“‘Em có thể đã nghe, có lẽ thế, về cô gái đã thắng những người đàn ông nhanh chân nhất trong cuộc thi chạy[1]. Không phải chuyện vu vơ đâu, nàng thắng họ thật đó. Và em cũng không thể nói sự mau lẹ hay nhan sắc của nàng Atalante này, cái nào xứng đáng với lời ca ngợi của em hơn. Một ngày kia cô gái ấy đến đền thờ có sấm truyền hỏi liệu nàng có nên lấy chồng không thì vị thần ở đó[2] trả lời: ‘Atalante à, một người chồng sẽ là lời nguyền của con! Con nên trốn tránh chuyện lấy chồng; tuy vậy, con sẽ không trốn tránh được, và sau đó, dù con vẫn tiếp tục sống nhưng con sẽ không còn là con nữa!’

Kinh hoảng trước lời sấm của vị thần, nàng bỏ vào sống một mình trong rừng có nhiều cây cao bóng cả, và tìm cách đẩy lùi những người cầu hôn, đông đảo và dai dẳng, bằng những điều kiện nghiệt ngã. ‘Không người nào trong các ông sở hữu được tôi,’ nàng nói, ‘nếu trước tiên không thắng được tôi trong cuộc chạy. Hãy cùng thi chạy với tôi. Phần thưởng sẽ là một người vợ và giường ngủ cho người thắng, và cái chết sẽ là hình phạt dành cho người thua; đó là luật chơi.’ Nàng quả thật là tàn nhẫn, nhưng vì sức cuốn hút của nhan sắc nàng mạnh mẽ quá mà một đám đông đàn ông liều lĩnh, bất chấp cái luật chơi dã man đó, vẫn tìm tới thử vận mệnh mình.

Bây giờ anh chàng Hippomène[3] đến ngồi giữa đám khán giả trước cuộc đua tàn bạo, buột miệng thốt lên: ‘Ai mà tìm vợ với cái nguy cơ mất mạng lớn như thế cơ chứ?’ và chê trách tình yêu mù quáng và ngang bướng của những chàng trai trẻ. Thế mà khi thấy rõ khuôn mặt và thân thể không mặc áo quần của Atalante - một sắc đẹp như thế thì giống sắc đẹp của ta, hay của em, Adonis à, nếu như em là đàn bà - thì hắn ngạc nhiên quá đỗi. Dang cả hai tay lên trời, hắn kêu lên: ‘Hãy tha lỗi cho tôi, những người bạn trẻ mà tôi lên tiếng chê trách vừa rồi; đó chỉ vì tôi chưa biết giá trị của phần thưởng mà các bạn đang ra sức tranh giành thôi!’

Trong khi nói ra những lời ca ngợi Atalante, Hippomène cảm thấy ngay trong lòng mình bùng lên ngọn lửa tình, và thầm mong là không ai trong đám thanh niên đó sẽ chạy nhanh hơn nàng; hắn bỗng dưng thấy sợ vì cơn ghen bất chợt xuất hiện này. ‘Nhưng tại sao mình lại không thử thời vận của mình trong cuộc đua này chứ?’ hắn tự hỏi. ‘Thần linh bao giờ cũng phù hộ những kẻ táo bạo mà.’

Trong khi Hippomène còn đang đắn đo suy nghĩ trong đầu thì nàng trinh nữ chạy như bay trên đôi bàn chân có cánh. Dù trước mắt hắn, nàng có vẻ chạy nhanh chẳng kém gì mũi tên của xứ Scythe[4] nhưng hắn thấy mình say mê nhan sắc của nàng còn nhanh hơn thế nữa. Và cuộc chạy đua làm nàng trông đẹp hơn. Làn gió nhẹ thổi ngược ra sau các lông chim trên đôi giày chạy, tóc nàng bay phất phới trên đôi vai trắng ngà; các băng vải có đường viền màu sáng buộc ở hai đầu gối nàng đung đưa, và thân thể con gái trắng trẻo của nàng ửng hồng, không khác gì cái sân nhà lát đá cẩm thạch trắng phản chiếu sắc hồng từ cái mái che màu đỏ. Trong khi Hippomène đưa mắt quan sát tất cả những chi tiết này thì Atalante vượt qua điểm đích cuối cùng và được đội lên đầu vòng hoa chiến thắng. Nhưng những chàng trai trẻ thua cuộc bắt đầu buông ra những tiếng kêu rên thảm thiết và đành chịu hình phạt theo đúng sự cam kết của họ.

Tuy nhiên, không thấy nao núng trước số phận bi thảm của những chàng trai đó, Hippomène bước đến, nhìn thẳng vào mắt cô gái và nói: ‘Tại sao cô lại tìm danh vọng bằng cái chiến thắng dễ dàng trước những tên địch thủ chậm chạp? Có giỏi thì so tài với tôi đây này! Nếu vận may cho tôi vượt qua cô thì chẳng có gì xấu hổ đối với cô khi mình bị thua trước một kẻ thù tài giỏi như thế. Bởi vì tôi là con của Mégarée ở Onchestus[5], và ông nội của cha tôi là Neptune; như vậy tôi là chắt của vị thần Cai quản Đại dương, và tính cách đàn ông của tôi thì cũng giá trị không kém gì dòng dõi của tôi. Hay là, nếu tôi bị thất bại, chiến thắng của cô trước một người thuộc gia tộc Hippomène sẽ mang đến cho cô một danh tiếng lớn lao và bất tử.’ Trong khi hắn thốt ra những lời này thì người con gái của Schénée[6] nhìn hắn với ánh mắt bất chợt trở nên dịu dàng, và nàng thấy phân vân không biết mình thực sự ham muốn chiến thắng hay chiến bại lần này.

Và nàng tự nhủ: ‘Vị thần nào là kẻ thù của tuổi trẻ tươi đẹp mà muốn hủy diệt chàng trai này, và buộc anh ta tìm cách lấy mình làm vợ dù có nguy cơ đến tính mạng quý báu của anh ta? Theo ý riêng, mình thấy mình chẳng xứng đáng với cái giá cao đến thế. Không phải sắc đẹp của anh ta làm mình xúc động - cho dù nó cũng có thể làm mình xúc động chứ sao - nhưng chính cái việc anh ta vẫn chỉ là một thiếu niên. Không phải chính anh ta làm mình xúc động mà chính tuổi trẻ của anh ta. Ôi, nếu anh ta thực sự có lòng dũng cảm của đàn ông và tinh thần không sợ chết thì sao? Nếu anh ta đúng là thuộc thế hệ thứ tư của thần Đại dương Neptune thì sao? Nếu anh ta thực tình yêu mình, và cho rằng cuộc hôn nhân với mình có giá trị to lớn đến nỗi anh ta sẵn sàng hy sinh mạng sống, nếu số mệnh khắc nghiệt không cho mình làm vợ anh ta thì sao? Hỡi người xa lạ kia, hãy rời khỏi đây đi trong khi anh còn có thể, hãy tránh thật xa sự kết hôn đẫm máu này. Lấy tôi làm vợ là một sự việc chết người. Những cô gái khác, không ai từ chối lời cầu hôn của anh đâu, và rất có thể là một cô gái ngoan hiền hơn sẽ tìm tình yêu của anh cho mình.

Nhưng tại sao mình lại quan tâm đến anh ta thế này trong khi mình đã làm cho bao nhiêu người thiệt mạng? Thôi, hãy để anh ta tự lo lấy thân! Hãy để anh ta chết, bởi vì cái chết của những người theo đuổi ta đã không khiến anh ta chịu mở mắt, bởi vì anh ta quá coi thường mạng sống của mình. Ôi, vậy thì anh ta sẽ chết vì đã muốn sống với mình hay sao? Anh ta sẽ chịu một cái chết không đáng chút nào vì đã đem lòng yêu thương mình hay sao? Chiến thắng của mình trước anh ta sẽ kéo theo bao nhiêu là thù hận không thể nào chịu đựng được nhắm vào mình. Nhưng mình có lỗi gì đâu! Ôi, thưa ngài, tôi mong ngài bỏ cuộc biết bao, hay là, bởi vì ngài đã tỏ ra điên rồ quá sức nên tôi cũng mong ngài chạy nhanh hơn tôi! - A, vẻ con gái trong trắng vẫn còn nhiều trên khuôn mặt tươi trẻ của anh ta! Hippomène tội nghiệp ơi, ước gì anh đã không thấy em bao giờ! Anh là người xứng đáng để sống trên đời lắm mà; nếu em có may mắn hơn, và nếu định mệnh nghiệt ngã không ngăn cản em lấy chồng thì anh sẽ là người đàn ông duy nhất mà em thực sự muốn chia chăn sẻ gối.’ Nàng trinh nữ đã nói xong; nhưng vì còn ngây thơ đôi chút, nàng cảm thấy những rung động đầu tiên của tình yêu mà không biết chuyện gì đang xảy ra trong lòng, nàng yêu mà không biết mình yêu.’

‘Trong khi đó,’ Vénus kể tiếp, ‘dân chúng cũng như cha nàng đòi hỏi phải có cuộc chạy đua như trước đó. Và Hippomène, hậu duệ của thần Neptune, với giọng khẩn cầu, kêu gọi đến ta: ‘Hỡi nữ thần đảo Cythère[7], xin bà hãy đến đây giúp đỡ tôi làm chuyện liều lĩnh này và khích lệ cho mối tình đã nhờ bà mà chớm nở.’ Một làn gió nhẹ ân cần mang lời nguyện cầu dịu dàng đó đến tai ta, và ta thú nhận là nó đã làm ta xúc động, dù còn rất ít thì giờ để trợ giúp hắn.

Tamasus[8], dân chúng ở đó gọi thế, là một cánh đồng phì nhiêu nhất của đảo Chypre mà vào thời xa xưa người ta đã dành riêng cho ta và xem nó là một tặng phẩm đưa thêm vào trong khối tài sản của những đền đài thờ phụng ta. Một cái cây đứng giữa cánh đồng này, sáng lấp lánh với những cành lá bằng vàng rì rào trong gió. Ta vừa đến từ chỗ đó, tình cờ có trong tay ba quả táo vàng mà ta đã hái trước đó. Tới gần Hippomène và chỉ xuất hiện riêng trước mặt hắn thôi, ta bày cho hắn cách sử dụng chúng.

Tiếng kèn ra hiệu lệnh vang lên, Atalante và Hippomène, cả hai cúi khom người về phía trước, phóng đi từ điểm vạch bắt đầu cuộc đua, chạy như bay trên mặt cát. Adonis này, em có thể nghĩ là họ có thể lướt trên sóng biển mà bàn chân vẫn khô ráo hay chạy trên đầu những bông lúa vàng mà không làm chúng chúc xuống. Chàng trai trẻ cảm thấy phấn chấn nhờ tiếng reo hò, tiếng vỗ tay ồn ào, và nhất là bởi những lời khích lệ vang lên bên tai: ‘Hippomène, tới lúc phải chạy nước rút rồi đó! A, nhanh lên nào! Chạy hết sức đi! Đừng chần chờ! Chắc chắn mi sẽ thắng mà!’ Ai mà biết được người nào, đứa con trai dũng cảm của Mégarée hay đứa con gái của Schénée, thấy vui thú với những lời trên cơ chứ? Ồ, đã bao lần khi có thể vượt qua Hyppomène thì nàng chạy chậm lại, đưa mắt nhìn khuôn mặt xinh đẹp của chàng trai một lát rồi bỏ hắn lại phía sau một cách miễn cưỡng!

Nhưng sự mệt mỏi bắt đầu làm khô cổ họng Hippomène, tiếng thở bắt đầu nghe hổn hển, và cái đích đến thì còn xa. Thế là tên hậu duệ của Neptune ném ra một trong ba quả táo vàng. Atalante trố mắt ngạc nhiên rồi cảm thấy hăm hở muốn sở hữu trái cây lấp lánh đó; nàng chạy tách ra khỏi đường đua và nhặt lên cái món đồ bằng vàng đang lăn trên mặt đất. Hippomène vượt qua nàng và đám khán giả reo hò thích thú. Nàng lại chạy nước rút để bù cho sự chậm trễ và thời gian đã mất, và một lần nữa bỏ chàng trai đàng sau. Rồi nàng lập lại những gì trước đó khi trái táo thứ hai được ném ra, chạy sau một lúc rồi chạy vượt qua chàng. Giờ thì chỉ còn đoạn đường cuối cùng của cuộc đua. ‘Hỡi Vénus, vị thần đã ban cho tôi tặng phẩm này,’ hắn nói, ‘bây giờ hãy ở bên tôi!’ Rồi với tất cả sức lực của tuổi trẻ, hắn ném trái táo chót xéo qua bên kia đường, nơi mà từ đó nàng sẽ mất nhiều thì giờ hơn để quay lại. Cô gái lộ vẻ lưỡng lự không biết có nên chạy theo nó không. Ta, Vénus, đã thúc đẩy cô ta nhặt nó lên và cũng làm cho nặng thêm cái quả vàng mà cô ta cầm trong tay. Thế là ta đã ngăn trở cô ta vừa bằng sự chậm trễ, vừa bằng trọng lượng. Thôi, để cho câu chuyện đang kể đây không thể dài dòng hơn chính cuộc đua, ta nói gọn là Atalante đã bị bỏ xa, và kẻ thắng đã nhận phần thưởng là lấy nàng Atalante làm vợ.

Adonis ơi, không lẽ ta không xứng đáng được cảm ơn, được dâng hương ở đền thờ ta sao? Nhưng Hippomène, hắn quên bẵng sự giúp đỡ của ta, hắn chẳng nói lời cám ơn ta, mà cũng chẳng thắp hương cho ta. Thế là lòng tốt của ta đối với hắn bỗng biến thành sự giận dữ; ta thấy mình vừa tức tối, vừa đau khổ bởi sự rẻ rúng này, và cố chí không để mình bị coi thường trong tương lai, ta quyết định trừng phạt hai đứa nó để làm gương và ta tự thúc ép mình ra tay chống lại chúng. Một ngày kia, Hippomène và Atalante đi ngang một ngôi đền nằm sâu trong rừng. Nó được ông Échion[9] lừng lẫy cho xây dựng vào thời xa xưa và dành riêng cho bà Cybèle[10], Mẹ của các vị thần, để thực hiện lời thề nguyền của mình. Thấy chuyến đi của mình còn dài nên họ đã dừng chân nghỉ ngơi. Và ở đó, bị mê hoặc bởi quyền năng của ta, Hippomène cảm thấy giậm giật trong người và nỗi ham muốn làm tình trở nên không thể kiềm chế được.

Ngay sát ngôi đền có một chỗ giống như cái hang, được chiếu sáng mờ mờ dưới cái vòm bằng đá bọt tự nhiên, được người ta sùng bái từ thuở xa xưa như một nơi chốn thiêng liêng. Vị tu sĩ giữ đền đã đặt trong đó rất nhiều tượng những vị thần cổ xưa bằng gỗ. Và chốn linh thiêng này, Hippomène đã đi vào cùng với vợ rồi làm ô uế nó bằng một hành vi cấm kỵ. Các tượng thần ngoảnh mặt nhìn sang chỗ khác. Và bà Cybèle, Mẹ của các thần, trên đầu đội cái vòng gắn nhiều cái tháp nhỏ, suýt nữa ra tay ném cặp đôi phạm tội này xuống con sông địa ngục Styx nhưng bà thấy hình phạt này có vẻ còn nhẹ quá. Vậy là có một cái bờm màu vàng hung phủ lên cái cổ mới đây còn nhẵn mịn của chúng, những ngón tay cong lại thành móng vuốt, những cánh tay biến thành chân, và tất cả sức nặng của chúng dồn phần lớn về phía ngực; đuôi chúng quét trên mặt đất có nhiều cát. Chúng có nét mặt hung dữ, chúng gầm thay vì nói, và giường ngủ của vợ chồng chúng là những khu rừng hoang dã. Và giờ đây đã thành những con sư tử mà ai thấy cũng sợ, chúng dùng cái miệng đã được thuần phục mà nhay những cái hàm thiếc để kéo cỗ xe của bà Cybèle[11].

Adonis yêu dấu ơi, ta khuyên em phải tránh chúng, và cùng với chúng tất cả những loại thú hoang dã không biết quay lưng bỏ chạy là gì nhưng biết đưa ngực ra mà chiến đấu, em hãy tránh chúng vì ta, trong trường hợp lòng dũng cảm mang tính đàn ông của em sẽ hủy diệt cả hai chúng ta.’

Nữ thần Vénus đã cảnh báo Adonis như thế rồi nàng từ biệt ra đi trên cỗ xe do các con thiên nga kéo xuyên không trung; nhưng lòng dũng cảm mang tính đàn ông của chàng thiếu niên không chịu đựng được lời khuyên của ai cả. Rồi tình cờ là những con chó săn của chàng đã đi theo đúng dấu một con heo rừng đến tận chỗ nó ẩn nấp khiến nó thức dậy, và trong khi nó sắp sửa ra khỏi rừng thì đứa cháu ngoại của Cinyras phóng ra ngọn lao đâm nghiêng vào thân nó. Ngay tức khắc con heo hung dữ đã dùng cái mõm cong kéo ra được cái mũi lao dính máu nó và điên cuồng đuổi theo Adonis, khi đó thấy khiếp sợ và tìm cách chạy thoát thân. Nhưng than ôi, hai cái răng nanh dài và nhọn của con heo rừng đã thọc sâu vào bụng chàng trai rồi bỏ chàng nằm dài, thoi thóp chờ chết, trên mặt cát vàng.

Đang ở giữa vòm trời trên cỗ xe nhẹ tênh kéo đi bởi những con thiên nga bay nhanh, Vénus vẫn chưa đến đảo Chypre quen thuộc thì nghe được từ xa vọng đến những tiếng rên rỉ của người tình trẻ sắp chết; bà bảo các con thiên nga quay đầu trở lại tìm chàng. Từ trên cao khi vừa thấy Adonis nằm bất động trong vũng máu của chính mình, nàng liền nhảy xuống đất, đưa tay xé toạc tấm áo đang mặc, rồi giựt tóc, rồi đấm ngực một cách dữ tợn. Nàng còn lên tiếng trách móc số mệnh:

‘Không, mọi sự sẽ không bị khống chế bởi quyền lực của nhà ngươi đâu! Adonis ơi, nỗi đau buồn của ta sẽ có một chứng tích bất tuyệt, và như thế cứ mỗi năm đi qua sẽ có sự tái hiện nỗi đau buồn này để tưởng nhớ cái chết của em. Hơn nữa, máu của em sẽ được biến đổi thành một bông hoa. Này Perséphone[12], có phải trước đây mi được cho phép biến đổi thân thể một cô gái tên Menthé[13] thành cây bạc hà có lá thơm dễ chịu không? Thế thì sự biến thể của người yêu của ta, con trai Cinyas đó, có khiến ta bị oán hận không?’

Nói xong, Vénus rưới một thứ rượu dành cho thần linh có mùi thơm ngọt lên trên vũng máu của Adonis; và máu, khi tiếp xúc với rượu này, liền nổi phồng lên giống như những cái bong bóng trong suốt mà người ta thấy xuất hiện trên nước bùn vàng vàng. Sau đó, một tiếng đồng hồ chưa qua hẳn mà từ vũng máu này một bông hoa cùng màu nở ra, giống như màu của quả lựu, loại trái cây giấu hạt của nó dưới lớp vỏ cứng. Nhưng đời hoa này thì ngắn ngủi vì các cánh hoa ít bám vào nhau và nhẹ quá đỗi nên dễ rơi rụng khi có ngọn gió thổi qua; chắc vì thế mà hoa mang tên của gió[14].”

❀ ❀ ❀

[1] Atalante: con gái của vua Schénée trong vùng Boétie(Hy Lạp), nổi tiếng chạy nhanh.

[2] Tức là thần Apollon. Đền thờ sấm truyền danh tiếng này ở Delphes, thành phố nằm gần núi Parnasse.

[3] Hippomène: người vùng Boétie, con trai của Mégarée, có ông cố là thần Neptune.

[4] Scythe: người vùng Scythie (tiếng Anh: Scythia) ở phía Bắc Biển Đen; những cung thủ ở xứ này nổi tiếng về bắn tên đi nhanh và chính xác. Các nữ chiến binh Amazone đến từ đây.

[5] Mégarée: vua của thành phố Onchestus ở vùng Boétie.

[6] Tức Atalante.

[7] Tức Vénus.

[8] Tamasus: tên một thành phố ở đảo Chypre có cánh đồng thiêng được dành cho Vénus. Cánh đồng này có một cây táo đặc biệt cho ra những quả táo bằng vàng.

[9] Échion: một người khổng lồ sinh ra từ một trong những cái răng của con rắn có mào vàng trên đầu, nó bị hoàng tử Cadmus giết chết sau một trận huyết chiến. Xem Thiên 3.

[10] Cybèle: sống ở xứ Phrygie; được gọi là “Mẹ của các vị thần” vì bà là hiện thân của sức mạnh tự nhiên của quả đất, và được tôn thờ khắp vùng Địa Trung Hải. Ở Hy Lạp, bà được đồng hóa với bà Rhéa, vợ của Cronos và mẹ của Jupiter (Zeus).

[11] Cỗ xe của bà Cybèle: ở La Mã, Cybèle được biểu hiện ngồi trên một cỗ xe được hai con sư tử kéo đi.

[12] Perséphone: con gái của nữ thần Cérès, bị Pluton bắt cóc và lấy làm vợ, trở thành hoàng hậu của cõi âm. Xem câu chuyện của nàng ở Thiên 5.

[13] Menthé: một tiểu nữ thần được Pluton (Hadès), ông vua địa ngục và là chồng của Perséphone đem lòng yêu. Perséphone, vì ghen tuông, đã biến nàng thành cây bạc hà (mint); cây bạc hà này mọc ra rất nhiều ở ngọn núi Minthé nằm trong vùng Arcadie (Hy Lạp), nơi Pluton thường lui tới.

[14] Tên hoa là anemone, từ chữ Hy Lạp “anémos” có nghĩa là “gió”. Tiếng Anh còn có từ “windflower” (“phong quỳ”) để chỉ hoa “anemone” này, tuy không thông dụng lắm; ta thường gọi là “hoa cỏ chân ngỗng” hay văn hoa hơn là “ngân liên hoa” hay “thu mẫu đơn”.