Khi đã đi qua những đảo này và bỏ lại đàng sau, ở phía tay mặt, Parthénope[1], thành phố có tường cao bao quanh, Énée cho thuyền tấp vào, ở phía trái, chỗ có cái gò mộ của Misène[2], con trai của thần Gió Éole, và bờ bãi nhiều sình lầy ở Cumes[3], rồi đi sâu vào trong hang động của Sibylle có tuổi thọ rất cao, lên tiếng cầu xin bà giúp đi xuống cõi âm qua ngả Averne[4] để gặp hồn ma của cha mình. Bà cứ nhìn xuống đất một đỗi lâu rồi cuối cùng mới nhướng mắt lên, có lẽ vừa nhận được cảm hứng cuồng điên từ ông thần của mình, trả lời: “Đây là những việc lớn mà mi yêu cầu đó, hỡi người anh hùng đã làm ra những kỳ tích, bàn tay đã được gươm đao thử thách, lòng hiếu thảo cũng được lửa thử thách[5]. Nhưng đừng lo sợ gì cả, hỡi người con của thành Troie! Điều ước của mi sẽ được thỏa mãn, và với sự hướng dẫn của ta, mi sẽ thấy nơi ăn chốn ở của Élysée[6] và vương quốc cuối cùng của vũ trụ; và mi cũng sẽ gặp hồn ma của người cha yêu quý của mình. Hễ có đức hạnh thì đường nào cũng mở.”

Misène thường dùng kèn trompet thổi mỗi khi loan tin hay truyền lệnh trên đoàn thuyền của Énée; chết gần Cumes (Cumae) và được chôn ở đó, bây giờ mang tên chàng, mũi đất Miseno, nằm giữa thành phố Napoli (Naples) và đảo Ischia.

Nói xong bà đưa tay chỉ một cành cây bằng vàng lấp lánh nằm sâu trong một khu rừng dành cho Proserpine[7], bà hoàng của cõi âm, rồi ra lệnh cho chàng bẻ nó xuống. Énée vâng lời; thế là chàng thấy trước mắt cả thế giới đông đúc và tối tăm của Orcus[8] đáng sợ, những hồn ma của tổ tiên cũng như của người cha hào hiệp Anchise của mình. Chàng cũng biết được thêm những luật lệ của nơi chốn này, và những hiểm nguy tương lai mà chàng phải đương đầu trong các cuộc chiến tranh mới. Sau đó, với những bước chân mệt mỏi trên đường trở lại dương thế, chàng bắt chuyện với người hướng dẫn, Sibyllle, để quên bớt sự vất vả khi leo dốc.

Trong khi đi theo con đường ảm đạm trong buổi chạng vạng tối mờ, chàng lên tiếng: “Dù bà thật sự là một nữ thần hay là một trinh nữ được các đấng thần linh yêu quý nhất thì đối với tôi bà vẫn luôn luôn giống như một nữ thần, và tôi thú nhận là tôi nợ bà cuộc đời tôi, người đã đưa tôi đi vào thế giới của người chết, đã thấy tận mắt và đã thoát ra cái thế giới đó một cách an toàn. Và đối với sự giúp đỡ này, khi nào lên tới dương thế tôi sẽ dựng lên một đền thờ dành cho bà và đến thắp hương để tỏ lòng tôn kính đối với bà.” Sibylle nhìn chàng một lát rồi buông ra một tiếng thở dài thườn thượt, nói: “Ta không phải thần, mà là một người phàm không xứng đáng được mi thắp hương cúng tế. Để mi không phạm sai lầm, ta kể ra chuyện này:

Ta sẽ được ban cho món quà là sống mãi mãi, bất tận, nếu ta chịu dâng hiến trinh tiết của mình để thỏa mãn nỗi ham muốn của Apollon. Trong khi ông còn hy vọng về chuyện đó và tìm cách làm ta xiêu lòng bằng quà cáp, ông nói: ‘Này cô trinh nữ ở Cumes, hãy chọn một lời ước theo ý thích, và ta sẽ thực hiện nó!’ Tay chỉ đống cát gần đó, ta đưa ra lời cầu xin ngớ ngẩn là đống cát đó có bao nhiêu hạt thì ta sẽ sống bấy nhiêu năm. Nhưng ta quên yêu cầu cho rõ ràng là những năm đó phải là những năm của tuổi trẻ, cho đến tận cùng. Apollon đã ban cho ta những năm để sống, và hứa cho ta tuổi trẻ bất tận nữa nếu ta chịu nhượng bộ để ông phá trinh. Ta coi thường lời tán tỉnh của ông và giữ được trinh tiết của mình.

Nhưng giờ đây thì thời thanh xuân vui sướng của ta đã qua nhanh rồi, và ta thấy tuổi già yếu đuối đang đến với những bước chân run rẩy, mà ta sẽ phải chịu đựng rất lâu nữa. Dù tới giờ ta đã sống bảy trăm năm, như mi thấy đấy, ta còn phải giương mắt mà nhìn ba trăm mùa gặt, ba trăm mùa hái nho, để cho bằng số hạt trong đống cát! Sẽ có một ngày mà năm tháng dằng dặc chồng chất sẽ làm ta teo tóp lại, từ cái thân thể đầy đủ thì chỉ còn một thứ loắt choắt, và tay chân ta, tàn phá bởi tuổi già, sẽ bị giảm xuống nhẹ như cái lông chim. Lúc đó người ta sẽ không thể nào tin là ta đã từng được yêu, đã từng làm cho một vị thần say mê. Và ngay cả Apollon nữa, có lẽ, hoặc ông sẽ nhìn ta mà không biết ta là ai, hoặc ông sẽ phủ nhận là đã từng đem lòng yêu ta. Những sự thay đổi như thế sẽ đến với ta, không tránh được. Nhưng dù có teo tóp đến mức không ai nhận ra bằng mắt, ta sẽ còn được biết đến nhờ tiếng nói, vì số mệnh sẽ để lại cho ta tiếng nói của mình.”

❀ ❀ ❀

[1] Parthénope: tên cũ của thành phố Napoli hiện nay (Naples, Ý).

[2] Misène là người truyền lệnh, đưa tin, của Énée, cần phải được chôn cất tử tế trước khi có thể nhập vào cõi âm. Chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 269.

[3] Cumes: nơi có sấm truyền của Apollon và có hang động của bà tiên tri Sibylle; và cũng là một lối vào cõi âm danh tiếng; thuộc vùng đất Eubée.

[4] Averne: tên của một cái hồ dùng làm lối vào cõi âm hay địa phủ.

[5] Énée đã chiến đấu dũng cảm khi thành Troie đang thất thủ, cứu được cha, con trai, và chính mình.

[6] Élysée: một thiên đường của cõi âm dành cho những hồn ma được phúc lành.

[7] Proserpine (Perséphone), con gái của nữ thần Cérès, vợ của Pluton (Hadès) là vua của cõi âm; còn được gọi là “Junon của Averne”, Junon là vợ của Jupiter. Xem Thiên 5.

[8] Orcus: một tên khác của Pluton (Hadès, Dis), vua cai quản cõi âm.