Tôi nhớ một buổi sáng tuyệt đẹp, một sắc xanh và bạc rực rỡ, trong kỳ nghỉ hè khi tôi miễn cưỡng rời bỏ công việc chẳng có mấy bận rộn để mặc một chiếc mũ nào đó, cầm lấy cây gậy đi đường, và nhét sáu viên phấn màu rực rỡ vào túi áo. Sau đó, tôi bước vào nhà bếp (nơi thuộc về, cùng với phần còn lại của ngôi nhà, một bà cụ rất mực vuông vức và thực tế ở một ngôi làng thuộc hạt Sussex), rồi hỏi người chủ kiêm người ở trong gian bếp ấy xem bà có giấy gói nâu không.

Bà có rất nhiều; thực ra là có quá nhiều; và bà đã hiểu nhầm mục đích cũng như lý do tồn tại của loại giấy gói nâu này. Bà dường như có ý nghĩ rằng nếu một người cần giấy gói nâu thì hẳn là họ muốn buộc gói hàng; đó lại là điều cuối cùng tôi muốn làm; quả thực, đó là một việc mà tôi nhận thấy vượt quá năng lực tinh thần của mình. Do đó, bà cứ huyên thuyên mãi về những đặc tính khác nhau của độ dai và độ bền ở chất liệu này.

Tôi giải thích với bà rằng tôi chỉ muốn vẽ tranh lên đó, và tôi chẳng hề muốn chúng phải bền lâu gì cả; và do đó, theo quan điểm của tôi, vấn đề ở đây không phải là độ đặc chắc dẻo dai, mà là một bề mặt biết phản hồi, một yếu tố tương đối chẳng dính dáng gì đến một gói hàng. Khi hiểu ra rằng tôi muốn vẽ, bà liền đề nghị cho tôi mượn vô số giấy viết, dường như cho rằng tôi ghi chép và viết thư trên những tờ giấy gói nâu cũ chỉ vì lý do tiết kiệm.

Tôi bèn cố giải thích cái sắc thái logic khá tế nhị ấy, rằng tôi không chỉ thích giấy gói nâu, mà còn thích chất nâu trong giấy, giống như tôi thích chất nâu trong những khu rừng tháng Mười, hay trong vạc bia, hay trong những dòng suối ngập bùn ở miền Bắc. Giấy gói nâu tượng trưng cho buổi hoàng hôn nguyên thủy của lao động tạo thế giới thuở ban đầu, và với một hoặc hai viên phấn màu rực rỡ, bạn có thể chấm phá những điểm lửa trên đó, những tia lửa vàng, đỏ như máu, và xanh ngọc bích, giống như những vì sao hung hãn đầu tiên ló dạng từ bóng tối thần thánh.

Tất cả những điều này tôi đã nói (một cách bâng quơ) với bà cụ; và tôi nhét tờ giấy gói nâu vào túi cùng với mấy viên phấn, và có lẽ cả những thứ khác nữa. Tôi cho rằng bất kỳ ai cũng từng ngẫm nghĩ xem những thứ mình mang trong túi lại mang tính nguyên thủy và thi vị làm sao; chẳng hạn như con dao nhỏ bỏ túi, biểu tượng của mọi công cụ loài người, đứa con thơ của thanh gươm. Có lần tôi từng định viết một tập thơ hoàn toàn về những đồ vật trong túi mình. Nhưng tôi nhận thấy nó sẽ quá dài; và thời đại của những sử thi vĩ đại đã qua rồi.

.....

Với cây gậy và con dao, mấy viên phấn và tờ giấy gói nâu, tôi bước ra những ngọn đồi thoai thoải rộng lớn. Tôi lê bước qua những đường cong khổng lồ biểu trưng cho phẩm chất tuyệt vời nhất của nước Anh, bởi vì chúng vừa mềm mại lại vừa vững chãi. Độ mượt mà của chúng mang ý nghĩa giống như độ mượt mà của những chú ngựa kéo xe lực lưỡng, hay độ mượt mà của cây dẻ gai; nó khẳng định, bất chấp những lý thuyết rụt rè và tàn nhẫn của chúng ta, rằng kẻ hùng mạnh cũng rất mực từ bi. Khi mắt tôi bao quát phong cảnh, phong cảnh ấy cũng nhân hậu chẳng kém gì những ngôi nhà tranh nơi đây, nhưng về sức mạnh thì nó tựa như một trận động đất.

Những ngôi làng thẳm sâu trong thung lũng vẫn bình an vô sự qua bao thế kỷ, người ta có thể thấy rõ điều đó; thế nhưng sự nâng lên của cả vùng đất lại tựa như sự dâng trào của một con sóng khổng lồ chực cuốn trôi tất cả. Tôi băng qua ngọn đồi cỏ xanh tươi này đến ngọn đồi khác, tìm kiếm một nơi để ngồi xuống và vẽ. Xin trời đất đừng ai tưởng tượng rằng tôi định phác họa thiên nhiên. Tôi định vẽ những con quỷ và các phẩm thiên thần, những vị thần già nua mù lòa mà loài người từng thờ phụng trước bình minh của công lý, những vị thánh trong bộ áo choàng đỏ rực giận dữ, những vùng biển xanh kỳ lạ, và tất cả những biểu tượng linh thiêng hoặc quái dị trông vô cùng tuyệt vời với màu sắc tươi sáng trên nền giấy nâu.

Chúng đáng vẽ hơn thiên nhiên rất nhiều; ngoài ra chúng cũng dễ vẽ hơn nhiều. Khi một con bò lững thững đi qua cánh đồng bên cạnh, một họa sĩ thông thường có thể vẽ nó; nhưng tôi luôn lóng ngóng ở phần chân sau của các loài động vật bốn chân. Thế nên tôi vẽ tâm hồn của con bò; thứ mà tôi nhìn thấy rõ ràng đang bước đi trước mặt mình dưới ánh nắng; và tâm hồn ấy hoàn toàn có màu tía và bạc, có bảy chiếc sừng và mang vẻ huyền bí vốn thuộc về muôn thú. Nhưng dẫu tôi không thể dùng viên phấn màu để khai thác những gì tinh túy nhất từ phong cảnh, điều đó không có nghĩa là phong cảnh không khai thác được những gì tinh túy nhất từ tôi.

Và tôi nghĩ đây chính là sai lầm mà mọi người mắc phải khi nói về những nhà thơ cổ đại sống trước thời Wordsworth, những người vốn bị cho là chẳng mải miết gì đến thiên nhiên vì họ ít miêu tả nó. Họ thích viết về những vĩ nhân hơn là về những ngọn đồi cao; nhưng họ lại ngồi trên những ngọn đồi cao ấy để viết. Họ bộc lộ ít hơn về thiên nhiên, nhưng có lẽ họ đã hấp thụ nhiều hơn thế rất nhiều. Họ tô điểm tà áo trắng của những trinh nữ thánh thiện bằng thứ tuyết lóa mắt mà họ đã đăm đăm ngắm nhìn suốt cả ngày. Họ trang hoàng khiên thuẫn của các hiệp sĩ bằng sắc tía và vàng của vô số hoàng hôn mang sắc điểu kỳ.

Màu xanh của ngàn chiếc lá quện lại thành hình tượng xanh tươi sống động của Robin Hood. Sắc xanh của đôi mươi bầu trời đãng quên bỗng biến thành tà áo xanh của Đức Mẹ. Nguồn cảm hứng tuôn vào như những tia nắng và trào ra tựa ánh hoàng dương Apollo.

.....

Nhưng khi tôi ngồi nguệch ngoạc những hình thù ngốc nghếch ấy trên giấy gói nâu, tôi bắt đầu bàng hoàng nhận ra, với nỗi bực bội tột cùng, rằng tôi đã bỏ quên mất một viên phấn, và đó lại là một viên phấn vô cùng tinh tế và cốt yếu. Tôi lục lọi khắp các túi áo, nhưng chẳng thể tìm thấy viên phấn trắng nào. Giờ đây, những ai am hiểu toàn bộ triết lý (thậm chí là tôn giáo) ẩn giấu trong nghệ thuật vẽ trên giấy gói nâu đều biết rằng màu trắng mang tính khẳng định và vô cùng thiết yếu. Tại đây, tôi không thể không nhắc đến một ý nghĩa đạo đức.

Một trong những chân lý uy nghiêm và khôn ngoan mà nghệ thuật giấy gói nâu này hé lộ chính là việc màu trắng là một màu sắc. Nó không đơn thuần là sự vắng bóng màu sắc; nó là một thực thể tỏa sáng và đầy tính khẳng định, dữ dội không kém màu đỏ, dứt khoát không kém màu đen. Có thể nói rằng, khi chiếc bút chì của bạn nóng đỏ lên, nó vẽ nên những đóa hồng; khi nó nóng trắng lên, nó vẽ nên những vì sao. Và một trong hai hay ba chân lý bất khuất của nền đạo đức tôn giáo cao đẹp nhất, chẳng hạn như Cơ Đốc giáo đích thực, chính là điều này; lời khẳng định trọng tâm của đạo đức tôn giáo là màu trắng là một màu sắc.

Đức hạnh không phải là sự vắng bóng các thói hư tật xấu hay sự né tránh những hiểm nguy đạo đức; đức hạnh là một điều sống động và tách biệt, giống như nỗi đau hay một mùi hương đặc trưng. Lòng thương xót không có nghĩa là không tàn nhẫn hay tha thứ cho người khác sự trả thù hay hình phạt; nó mang một ý nghĩa rành mạch và tích cực như mặt trời, thứ mà ta hoặc đã nhìn thấy hoặc chưa từng thấy. Sự trinh bạch không có nghĩa là kiêng khem những sai trái về thể xác; nó là một thứ gì đó bừng cháy, giống như Jeanne d'Arc.

Nói tóm lại, Chúa tô điểm bằng rất nhiều màu sắc; nhưng Ngài chưa bao giờ tô điểm lộng lẫy, suýt chút nữa tôi muốn nói là lòe loẹt, cho bằng khi Ngài dùng màu trắng. Theo một cách nào đó, thời đại chúng ta đã nhận ra thực tế này, và thể hiện nó qua trang phục u ám của mình. Bởi vì nếu quả thực màu trắng là một thứ trống rỗng và vô sắc, mang tính phủ định và ba phải, thì màu trắng hẳn đã được dùng thay cho màu đen và xám để làm tang phục cho thời kỳ bi quan này.

Chúng ta hẳn sẽ bắt gặp những quý ông thành thị mặc áo khoác dài bằng vải lanh bạc trắng tinh khôi, đội những chiếc mũ phớt trắng tựa những đóa hoa loa kèn kỳ diệu. Thực tế lại không phải như vậy.

Trong khi đó, tôi vẫn không tài nào tìm thấy viên phấn của mình.

.....

Tôi ngồi trên ngọn đồi trong một niềm tuyệt vọng ngút ngàn. Chẳng có thị trấn nào gần hơn Chichester mà ở đó có dù chỉ chút ít khả năng tồn tại một cửa hàng họa cụ. Thế nhưng, nếu thiếu đi sắc trắng, những bức tranh nhỏ ngớ ngẩn của tôi sẽ trở nên vô nghĩa lý hệt như thế giới này nếu chẳng có bóng dáng người lương thiện. Tôi đờ đẫn nhìn quanh, vắt óc suy nghĩ tìm kế sách. Rồi tôi đột ngột đứng phắt dậy và cười vang sảng khoái, hết lần này đến lần khác, khiến lũ bò phải ngước nhìn tôi và như thể đang mở một cuộc họp bàn.

Hãy thử tưởng tượng một kẻ lạc giữa sa mạc Sahara lại đi tiếm nuối vì không có cát cho chiếc đồng hồ cát của mình. Hãy thử tưởng tượng một quý ông giữa lòng đại dương lại ao ước mình mang theo chút nước muối để làm thí nghiệm hóa học. Tôi đang ngồi trên một kho tàng khổng lồ chứa toàn phấn trắng. Phong cảnh được cấu thành hoàn toàn từ phấn trắng. Phấn trắng chất cao ngất ngưởng qua bao dặm đường cho đến tận chân trời.

Tôi cúi xuống và bẻ một mảnh từ phiến đá mình đang ngồi; nó không để lại vạch rõ nét như phấn mua ở tiệm; nhưng nó tạo được hiệu ứng. Và tôi đứng đó trong cơn ngất ngây thích thú, nhận ra rằng miền Nam nước Anh này không chỉ là một bán đảo hùng vĩ, một truyền thống và một nền văn minh; nó còn là một điều gì đó đáng ngưỡng mộ hơn thế nữa. Nó chính là một viên phấn trắng.