Thuở ấy, có hai người tình từng dự tính dựng một ngôi nhà mùa hè nhỏ nhắn theo kiểu đền thờ cổ kính, với dụng ý cung hiến nơi đây cho mọi niềm vui thanh tao và trong trắng. Tại đó, họ sẽ cùng bầu bạn thân mật với nhau và với vòng tròn những người bạn quen thuộc; tại đó, họ sẽ mở những buổi tiệc trà với hoa quả thơm ngon; tại đó, họ sẽ lắng nghe những khúc nhạc dịu êm hòa lẫn với những âm điệu thiết tha khiến niềm vui càng thêm ngọt ngào; tại đó, họ sẽ đọc thơ ca, tiểu thuyết và thả cho tâm trí mình bay bổng vào những giấc mộng ban ngày cùng chốn mộng mơ; nói tóm lại—vì cớ gì ta phải phác họa ánh nắng mơ hồ của những hy vọng ấy?—tại đó, mọi niềm vui thuần khiết sẽ tụ hội lại như những đóa hồng quấn quýt bên các trụ cột của tòa nhà, nở rộ mãi mãi tươi mới và tự nhiên.
Thế là vào một buổi chiều lộng gió và không một gợn mây, Adam Forrester và Lilias Fay bước chân lên đường dạo quanh điền trang rộng lớn mà họ sắp cùng nhau làm chủ, để tìm một địa điểm thích hợp cho ngôi đền hạnh phúc của mình. Bản thân họ là một hình ảnh đẹp đẽ và hạnh phúc, xứng đáng làm nam tư tế và nữ tư tế cho một chốn linh thiêng nhường ấy, dẫu rằng, khi thi vị hóa cái tên xinh xắn của Lilias, Adam Forrester thường gọi nàng là “Lily” vì vóc dáng nàng mong manh và đôi má gần như trắng trẻo nhợt nhạt. Khi họ tay trong tay bước qua đại lộ rợp bóng những hàng cây du rủ xuống dẫn từ cổng dinh thự của thân phụ Lilias Fay, họ trông như những sinh vật có cánh lướt qua những vạt nắng vàng, rải ánh sáng rực rỡ xuống những chốn bóng râm thâm u.
Nhưng cùng lúc bước đi với cặp đôi trẻ tuổi ấy, lại có một bóng hình ảm đạm khoác chiếc áo choàng nhung đen trông như được may từ tấm vải liệm quan tài, đội chiếc mũ sầu thảm của những kẻ tang chế với vành rộngụp xuống đôi mày nặng trĩu. Liếc nhìn lại phía sau, đôi tình nhân thừa biết đó là kẻ nào đang bám theo, nhưng trong lòng lại ước ao giá như hắn đang ở một nơi nào đó khác, bởi hắn là một kẻ đồng hành sao mà kỳ quặc và lạc lõng đến thế đối với chuyến đi đầy hoan ca của họ. Đó là một người họ hàng gần của Lilias Fay, một lão già tên là Walter Gascoigne, kẻ từ lâu đã mang gánh nặng của một tâm hồn u sầu đôi khi hóa dại thành cơn điên cuồng tuyệt đối và lúc nào cũng vương vấn nét cuồng loạn ấy. Thật là một sự tương phản biết bao giữa những người hành hương trẻ tuổi tìm kiếm niềm hạnh phúc và kẻ đồng hành không mời mà tới ấy! Trông họ như được đúc bằng ánh nắng của thiên đường còn hắn thì từ chốn tối tăm nhất của trần gian; họ lướt đi như Niềm Hy Vọng và Niềm Vui dắt tay nhau phiêu du qua cuộc đời, trong khi bóng hình u ám của hắn lững thững bước theo sau, tượng trưng cho mọi ảnh hưởng muộn phiền mà cuộc đời có thể giáng xuống đời họ.
Nhưng ba người chưa đi được bao xa thì đã đến một chốn làm nàng Lily dịu dàng vừa ý, và nàng dừng bước.
“Còn nơi nào ngọt ngào hơn chốn này nữa chứ?” nàng nói. “Sao chúng ta phải tìm kiếm xa hơn nữa làm chi vị trí cho ngôi đền của mình?”
Nơi đây quả thực là một mảnh đất tuyệt diệu, dẫu không nổi bật bởi những vẻ đẹp gì quá đỗi kỳ vĩ, mà chỉ đơn thuần là một góc nhỏ được một ngọn đồi che chở, với viễn cảnh trông thấy một hồ nước ở đằng xa hướng này và ngọn tháp nhà thờ ở hướng khác. Có những con đường mòn và lối đi dẫn sâu mãi vào những khu rừng xanh thẳm rồi biến mất trong bóng râm mờ ảo. Ngôi đền, nếu được dựng lên ở đây, sẽ quay mặt về hướng tây; nhờ đó đôi tình nhân có thể nhào nặn đủ mọi giấc mơ tráng lệ từ sắc trời hoàng hôn tím thẫm, tím hoa cà và vàng óng, và hiếm có niềm vui mong đợi nào lại được họ nâng niu hơn trò chơi tưởng tượng ấy.
“Đúng vậy,” Adam Forrester nói; “chúng ta có tìm kiếm cả ngày cũng chẳng thấy chốn nào đáng yêu hơn thế. Chúng ta sẽ xây đền thờ ở đây.”
Nhưng người bạn đồng hành già nua và ủ dột của họ, kẻ đã đứng ngay vào chính vị trí mà họ dự định sẽ trải sàn cẩm thạch, liền lắc đầu và cau mày, và chàng trai cùng nàng Lily cảm thấy ngần ấy cũng đủ để làm ô uế và tước đi sự thanh tịnh của chốn này dành cho ngôi đền uyển chuyển của họ, chỉ vì cái bóng ảm đạm của hắn đã đổ xuống đó. Hắn chỉ vào mấy hòn đá rải rác, những tàn tích của một công trình từ thuở trước, và vào những loài hoa mà các thiếu nữ rất thích chăm bón trong vườn, nhưng nay đã thoái hóa trở lại vẻ hoang sơ tự nhiên.
“Không phải ở đây,” lão Walter Gascoigne kêu lên. “Nơi này, từ rất lâu về trước, đã từng có những kẻ phàm trần khác dựng lên đền thờ hạnh phúc của chúng; hãy tìm chốn khác cho các người đi.”
“Sao cơ!” Lilias Fay thốt lên. “Đã từng có ai lập ra một ngôi đền như thế ngoại trừ chúng ta ư?”
“Tội nghiệp đứa trẻ!” gã họ hàng u sầu của nàng đáp. “Dưới hình thức này hay hình thức khác, mọi kẻ phàm trần đều từng mơ giấc mơ của các ngươi.” Rồi hắn kể cho đôi tình nhân nghe về việc—không phải là một ngôi đền cổ kính nào, mà thực ra là một ngôi nhà—từng tọa lạc nơi đây, và rằng một vị khách mặc áo đen từng sống chung với những người trong gia đình ấy, ngồi mãi bên ngọn lửa lò và đầu độc mọi niềm vui gia đình của họ.
Dưới ẩn dụ đó, Adam Forrester và Lilias hiểu rằng ông cụ đang nói về nỗi buồn đau. Hắn chẳng kể điều gì mà không thể được ghi lại trong lịch sử của hầu như mọi mái nhà, thế nhưng những người lắng nghe vẫn cảm thấy như chẳng giọt nắng nào nên rọi xuống một chốn mà nỗi đau nhân thế đã để lại một vết nhơ sâu đậm nhường ấy—hoặc ít ra, không một ngôi đền hoan ca nào nên được cất lên ở đó.
“Thật là buồn biết bao,” nàng Lily thở dài nói.
“Thôi nào, hãy còn những chốn đáng yêu hơn nơi này,” Adam Forrester dịu dàng vỗ về—“những nơi chưa bị nỗi buồn vùi dập.”
Thế là họ vội vã rời đi, và lão Gascoigne u ám lẽo đẽo bám theo sau, trông như thể hắn đã thu gom tất cả sự ảm đạm của chốn hoang phế kia và đang mang nó như một gánh nặng của món báu vật vô giá. Nhưng rồi họ vẫn tiếp tục lang thang, và chẳng mấy chốc lại thấy mình chìm trong một thung lũng đá nhỏ, giữa lòng có một con suối nhỏ chảy róc rách tung bọt trắng xóa với âm thanh rả rích của niềm vui không thốt nên lời. Đó là một chốn hoang dã được bao bọc ở cả hai bên bởi những vách đá xám xịt lẽ ra đã có phần cau có quá mức nếu như không có một thảm cây xanh rờn đâm chồi từ các kẽ đá và kết những vòng lá tươi vui quanh vương miện nghiêm nghị của chúng. Nhưng niềm vui lớn nhất của thung lũng chính là con suối nhỏ trông như sự hiện diện của một đứa trẻ hạnh phúc chẳng có việc gì trên đời ngoài việc bập bẹ nô đùa vui vẻ, biến mọi sinh linh thành bạn chơi của mình, và tung những tia nắng ấm áp từ tâm hồn nó lên tất cả mọi vật.
“Kia rồi, chính là nơi này!” đôi tình nhân đồng thanh kêu lên khi họ đến một khoảng đất phẳng bên bờ một ngọn thác nhỏ. “Thung lũng này sinh ra là dành riêng cho ngôi đền của chúng ta.”
“Và tiếng hát vui tươi của dòng suối sẽ luôn văng vẳng bên tai chúng ta,” Lilias Fay nói.
“Và khúc ca ngân nga dài lâu của nó sẽ ca tụng niềm hạnh phúc suốt đời ta,” Adam Forrester nói.
“Các người không được xây đền thờ ở đây đâu,” kẻ đồng hành ảm đạm lầm bầm.
Và ở đó, một lần nữa, gã điên già lại đứng ngay đúng chỗ mà chúng định dựng lên mái vòm thanh thoát của mình, trông giống như hiện thân của một nỗi thống khổ lớn lao nào đó từng xảy ra nơi đây trong những ngày tháng đã chìm vào quên lãng. Và hỡi ôi! Nơi đó đã từng có bi kịch, và không chỉ có thế. Hơn một trăm năm trước, một thanh niên đã dụ dỗ một cô gái yêu hắn đến chốn này, rồi ngay tại đây đã sát hại nàng và rửa đôi bàn tay vấy máu của mình xuống dòng suối vẫn đang ca hát ríu rít kia, và kể từ đó người ta vẫn thường nghe thấy tiếng thét kinh hoàng của nạn nhân vọng lại giữa các vách đá.
“Và hãy nhìn kìa!” lão Gascoigne kêu lên; “liệu dòng suối đã sạch bóng vết nhơ từ đôi tay kẻ sát nhân chưa?”
“Thiếp tưởng như nó vẫn mang sắc máu,” nàng Lily khẽ đáp; và vốn dĩ mỏng manh tựa tơ trời, nàng run rẩy bám chặt lấy tay người yêu, thì thầm: “Chúng ta hãy trốn khỏi thung lũng khủng khiếp này thôi.”
“Nào, đi thôi,” Adam Forrester cố gắng nói một cách thật vui vẻ; “chúng ta sẽ sớm tìm được một chốn hạnh phúc hơn.”
Họ lại lên đường, những người hành hương trẻ tuổi trên hành trình mà hàng triệu người—mà mọi đứa con của đất mẹ—đều từng thử qua.
Và liệu nàng Lily cùng người yêu của mình có gặp may mắn hơn tất cả hàng triệu người kia không? Trong một thời gian dài, có vẻ như không phải vậy. Hình dáng u ám của lão điên vẫn lững thững lướt theo sau họ, và với mỗi chốn trông có vẻ đáng yêu trong mắt họ, hắn đều có sẵn một truyền thuyết về tội ác hay nỗi đau nhân thế buồn đến thảm hại khiến những thính giả của hắn sau đó chẳng bao giờ có thể liên tưởng ý niệm về niềm vui với chốn mà nó đã xảy ra. Nơi đây, một người phụ nữ tan nát cõi lòng quỳ gối trước đứa con đã bị hất hủi khỏi chân người; nơi đây, một sinh linh cô độc đã cầu khẩn quỷ dữ và nhận lại một tâm hồn thâm độc quỷ quyệt đáp lời cầu xin; nơi đây, một đứa trẻ sơ sinh, đóa hoa ngọt ngào của cuộc sống, đã được tìm thấy trong cảnh chết ngạt với vết hằn những ngón tay của người mẹ quanh cổ; và nơi đây, dưới một cội sồi gãy đổ, đôi tình nhân đã bị sét đánh trúng và ngã xuống thành những thây ma đen sì trong vòng tay nhau. Gã Gascoigne ủ dột có một năng lực thấu thố bất kỳ điều bi thảm và tội lỗi nào từng vấy bẩn lồng ngực Đất Mẹ; và khi giọng nói tang tóc của hắn cất lên câu chuyện, nó tựa như một lời tiên tri về nỗi buồn tương lai cũng như một truyền thuyết của dĩ vãng. Và giờ đây, qua dáng vẻ ủ rũ của họ, hẳn bạn sẽ tưởng rằng đôi tình nhân hành hương đang đi tìm, không phải một ngôi đền hoan ca trần thế, mà là một nấm mồ cho chính họ và cho cả con cháu mai sau.
“Trên thế gian này,” Adam Forrester tuyệt vọng thốt lên, “nơi đâu chúng ta mới có thể xây dựng đền thờ hạnh phúc?”
“Thực sự là nơi nào trên thế gian này cơ chứ?” Lilias Fay lặp lại; và vì kiệt sức và mệt mỏi—càng thêm nặng nề bởi nỗi lòng trĩu nặng—nàng Lily rủ đầu ngồi xuống đỉnh một gò đất, lẩm bẩm: “Nơi nào trên thế gian này chúng ta mới xây đền thờ đây?”
“À! Các ngươi đã tự hỏi mình câu hỏi đó rồi sao?” người bạn đồng hành của họ lên tiếng, những nét mặt u ám của hắn càng thêm phần ảm đạm bởi nụ cười ẩn hiện trên môi. “Tuy nhiên vẫn có một chốn ngay trên thế gian này nơi các ngươi có thể dựng nên nó.”
Trong lúc lão già nói, Adam Forrester và Lilias lơ đễnh đảo mắt nhìn quanh, và nhận ra rằng chốn mà họ vừa tình cờ dừng chân lại sở hữu một vẻ yên bình tĩnh lặng khá phù hợp với tâm trạng của họ lúc bấy giờ. Đó là một gò đất nhỏ với một dáng vẻ đều đặn nào đó có lẽ đã được tạo tác bởi bàn tay nghệ thuật, và một cụm cây hầu như bao quanh nó đang đổ những chiếc bóng trầm tư qua lại và vươn xa hơn thế, dẫu cho dăm tia nắng ấm áp dịu dàng vẫn tìm được đường lọt vào. Ngôi dinh thự tổ tiên nơi đôi tình nhân sẽ cùng nhau chung sống hiện ra ở một phía, và ngôi nhà thờ phủ đầy dây thường xuân nơi họ sẽ cầu nguyện nằm ở phía bên kia. Tình cờ liếc mắt xuống mặt đất, họ mỉm cười, nhưng với một cảm giác ngạc nhiên, khi thấy một đóa ly trắng đang mọc ngay dưới chân mình.
“Chúng ta sẽ xây đền thờ ở đây,” họ đồng thanh nói, với một niềm xác tín không tài nào tả xiết rằng cuối cùng họ đã tìm được đúng chốn rồi.
Thế nhưng trong lúc thốt lên lời cảm thán ấy, chàng trai và nàng Lily lại liếc nhìn người bạn đồng hành u ám của mình với vẻ lo âu thấp thỏm, thầm nghĩ khó lòng mà không có một câu chuyện bi ai trần thế nào đó làm cho chốn này trở nên ghê tởm, y như mọi trường hợp trước đó. Lão già đứng ngay sau lưng họ, đóng vai trò là nhân vật chính trong nhóm, với chiếc áo choàng tang phủ kín phần dưới khuôn mặt và chiếc chiếc mũ sầu thảm che khuất cả đôi mày. Nhưng hắn không hề thốt một lời phản đối nào đối với dự định của họ, và một nụ cười khó dò được đôi tình nhân xem như dấu hiệu cho thấy nơi đây chưa từng có dấu chân của tội lỗi hay muộn phiền nào đến làm ô uế vị trí ngôi đền hạnh phúc của họ.
Chẳng bao lâu sau, khi mùa hè vẫn đang ở độ rực rỡ nhất, cấu trúc thần tiên của ngôi đền đã mọc lên trên đỉnh gò đất giữa những tán lá uy nghiêm trầm mặc, nhưng thường xuyên được chiếu rọi bởi ánh nắng tươi vui. Nó được xây bằng cẩm thạch trắng, với những cột trụ mảnh mai và duyên dáng nâng đỡ một mái vòm cuốn, và ngay chính giữa mái vòm này, trên một chiếc bệ, là một phiến đá cẩm thạch có vân sẫm màu nơi sách vở và âm nhạc có thể được bày lên. Nhưng trong dân gian vùng lân cận lại râm ran lời đồn đoán rằng công trình này được mô phỏng theo một ngôi lăng mộ cổ và vốn được dùng làm hầm mộ, và rằng phiến đá cẩm thạch có vân sẫm ở chính giữa sẽ được khắc tên của những người đã khuất. Họ cũng hoài nghi không biết vóc dáng của Lilias Fay có thực thuộc về một sinh nhân trần thế hay không, vì nó quá đỗi mong manh và ngày một thêm phần dễ vỡ, khiến nàng trông như thể chỉ một cơn gió mùa hè thoáng qua cũng đủ cuốn đi và đưa nàng về cõi thiên thai. Thế nhưng nàng vẫn ngắm nhìn sự lớn lên từng ngày của ngôi đền, và lão Walter Gascoigne cũng vậy, kẻ giờ đây biến nơi đó thành chốn lui tới thường xuyên của mình, chống gậy đứng thẫn thờ suốt hàng giờ liền và dồn hết tâm trí vào công trình cứ như thể nó thực sự là một ngôi mộ. Đúng hẹn, ngôi đền được hoàn thành và một ngày đã được ấn định cho nghi lễ cung hiến giản dị.
Vào buổi tối hôm trước, sau khi Adam Forrester đã chào tạm biệt người thương, anh ngoảnh lại nhìn về phía cổng dinh thự của nàng và cảm thấy một luồng sợ hãi kỳ lạ chạy dọc sống lưng, bởi anh tưởng tượng rằng khi những tia nắng chiều phai dần trên dáng hình nàng, nàng cũng đang tan biến đi, và một phần bản chất thần tiên của nàng đã bị rút bớt đi theo mỗi vạt sáng đang lụi tàn. Cùng với cái nhìn từ biệt của anh, một chiếc bóng đã phủ xuống ngưỡng cửa, và Lilias đã biến mất. Linh cảm dự báo điều chẳng lành lúc bấy giờ đã xem đó là một điềm báo, và sự thật quả đúng là như vậy; bởi vì hình hài trần thế ngọt ngào qua đó nàng Lily từng hiện diện trước thế gian đã được tìm thấy trong trạng thái bất động vào sáng hôm sau bên trong ngôi đền với phần đầu gối lên đôi tay, được khoanh lại trên phiến đá cẩm thạch vân sẫm. Những cơn gió lạnh của trần gian từ lâu đã thổi một luồng tàn phá vào đóa hoa tuyệt mỹ này; để rồi giờ đây một bàn tay yêu thương đã bứng nó đi để đem trồng cho nở rộ tươi thắm nơi khu vườn Địa Đàng.
Nhưng than ôi cho ngôi đền hạnh phúc! Trong nỗi đau khôn xiết, Adam Forrester chẳng có mục đích nào lớn lao hơn trong lòng ngoài việc biến ngôi đền chứa đầy hy vọng tươi vui này thành một nấm mồ và chôn cất người thương đã khuất của mình ở đó. Và kìa! Một điều kỳ diệu! Khi đào một huyệt mộ ngay dưới lớp sàn cẩm thạch của ngôi đền, người đào huyệt không tìm thấy lớp đất trinh nguyên nào thích hợp để đón nhận tro cốt của thiếu nữ, mà thay vào đó là một ngôi mộ cổ nơi lưu giữ xương cốt của bao thế hệ đã qua đời từ lâu lắm rồi. Nàng Lily sẽ được an nghỉ giữa những bậc tổ tiên đã bị lãng quên ấy; và khi đoàn đưa tang đưa Lilias tới đó trong chiếc quan tòa của nàng, họ nhìn thấy lão Walter Gascoigne đang đứng dưới mái vòm ngôi đền với chiếc áo choàng tang phục và gương mặt đượm buồn tối tăm nhất, và bất cứ nơi nào bóng hình ấy đặt chân tới, chốn đó đều trông tựa một nấm mồ. Hắn lặng lẽ dõi theo những người đưa tang khi họ hạ chiếc quan tài xuống.
“Và thế là,” hắn nói với Adam Forrester, bằng nụ cười kỳ lạ mà sự điên loạn của hắn thường bộc lộ ra ngoài, “ngươi chẳng tìm được nền móng nào tốt đẹp hơn cho hạnh phúc của mình ngoài một nấm mồ sao?”
Nhưng khi cái bóng của Nỗi Buồn thốt lên những lời ấy, một viễn cảnh hy vọng và niềm vui đã nảy nở trong tâm trí Adam ngay từ những lời châm chọc của lão già, bởi khi ấy anh đã thấu hiểu được ý nghĩa ẩn sau câu chuyện ngụ ngôn mà nàng Lily và chính anh đã đóng vai, và bí ẩn của sự sống lẫn cái chết đã mở ra trước mắt anh.
“Hoan ca! Hoan ca!” anh kêu lên, dang rộng đôi tay hướng về bầu trời. “Hãy để một nấm mồ làm nền móng cho ngôi đền của chúng ta, và giờ đây hạnh phúc của đôi ta sẽ là vĩnh cửu.”
Cùng với những lời ấy, một tia nắng rọi phá qua bầu trời ảm đạm và lấp lánh rọi xuống huyệt mộ, trong khi cũng vào khoảnh khắc đó, hình bóng của lão Walter Gascoigne lững thững bước đi trong vẻ tiêu điều, bởi vì sự u ám của hắn, tượng trưng cho mọi nỗi muộn phiền trần thế, nay đã chẳng thể ở lại đó thêm được nữa khi mà câu đố hóc búa nhất của nhân loại đã được giải đáp.
