Sự vỡ mộng

“Chúng bàn tán xôn xao về chuyện đó đấy,” Lord Eskdale nói với nữ công tước khi bà ngước nhìn ông bằng một vẻ tò mò sâu sắc. “Hắn ta đã nhờ St. Patrick giới thiệu với cô ấy ở Deloraine House, khiêu vũ cùng cô ấy, kè kè bên cô ấy suốt cả buổi tối, rồi lại đến dự tiệc sáng thứ Bảy để gặp cô ấy, thay vì đi Blackwall ngắm chiếc du thuyền mà hắn đang để mắt tới.”

“Ước gì đó chỉ là con bé Katherine,” nữ công tước nói, “thì tôi đã hoàn toàn yên tâm rồi.”

“Đừng có lo,” Lord Eskdale đáp; “sẽ còn khối những Katherine và cả Constance nữa xuất hiện trước khi hắn ta chịu dừng chân. Chuyện này chẳng có gì to tát cả, nhưng nó cho thấy, đúng như tôi đã đoán trước, rằng ngay khi tìm được thứ gì đó thú vị hơn, niềm đam mê du thuyền của hắn sẽ tiêu tan.” “Anh nói đúng, lúc nào anh cũng đúng cả.” Thực chất câu chuyện mà Lord Eskdale coi nhẹ này là gì? Với một tính cách như Tancred, bất cứ điều gì cũng có thể trở nên quan trọng. Vừa thâm trầm lại vừa ngây thơ, hiểu biết sâu sắc về bản thân nhưng lại thiếu va chạm thực tế, sự kín đáo vốn có – thứ có thể bảo vệ hắn khỏi muôn vàn hiểm nguy – lại chính là điểm yếu khiến hắn dễ dàng bị khuất phục bởi bất kỳ ai có thể phá vỡ bức tường băng giá ấy và chạm đến ngọn lửa ẩn giấu sâu thẳm bên trong. Vào giai đoạn này trong đời, dẫu bề ngoài luôn điềm tĩnh và đôi khi đầy vẻ trang trọng, bản chất hắn là một con người sinh ra để làm những chuyện lớn lao, sẵn sàng dấn thân vào mọi hiểm nguy và bất chấp mọi hậu quả, miễn là hắn theo đuổi một mục tiêu mà hắn cho là chính đáng và cao cả. Tâm thế ấy trong mọi hoàn cảnh đều khiến hắn hành động với một sự quyết đoán – thứ mà kẻ yếu thì cho là liều lĩnh, còn người mạnh thì xem là quyết định dứt khoát. Ảnh hưởng của phụ nữ đối với hắn là một điều hoàn toàn mới mẻ. Đó là một sức mạnh làm xáo trộn tâm hồn, thứ mà hắn chưa từng tính đến trong những giấc mơ và hoài bão nơi hình bóng các anh hùng xuất hiện nhiều hơn giai nhân. Trong những cuộc gặp gỡ tưởng tượng nơi hắn tôi luyện tâm trí đơn độc của mình, các đối thủ của hắn từng là những chính khách, giáo sĩ, hiền triết và nghị sĩ – những người mà hắn đã đấu tranh và đánh bại.

Trong thực tế, hắn cũng chẳng hề kém cạnh so với trong những giấc mơ. Sự rụt rè của hắn sẽ bay biến ngay lập tức trước một trọng đại; hắn có đủ khả năng để diễn thuyết trước đám đông; hắn dư sức giải quyết những công việc trọng đại. Tất cả những tình huống và bất ngờ đó hắn đều đã lường trước, và đối với hắn chúng không hề xa lạ, bởi hắn đã quen thuộc với chúng trong những lúc mơ mộng. Thế nhưng, đột ngột làm sao, hắn lại bị khuất phục bởi một thứ sức mạnh mà hắn hoàn toàn không chuẩn bị trước; một viên đá quý nhỏ bé lại làm vấp ngã kẻ đáng lẽ phải chinh phục dãy Alps. Cớ sao giọng nói, cái nhìn của một người khác lại có thể làm rung động trái tim hắn? Các bậc thần hộ mệnh trong những suy nghĩ anh hùng của hắn không những bỏ rơi hắn, mà hắn còn trơ trọi chẳng có lấy thiên thần hộ mệnh nào che chở cho sự rụt rè của mình. Hắn mềm nhũn ra, và khối băng lớn kia có nguy cơ biến thành một vũng bùn loãng.

Lord Eskdale đưa ra nhận định như một kẻ từng trải sành sỏi, và thông thường thì ông đã đúng; nhưng một người như Tancred lại có nguy cơ sa bẫy cao hơn rất nhiều so với một thanh niên tầm thường mới bước chân vào đời với vốn kinh nghiệm vay mượn, sống giữa những kẻ dùng sự chế giễu và châm biếm để chi phối quan điểm của mình. Một câu chuyện độc địa từ một người phụ nữ cay nghiệt, hay lời trêu chọc bỡn cợt tình cờ ngoài cửa sổ câu lạc bộ, từ lâu vẫn thường là những thứ vẩn đục cứu rỗi không biết bao nhiêu thanh niên khỏi những sai lầm ngớ ngẩn; nhưng Tancred lại đứng ngoài mọi ảnh hưởng đó. Nếu những điều ấy có tác động đến hắn, chúng sẽ chỉ càng đẩy nhanh thảm họa mà thôi. Trí tưởng tượng của hắn sẽ ngay lập tức được huy động để bảo vệ lòng tự trọng đang bị tổn thương của mình; hắn sẽ gán cho đối tượng làm mình chú ý những phẩm chất siêu phàm, và dùng sự tận tụy của bản thân để an ủi cô trước sự vô lễ của xã hội.

Lady Constance rất sắc sảo; cô ta nói chuyện tự nhiên như một phụ nữ đã có gia đình, biết cách phán xét nhưng vẫn vô cùng thoải mái; và sau khi đã "bón phân" cho tâm trí bằng cách đọc tiểu thuyết Pháp, cô ta có sẵn vô số kết luận về mọi vấn đề xã hội, tuôn ra chúng một cách nhanh nhẹn không chút do dự, với phong thái chuẩn bị khéo léo như thể đó là một phát ngôn ứng khẩu tại chỗ. Tất cả những điều đó đối với Tancred đều rất mới mẻ và gây nhiều kinh ngạc. Hắn bị thu hút bởi sự sắc sảo ấy, dẫu cho hắn thường tiếc nuối về giọng điệu của cô, thứ mà hắn quy cho là sự suy đồi của giới thượng lưu xung quanh mà hắn hằng định thoát khỏi, thậm chí hắn còn thầm mong muốn cứu rỗi cô cùng lúc đó. Có những lúc Tancred trông nghiêm nghị lạ thường; nhưng cuối cùng, nụ cười hiếm hoi và rạng rỡ của hắn lại chiếu rọi lên một người thực sự ngưỡng mộ hắn, bị mê hoặc bởi trí tuệ, sự tươi trẻ, nét khác biệt so với tất cả mọi người xung quanh, vẻ đẹp trầm tư và sự ngây thơ đầy trang nghiêm của hắn. Lady Constance không hề ra vẻ ta đây; cô cởi mở và tự nhiên; cô không che giấu niềm vui khi được ở bên hắn; cô cư xử với sự duyên dáng đầy đường bệ, rất xứng đáng với một tiểu thư từng từ chối lời cầu hôn của hai vị bá tus tương lai và người thừa kế gia tộc Clan-Alpins.

Chẳng bao lâu sau bữa tiệc trưa tại Craven Cottage, Lord Montacute đến thăm Lady Charmouth. Bà có nhà và tiếp đón hắn vô cùng niềm nở, ngước lên từ khung thêu len của mình với một vẻ mặt nhân từ của người mẹ; trong khi Lady Constance, người đang viết một bức thư trả lời khẩn cấp cho một tấm thiệp vừa được gửi tới, thốt nhanh vài câu chào hỏi đầy thiện cảm và tiếp tục công việc dở dang của mình. Tancred ngồi xuống bên cạnh người mẹ, thử bắt chuyện bằng những câu giao tế thông thường mà hắn vốn chẳng quen miệng chút nào, nhưng Lady Charmouth đã khéo léo giúp hắn tiếp lời mà không hề lộ vẻ cố tình. Cuối cùng bức thư cũng được gửi đi, và Tancred dĩ nhiên vẫn ngồi ở phía người mẹ, trong khi Lady Constance lại ở quá xa tầm với của hắn. Hắn chẳng có gì để nói với Lady Charmouth; hắn bắt đầu cảm thấy rằng niềm vui của việc tiếp xúc với phái nữ chính là được trò chuyện riêng với con gái của họ.

Trong lúc hắn đang toan tính rút lui nhưng lại chưa đủ can đảm để đứng dậy bước một mình qua căn phòng dài và rộng, một vị khách mới được xướng tên. Tancred đứng dậy, lẩm bẩm chào buổi sáng; thế nhưng, chẳng hiểu vì lý do gì, thay vì rời khỏi phòng, hắn lại đi tới và ngồi xuống ngay cạnh Lady Constance. Thú thực, hành động ấy phần lớn bắt nguồn từ sự rụt rè đang tìm kiếm một góc nhỏ để nương náu, chứ không hẳn vì tình cảm nào khác thúc đẩy; nhưng Lady Constance có vẻ hài lòng, cô hạ giọng nói với vẻ dửng dưng: “Đó là Lady Bran-cepeth; anh có biết cô ấy không? Bạn thân của mẹ tôi đấy;” câu nói ấy ngầm ý rằng: anh chẳng cần phải bận tâm trò chuyện với bất kỳ ai ngoài tôi đâu.

Sau khi tỏ ra vô cùng niềm nở, Lady Constance cầm lấy một cuốn sách đang để gần đó và hỏi: “Anh có biết cuốn này không?” Và Tancred, mở một tập sách mà hắn chưa từng thấy bao giờ rồi lật đến trang bìa, nhận ra đó là cuốn “Những mặc khải về sự hỗn loạn” (The Revelations of Chaos), một tác phẩm gây chấn động vừa mới được xuất bản và hắn đã nghe phong phanh đôi chút về nó.

“Không,” hắn đáp; “tôi chưa xem qua.”

“Tôi sẽ cho anh mượn nếu anh thích: đây là một trong những cuốn sách mà ai cũng phải đọc. Nó giải thích mọi thứ, và được viết bằng một văn phong rất thú vị.”

“Nó giải thích mọi thứ ư!” Tancred nói; “chắc hẳn đây phải là một cuốn sách vô cùng kỳ diệu!”

“Tôi nghĩ nó rất hợp với anh đấy,” Lady Constance nói. “Anh biết không, tôi đã nghĩ thế đến mấy lần trong lúc đọc nó.”

“Nhìn qua tựa đề thì có vẻ đề tài khá mơ hồ,” Tancred nhận xét.

“Không còn mơ hồ nữa đâu,” Lady Constance đáp. “Nó được bàn luận dưới góc độ khoa học; mọi thứ đều được giải thích bằng địa chất học và thiên văn học, kiểu đại loại thế. Nó chỉ cho anh thấy chính xác một ngôi sao được hình thành thế nào; không gì đáng yêu bằng cơ ấy! Một đám mây hơi nước, phần tinh túy nhất của Dải Ngân Hà, một thứ phô mai thiên đường được đánh bông thành ánh sáng, anh phải đọc nó đi, vô cùng quyến rũ đấy.”

“Chưa từng có ai chứng kiến một ngôi sao được hình thành cả,” Tancred nói.

“Có lẽ vậy. Anh cứ đọc ‘Những mặc khải’ đi; mọi thứ đều được giải thích rõ ràng. Nhưng điều thú vị nhất chính là cách con người tiến hóa. Anh biết đấy, tất cả đều là sự tiến hóa. Quy luật đó diễn ra không ngừng nghỉ. Đầu tiên, chẳng có gì cả, rồi có một thứ; sau đó, tôi quên mất tiếp theo là gì rồi, hình như là loài sò ốc, rồi đến cá; rồi đến chúng ta, để tôi nhớ xem, có phải chúng ta xuất hiện tiếp theo không nhỉ? Đừng bận tâm chuyện đó; tóm lại là cuối cùng chúng ta cũng xuất hiện. Và sự biến đổi tiếp theo sẽ là một sinh vật nào đó vượt trội hơn chúng ta rất nhiều, một loài có cánh. À, đúng rồi đấy: chúng ta từng là cá, và tôi tin là chúng ta sẽ biến thành quạ. Nhưng anh cứ phải đọc nó đi đã.”

“Tôi không tin là mình từng là cá,” Tancred nói.

“Ồ! Nhưng tất cả đều đã được chứng minh; anh không được phép tranh cãi dựa trên bản phác thảo vội vã của tôi đâu, cứ đọc sách đi. Không thể phản bác bất cứ điều gì trong đó cả. Anh phải hiểu rằng, đó hoàn toàn là khoa học; nó không giống như những cuốn sách mà người ta nói thế này còn kẻ khác lại nói thế khác, rồi cả hai đều có thể sai. Mọi thứ đều đã được chứng minh: bằng địa chất học đấy, anh biết đấy. Anh sẽ thấy rõ từng chi tiết mọi thứ được tạo ra thế nào; đã có bao nhiêu thế giới; chúng tồn tại trong bao lâu; cái gì có trước, cái gì đến sau. Chúng ta chỉ là một mắt xích trong chuỗi tiến hóa, giống như những loài động vật kém phát triển hơn đã xuất hiện trước chúng ta; rồi đến lượt chúng ta cũng sẽ trở thành loài kém phát triển; tất cả những gì còn lại của chúng ta chỉ là vài hóa thạch nằm trong tầng cát đỏ mới. Đó chính là sự tiến hóa. Chúng ta từng có vây; và chúng ta rồi sẽ có cánh.”

Tancred trở nên trầm ngâm lặng thỉnh; Lady Bran-cepeth đứng dậy, và hắn cũng đứng lên theo. Lady Charmouth nhìn vẻ như không hề muốn hắn phải rời đi cho lắm, nhưng hắn cúi đầu thật thấp, rồi chào tạm biệt Lady Constance, người đang nói với theo: “Tối nay chúng ta sẽ gặp lại nhau.”

“Tôi từng là cá, và rồi tôi sẽ là quạ,” Tancred tự lẩm bẩm với chính mình khi cánh cửa lớn vừa khép lại sau lưng hắn. “Đúng là một nương tử mang đậm tinh thần siêu việt! Thế mà ngày hôm qua, có khoảnh khắc tôi suýt mơ mộng được cùng cô ấy quỳ gối trước Ngôi Mộ Thánh! Tôi phải rời khỏi cái thành phố này càng nhanh càng tốt; tôi không thể nào chịu đựng nổi sự suy đồi nơi đây. Dù sao thì cuộc làm quen này cũng có ích cho tôi, vì tôi nghĩ mình đã kiếm được một chiếc du thuyền nhờ nó. Tôi tin đó là sự sắp đặt của định mệnh và cũng là một thử thách. Tôi sẽ về nhà và viết thư ngay cho Fitz-Heron để nhận lời đề nghị của anh ta. Một trăm tám mươi tấn: thế là đủ dùng; bắt buộc phải thế.”

Vừa lúc đó, hắn gặp Lord Eskdale, người đã nhìn thấy Tancred từ phía cuối quảng trường Grosvenor khi hắn đang bước ra từ bậc cửa nhà Lord Charmouth. Hoàn cảnh ấy khiến Lord Eskdale hoàn toàn không chuẩn bị tinh thần cho lời chào hỏi của Tancred.

“Thưa ngài quý tộc kính mến, ngài đúng là người tôi đang muốn tìm. Ngài đã hứa sẽ giới thiệu cho tôi một người hầu từng đi du lịch phương Đông cơ mà.”

“Ồ, cậu đang vội lắm à?” Lord Eskdale nói, vừa để câu giờ vừa để thăm dò.

“Tôi muốn khởi hành càng sớm càng tốt.” “Hừm!” Lord Eskdale lẩm bẩm. “Cậu đã có du thuyền chưa?” “Rồi ạ.”

“Ồ! Thế ra cậu muốn tìm người hầu à?” ông nói thêm sau một thoáng dừng lại.

“Tôi đã nhắc đến chuyện đó, bởi vì ngài đã rất tốt bụng khi nói rằng ngài có thể giúp tôi việc ấy.”

“À, đúng vậy,” Lord Eskdale đáp với vẻ đăm chiêu. “Nhưng tôi còn cần rất nhiều thứ nữa,” Tancred tiếp lời. “Tôi phải sắp xếp các vấn đề về tiền bạc; tôi cho rằng mình phải lấy vài bức thư tín; nói chung, tôi muốn xin lời khuyên của ngài về mọi mặt.”

“Cậu định giải quyết thế nào với viên đại đoàn trưởng và những người khác?”

“Tôi đã hứa với cha mình là sẽ đưa họ đi,” Tancred nói, “dù tôi cảm thấy họ sẽ chỉ làm vướng chân tôi thêm thôi. Họ đã cam kết sẽ sẵn sàng chỉ trong vòng một tuần báo trước; tôi sẽ viết thư cho họ ngay lập tức. Nếu họ không thực hiện đúng cam kết, tôi sẽ được giải phóng khỏi lời hứa của mình.”

“Thế ra cậu đã mua được du thuyền rồi phải không?” Lord Eskdale nói. “Chắc là cậu đã tậu con Basilisk phải không?”

“Chính xác ạ.”

“Con tàu đó cần phải đại tu khá nhiều đấy.”

“Cũng có đôi chút, nhưng chủ yếu là để trang hoàng cho đẹp mắt thôi, mà tôi thì chẳng màng tới chuyện đó; ý tôi là cứ đi cái đã, rồi sẽ tân trang lại ở Gibraltar nếu cần thiết. Tôi bắt buộc phải đi.”

“Chà, nếu cậu đã nhất thiết phải đi,” vị bá tước nói, rồi tiếp lời, “lại còn vội vàng thế này nữa; để ta xem nào. Cậu cần một người quản lý cừ khôi, quen thuộc với phương Đông, rồi thư tín, tiền bạc và cả lời khuyên nữa. Hừm! Cậu không biết Sidonia à?”

“Tôi hoàn toàn không biết.”

“Hắn ta chính là người cậu cần tìm, nhưng ngặt nỗi dạo này khó tiếp cận lắm. Hắn chẳng đi đâu bao giờ. Để ta xem nào, hôm nay là thứ Hai; ngày mai là ngày gửi thư, và tối mai ta có hẹn ăn tối một mình với hắn ở khu Thành phố. Thôi được, sáng thứ Tư cậu sẽ nhận được tin từ ta về mọi chuyện; nhưng ta khuyên cậu chưa nên viết thư cho viên đại đoàn trưởng và mấy người bạn của ông ta vội.”