Không bao lâu sau đó, tên Amulius giả dối, cai trị nước Ausonie bằng sức mạnh quân sự; nhưng ông lão Numitor, với sự giúp đỡ của người cháu ngoại Romulus[1], đã giành lại được vương quốc mà ông bị mất trước đó, và những bước tường thành đầu tiên của La Mã được xây dựng lên, vào ngày lễ hội của những người chăn cừu[2]. Những tộc trưởng của người Sabin cùng với vua của họ, Tatius[3], tiến hành chiến tranh chống lại ông, và Tarpeia[4], người đã mở đường vào thành lũy La Mã cho kẻ thù, đã bỏ mạng dưới cả đống vũ khí như chịu sự trừng phạt cho sự phản bội của mình.

Rồi những chiến binh đến từ Cures[5], giống như những con chó sói lặng lẽ, miệng ngậm tăm, lẻn được vào chỗ người La Mã đang chìm sâu trong giấc ngủ, và tìm cách mở những cánh cổng mà Romulus, con trai của bà Ilia, đã đóng bằng những thanh gỗ cứng rắn. Nhưng Junon, con gái của Saturne, ra tay mở một trong những cánh cổng đó mà không để bản lề gây ra tiếng động[6]. Chỉ có Vénus[7] nhận ra là các thanh chắn ở cổng đã rơi xuống và nàng hẳn đã có thể đóng cái cổng đó lại; nhưng một vị thần không bao giờ được phép hủy bỏ hay làm đảo ngược việc mà một vị thần khác đã làm.

Gần đền thờ Janus, những cô “Naïade” ở nước Ausonie có một khoảnh đất với một con suối nước rất lạnh chảy qua. Vénus nhờ các cô tiểu nữ thần này giúp đỡ, và trước lời yêu cầu chính đáng này, họ không từ chối; họ mở ra tất cả các mạch nước trong con suối của mình. Tuy nhiên, họ không thể cắt con đường dẫn đến cửa đền Janus, tới lúc đó còn mở[8], vì chỉ có nước thôi thì không đủ chặn đứng lối đi qua. Vậy là họ đặt chất đốt lưu huỳnh có màu vàng ở dưới dòng nước và làm nóng các mạch nước trống với dầu trải đường đang cháy. Những chất này, cùng với những phương tiện khác tạo ra hơi nước bốc khói lan sâu xuống tận đáy của dòng suối; và các bạn, tiểu nữ thần nước, mới đây đã dám tranh đua về cái lạnh với băng tuyết ở núi Alpes, giờ đây các bạn không chịu nhượng bộ về cái nóng với lửa! Hai cái trụ cổng bốc lên khói nóng, và cái cổng của thành phố từng bị mở ra không lâu trước đó - nhưng bây giờ vô ích - cho người Sabin gan dạ, thì được bảo vệ bởi một dòng nước mới, không ai có thể vượt qua được để vào thành, cho tới khi binh lính La Mã kịp cầm lấy vũ khí. Sau đó thì Romulus tấn công, và chẳng mấy chốc những cánh đồng bằng phẳng xung quanh thành La Mã rải đầy xác binh lính Sabin cũng như La Mã; gươm đao vô tình đã hòa lẫn máu của con rể với máu cha vợ. Cuối cùng hai bên đồng lòng không đánh nhau cho tới một kết cuộc cay đắng và chấm dứt chiến tranh bằng một hiệp ước hòa bình; và hai bên cũng thỏa thuận là vua Tatius của người Sabin sẽ chia sẻ quyền hành cai trị La Mã chung với Romulus.

❀ ❀ ❀

[1] Romulus: con trai của Mars (thần Chiến tranh) và bà Ilia (con gái của vua Numitor); Romulus tạo lập ra thành phố Roma (La Mã) mang tên ông.

[2] Đó là ngày 21 tháng 4, được xem là ngày thành lập thành phố La Mã. Lễ hội của những người chăn cừu, Palilia, tôn vinh Palès, một vị thần đồng quê Bảo trợ cho các Đàn cừu.

[3] Tatius: vua của người Sabin, một bộ tộc ở miền Trung Ý. Họ gây ra chiến tranh với người La Mã lúc đó là để trả thù cho sự bắt cóc nhiều phụ nữ của họ.

[4] Tarpeia: con gái của vị tư lệnh thành La Mã, vì yêu vàng hay yêu Tatius, mà phản bội tổ quốc trong cuộc chiến tranh với người Sabin. Khi người Sabin đã vào được bên trong thành, nàng đòi họ trả công bằng “thứ mà họ mang ở cánh tay trái”, tức là các vòng xuyến; nhưng họ trừng phạt nàng bằng cách đè bẹp nàng dưới những tấm khiên mà họ cũng mang ở tay trái.

[5] Cures: kinh đô của người Sabin.

[6] Bà Junon (vợ Jupiter) vẫn tiếp tục cuộc trả thù đối với hậu duệ của Énée, người đến từ thành Troie. Bà mở cổng ở đây để giúp binh lính người Sabin đang tìm cách đánh chiếm La Mã.

[7] Ngược lại với Junon, Vénus ra sức bảo vệ các hậu duệ của Énée vì Énée là con trai nàng.

[8] Janus có một cái đền (ở La Mã) mà vào thời chiến tranh thì mở cửa để binh lính La Mã đi ra trận có thể quay về trong thành. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 585.