Thấy hai con chim này cùng nhau bay lượn một cách hòa thuận trên biển, một ông già nào đó thốt lên lời khen ngợi tình cảm thắm thiết của họ được giữ nguyên vẹn cho tới tận cùng. Rồi một người nào khác gần kề, hay có lẽ cũng là người vừa nói đó, lên tiếng: “Bạn thấy con chim đang bay là đà trên mặt nước, kéo lê đôi chân mảnh khảnh, nó cũng thuộc dòng dõi vua chúa đó. Nếu bạn muốn lần theo một mạch không gián đoạn, từ gốc gác xa xưa đến chính nó thì các tổ tiên nó là Ilus, Assaracus, Ganymède mà Jupiter từng bắt cóc vì yêu, Laomédon già cả và Priam[1], người mà số phận buộc phải chứng kiến những ngày cuối cùng của thành Troie; con chim đó có anh ruột là Hector[2], và giá như nó không phải là nạn nhân của số mệnh lạ lùng khi còn trẻ thì có lẽ nó đã có được một tên tuổi cũng lẫy lừng không kém Hector. Nhưng Hector được con gái của vua Dymas sinh ra, trong khi Ésaque ra đời một cách bí mật, theo lời người ta kể, dưới bóng của núi Ida, mẹ là Alexirhoé[3], con gái của thần sông Granique có hai sừng trên đầu.

Ésaque ghét thị thành, tránh xa những cung điện lộng lẫy của vua cha; nó chỉ thích sống ở những vùng núi hẻo lánh hay những vùng quê nghèo nàn thấp kém và hiếm khi lui tới, tụ họp với những người ở thành Ilion[4]. Tuy vậy, nó không có tính khí thô lỗ, hay có con tim không muốn yêu thương; nó thường theo đuổi xuyên qua tất cả những khu rừng thưa cô con gái của ông thần sông Cébrène có tên là Hespérie, người mà nó tình cờ trông thấy đang hong tóc dưới nắng bên bờ sông của cha mình.

Nàng tiểu nữ thần này bỏ trốn khi vừa thấy nó, giống như con hươu cái bỏ chạy trước con chó sói có lông màu vàng nâu, hay như con vịt trời tìm cách chạy trốn khi bị con diều hâu bắt gặp ở một nơi xa cái ao mà nó ruồng bỏ. Nhưng anh chàng người thành Troie này vẫn đuổi theo nàng, mau lẹ trên đôi cánh của tình yêu như nàng cũng mau lẹ trên đôi cánh của nỗi sợ hãi. Ôi, nhìn này, một con rắn giấu mình trong đám cỏ cắn vào chân nàng với những cái răng nọc cong cong trong khi nàng đang chạy về phía trước và để lại nọc độc trong máu nàng. Cuộc trốn lánh của nàng chấm dứt cùng lúc với đời nàng. Ésaque, đầu óc rối loạn, ôm lấy cái thân xác bất động và than khóc:

‘Ôi, tôi thực sự hối hận, tôi hối hận vì đã theo đuổi em! Tôi không hề trông đợi một sự bất hạnh như thế, và tôi không muốn chinh phục em với cái giá quá đắt này. Hỡi cô gái tội nghiệp, cả hai chúng tôi đã hủy hoại em: con rắn đã gây ra vết thương nơi em, và tôi đã cho nó cơ hội! Nhưng tội của tôi thì nặng hơn tội của nó. Vậy thì, tôi sẽ chết đây và cái chết của tôi sẽ được gởi tới em như một lời an ủi cho cái chết của em.’

Nói thế xong, và từ phía trên một vách đá cao nhô ra biển mà các đợt sóng hung dữ ăn mòn phía dưới chân, Ésaque tung người nhảy vọt xuống biển. Nhưng Téthys[5] thấy thương hại hoàn cảnh đau buồn này liền đưa tay dịu dàng đỡ lấy khi nó rơi xuống, và phủ lên người nó lớp lông chim trong khi nó bập bềnh trên mặt nước, và như thế là vô tình phủ nhận cái quyền riêng được tìm cái chết theo ý mình của nó. Người tình si này thấy phẫn nộ vì bị buộc phải sống, ngược lại ý nguyện, và cũng vì sự mong muốn rời bỏ cái thế giới buồn bã này bỗng dưng bị phá ngang. Và khi hai cánh đã mọc ra đầy đủ trên vai thì nó bay lên thật cao, và một lần nữa lao xuống biển; nhưng bộ lông vũ trên người đã cản nó rơi thẳng xuống. Giận điên lên, Ésaque lại bổ nhào, đầu đi trước, xuống sâu dưới mặt nước và tìm kiếm không ngừng nghỉ một con đường dẫn đến cái chết. Tình yêu làm người nó gầy còm: đôi chân giữa hai khớp thì dài, cái cổ dài thì vẫn dài, và cái đầu thì xa cái mình. Nó vẫn yêu biển và vì thường chúc đầu lặn dưới nước nên nó có tên là chim lặn[6].

❀ ❀ ❀

[1] Ésaque: con trai của Priam, vua thành Troie, và Alexirhoé.

[2] Priam: ông vua cuối cùng của thành Troie; cha của Hector và Pâris.

[3] Hector: con trai đầu của vua Priam và bà Hécube; một trong những người anh hùng nổi tiếng trong cuộc Chiến tranh thành Troie.

[4] Alexirhoé: mẹ của Ésaque. Vậy, Ésaque là cháu ngoại của thần Sông Granique, trong khi ông ngoại của Hector là vua Dymas, một người phàm; hai cô con gái của hai vị này đều là vợ của vua Priam nhưng Hécube (con gái của Dymas) là vợ cả. Ésaque có tài tiên tri, nổi tiếng nhất về chuyện đoán trước là đứa bé còn ẵm ngửa Pâris (con của vua Priam và Hécube, em trai của Hector) một ngày kia sẽ gây ra sự diệt vong cho thành Troie; sau đó đứa bé bị đem bỏ rơi ngoài trời để chết nhưng được một người chăn cừu tốt bụng, như ta thường thấy, ra tay cứu giúp và nuôi dưỡng. Chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 322 - 323.

[5] Ilion: tức thành Troie.

[6] Téthys: nữ thần Biển, em gái và vợ của Océan, một ông thần Đại dương.