Câu chuyện này và những câu chuyện khác giúp họ làm đầy thời gian ở bữa tiệc lớn; rồi họ rời bàn, lui về phòng nghỉ ngơi; và sáng sớm hôm sau họ thức dậy và đi đến đền thờ Apollon, nơi có sấm truyền danh tiếng. Vị thần này ra lệnh cho họ, những người Troie lưu vong, đi tìm bà mẹ cổ sơ[1] và những bến bờ của dòng tộc. Nhà vua đưa tiễn họ lên đường và trao cho họ những món quà từ biệt: một cây quyền trượng cho Anchise, một tấm áo choàng và bao đựng tên cho đứa cháu nội Ascagne, và một cốc uống rượu cho Énée; cái cốc này là do Thersès, một người khách quý của Anius sống ở ven sông Isménus, xưa kia cho người mang đến tặng nhà vua từ vùng duyên hải Aonie[2]. Đúng là Thersès đã gởi cho Anius cái cốc đó nhưng nó là một món đồ thủ công của Alcon, tên của người thợ chạm trổ ở Hylé[3] đã khắc lên nó một câu chuyện dài bằng hình ảnh.

Ta thấy có một thành phố với bảy cổng thành[4] hiện rõ: chúng được dùng thay cho tên và cho bạn biết nó là thành Thèbes[5]. Phía trước thành phố, ta thấy những lễ tang, những ngôi mộ, những giàn hỏa thiêu đang bốc cháy, và những người đàn bà tóc tai rũ rượi, ngực để trần, đang vật vã khóc than. Các cô tiểu nữ thần dường như cũng khóc, tiếc thương cho những dòng suối khô cạn. Cây cối không lá đứng trơ trụi, và các con dê gặm nhấm trên các cánh đồng khô nẻ và nhiều đá.

Nhìn đây này, trên những con đường ở Thèbes, người nghệ sĩ khắc họa các cô con gái của Orion, một người tự đâm vào cuống họng trần trụi, một hành vi không thích hợp chút nào với bàn tay của một trinh nữ, còn cô kia thì dùng cái con thoi dệt vải gây thương tích ở ngực một cách vụng về, cả hai đã ngã xuống thay cho dân chúng[6], và thi thể họ được chở đi trong một đám tang hoành tráng xuyên qua thành phố và được hỏa thiêu giữa đông đảo người đưa đám. Rồi từ tro cốt trinh bạch này sinh ra, để mà dòng tộc của Orion không bị chết theo họ, hai chàng trai trẻ mà truyền thuyết đặt tên là “Coroni”. Ta thấy họ đi đầu trong đám rước tro cốt của mẹ mình. Đó là câu chuyện được kể bằng hình ảnh lấp lánh trên mặt đồng thiếc cổ xưa. Vài cành lá ô rô mạ vàng được đắp nổi xung quanh phần trên cùng của cái cốc. Và những người Troie ra đi cũng trao cho vua Anius những món quà không kém giá trị: một cái hộp đựng trầm hương cho người thầy tế của Apollon, một cái đĩa nhỏ dùng để rảy rượu cúng và một cái mũ miện lấp lánh vàng và đá quý.

Từ đảo Délos, họ giong buồm nhắm đảo Crète mà đi. Vì họ nhớ mình là người “Teucri”[7] mang trong người dòng máu của Teucer. Nhưng một khi ở đây rồi thì lại không chịu nổi lâu dài những bệnh dịch do Jupiter gây ra, họ rời bỏ Crète với trăm thành phố của nó, và đặt hết hy vọng vào vùng Ausonie[8]. Biển mùa đông đầy gió to sóng dữ, tung lên hất xuống những con thuyền can trường của họ; và khi họ đến được bến cảng Strophades[9], một nơi trú bão phản trắc, thì Aello, một nữ yêu quái mặt người, thân chim[10] làm họ sợ hãi. Và bây giờ thì họ đã đi qua chỗ thuyền bè neo đậu Dulichium, rồi Ithaque, Samos, và các ngôi nhà của Néritos, tất cả những đảo này thuộc vương quốc của tên Ulysse xảo trá; họ cũng thấy từ xa thành Ambracie mà ngày xưa các đấng thần linh đã tranh giành lẫn nhau, và tảng đá lớn sinh ra từ sự biến thể của người phán xử già nua[11], bờ biển Actium bây giờ nổi tiếng nhờ có đền thờ Apollon, vùng đất Dodone với những cây sồi biết nói[12], cái vịnh Chaonie được che chắn, nơi mà các con trai của vua Molossus tránh khỏi chết cháy nhờ những đôi cánh mới mọc ra trên người.

❀ ❀ ❀

[1] Bà mẹ cổ sơ: tức nước Ý (ngày nay), vì Dardanus, một trong những người lập ra thành Troie, có gốc gác ở Ý. Nhưng Anchise tưởng lầm đó là đảo Crète, quê quán của Teucer, một ông vua của Troie thuở ban đầu. (Có một nhân vật khác trùng tên Teucer, là con trai của Télamon và Hésione, em cùng cha khác mẹ với Ajax, và là anh họ của Achille).

[2] Aonie: hay Boétie, thuộc Hy Lạp lục địa.

[3] Hylé: một thành phố nhỏ ở Boétie.

[4] Bảy cổng thành này xác định thành phố Thèbes.

[5] Thèbes: thành phố ở vùng Béotie, do Cadmus lập ra. Xem Thiên 3. Cũng là nơi sinh của lực sĩ Hercule, và là nơi Oedipe từng làm vua.

[6] Nhằm giải trừ bệnh dịch hạch đang hoành hành ở Thèbes, hai cô con gái của Orion, Métioché và Ménippé, tự giết mình theo đúng với lời sấm truyền là sự hy sinh của hai trinh nữ sẽ chữa lành thành phố. Sau đó họ được biến thể thành hai sao chổi. Chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 324.

[7] Teucri: một tên cũ chỉ người thành Troie (Troyen), từ tên của ôngTeucer, một trong những người lập nên vương quốc Troie, và có gốc gác ở đảo Crète.

[8] Ausonie: một vùng đất ở miền Nam nước Ý ngày nay, thời cổ đại là một thuộc địa của Hy Lạp.

[9] Strophades: hai đảo nhỏ nằm trong biển Ionienne, gần bờ Tây của vùng Péloponnèse (Hy Lạp). Biển Ionienne nằm giữa Hy Lạp và miền Nam nước Ý.

[10] Harpy (bản dịch tiếng Anh, trang 260).

[11] Ambracie: một thành phố ở vùng Épire (Tây Bắc Hy Lạp) mà Apollon, Diane và Hercule giành nhau bảo trợ. Họ nhờ một cụ già có tiếng hiền minh đứng ra phân xử và Hercule được thắng. Apollon bực mình liền biến cụ thành một tảng đá lớn.

[12] Dodone: thành phố ở vùng Épire, nổi tiếng nhờ có đền thờ Jupiter với những cây sồi linh thiêng vì tiếng rì rào của cành lá được cho là diễn đạt những ý muốn của Jupiter.