hóa bóng đá, và hơn thế nữa, sau hơn mười năm nỗ lực, còn thiết lập nên phân ngành Tần học trong nghiên cứu "Hồng Lâu Mộng". Tôi chỉ là một đóa hoa rêu, thế nhưng, tôi cũng nỗ lực nở rộ như hoa mẫu đơn. Sinh mệnh của chúng ta đều là những đóa hoa, tôi tự cổ vũ bản thân, đồng thời cũng đem niềm tin ấy nói với giới trẻ, đặc biệt là những người trẻ tuổi có những nhược điểm và khuyết điểm rõ rệt này nọ, hy vọng họ nhận thức một cách tỉnh táo rằng, so với vũ trụ vĩnh hằng, chúng ta quả thực vô cùng nhỏ bé, nên có tâm thế khiêm nhường; nhưng so với bất kỳ sinh mệnh nào khác, tôn nghiêm của chúng ta, giá trị của chúng ta, khả năng của chúng ta là như nhau; cho dù người ta quả thực là mẫu đơn hoa hồng, còn bản thân chỉ là một đóa hoa rêu nhỏ bé nơi góc tường, thì cũng nên nở rộ một cách rực rỡ, căng tràn chính mình, đồng thời ngẩng cao đầu kiêu hãnh nhìn bầu trời xanh, mà nói rằng: "Tôi cũng làm được!"

Cuốn sách này là văn bản ghi chép bài diễn giảng từ bài giảng thứ nhất đến bài giảng thứ mười tám của chuỗi bài giảng "Giải mã 'Hồng Lâu Mộng'" của tôi. Sau khi chương trình phát sóng, từ lâu đã có những người bạn là fan Hồng học hy vọng có thể mua được tập bản thảo diễn giảng của tôi, bây giờ cuốn sách này hẳn có thể đáp ứng nhu cầu của họ. Đương nhiên, tôi cũng mong những người chưa xem chương trình, hoặc những người theo thói quen không xem TV chỉ đọc sách, cũng có thể lật giở cuốn sách này.

Như mọi người đã biết, các chương trình truyền hình, bao gồm cả những chương trình có hình thức có vẻ tương đối đơn giản như "Bách gia giảng đàn", đều có một quá trình gia công chế tác. Thời gian của phân đoạn chương trình là cố định, tổng cộng bốn mươi lăm phút, trừ đi phần mở đầu và kết thúc, cùng với các lời bình, lời dẫn nối tiếp cần thiết do đạo diễn lồng vào v.v., những gì mọi người nghe thấy tôi giảng trong chương trình truyền hình cũng chỉ hơn ba mươi phút mà thôi. Kỳ thực mỗi lần ghi hình trong phòng quay, tôi giảng lúc nào cũng phải sáu bảy mươi phút, đạo diễn khi chế tác chương trình tất nhiên là cố gắng chọn lấy tinh hoa, nhưng bị giới hạn bởi dung lượng mỗi tập, quả thực đành phải cắt bỏ một số luận chứng, ví dụ và quá trình chuyển ý lô-gic vốn dĩ là cần thiết. Những bài trong cuốn sách này mà mọi người đang xem hiện nay đều có chút khác biệt so với chương trình truyền hình đã được chế tác, chủ yếu chính là khôi phục lại một số nội dung đã bị lược bỏ do giới hạn thời gian của chương trình. Bởi vì đọc sách không giống như xem chương trình truyền hình, tôi tin rằng, những nội dung được bổ sung trong sách này có thể mang lại cho người đọc thông tin phong phú hơn, hình thành chuỗi lô-gic có sức thuyết phục hơn.

Trong bài diễn giảng thực tế, tôi có nói hớ, có diễn đạt không thỏa đáng, cũng có những chỗ sai sót, khi chế tác bài diễn giảng thành chương trình, các đạo diễn đã cố gắng hết sức để sửa chữa, thế nhưng, vẫn còn để lại một số sơ hở tì vết chưa thể xóa bỏ sạch sẽ. Chương trình của đài truyền hình một khi đã định hình, muốn sửa đổi lại thì rất phiền phức, đây không thể không nói là một loại tiếc nuối, thế nhưng, trong quá trình sắp xếp lại các bản thảo diễn giảng này, phàm là phát hiện ra, tôi đều lần lượt sửa chữa bổ cứu từng cái một. Ở đây đặc biệt phải cảm ơn rất nhiều người trong quá trình phát sóng chương trình, thông qua đài truyền hình, thông qua internet, cũng như tìm cách gửi thư trực tiếp cho tôi, có những lời chỉ chính vô cùng quý giá, tôi đã tiếp thu ý kiến đúng đắn của họ trong cuốn sách này, có những gợi ý vô cùng tốt, tôi cũng đã tiến hành cắt giảm và bổ sung tương ứng. Do đó, bản ghi chép bài diễn giảng mà mọi người nhìn thấy hiện nay, hẳn là hoàn thiện hơn, chính xác hơn, và cũng phong phú hơn so với chương trình đã phát sóng, so với văn bản ghi chép tìm thấy trên mạng trước đó. Tôi chân thành hy vọng những người ở các lĩnh vực khác nhau tiếp tục không tiếc lời chỉ giáo, nếu cuốn sách này còn cơ hội tái bản, tôi sẽ dựa theo những lời phê bình góp ý, cũng như sự tự kiểm điểm và những ngộ nhận mới, để gia tăng chỉnh sửa thêm cho những bản thảo này.

Vào những năm 20, 30 của thế kỷ 20, Liên Xô có một nhà soạn kịch tên là Meyerhold, ông đã đưa ra một quan kiến về việc tiêu chuẩn thành công của một nghệ sĩ văn học nghệ thuật là gì. Ông cho rằng, tác phẩm của bạn ra đời, nếu tất cả mọi người đều nói bạn tốt, vậy thì bạn đã thất bại hoàn toàn; nếu tất cả mọi người đều nói bạn tồi, vậy thì đương nhiên bạn cũng thất bại, nhưng điều này chứng tỏ bạn rốt cuộc vẫn có những đặc điểm nào đó của riêng mình; nếu phản ứng mãnh liệt, tạo ra cục diện là một phần người thích đến phát cuồng, trong khi một phần người khác hận không thể xé xác bạn thành hai mảnh, thế là, bạn đã đạt được thành công thực sự! Sau đó có người đã phóng đại quan điểm này của ông gọi là "Định luật Meyerhold".

Chợt nhớ đến "Định luật Meyerhold", là vì tôi cảm thấy dùng cách nói đó của ông để đo lường, lần này mình đến giảng "Hồng Lâu Mộng" ở CCTV-10, coi như đã đạt được thành công chăng? Nói thật, tôi còn chưa tự tin đến mức độ đó. Thế nhưng, cái cảm giác "phần người khác hận không thể xé xác bạn thành hai mảnh", tôi quả thực đã nếm trải một chút, đối với khả năng chịu đựng tâm lý của bản thân mà nói, đây hẳn là một sự rèn luyện. Trong một xã hội có cục diện văn hóa ngày càng đa nguyên hóa, nếu việc "hận không thể xé xác bạn thành hai mảnh" chỉ đơn thuần là một thứ ngôn luận, vốn không mang hiệu lực phán quyết của pháp luật, cũng không phải hình thành một phong trào chính trị mới để thực hiện việc "lôi ra đấu tố bôi nhọ" đối với bạn, không ảnh hưởng đến việc lĩnh tiền hưu trí, không đánh vào tận cửa nhà, thì tôi cảm thấy, đối với cá nhân tôi mà nói, tôi nên có thể chịu đựng, và bắt buộc phải chịu đựng. Tôi tính là nhân vật thần thánh phương nào, có đặc quyền gì, mà không cho phép người ta chửi bới tấn công? Không cho phép người ta chán ghét? Không cho phép người ta ăn nói hồ đồ? Bạn đến chương trình của Đài Truyền hình Trung ương bàn khoát luận bàn, người ta có quyền tự do con người là không thích, cảm thấy buồn nôn, tung hô phản đối bạn! Một số người chán ghét tôi, dường như đối với mỗi bài giảng của tôi vẫn cứ hy sinh giờ nghỉ trưa hoặc thức khuya để dán mắt vào xem, tôi cảm thấy điều này cũng không tệ, ít nhất đối với họ mà nói, tôi có giá trị phản diện không thể xem nhẹ; đương nhiên, một số người không hề chán ghét tôi, họ mang thiện ý đối với tôi, chỉ là coi tôi như một đối thủ tranh luận, cho nên bài nào cũng xem, xem xong là tranh cãi. Không ngờ khi đã qua tuổi lục tuần, tôi vẫn có thể được rất nhiều người ban ơn chú ý đến nhường này, tâm trạng toàn bộ của tôi, quả thực phải tóm gọn lại bằng hai chữ an ủi.

Nghiên cứu Tần học của tôi, có người đã hiểu lầm, cho rằng tôi chỉ nghiên cứu một nhân vật Tần Khả Khanh trong "Hồng Lâu Mộng", hoặc tôi chỉ coi "Hồng Lâu Mộng" như một sử liệu ẩn giấu về các cuộc tranh giành quyền lực chính trị của ba triều Khang Hy, Ung Chính, Càn Long thời nhà Thanh để giải đọc. Không phải vậy, nghiên cứu của tôi thuộc phạm vi học thám di, phương pháp cơ bản là nghiên cứu nguyên hình. Bắt đầu từ việc nghiên cứu nguyên hình của Tần Khả Khanh, phơi bày cuộc tranh giành quyền lực chính trị của ba triều Khang Hy, Ung Chính, Càn Long thời nhà Thanh ẩn giấu đằng sau văn bản "Hồng Lâu Mộng", không phải là mục đích tối hậu của tôi. Tôi dùng việc nghiên cứu Tần Khả Khanh làm một điểm đột phá, giống như mở ra một cánh cửa có thể nhìn rõ phong cảnh bên trong nhất, bước qua một bậc thềm có thể dẫn tới sâu thẳm nhất, nắm giữ một chiếc chìa khóa có thể mở được chiếc khóa khổng lồ nhất, để đi vào cung điện nguy nga "Hồng Lâu Mộng", để thưởng thức cảnh tượng hoành tráng bên trong, để lĩnh hội sự ảo diệu vô tận bên trong.

Bài giảng của tôi, bài thứ nhất và thứ hai giới thiệu khái quát về Hồng học, cũng là để biểu minh rằng nghiên cứu của tôi được tiến hành trên nền tảng do người đi trước bồi đắp; từ bài thứ ba đến bài thứ mười ba tập trung giải mã Tần Khả Khanh, bài thứ mười bốn đến mười tám giải mã Giả Nguyên Xuân. Cuốn sách này tạm thời thu lục đến bài thứ mười tám, bởi vì sau bài thứ mười chín, phần giảng về Diệu Ngọc tuy đã ghi hình nhưng vẫn chưa sắp xếp ra được bản thảo sơ bộ, mà những phần dưới nữa thì hoàn toàn chưa được ghi hình. Liệu có thể ghi hình thuận lợi hay không, khi nào ghi hình, khi nào có thể chế tác thành chương trình để phát sóng, các bên vẫn chưa ngã ngũ, cho nên, cuốn sách này chỉ có thể dừng lại ở đây. Nếu bài thứ mười chín đến bài thứ ba mươi sáu đã dự thảo tức là bài cuối cùng may mắn có thể hoàn thành, thì tiếp nối cuốn sách này ra thêm một cuốn nữa, xem như thành một đôi hoàn mỹ, đó là nguyện vọng của tôi, tin rằng cũng là điều mà những bạn đọc yêu mến Hồng học vẫn luôn ủng hộ và cổ vũ tôi vui mừng được nhìn thấy.

Để những người quan tâm đến chuỗi bài giảng này của tôi hiểu rõ hơn rằng tôi thực sự không chỉ nghiên cứu Tần Khả Khanh, mà xuất phát từ cô ấy để tiến hành khám phá tương đối toàn diện đối với "Hồng Lâu Mộng", ở đây tôi công bố bốn bài đã ghi hình và các chủ đề bài giảng phía sau đã dự thảo sơ bộ. Đương nhiên đây chỉ là một kế hoạch sơ bộ, khi thực hiện thực tế sẽ có sự điều chỉnh, liệu có nhất định hoàn thành được hay không còn phải phụ thuộc vào các điều kiện chủ quan và khách quan ở mọi mặt.

Bài thứ mười chín: Bí ẩn Diệu Ngọc đứng thứ sáu trong chính sách Kim Lăng Thập Nhị Thoa

Bài thứ hai mươi: Bí ẩn thân thế Diệu Ngọc

Bài thứ hai mươi mốt: Bí ẩn tình yêu của Diệu Ngọc

Bài thứ hai mươi hai: Bí ẩn cái kết của Diệu Ngọc

Bài thứ hai mươi ba: Bí ẩn ngọc thạch

Bài thứ hai mươi bốn: Bí ẩn lý tưởng nhân sinh của Giả Bảo Ngọc

Bài thứ hai mươi lăm: Bí ẩn tình yêu Bảo - Đại và cái chết của Đại Ngọc

Bài thứ hai mươi sáu: Bí ẩn Thoa - Đại hợp nhất và cái kết của Bảo Thoa

Bài thứ hai mươi bảy: Bí ẩn Sử Tương Vân

Bài thứ hai mươi tám: Bí ẩn Thám Xuân đi lấy chồng xa

Bài thứ hai mươi chín: Bí ẩn cái kết của Nghênh Xuân, Tích Xuân

Bài thứ ba mươi: Bí ẩn Vương Hi Phượng, Xảo Thư

Bài thứ ba mươi mốt: Bí ẩn cái kết của Lý Hoàn

Bài thứ ba mươi hai: Bí ẩn phó sách Kim Lăng Thập Nhị Thoa

Bài thứ ba mươi ba: Bí ẩn rự phó sách Kim Lăng Thập Nhị Thoa

Bài thứ bốn mươi: Bí ẩn Tình bảng

Bài thứ ba mươi lăm: Bí ẩn Tào Tuyết Cần viết sách

Bài thứ ba mươi sáu: Bí ẩn vận mệnh "Thạch Đầu Ký"

Đối với nghiên cứu Tần học của mình, tôi có sự tự tin cơ bản, bởi vì, một là đi theo lối đi riêng; hai là tự thành hệ thống; ba là tự tròn lời giải thích. Nhưng tôi cũng luôn nhắc nhở bản thân: một, tuyệt đối không được cho rằng chân lý chỉ nằm trong tay mình; hai, tuyệt đối phải tôn trọng thành quả nghiên cứu của người khác; ba, dung nạp rộng rãi, nghe theo điều hay, hoan nghênh phê bình, không ngừng cải tiến.

Cảm ơn những người ở các phương diện đã mua cuốn sách này, đọc cuốn sách này. Suy cho cùng, Tần học của tôi rốt cuộc có đứng vững được hay không, đó vốn không phải là một vấn đề quá quan trọng. Tình hình hiện nay là, chuỗi bài giảng này của tôi đã khơi dậy sự hứng thú đậm đà hơn của mọi người đối với "Hồng Lâu Mộng", số người đọc "Hồng Lâu Mộng" nhiều hơn, số người tham gia thảo luận về nó nhiều hơn, không gian của Hồng học trong dân gian nhờ đó mà được mở rộng đáng kể, đây mới là điều quan trọng nhất.

Một dân tộc, linh hồn không bao giờ diệt vong qua các thế hệ của dân tộc ấy, thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trong không gian thời gian vô tận, trong đó có một hình thức vô cùng quan trọng, chính là thể hiện trong các văn bản kinh điển được viết bằng tiếng mẹ đẻ của họ. Giống như Shakespeare và các vở kịch của ông đối với người Anh, là yếu tố cấu thành nên linh hồn dân tộc của họ, Tào Tuyết Cần và "Hồng Lâu Mộng" chính là một phần linh hồn bất tử của dân tộc Trung Hoa chúng ta. Đọc "Hồng Lâu Mộng", bàn luận "Hồng Lâu Mộng", mang ý nghĩa vô lượng trong việc kế thừa linh hồn dân tộc, nâng tầm linh hồn dân tộc, mà tất cả những vấn đề cụ thể, mấu chốt cụ thể, sinh kế quốc dân cụ thể trong các giai đoạn phát triển cụ thể của dân tộc, không có gì là không liên quan đến điều này. Nếu chúng ta yêu mến dân tộc của mình, hy vọng dân tộc phát triển tốt hơn, vậy thì việc giải quyết những việc cấp bách trước mắt, và việc tu dưỡng linh hồn sâu xa, đều không nên xem nhẹ bên nào, nên dung hội quán thông cả hai lại với nhau, không thể cắt đứt chúng, càng không thể đặt chúng đối lập với nhau.

Đoạn "Nói từ đầu" thay cho lời nói đầu này, kỳ thực vẫn là được viết ra. Viết và nói là hai phương thức biểu đạt rất khác nhau. Những gì các vị nhìn thấy đằng sau là ghi chép chân thực về bài diễn giảng, mặc dù cũng được in thành chữ viết, nhưng cảm giác chắc là sẽ khác lạ, bản thân tôi khi đọc cũng cảm thấy có một hương vị rất khác. Những bản ghi chép bài diễn giảng này tuy đã qua một mức độ trau chuốt sửa sang nhưng vẫn giữ lại phong cách khẩu ngữ đậm đà. Tôi vui mừng vì bản thân có thể xuất bản một cuốn sách như thế này, cũng hy vọng nó có thể mang lại cho các vị có thể thông qua việc đọc bằng mắt mà kích thích hiệu ứng thính giác, ít nhất là trong chặng đường nhân sinh gian khổ, trong thời gian rảnh rỗi, phần nào bồi đắp thêm một chút niềm vui cuộc sống có hàm lượng nội tâm.

Lưu Tâm Vũ

Ngày 15 tháng 7 năm 2005

Tại Ôn Du Trai