Nhưng nỗi buồn đau của Égérie vẫn không nguôi ngoai dù đã biết đến những sự thống khổ của người khác; bà nằm sóng soài trên đất, dưới chân núi, mặt lúc nào cũng đầm đìa nước mắt. Cuối cùng, thấy xúc động trước tình cảm chung thủy dành cho người chồng khuất bóng đã khiến Égérie đau đớn vật vã đến thế, cô em gái của Apollon đã biến thân thể bà thành một con suối mát và biến tay chân mảnh khảnh của bà thành những dòng nước nhỏ nhưng không bao giờ cạn.

Biến cố lạ lùng này đã khiến các tiểu nữ thần ngạc nhiên cực độ, và người con trai của người đàn bà Amazone[1] cũng thấy ngạc nhiên không kém một ông nông dân vùng Tyrrhénie bỗng dưng thấy giữa cánh đồng một cục đất, nó được số mệnh chỉ định đó, tự di chuyển dù không ai đụng đến, rồi rủ bỏ cái dạng đất cát mà biến thành một con người, và mở cái miệng mới được tạo ra để nói những lời tiên tri. Những người dân bản địa gọi người đàn ông này là Tagès, kẻ đầu tiên sẽ dạy cho người Étrusque cách thức biết được tương lai[2].

Và Romulus cũng không kém ngạc nhiên khi ông thấy cái cán của cây thương của mình, nó là gỗ của cái cây trước đây mọc trên đồi Palatin, bỗng dưng trổ lá sum sê, và đứng thẳng được, không phải nhờ cái mũi thương bằng sắt cắm sâu dưới đất nhưng nhờ những rễ cây mới mọc ra; và bây giờ nó không còn chút gì là ngọn thương nữa mà là một cây thù du[3] cứng chắc, tỏa bóng mát một cách bất ngờ xuống những người trầm trồ ngắm nhìn nó với vẻ kinh ngạc.

Và Cipus, một trưởng pháp quan La Mã, cũng tỏ ra kinh ngạc không kém khi thấy dưới một dòng suối trong vắt hai cái sừng bỗng nhiên mọc ra từ đầu mình. Ông ta thực sự thấy chúng nhưng nghĩ rằng mình nhìn nhầm cái hình ảnh phản chiếu đó bèn đưa tay lên trán, hết lần này đến lần khác, và rờ cái mà ông thấy trong nước. Không chống lại cái điềm gở này và cũng không đổ lỗi cho đôi mắt nữa, nhưng giống như một người chiến thắng trở về sau khi đánh bại kẻ thù, ông bèn đưa hai tay và ngước mắt lên trời cao, nói lớn: “Hỡi các đấng thần linh, bất cứ điều gì mà cái thứ kỳ quái này báo trước, nếu là điềm lành thì các vị hãy để sự may mắn đó đến với đất nước tôi và người dân của Quirinus[4]. Và nếu đó là một điềm dữ thì hãy để mình tôi gánh chịu những sự bất hạnh”.

Rồi ông dựng lên một cái bàn thờ bằng những miếng đất có cỏ xanh mọc ở trên, và xoa dịu chư vị thần linh với các nén hương thơm, với nghi thức hiến tửu bằng rượu nho, và quan sát bộ đồ lòng còn động đậy của con cừu non bị hiến tế để xem nó báo trước ông điều gì. Khi người thầy bói lòng[5] xứ Étrusque xem xét kỹ bộ lòng đó, ông ta nhận ra những dấu hiệu của một biến cố lớn tuy chưa thực sự hiển nhiên. Nhưng sau khi đưa ánh mắt sắc bén từ bộ lòng của con cừu đến hai cái sừng của Cipus thì ông ta thốt ra lời này: “Tôi xin kính cẩn chào ngài, nhà vua mới! Đúng vậy, chính ngài, Cipus, và cặp sừng của ngài, mà xứ sở này, thành Latium này, sẽ phục tùng. Đừng chậm trễ! Hãy nhanh chân đi vào những cánh cổng đã mở cho ngài! Đó là mệnh lệnh của Trời. Một khi được tiếp đón trong thành phố, ngài sẽ là vua và sử dụng cây vương trượng một cách an toàn và mãi mãi”.

Cipus bước lùi ra sau, và bướng bỉnh quay mặt không nhìn những bức tường thành La Mã, và thốt lên: “Ôi, xin chư vị thần linh cho tôi được tránh xa, rất xa một số phận như thế! Tốt hơn cho tôi rất nhiều là để tôi sống một đời lưu vong xa nhà còn hơn là ngọn đồi Capitole thấy tôi trở thành vua!”

Ông nói xong, và ngay lập tức triệu tập một cuộc họp chung giữa dân chúng và viện nguyên lão tôn kính. Nhưng trước tiên ông che giấu cặp sừng bằng một vòng nguyệt quế, biểu tượng của hòa bình[6]; rồi đứng trên vai của những người lính dũng cảm và cầu nguyện các vị thần thời xa xưa theo tục lệ, ông nói: “Ngay đây có một người sẽ thành vua trừ phi quý vị đuổi hắn ra khỏi thành phố này. Hắn là ai thì ta sẽ cho quý vị biết, không phải bằng tên họ mà bằng một dấu hiệu: hắn có hai cái sừng trên đầu! Nhà tiên tri tiết lộ rằng một khi hắn vào thành La Mã thì hắn sẽ đưa quý vị xuống hàng nô lệ. Hắn ta hẳn đã có thể vào trong đây rồi vì các cổng thành đều mở nhưng ta đã chống lại hắn, dù không ai thân cận với hắn hơn ta. Hỡi người dân La Mã, hãy ngăn cản hắn vào trong thành của chúng ta, và nếu hắn đáng tội, hãy xiềng hắn lại, hay giết hắn để chấm dứt nỗi sợ hãi của quý vị trước một tên bạo chúa do số mệnh gởi đến”.

Từ đám đông vang lên tiếng rì rầm nghe giống như tiếng rừng thông khi ngọn gió Đông hung dữ thổi qua, hay như tiếng sóng biển nghe từ xa. Nhưng giữa những lời lẽ khó phân biệt của đám đông xì xào, một tiếng hét vang lên rõ ràng: “Người đó là ai?” Họ đưa mắt nhìn vào trán nhau, cố tìm những cái sừng được nói đến. Rồi Cipus lên tiếng lần nữa: “Đây, người mà quý vị tìm thì đây này”; và đưa tay gỡ cái vòng nguyệt quế ra khỏi đầu, và trong khi họ cố ngăn cản thì ông cho họ thấy cặp sừng lồ lộ ở hai thái dương. Mọi người hạ ánh mắt xuống, miệng kêu rên - ai mà tin được chuyện này cơ chứ? - và miễn cưỡng liếc nhìn cái đầu nổi tiếng một cách xứng đáng nhờ những công lao đóng góp cho thành phố. Rồi không cho phép ông bị mất thể diện hơn nữa, họ chụp cái vòng nguyệt quế lên đầu ông lại.

Nhưng Cipus này, bởi vì nhà ngươi bị cấm vào trong thành phố, viện nguyên lão quyết định tặng nhà ngươi, như một món quà vinh dự, đất đai ở đồng quê có diện tích rộng bao nhiêu là tùy vào cặp bò buộc cùng ách và kéo cái cày từ sáng sớm đến tối mịt; và trên các trụ đồng của các cổng thành họ cho khắc lên hai cái sừng với tất cả vẻ đẹp lạ lùng của chúng, để tiếp tục tồn tại qua bao thời đại.

❀ ❀ ❀

[1] Tức Hippolyte, có mẹ là người Amazone.

[2] Tagès đã dạy cho người Étrusque thuật bói lòng được ghi chép sau đó trong các sách mang tên ông. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 590.

[3] Cây thù du có gỗ cứng thường được dùng làm tay cầm các dụng cụ hay làm cán của các vũ khí như giáo, thương… Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 590.

[4] Quirinus: tên mới của Romulus, người lập ra thành La Mã, khi được phong thần. Người dân của Quirinus, ở đây có nghĩa là người La Mã.

[5] Thời La Mã cổ đại, thầy bói lòng nhìn bộ lòng, nhất là gan, của con vật bị hiến tế (cừu, dê, bò…) để đoán ý muốn của vị thần được cúng tế, và qua đó biết được tương lai, hậu vận. Thuật bói lòng này do người Étrusque phát minh và truyền bá cho người La Mã.

[6] Vòng nguyệt quế là biểu tượng của chiến thắng và của hòa bình nữa, vì sau chiến thắng trong một cuộc chiến tranh thì cũng thường có hòa bình.