Những nhà tư tưởng không thể tin vào bất kỳ vị thần nào thường quả quyết rằng tình yêu nhân loại tự thân nó đã là đủ đối với họ; và có lẽ đúng là như vậy, nếu thực sự họ có thứ tình yêu ấy. Có một điều rất thực có thể gọi là tình yêu nhân loại; vào thời đại chúng ta, nó tồn tại gần như hoàn toàn ở những kẻ thường bị gọi là vô học; và nó hoàn toàn không tồn tại ở những kẻ hay mở miệng bàn về nó.

Niềm vui thuần túy khi được hiện diện giữa những đồng loại khác nổi bật lên rõ rệt nhất, chẳng hạn, ở đám đông lao động trong Ngày Nghỉ Ngân Hàng; đó là lý do tại sao họ lại đến gần Thiên Đường hơn rất nhiều (bất chấp bề ngoài) so với bất kỳ tầng lớp nào khác trong dân số của chúng ta.

Tôi nhớ đã từng nhìn thấy một đám đông nữ công nhân nhà máy chen lên một chuyến tàu trống tại một sân ga đồng quê nhỏ. Có khoảng hai mươi người bọn họ; tất cả đều chui vào một toa tàu; và họ để mặc tất cả các toa còn lại trống không hoàn toàn. Đó mới chính là tình yêu nhân loại đích thực. Đó là niềm vui rõ rệt trước sự gần gũi trực tiếp với đồng loại của chính mình. Chỉ có thứ tình yêu thô mộc, trần trụi và chân thực dành cho con người này dường như lại hoàn toàn vắng bóng ở những kẻ vẫn đề xuất tình yêu nhân loại như một sự thay thế cho mọi thứ tình yêu khác; những nhà duy lý tưởng cao cả.

Tôi nhớ rất rõ sự bùng nổ của niềm vui con người đánh dấu khoảnh khắc đoàn tàu ấy đột ngột chuyển bánh; tất cả những nữ công nhân nhà máy không tìm được chỗ ngồi (hẳn phải chiếm phần lớn) đã giải tỏa cảm xúc của họ bằng cách nhảy cẫng lên. Giờ thì tôi chưa từng thấy bất kỳ nhà duy lý tưởng nào làm điều này. Tôi chưa từng thấy hai mươi triết gia hiện đại cùng nhồi nhét vào một toa xe hạng ba chỉ vì niềm vui được ở bên nhau. Tôi chưa từng thấy hai mươi ông McCabe cùng ở trong một toa tàu và tất cả đều nhảy cẫng lên.

Một số người tỏ ra lo ngại rằng những kẻ đi chơi bình dân sẽ tràn ngập khắp các thắng cảnh, chẳng hạn như Hampstead hay Burnham Beeches. Nhưng nỗi sợ của họ là không có cơ sở; bởi vì những kẻ đi chơi luôn thích đi cùng nhau; họ chen chúc khít khao nhất có thể; họ mang một thứ niềm đam mê bác ái đến ngạt thở.

..... Nhưng trong số những khía cạnh nhỏ nhặt và ôn hòa hơn của cùng một nguyên tắc ấy, tôi không do dự gì khi đặt vào đó vấn đề về người thợ cạo bình dân. Trước khi bất kỳ con người hiện đại nào lên lớp về việc yêu mến đồng loại, tôi đòi hỏi (tôi đòi hỏi một cách quyết liệt) rằng anh ta luôn phải cảm thấy vô cùng hài lòng khi người thợ cạo của mình cố gắng trò chuyện với anh ta. Người thợ cạo ấy chính là nhân loại: hãy yêu lấy con người đó. Nếu anh ta không vui vì điều này, tôi sẽ không chấp nhận bất kỳ sự thay thế nào kiểu như sự quan tâm đến vùng Congo hay tương lai của nước Nhật. Nếu một người không thể yêu lấy người thợ cạo ngay trước mắt mình, làm sao anh ta yêu nổi người Nhật Bản mà mình chưa từng gặp mặt?

Người ta hay chỉ trích người thợ cạo rằng anh ta bắt đầu câu chuyện bằng chủ đề thời tiết; mọi vị công tước và nhà ngoại giao cũng làm thế thôi, chỉ có điều họ bàn về nó với sự mệt mỏi và dửng dưng ra mặt, trong khi người thợ cạo lại bàn về nó với một sự hào hứng tươi mới đến kinh ngạc, không, phải là không thể tin nổi. Người ta phản đối anh ta vì anh ta bảo khách hàng rằng họ đang bị hói đầu. Tức là, chính những đức tính của anh ta lại bị lôi ra để chống lại anh ta; anh ta bị trách cứ chỉ vì, với tư cách là một chuyên gia, anh ta là một chuyên gia chân thành, và vì là một người buôn bán, anh ta không hoàn toàn là một kẻ nô lệ. Nhưng bằng chứng duy nhất cho những điều như thế chính là thực tế; vì vậy tôi sẽ chứng minh sự xuất sắc trong cuộc trò chuyện của những người thợ cạo bằng một trường hợp cụ thể. Kẻo lại có ai buộc tội tôi dùng mưu mẹo bịa đặt để chứng minh, tôi xin tuyên bố một cách hoàn toàn nghiêm túc rằng dù tôi có quên mất từng câu chữ chính xác, cuộc trò chuyện sau đây giữa tôi và một người thợ cạo bằng xương bằng thịt (tôi hy vọng thế) thực sự đã diễn ra cách đây vài ngày.

..... Tôi được mời đến dự một buổi tiệc trà để gặp gỡ các Thủ tướng thuộc địa, và kẻo người ta lại nhầm tôi với một tên cướp rừng nào đó mới hoàn lương từ sâu trong nội địa Australia, tôi bước vào một cửa hàng trên phố Strand để cạo râu. Trong lúc tôi đang phải chịu đựng màn cực hình đó, người đàn ông liền bảo tôi:

“Dường như có rất nhiều bài báo viết về kiểu cạo râu mới này đấy, thưa ngài. Dường như ngài có thể tự cạo bằng bất cứ thứ gì—bằng một thanh củi, một hòn đá, một cây sào, hay một cái gạt tàn...” (tới đây lần đầu tiên tôi bắt đầu nhận ra một âm điệu mỉa mai) “...hay một cái xẻng, hay một cái——”

Đến đây anh ta ngập ngừng tìm từ, và tôi, dù chẳng biết gì về chuyện đó, vẫn nhiệt tình tiếp lời theo đúng giọng điệu hùng biện ấy.

“Hoặc một chiếc khuy bấm,” tôi nói, “hoặc một khẩu súng hỏa mai, một cỗ xe phá thành, hay một thanh truyền động——”

Anh ta tiếp tục, như được tiếp thêm sinh lực nhờ sự hỗ trợ đó, “Hoặc một thanh treo rèm, một chân nến, hoặc một cái——”

“Cái gạt bò trên đường sắt,” tôi hăng hái gợi ý, và chúng tôi tiếp tục màn song ca đầy phấn khích ấy một lúc lâu. Sau đó tôi hỏi anh ta tất cả chuyện này là về cái gì, và anh ta đã kể cho tôi nghe. Anh ta giải thích sự việc một cách hùng hồn và tường tận.

“Điều buồn cười ở chỗ,” anh ta nói, “là thứ đó hoàn toàn không hề mới. Người ta đã bàn tán về nó từ hồi tôi còn là một đứa trẻ, và từ lâu trước đó nữa. Người ta luôn có ý tưởng rằng thế nào cũng có cách bỏ qua được cái dao cạo. Nhưng chẳng có kế hoạch nào trong số đó thành hiện thực cả; và bản thân tôi cũng không tin là lần này sẽ thành công.”

“À, về chuyện đó thì,” tôi nói, từ từ đứng dậy khỏi ghế và cố mặc chiếc áo khoác lộn mặt trong ra ngoài, “tôi không biết trường hợp của anh và kiểu cạo râu mới của anh sẽ ra sao. Cạo râu, xin lỗi ngài, chỉ là một điều tầm thường và mang tính vật chất, và trong những thứ như thế, đôi khi người ta lại tạo ra những phát minh động trời. Nhưng những gì anh nói lại gợi cho tôi nhớ đến một điều gì đó theo một cách mơ hồ và huyền ảo. Tôi càng cảm nhận rõ điều đó khi anh kể cho tôi nghe, với một sự từng trải và chân thành rành rành như thế, rằng kiểu cạo râu mới thực ra chẳng có gì mới. Bạn tôi ạ, loài người lúc nào cũng giở cái trò mưu mẹo này để làm cho mọi thứ trở nên hoàn toàn dễ dàng; nhưng cái khó mà họ trút bỏ được ở chỗ này thì lại đùn đẩy sang chỗ khác. Nếu người đàn ông này không phải nhọc công chuẩn bị cho cằm của một người, thì tôi đoán sẽ có một người đàn ông khác phải nhọc công chuẩn bị một thứ gì đó cực kỳ kỳ quặc để trét lên cằm người ta. Sẽ thật tuyệt nếu chúng ta có thể cạo râu mà chẳng làm phiền đến ai. Sẽ còn tuyệt hơn nữa nếu chúng ta có thể để râu mà chẳng làm ai phải bực mình——

“‘Nhưng hỡi người bạn thông thái, Thợ Cạo trưởng của phố Strand,

“Dù ai là kẻ tạo ra nó, kẻ khôn ngoan hơn, và chúng ta hy vọng là tốt đẹp hơn chúng ta, đã tạo ra nó trong những giới hạn kỳ lạ, và với những điều kiện đầy đau đớn để đổi lấy niềm vui.

“Trong cuốn sách đầu tiên và tăm tối nhất của nó, người ta đã viết một cách phũ phàng rằng một người không thể vừa giữ được bánh của mình lại vừa ăn mất nó; và dẫu cho mọi người có bàn tán cho đến khi các vì sao già cỗi đi thì vẫn cứ là sự thật rằng một kẻ đã mất dao cạo thì không thể dùng nó để cạo râu được. Nhưng thỉnh thoảng lại có những kẻ chồm hổm dậy với cái này cái nọ mới mẻ và lớn tiếng rằng người ta có thể đạt được mọi thứ mà chẳng cần hy sinh gì sất, rằng điều tồi tệ hóa ra lại tốt đẹp nếu như bạn đủ giác ngộ, và rằng chẳng có sự khác biệt thực sự nào giữa việc cạo râu và không cạo râu. Sự khác biệt, họ nói, chỉ là khác biệt về mức độ; mọi thứ đều mang tính tiến hóa và tương đối. Bản chất cạo-râu vốn tiềm ẩn trong con người. Mỗi chiếc đinh mười xu đều là một Tiềm Năng Dao Cạo. Những kẻ mê tín trong quá khứ (họ bảo) từng tin rằng một đám râu đen tua tủa mọc vuông góc với khuôn mặt là một thực tế hiển nhiên. Nhưng nền triết học bậc cao đã dạy chúng ta cách nhìn nhận tốt hơn. Râu ria thực ra chỉ mang tính phủ định. Chúng chỉ là Chiếc Bóng tại nơi lẽ ra phải là Dao Cạo.

“Chà, mọi thứ cứ thế tiếp diễn, và tôi cho là tất cả đều ẩn chứa ý nghĩa gì đó. Nhưng một đứa trẻ chính là Vương Quốc Của Trời, và nếu anh cố hôn một đứa trẻ, nó sẽ biết ngay là anh đã cạo râu hay chưa. Có lẽ tôi đang lẫn lộn giữa việc cạo râu (shaved) và việc được cứu rỗi (saved); sự đồng cảm mang tính dân chủ của tôi từ xưa đến nay vẫn luôn khiến tôi nuốt mất các âm ‘h’. Khoảng một khắc nữa có lẽ tôi sẽ ám chỉ rằng loài dê đại diện cho những kẻ lầm đường lạc lối bởi vì loài dê có bộ râu dài. Mọi thứ bắt đầu trở nên quá ư là ngụ ngôn rồi đấy.

“Dẫu vậy,” tôi nói thêm trong lúc trả tiền hóa đơn, “tôi thực sự vô cùng thích thú với những gì anh vừa kể về kiểu Cạo Râu Mới. Anh đã bao giờ nghe nói đến thứ gọi là Thần học Mới chưa?”

Anh ta mỉm cười và đáp rằng chưa từng nghe.