Các chỉ huy ngồi xuống ghế, và lính thường đứng thành vòng tròn xung quanh họ. Ajax, người anh hùng với tấm khiên có bảy lớp da thú, đứng dậy. Với vẻ mặt tức giận không che giấu, chàng đưa mắt nhìn đăm đăm một lúc lâu bờ biển Sigée[1] và hạm đội Hy Lạp neo đậu ngoài đó, rồi vừa chỉ tay về phía chúng, vừa nói lớn:

“Xin thần Jupiter chứng giám, trước các chiến thuyền này, ta lên tiếng biện hộ cho mình trong vụ tranh chấp, với một kẻ là… Ulysse! Nhưng hắn đã không ngần ngại bỏ chạy trước những ngọn đuốc cháy rực của Hector, còn ta thì ra sức chống cự, thật vậy, để thuyền bè không bị đốt phá, và ta đã đánh đuổi được chúng ra xa. Vậy thì người ta bao giờ cũng được an toàn hơn khi đánh nhau bằng những lời dối trá hơn là bằng vũ khí trên tay. Ta thì không nhanh nhẩu trong lời ăn tiếng nói, còn hắn thì chậm chạp trong hành động; và ta là thầy của hắn trong các trận đánh dữ dội ở chiến trường cũng y như hắn là thầy của ta trong việc mồm năm miệng mười.

Này các chiến hữu Hy Lạp, về các hành động của mình, ta không nghĩ là ta cần nhắc lại chúng ở đây vì các bạn đã chứng kiến rồi. Hãy để Ulysse kể về những gì hắn đã thực hiện mà không có nhân chứng, chỉ có một mình đêm tối biết mà thôi! Cái phần thưởng mà ta đang đòi hỏi đây thì to lớn, ta thừa nhận, nhưng một tên đối thủ như thế thì đúng là làm mất đi vinh dự của nó! Ajax chẳng thấy có vinh dự gì khi lấy được cái mà Ulysse ao ước, dù nó có lớn mấy đi nữa. Hắn đã nhận được phần thưởng trong sự tranh đua này rồi vì khi thất bại thì hắn vẫn có thể nói là hắn đã có Ajax là địch thủ của mình.

Ngay cả khi sự dũng cảm trong chiến trận của ta bị nghi ngờ thì ta vẫn thuộc một đẳng cấp cao hơn hắn từ khi ra đời: cha ta là Télamon[2], người đã sát cánh cùng người anh hùng Hercule đánh chiếm được thành lũy của Troie trước đây, đã từng đi trên con tàu Argo đến Colchide. Ông nội ta là Éaque, bây giờ là quan tòa dưới cõi âm, nơi mà Sisyphe, con trai của Éole, cứ đẩy mãi tảng đá nặng lên núi. Vị thần cao cả nhất, Jupiter, thừa nhận Éaque là con trai của mình. Như vậy Ajax ta đây là hậu duệ hàng thứ ba của Jupiter. Tuy nhiên, ngay cả cái dòng dõi này cũng không có ích gì cho ta trong vụ tranh chấp, hỡi các chiến hữu Hy Lạp, nếu ta không chia sẻ nó với Achille. Ta với Achille là anh em chú bác với nhau[3]. Ta tìm lấy lại vũ khí của người em họ của mình, chứ phải của ai đâu! Này Ulysse, con trai của Sisyphe[4], giống y cha mi trong cái tài lập mưu gian và gây trò lừa đảo, tại sao mi tìm cách kết nối tên tuổi nhà Éaque của ta với cái tên của một gia đình hoàn toàn xa lạ?

Có phải vì ta cầm lấy vũ khí đầu tiên, trước tên Ulysse này, và không bị ai tố cáo[5], mà bây giờ ta không được nhận vũ khí của Achille để lại sao? Và hắn, kẻ cuối cùng cầm lấy vũ khí, kẻ giả điên để tránh những hiểm họa của chiến tranh cho tới khi có Palamède[6], con của Nauplius, một kẻ còn tinh ranh hơn hắn nữa - nhưng sự tinh ranh này có hại cho Palamède hơn là có lợi[7] - phát hiện ra cái trò dối trá của tên Ulysse hèn nhát này và kéo lê hắn đến chỗ đặt vũ khí mà hắn đã cố tình tránh xa, vậy hắn là người tốt hơn ta sao? Thế có nên để hắn nhận lấy những vũ khí tốt nhất kia bởi vì hắn không muốn cầm lấy cái nào trước đây không? Và không lẽ các vị từ chối ta cái vinh dự được nhận món quà của người em họ Achille, chỉ vì ta là người đầu tiên đứng mũi chịu sào trong cuộc chiến hay sao?

Ôi, giá như cái bệnh điên của hắn là có thực hay không bao giờ bị tìm ra, giá như tên tội phạm này không bao giờ đồng hành với chúng ta đến tận thành lũy Troie này! Và chúng ta hẳn đã không phạm sai lầm là đã bỏ rơi mi, ôi Philoctète[8], con trai của Poias, ở đảo Lemnos! Thật là xấu hổ khi nghe người ta kể là mi vẫn sống lây lất trong các hang ổ nơi rừng sâu, lời than tiếng thở của mi làm xúc động cả đất đá, và mi không ngớt lời nguyền rủa Ulysse, con trai của Laërte, mong sao cho hắn nhận được sự trừng phạt xứng đáng, và nếu như thần linh hiện hữu thì lời nguyền của mi sẽ không vô ích đâu. Và bây giờ, Philoctète, người đã cùng thề với chúng ta khi lên đường tham dự cuộc chiến này, người đã là một trong những người cầm đầu đạo quân, người đã thừa hưởng vũ khí do Hercule để lại, than ôi, cơ thể suy nhược do đói khát và bệnh tật, phải nhờ đến chim chóc mới có ăn, có mặc[9], và để có chim thì phải dùng đến những mũi tên mà số mệnh dành sẵn để bắn vào thành Troie đó! Tuy nhiên, ít ra Philotète vẫn sống, vì anh ta đã không đi cùng Ulysse xa hơn.

Có lẽ tên Palamède bất hạnh cũng đã muốn bị bỏ lại đàng sau nữa; được thế thì anh ta hẳn đã còn sống, hay chí ít đã không chết trong nhục nhã. Gã Ulysse đây, không thể nào quên được việc giả điên của mình bị bại lộ, đã vu oan giá họa cho Palamède cái tội phản bội chính nghĩa của người Hy Lạp, và đưa ra bằng chứng là số vàng mà chính hắn đã giấu sẵn ở đó[10]. Như vậy, qua sự bỏ rơi hay qua cái chết, hắn đã làm suy giảm sức mạnh của người Hy Lạp. Đó là cách mà Ulysse chiến đấu, đó là vì sao hắn thật đáng sợ!

Dù có, so về tài ăn nói, vượt trội cả Nestor, một con người chân thật, hắn vẫn không thể làm cho ta tin rằng việc hắn bỏ rơi Nestor ở chiến trường là cái gì khác chứ không phải là tội ác. Bởi vì khi Nestor, phần vì tuổi già, phần vì ngựa bị thương, trở nên chậm chạp, đã lên tiếng gọi Ulysse đến giúp thì bị bỏ rơi bởi chính người chiến hữu của mình. Đây không phải chuyện do ta bịa đặt, Diomède, con trai của Tydée biết rõ mà: chính Diomède đã nhiều lần kêu tên hắn và đã giận dữ trách mắng tên bạn hèn nhát đang tìm cách bỏ chạy.

Nhưng chư vị thần linh nhìn xuống những hành vi của người phàm với đôi mắt chính trực. Nhìn này, kẻ đã từ chối cứu giúp Nestor thì đến lượt mình cần được cứu giúp; và vì hắn đã bỏ rơi Nestor, vậy thì số mệnh cũng đã khiến hắn bị bỏ rơi. Hắn đã tạo ra tiền lệ cho chính mình mà. Hắn la hét om sòm kêu gọi các chiến hữu. Ta đến và thấy hắn run như cầy sấy, mặt mũi tái mét vì sợ, người co rúm với cái chết cận kề. Ta vội vàng đẩy cái khiên to lớn của mình ra phía trước, che chắn hắn ngay chỗ hắn nằm dài, và ta cứu lấy cuộc đời không ra gì của hắn - việc này chẳng phải công trạng gì to tát đâu. Ulysse này, nếu mi cứ cố chấp trong sự tranh giành này thì chúng ta hãy quay lại chỗ đó đi, trở lại đứng trước quân địch với vết thương và sự sợ hãi quen thuộc của mi, trốn nấp sau tấm khiên của ta và tranh giành với ta dưới nó! Vậy mà sau khi ta cứu nguy hắn, một kẻ giữa chiến trường vì bị thương mà không đứng được, thì hắn ba chân bốn cẳng chạy mất, không hề bị vết thương đó gây trở ngại chút nào cả!

Đây là Hector của thành Troie, và anh ta dẫn cả những đấng thần linh ra trận cùng mình, và khi anh ta xông tới là không những mi thấy sợ khủng khiếp, Ulysse à, mà những người lính can đảm cũng thế; anh ta gây ra nỗi hoảng sợ lớn đến thế đấy. Và vào lúc anh ta tỏ ra vui thú trước sự chém giết đẫm máu thành công của mình thì ta làm cho anh ta bật người ngã xuống đất bằng một phiến đá lớn ném từ xa; rồi khi anh ta thách thức một ai đó trong hàng ngũ chúng ta ra giao chiến tay đôi, thì chỉ có mình ta đơn độc chịu đựng những đợt tấn công bạo liệt nhất của anh ta. Hỡi các chiến hữu Hy Lạp, các bạn đã cầu nguyện sao cho số mệnh chỉ định ta làm địch thủ của Hector và chư vị thần linh đã thỏa mãn lời cầu nguyện đó[11]. Nếu các bạn muốn hỏi về cái kết cục của trận đánh đó thì ít ra ta đã không bị thất bại trước Hector. Và các bạn hãy nhớ lại xem, quân lính thành Troie đã tiến đánh các tàu thuyền Hy Lạp và Jupiter đi cùng bọn chúng. Ulysse, nhà hùng biện, bây giờ ở đâu? Nhưng chính ta đây đã đưa ngực mình ra chống đỡ cho cả ngàn con thuyền, niềm hy vọng trở về quê hương của các bạn. Vậy hãy trao cho ta những vũ khí của Achille vì tất cả những thuyền bè còn nguyên vẹn đó.

Nhưng nếu ta được phép nói ra sự thật, cái vinh dự mà ta đang yêu cầu đây thì lớn hơn đối với những vũ khí đó hơn là đối với ta; ta chia sẻ vinh quang của mình với chúng; vũ khí tìm Ajax chứ không phải Ajax tìm vũ khí. Hãy để cái tên đến từ Ithaque[12] so sánh những chiến công của ta với những việc hắn đã làm như giết được Rhésus[13] và tên Dolon[14] hèn nhát, bắt được Hélénus[15], con trai của Priam, ăn cắp được bức tượng Palladium[16]: tất cả những việc đó, hắn đều không thực hiện dưới ánh sáng ban ngày, và bao giờ cũng có Diomède giúp vào một tay. Nếu các bạn thực sự muốn trao vũ khí của Achille cho những kết quả tầm thường như thế thì nên phân chia chúng thành hai phần, và trao cho Diomède phần lớn hơn.

Nhưng tại sao lại trao chúng cho tên người đảo Ithaque này, một kẻ bao giờ cũng hành động trong bóng tối, không hề mang vũ khí trên người, và chỉ biết dùng mưu gian kế độc để hạ địch thủ khi nó không đề phòng? Cái mũ trận dát vàng ròng của Achille với những tia sáng lấp lánh hẳn sẽ làm lộ ra những cái bẫy của hắn cũng như những chỗ hắn ẩn nấp. Hơn nữa, cái đầu của Ulyssse dưới cái mũ trận đó hẳn sẽ không có khả năng chịu đựng nổi một sức nặng lớn đến thế, và cái ngọn lao làm từ gỗ ở núi Pélion[17] vừa nặng, vừa dài cũng là một cái gì quá sức đối với cánh tay không quen cầm vũ khí của hắn.

Và cái tấm khiên nữa, với hình vũ trụ bao la được chạm trên mặt, hẳn sẽ không thích hợp với cái bàn tay nhút nhát, bàn tay trái ấy, chỉ quen trộm cắp. Này tên trơ tráo kia, tại sao mi muốn được cái vật thưởng chắc chắn sẽ làm tiêu hao hết sức mạnh của mi; cái vật thưởng mà nếu như người Hy Lạp vì sai lầm nào đó ban nó cho mi, hẳn sẽ trở thành lý do để kẻ thù ra tay trấn lột mi chứ chẳng phải sợ hãi mi hơn? Và việc chạy trốn - nhắc đến thì ai cũng biết chỉ mình mi nhanh chân hơn mọi người khác vì mi là kẻ hèn nhất - sẽ trở nên cực kỳ khó khăn đối với mi nếu mi mang trên người một sức nặng như thế. Và hãy nhìn kỹ tấm khiên hiếm khi được dùng trong chiến trận của mi đi, nó không có lấy một vết thương; và nhìn tấm khiên của ta này, nó bị nào gươm, nào giáo đâm thủng cả nghìn chỗ, nó cần một tấm khiên mới thay thế cho nó.

Cuối cùng thì nói nhiều cũng thế thôi! Hãy để hai chúng tôi hành động cho các bạn thấy! Hãy ném vũ khí của người anh hùng Achille vào giữa hàng ngũ quân lính kẻ thù! Hãy ra lệnh cho chúng tôi ra đi tìm cách lấy lại, và hãy trao cho người nào mang chúng trở về!”

❀ ❀ ❀

[1] Sigée: mũi đất nhô ra biển ở vùng Troade, phía Tây Bắc thành Troie, nơi đặt mộ của Achille.

[2] Télamon: vua xứ Salamine, cha của Ajax; là con trai của vua Éaque và anh của Pélée (cha của Achille); đã cùng Hercule đi đánh thành Troie lần đầu (Xem Thiên 11), và cùng đi với Jason trên con thuyền Argo đến Colchide tìm Bộ Lông Cừu Vàng. (Xem Thiên 7).

[3] Télamon, cha của Ajax, và Pélée, cha của Achille, là anh em ruột. Télamon là anh.

[4] Sisyphe là một người phàm nổi tiếng xảo trá, lắm mưu nhiều kế, bị đày xuống địa ngục và bị phạt cứ phải đẩy một tảng đá lớn nhưng nó lại lăn xuống một khi lên tới đỉnh núi. Thế là Sisyphe lại đẩy nó lên lại, đời đời. Ở đây Ajax ám chỉ việc bà Anticlée, mẹ của Ulysse, đã ăn nằm với Sisyphe và mang thai trước khi lấy ông Laërte làm chồng, khiến Ulysse được cho là con của Sisyphe.

[5] Ajax ám chỉ việc Ulysse dùng mưu mẹo để tránh việc gia nhập đạo quân đi đánh thành Troie cùng với những người Hy Lạp khác nhưng bị tố cáo. Xem Chú thích dưới.

[6] Palamède: Ulysse muốn tránh tham dự vào cuộc viễn chinh đánh thành Troie sau khi xảy ra vụ Pâris bắt cóc nàng Hélène nên đã giả điên bằng cách rải muối trên cát bên bờ biển mà ông cày bừa; Palamède bèn đặt bé Télémaque, con trai mình, trước cái cày khiến Ulysse phải dừng lại để tránh đè bẹp chú bé; thế là cái mưu mẹo giả điên này bị lộ và ông phải lên đường tòng quân cùng binh lính Hy Lạp. Xem thêm Thiên 13. Ulysse sẽ biện giải trước những cáo buộc này sau khi Ajax nói xong.

[7] Palamède sau này bị Ulysse trả thù đến chết vì việc này. Xem Chú thích 2, trang 484.

[8] Philoctète: người nhận cung tên do Hercule di tặng để cám ơn đã đốt lửa ở giàn hỏa thiêu Hercule ở núi Oeta. Xem Thiên 9; đi cùng đoàn quân viễn chinh Hy Lạp nhưng không đến được Troie vì bị rắn cắn ở Ténédos đến nỗi không đi được, và bị mọi người, theo lời khuyên của chính Ulysse, bỏ rơi ở lại một mình trên đảo Lemnos đến mười năm.

[9] Dùng lông chim làm áo.

[10] Để trả thù, Ulysse đã ép buộc một tù nhân người Troie viết một bức thư coi như đến từ vua Priam của thành Troie, trong đó tiết lộ việc Palamède sẵn sàng phản bội người Hy Lạp để lấy một số vàng, rồi Ulysse giấu sẵn số vàng đó trong lều của Palamède như là bằng chứng của sự phản bội. Palamède sau đó bị bắt và bị phạt ném đá cho chết.

[11] Trong trường thi Iliade của Homère thì đoạn này được kể hơi khác: khi Hector đề nghị phía Hy Lạp một trận đánh tay đôi với mình thì có đến chín người anh hùng Hy Lạp xung phong; và họ phải dùng cách rút thăm để chỉ định một người duy nhất ra đương đầu với Hector, dù ai cũng cầu mong người đó không phải là mình nhưng họ sẵn sàng ra trận nếu số mệnh muốn thế; cuối cùng là Ajax được chỉ định, và cuộc chiến giữa Ajax và Hector tuy ác liệt nhưng bất phân thắng bại; hai bên đồng ý ngưng chiến và thậm chí còn tặng quà lẫn nhau để tỏ lòng ngưỡng mộ đối thủ. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 573.

[12] Ithaque: dùng để chỉ Ulyssse, vua của đảo Ithaque. Đảo này nằm ở biển Ionienne (tiếng Anh: Ionian Sea, phần biển Địa Trung Hải giữa Hy Lạp và miền Nam nước Ý ngày nay).

[13] Rhésus: một ông vua đến từ xứ Thrace, đem quân cứu viện thành Troie. Bị Ulysse và Diomède giết.

[14] Dolon: một người thành Troie được Hectorphái đi do thám các chiến lũy của người Hy Lạp. Bị Ulyssse và Diomède bắt được và giết.

[15] Hélénus: con trai vua Priam của thành Troie, em của Hector và là một nhà tiên tri, bị Ulysse và Diomède bắt giữ.

[16] Palladium: một bức tượng từ trên trời rơi xuống thành Troie, được cho là thể hiện nữ thần Pallas (hay Minerve, Athéna); theo sấm truyền, Troie sẽ vững như bàn thạch chừng nào bức tượng này còn ở trong thành. Ulysse và Diomède đã đánh cắp được nó vào ban đêm, và mang đi.

[17] Pélion: dãy núi ở vùng Thessalie. Ngọn lao rất nặng nói ở đây được làm từ gỗ ở núi này thì chỉ có Achille mới sử dụng nổi. Nó được con nhân mã Chiron tặng cho Pélée, cha của Achille.