Chỉ có một lý do duy nhất khiến tất cả người lớn không chơi đồ chơi nữa, và đó là một lý do hoàn toàn chính đáng. Lý do ấy là việc chơi đồ chơi ngốn quá nhiều thời gian và công sức hơn bất cứ thứ gì khác. Trò chơi của trẻ em mới là điều nghiêm túc nhất trên đời; và ngay khi chúng ta gánh vác những bận rộn hay nỗi buồn nhỏ nhặt, chúng ta buộc phải phần nào từ bỏ một kế hoạch sống lớn lao và đầy hoài bão như vậy. Chúng ta có đủ sức lực cho chính trị, thương mại, nghệ thuật và triết học; nhưng lại không đủ sức lực cho trò chơi. Đây là một sự thật mà bất cứ ai từng chơi đùa với bất cứ thứ gì khi còn nhỏ đều sẽ nhận ra; bất cứ ai từng chơi xếp hình, chơi búp bê, hay chơi lính chì. Công việc làm báo của tôi, vốn kiếm ra tiền, lại không hề được theo đuổi với sự bền bỉ đáng sợ như công việc chẳng kiếm ra xu nào ấy.

.....

Lấy ví dụ về trò xếp gạch. Nếu ngày mai bạn xuất bản một cuốn sách gồm mười tập (rất đúng với phong cách của bạn) về “Lý thuyết và Thực hành Kiến trúc Châu Âu”, công việc của bạn có thể lắm công sức, nhưng về bản chất nó vẫn là thứ phù phiếm. Nó không hề nghiêm túc như cách một đứa trẻ xếp chồng viên gạch này lên viên gạch khác; vì một lý do đơn giản là nếu cuốn sách của bạn dở tệ, sẽ chẳng ai có thể cuối cùng và hoàn toàn chứng minh cho bạn thấy rằng đó là một cuốn sách dở. Trong khi đó, nếu cấu trúc gạch của đứa trẻ bị lệch chuẩn, nó sẽ đổ sụp xuống ngay lập tức. Và nếu tôi hiểu chút gì về trẻ em, thì cậu bé sẽ cặm cụi và buồn bã bắt tay vào dựng lại từ đầu. Ngược lại, nếu tôi hiểu chút gì về các tác giả, sẽ chẳng có gì ép nổi bạn viết lại cuốn sách của mình, hay thậm chí nghĩ đến nó một lần nữa nếu bạn có thể tránh được.

Lấy ví dụ về búp bê. Quan tâm đến một phong trào giáo dục rõ ràng dễ dàng hơn nhiều so với việc chăm sóc một con búp bê. Viết một bài báo về giáo dục cũng dễ như viết về kẹo bơ cứng, xe điện hay bất cứ thứ gì khác. Nhưng chăm sóc một con búp bê thì khó gần như chăm sóc một đứa trẻ bằng xương bằng thịt. Những cô bé mà tôi gặp trên những con phố nhỏ ở Battersea sùng bái búp bê của chúng theo cách khiến người ta liên tưởng đến sự thờ phụng thần linh hơn là một trò chơi. Trong một số trường hợp, tình yêu và sự chăm sóc dành cho biểu tượng nghệ thuật ấy thực sự đã trở nên quan trọng hơn cả thực thể con người mà thoạt đầu, tôi cho rằng, nó vốn được tạo ra để tượng trưng.

Tôi nhớ có một cô bé ở Battersea đẩy chiếc xe nôi lớn của đứa em gái nhỏ, trong đó nhét đầy một con búp bê vải. Khi bị gặng hỏi về hành động kỳ quặc này, con bé đáp: “Cháu không có búp bê, và Em Bé đang giả vờ làm búp bê của cháu đấy ạ.” Thiên nhiên quả thực đang bắt chước nghệ thuật. Thoạt đầu, búp bê là vật thế thân cho một đứa trẻ; về sau, đứa trẻ lại hóa thành kẻ thế thân cho con búp bê. Nhưng điều đó mở ra những vấn đề khác; vấn đề ở đây là sự tận tụy ấy chiếm phần lớn tâm trí và cuộc đời của con người; tựa hồ như nó thực sự là thứ mà nó vốn chỉ tượng trưng. Vấn đề là ở chỗ người viết về tình mẫu tử chỉ đơn thuần là một nhà giáo dục; còn đứa trẻ đang chơi với con búp bê mới chính là một người mẹ.

Lấy ví dụ về lính chì. Một kẻ viết bài bàn về chiến lược quân sự chẳng qua chỉ là một người viết báo; một cảnh tượng thật chướng tai ngát mắt. Nhưng một cậu bé tiến hành một chiến dịch với những quân lính bằng chì lại giống như một vị Tướng điều binh khiển tướng ngoài sa trường. Cậu bé buộc phải suy nghĩ về điều đó bằng tất cả giới hạn năng lực non trẻ của mình; trong khi phóng viên chiến trường chẳng cần phải suy nghĩ một chút nào. Tôi nhớ có một phóng viên chiến trường từng nhận xét sau vụ bắt giữ Methuen rằng: “Sự gia tăng hoạt động này từ phía Delarey có lẽ là do ông ta đang thiếu hụt quân lương.” Cùng nhà phê bình quân sự đó đã đề cập ngay ở đoạn trước rằng Delarey đang bị ép phải đối mặt với một binh đoàn dưới quyền chỉ huy của Methuen đang ráo riết truy đuổi ông. Methuen đuổi bắt Delarey; và hành động của Delarey là do ông ta thiếu quân lương. Nếu không thì có lẽ ông ta đã đứng im ru trong lúc bị săn đuổi rồi. Tôi cầm rìu rượt đuổi Jones, và nếu anh ta quay đầu lại tìm cách tẩu thoát, thì lời giải thích duy nhất chỉ có thể là vì tài khoản ngân hàng của anh ta quá ít tiền. Tôi không thể tin rằng bất cứ đứa trẻ nào chơi trò đánh trận lại ngớ ngẩn đến mức ấy. Nhưng ngẫm lại, bất cứ ai chơi trò gì cũng đều phải nghiêm túc. Trái lại, như tôi thừa biết qua những bài học đau đớn, nếu bạn đang viết báo, bạn muốn nói nhảm điều gì nhảy vào đầu mình cũng được.

.....

Nói một cách khái quát, điều ngăn cản người lớn tham gia vào trò chơi của trẻ con, nói chung, không phải vì họ không tìm thấy niềm vui trong đó; mà đơn giản là họ không có thời gian thảnh thơi dành cho chúng. Đó là vì họ không đủ khả năng chi trả sự tiêu tốn về công sức, thời gian và tâm trí cho một kế hoạch vĩ đại và trang nghiêm nhường ấy. Bản thân tôi từ lâu đã luôn cố gắng hoàn thành một vở kịch trong một nhà hát đồ chơi nhỏ, loại nhà hát đồ chơi mà người ta từng gọi là "Một xu đơn sắc, hai xu tô màu"; chỉ có điều là tôi tự tay vẽ và tô màu cho các nhân vật cũng như phông nền. Nhờ thế, tôi được giải thoát khỏi nghĩa vụ nhục nhã là phải trả một xu hay hai xu; tôi chỉ phải tốn một shilling cho một tập bìa cứng loại tốt và một shilling cho một hộp màu nước loại xoàng. Loại sân khấu thu nhỏ mà tôi muốn nói đến chắc hẳn ai cũng quen thuộc; nó chẳng qua là sự phát triển từ kiểu sân khấu mà Skelt từng chế tạo và Stevenson đã ca ngợi.

Nhưng dẫu tôi đã bỏ ra nhiều công sức cho nhà hát đồ chơi hơn bất kỳ câu chuyện hay bài báo nào, tôi vẫn không thể hoàn thành nó; công việc này có vẻ quá sức đối với tôi. Tôi đành phải gác lại để chuyển sang những công việc nhẹ nhàng hơn; chẳng hạn như đọc tiểu sử của những vĩ nhân. Vở kịch “St. George và Con Rồng”, tác phẩm mà tôi đã phải thức khuya dậy sớm để chầu chực bên ánh đèn dầu (bạn buộc phải tô màu dưới ánh đèn vì đó là cách nó sẽ được thưởng thức), đến nay vẫn còn thiếu một cách vô cùng rõ rẫy, ôi chao! là hai cánh gà của Cung điện Sultan, và cả một cơ chế dễ hiểu lẫn khả thi để kéo màn lên.

Tất cả những điều này mang lại cho tôi một cảm giác sâu sắc về ý nghĩa thực sự của sự bất tử. Ở thế gian này, chúng ta không thể có được niềm vui thuần túy. Một phần là vì niềm vui thuần túy sẽ mang lại nguy hiểm cho chúng ta và những người xung quanh. Nhưng một phần cũng bởi vì niềm vui thuần túy đòi hỏi quá nhiều rắc rối và phiền toái. Nếu có dịp đặt chân đến một thế giới nào khác tốt đẹp hơn, tôi hy vọng mình sẽ có đủ thời gian để chẳng chơi gì ngoài những nhà hát đồ chơi; và tôi hy vọng mình sẽ có đủ năng lượng thần thánh và siêu phàm để diễn trọn vẹn ít nhất một vở kịch trên đó mà không gặp bất kỳ trục trặc nào.

.....

Trong khi đó, triết học của những nhà hát đồ chơi rất đáng để bất kỳ ai nghiền ngẫm. Tất cả những bài học đạo đức cốt yếu mà con người hiện đại cần phải học đều có thể được suy ra từ món đồ chơi này. Xét theo phương diện nghệ thuật, nó gợi cho chúng ta nhớ đến nguyên tắc chủ đạo của nghệ thuật, nguyên tắc có nguy cơ cao nhất bị lãng quên trong thời đại chúng ta. Ý tôi là sự thật rằng nghệ thuật bao gồm sự giới hạn; sự thật rằng nghệ thuật chính là sự giới hạn. Nghệ thuật không nằm ở việc phóng đại mọi thứ thu gom vào. Nghệ thuật nằm ở việc cắt gọt bớt mọi thứ đi, giống như cách tôi dùng một chiếc kéo để cắt tỉa những hình thù St. George và con rồng vô cùng xấu xí của mình. Plato, người vốn ưa chuộng những ý tưởng rõ ràng, chắc chắn sẽ thích con rồng bằng bìa cứng của tôi; bởi dẫu sinh vật ấy có ít ưu điểm nghệ thuật đi chăng nữa thì ít nhất trông nó vẫn ra dáng một con rồng. Nhà triết học hiện đại, kẻ ưa thích sự vô hạn, cứ thoải mái nhận lấy một tấm bìa cứng nguyên bản chưa cắt gọt. Điểm nghệ thuật nhất trong nghệ thuật sân khấu chính là việc khán giả ngắm nhìn toàn bộ sự việc qua một khung cửa sổ. Điều này đúng ngay cả với những nhà hát kém cỏi hơn nhà hát của tôi; dù là ở Nhà hát Court hay Nhà hát của Quốc vương, bạn cũng đang nhìn qua một khung cửa sổ; chỉ là một khung cửa sổ lớn hơn bình thường mà thôi. Nhưng ưu điểm chính xác của nhà hát nhỏ là bạn đang nhìn qua một khung cửa sổ nhỏ. Có ai nhận ra rằng bất kỳ phong cảnh nào cũng trở nên ngọt ngào và kinh ngạc biết bao khi được nhìn qua một vòm cổng hay không? Hình khối vuông vức, mạnh mẽ này, sự ngăn cách tất cả những thứ xung quanh ấy không chỉ là một sự hỗ trợ cho cái đẹp; nó chính là bản chất cốt lõi của cái đẹp. Phần đẹp nhất của mọi bức tranh chính là cái khung.

Điều này đặc biệt đúng đối với nhà hát đồ chơi; rằng bằng cách thu nhỏ quy mô của các sự kiện, nó có thể truyền tải những sự kiện lớn lao hơn nhiều. Chính vì nó nhỏ bé nên nó có thể dễ dàng tái hiện trận động đất ở Jamaica. Chính vì nó nhỏ bé nên nó có thể dễ dàng tái hiện Ngày Phán Xét. Đúng như mức độ bị giới hạn của nó, nó có thể dễ dàng diễn tả những thành phố đang sụp đổ hay những vì sao đang rơi. Trong khi đó, các nhà hát lớn lại buộc phải chi li tiết kiệm vì chúng quá lớn. Khi chúng ta thấu hiểu thực tế này, chúng ta sẽ hiểu được một phần lý do tại sao thế giới từ xưa đến nay luôn được truyền cảm hứng trước hết bởi những quốc gia nhỏ bé. Triết học Hy Lạp vĩ đại có thể dung hòa dễ dàng trong thành phố Athens nhỏ bé hơn là trong Đế quốc Ba Lạp khổng lồ. Giữa những con phố chật hẹp của Florence, Dante cảm thấy có đủ chỗ cho Luyện Ngục, Thiên Đường và Hỏa Ngục. Ông hẳn sẽ bị bóp nghẹt bởi Đế quốc Anh. Các đế chế lớn tất yếu phải khô khan trần tục; bởi vượt quá sức người khi muốn diễn một đại thi phẩm trên một quy mô lớn lao đến thế. Bạn chỉ có thể biểu đạt những ý tưởng vô cùng lớn lao trong những không gian vô cùng nhỏ bé. Nhà hát đồ chơi của tôi mang tinh thần triết học sâu sắc chẳng kém gì kịch nghệ của Athens.