Công tước trở về khá muộn từ Bellamont và tiến thẳng đến phòng thay trang phục. Chỉ vài phút trước giờ ăn tối, nữ công tước gõ cửa rồi bước vào. Trông bà có vẻ bối rối, và dù với giọng điệu rất đỗi dịu dàng, bà nhắc nhở ông rằng hôm nay ông đã rời nhà mà không kịp chào từ biệt bà; bà thực sự tin rằng đây là lần duy nhất ông làm điều đó kể từ ngày họ kết hôn. Vị công tước, người lúc vợ bước vào đã thấp thỏm lo âu rằng bà sẽ nói điều gì đó về con trai họ, cảm thấy nhẹ nhõm hẳn trước lời trách móc ấy, bèn ôm lấy vợ và cố tỏ ra vui vẻ dẫu trong lòng chẳng mấy thoải mái.
– Anh rất vui khi nghe tin Brace hôm nay dùng bữa ở đây, Kate, vì anh đang có việc đặc biệt muốn gặp cậu ấy.
Nữ công tước không đáp lời, có vẻ như đangẩn chứa tâm sự; để khỏa lấp sự im lặng trong lúc thắt cà vạt, vị công tước cứ tiếp tục nhắc đi nhắc lại về Brace.
– Đừng bận tâm đến Brace, George, – nữ công tước nói; – hãy nói cho em nghe chuyện này về Tancred là thế nào? Tại sao việc thằng bé vào Nghị viện lại bị hoãn lại?
Công tước đâm ra lúng túng; ông muốn dò xem đến mức độ nào thì vợ mình đã nắm bắt được sự việc, nhưng sự bộc trực rất đỗi nữ tính của nữ công tước đã giải thoát ông khỏi nỗi ngờ vực ấy. «Em vừa đi dạo cùng Tancred, – bà tiếp lời, – và đã hé lộ, dẫu hết sức thận trọng, toàn bộ kế hoạch cũng như hy vọng của chúng ta. Em hỏi thằng bé nghĩ gì về cô em họ; nó đồng tình với chúng ta rằng cô bé quả là thiếu nữ quyến rũ nhất mà nó từng biết, lại vô cùng dễ mến. Em đã nhấn mạnh cho nó thấy cô bé ngoan ngoãn nhường nào. Em chẳng muốn thúc ép điều gì quá nhanh. Em chưa từng mơ đến chuyện chúng kết hôn trước cuối mùa thu. Em muốn nó làm quen với cuộc sống mới, điều đó cũng chẳng cản trở việc nó gặp gỡ Katherine thật nhiều ở Luân Đôn, rồi sau đó đến thăm chúng ta ở Ireland, giống như anh đã đến thăm gia đình em ngày trước, George; và rồi, khi em đang sắp xếp mọi chuyện một cách hoàn hảo nhất, rằng nó phải làm thế nào khi bị giữ lại rất muộn tại Nghị viện – điều duy nhất mà em không thích chút nào, và dặn dò nó phải thật nghiêm ngặt bắt người hầu luôn chuẩn bị sẵn cà phê thật nóng cho mình, kèm theo cả một con gà nguội hoặc món gì đại loại thế – thì nó lại bảo em, đến nỗi em ngạc nhiên vô cùng, rằng chiếc ghế trống sẽ chưa có người thay thế ngay, và nó cũng chẳng buồn lòng vì điều đó, bởi nó nghĩ có lẽ tốt hơn là nên đi du lịch nước ngoài. Tất cả những chuyện này có nghĩa là gì? Xin anh hãy nói cho em biết; vì Tancred chẳng hé lộ gì với em cả, và khi em gặng hỏi, nó liền lảng tránh đề tài rồi bảo rằng tất cả chúng ta sẽ cùng nhau bàn bạc.»
– Rồi chúng ta sẽ bàn, Kate, – công tước đáp, – nhưng chắc không phải lúc này đâu, vì bữa tối có lẽ đã dọn xong rồi. Ngắn gọn mà nói, – ông nói thêm với giọng điệu nhẹ nhàng, – có những lý do có lẽ khiến việc Hungerford chưa từ nhiệm vào lúc này là điều thích hợp; và vì Tancred có hứng thú đi du lịch đó đây một chút, thiết nghĩ chúng ta cũng nên cân nhắc xem liệu thằng bé có thể tận dụng khoảng thời gian trống đó một cách hữu ích bằng cách này hay không.
– Hữu ích ư! – nữ công tước thốt lên. – Em tài nào hiểu nổi việc đến Paris hay Rome – điều mà tụi thanh niên luôn nhắm tới mỗi khi nhắc đến chuyện du lịch – lại có thể hữu ích cho nó; đó chính xác là điều mà suốt cả cuộc đời này em vẫn luôn tìm cách ngăn cản. Cả thể xác lẫn tâm hồn nó đều sẽ bị lâm nguy; Paris sẽ hủy hoại thể chất của nó, còn Rome, biết đâu đấy, lại làm thay đổi cả đức tin của nó.
– Anh đặt niềm tin vào thể lực và nền tảng tôn giáo của nó nhiều hơn em đấy, Kate, – công tước mỉm cười nói. – Nhưng em cứ yên tâm về những điều đó; sáng nay Tancred đã nói với anh rằng nó chẳng có ý định ghé thăm Rome hay Paris đâu.
– Chà! – nữ công tước kêu lên, có phần nhẹ nhõm hơn, – nếu nó muốn làm một chuyến du lịch nhỏ ở Hà Lan, em nghĩ mình có thể chấp nhận được; đó là một quốc gia theo Kháng Cách, và lại không có côn trùng dịch bệnh. Hơn nữa, em tin chắc rằng gia đình Disbrowe đáng yêu kia sẽ chăm sóc nó ở The Hague.
– Chúng ta sẽ bàn về tất cả những chuyện này vào tối nay, mình ạ, – công tước nói; rồi đưa tay đỡ vợ – người lúc này đã điềm tĩnh hơn, nếu không muốn nói là vui vẻ hơn – cùng bước xuống phòng tiệc để đón tiếp các vị khách.
Đại tá Brace đã có mặt ở đó, khiến vị công tước vô cùng hài lòng. Viên đại tá từng phục vụ với cấp bậc thiếu úy trong một trung đoàn kỵ binh long-kỵ trong chiến dịch cuối cùng của cuộc chiến tranh Bán đảo, và từng tiến quân vào Paris. Một sự kiện như vậy để lại dấu ấn không thể phai mờ trong ký ức của một chàng trai tuấn tú tuổi mười bảy, và đến nay vị đại tá vẫn chưa ngớt kể lại những cuộc phiêu lưu kỳ lạ đầy may mắn của mình.
Ông cao lớn, vạm vỡ, hơi mập mạp một chút, nhưng nhờ thắt lưng gọn gàng nên vẫn giữ được vóc dáng oai nghiêm của nhà binh. Ông là mẫu người mà người ta gọi là một quý ông khôi ngô; mặt đỏ hồng, mái tóc vẫn còn rất đẹp dẫu đã điểm bạc, bộ ria mép tuyệt đẹp, đôi bàn tay to bè, cùng phong thái tao nhã nhưng phảng phất chút ngang tàng. Đại tá là người gốc Montacute, từng thừa kế một ngôi nhà lớn trong thị trấn và một điền trang nhỏ vùng ngoại ô. Sau khi giải ngũ, ông về quê nhà nghỉ ngơi và đã trở thành một nhân vật có thế lực ở đây. Công tước đã đưa ông vào hội đồng thẩm phán, và ông là vị thẩm phán hoạt động xông xáo nhất trong vùng; ông đã tái tổ chức trung đoàn kỵ binh nghĩa dũng Bellamont vốn đã tàn tạ tiêu điều dưới thời vị công tước quá cố, nhưng giờ đây, với Brace ở cương vị trung tá, trung đoàn ấy chẳng thua kém bất kỳ đơn vị nào trong vương quốc. Đại tá Brace là một trong những tay súng thiện xạ cự phách nhất trong hạt; chắc chắn là tay nài ngựa gan dạ nhất trong hạng cân nặng; và giành trọn phần thắng về câu cá với chiếc cần trên tay, tại một vùng đất vốn nổi tiếng với những chiến tích câu bắt trên sông hồ.
Viên đại tá là một người tràn đầy năng lượng, tính tình điềm đạm, tháo vát, bộc trực, hơi thô lỗ một chút nhưng chân thành và ngay thẳng. Ông tôn sùng hai vợ chồng Công tước xứ Bellamont. Ông chân thành; ông không phải kẻ nịnh bợ; ông thực sự tin rằng họ là những con người tuyệt vời nhất trên đời, và tôi không chắc là niềm tin ấy của ông lại hoàn toàn không có cơ sở. Nhìn chung, ông được coi là cánh tay đắc lực của công tước. Ngài công tước thường xuyên tham khảo ý kiến của đại tá về các vấn đề trong hạt; riêng quyền chỉ huy lực lượng nghĩa dũng đã mang lại cho ông một địa vị đáng kể; ông đồng thời là thủ lĩnh ban tham mưu dân quân; có thể đưa ra ý kiến liệu một người có nên được bổ nhiệm làm thẩm phán hay không; thậm chí từng được triệu tập vào hội đồng khi có vấn đề về việc bổ nhiệm chức phó lãnh chúa. Vị đại tá, với tư cách là một thành viên cộm cán trong hội đồng thành phố Montacute, đã chu đáo lo để bản thân được bầu làm thị trưởng trong năm nay; ông cũng từng giữ chức chủ tịch Ủy ban Quản lý trong suốt thời gian tổ chức lễ mừng tuổi trưởng thành của Tancred; ông đã trực tiếp sắp xếp toàn bộ màn trình diễn pháo hoa, và ai nấy đều cho rằng chính ông là người đã lên ý tưởng thiết kế, hoặc ít nhất là đưa ra ý tưởng chủ đạo cho bức tranh chiếu sáng.
Chúng ta cũng nên nhắc tới ông Bernard, một mục sư, đồng thời là gia sư riêng gần đây của Lãnh chúa Montacute, một học giả uyên bác; về quan điểm giáo hội, ông thuộc phái bảo thủ truyền thống. Ông khoảng chừng ba mươi lăm tuổi; diện mạo ưa nhìn, có phần rụt rè. Công tước dự định cất nhắc ông vào một giáo khu khi có chỗ trống; trong lúc chờ đợi, ông vẫn ở lại trong gia đình, hiện đảm nhiệm các[...]:
công việc tuyên úy kiêm thủ thư tại Montacute, và đôi khi phụ giúp công tước với tư cách là thư ký riêng. Khoảng đời của ông, một phần ba trôi qua tại một miền quê yên ả, phần còn lại hầu như chia đều giữa ghế nhà trường và giảng đường đại học.
Những quý ông này, đại gia đình danh giá đông đúc nhà Montacute Mountjoy, chàng trai trẻ Hungerford – người được công tước tốt bụng đưa từ Bellamont sang vì các tiểu thư, hai vợ chồng công tước cùng người con trai, đã hợp thành buổi tiệc hôm nay; một bữa tiệc tạo nên sự tương phản khá rõ rệt, không chỉ ở số lượng người so với chuỗi các buổi yến tiệc gần đây. Họ dùng bữa trong căn phòng Montacute. Buổi tiệc, dẫu không ai định trước, lại khá tẻ nhạt và trầm lắng. Nữ công tước đang chìm đắm trong nỗi thất vọng buổi sáng; công tước thì thấp thỏm lo âu cho những sự thật sẽ phơi bày vào ngày mai. Các tiểu thư nhà Mountjoy ca hát hay hơn là trò chuyện; phu nhân của họ, người vốn hoạt bát hơn, được xếp ngồi cạnh công tước và dồn hết mọi nỗ lực làm vui để phục vụ riêng ông. Bản thân vị Mục sư danh dự nhà Montacute là một người sành ăn, vốn không thích trò chuyện trong bữa ăn. Lãnh chúa Montacute trò chuyện với ông Hungerford qua chiếc bàn dài, nhưng ông Hungerford lúc bấy giờ đang thì thầm những lời vô nghĩa đầy tuyệt vọng vào tai Arabella Mountjoy, và chỉ đáp lại câu hỏi của người đối diện mà chẳng buồn gợi mở điều gì để tiếp lời, khiến câu chuyện tự khắc đi vào ngõ cụt.
Khi món ăn thứ hai được dọn lên, vị công tước – người đang khao khát một chút náo nhiệt và sự khỏa lấp – bèn tuyệt vọng ném ra một câu chuyện nhắm vào Đại tá Brace, người đang ngồi phía bên trái nữ công tước, và thế là khơi mòn cho bản tính nhà binh của viên đại tá trỗi dậy. Từ khoảnh khắc đó, tình hình khởi sắc hẳn. Viên đại tá liên tục xung xông trận, càn quét mọi chướng ngại trên đường đi. Chẳng gì có thể náo nhiệt hơn thế mà vẫn giữ được nét thanh lịch. Giọng nói của ông vang lên như tiếng kèn giục giã giữa chốn chiến trường binh đao gươm giáo; dường như ngay khi ông vừa cất lời, mọi người và mọi vật bỗng chốc đều trở nên sống động, được truyền cảm hứng từ tấm gương của ông. Ai nấy đều rôm rả trò chuyện; công tước khơi mào cho thói quen nâng ly chúc mừng lẫn nhau; Lãnh chúa Montacute xoay sở khéo léo để lôi kéo Arminta Mountjoy vào một câu chuyện kể tỉ mỉ về buổi đi dạo sáng nay cùng những cuộc phiêu lưu của nàng; và bằng cách tỏ ra hoài nghi trước vài chi tiết cũng như trầm trồ thán phục trước một vài chiến tích, ông đã góp phần làm gia tăng đáng kể bầu không khí ồn ào náo nhiệt chung, thứ mà bản năng mách bảo rằng phụ thân ông đang rất muốn khuyến khích.
– Tôi chẳng rõ đó là tuyến Great Western hay South Eastern nữa, – Đại tá Brace tiếp lời; – nhưng tôi biết chắc chân của hắn đã bị gãy.
– Chúa phù hộ tôi! – công tước thốt lên; – và nghĩ xem sao đến tận hôm nay ở Bellamont tôi lại chẳng hề hay biết gì về chuyện đó chứ!
– Tôi cho là họ chẳng biết gì sất đâu, – viên đại tá đáp. – Cách mà tôi được biết là thế này: Hôm nay tôi đang ở chỗ Roby, khi bưu điện vừa đến, và ông ấy bảo với tôi rằng: “Đây có thư của Lady Malpas; tôi chỉ mong không có chuyện gì xảy ra với Sir Russell hay bất kỳ đứa trẻ nào.” Thế rồi mọi chuyện vỡ lẽ ra. Đoàn tàu bị hỏa hoạn phát nổ ở phía sau; Sir Russell ngồi ở toa giữa, đã bị hất văng thẳng xuống một cánh đồng. Người ta đưa ông ấy vào một quán trọ, đặt lên giường, và cho người đi vời những tay cộm cán hàng đầu từ Luân Đôn xuống, nào là Sir Benjamin Brodie, cùng đám người đại loại thế; và ngay khi Sir Russell tỉnh lại, ông ấy liền nói: “Tôi phải có Roby, hãy cho gọi Roby, Roby là người hiểu rõ thể trạng của tôi.” Thế là họ cử người đi gọi Roby. Và tôi nghĩ ông ấy đã xử lý đúng đắn. Đã bao nhiêu sĩ quan trẻ tuổi tôi từng thấy phải quay đầu cuốn xéo ở vùng Bán đảo, chỉ vì họ được chăm sóc bởi một lũ người chẳng hiểu quái gì về thể trạng của họ! Chà, suýt chút nữa tôi đã mất cả cái chân của mình một lần rồi, nếu như tôi không nhanh trí. Tôi chỉ hứng lấy một vết xước trong một trận đụng độ nhỏ ở Almeidas, khi xông vào đánh địch có phần hăng hái quá mức... nhưng quả thực chúng ta không nên nhắc đến những chuyện thế này trước mặt các quý bà ——
– Thưa ngài đại tá thân mến, – Lãnh chúa Montacute cất lời, – trái lại là đằng khác, chẳng có gì thu hút họ hơn thế đâu. Ngay ngày hôm qua tiểu thư Mountjoy còn bảo rằng không có gì nàng cảm thấy khó hiểu hơn là những bản tường thuật về một trận đánh, và nàng ao ước được thấu hiểu chúng biết bao.
– Đó là vì nhìn chung, chúng không được viết bởi những người lính, – viên đại tá nói; – nhưng các trận đánh của Napier thì vô cùng minh bạch. Tôi có thể tái hiện lại từng trận đánh một ngay trên chiếc bàn này. Đó là một cuốn sách vĩ đại, bộ lịch sử của Napier ấy; nó có những hạt sạn, nhưng phần lớn là do bỏ sót chứ không phải sai lầm. Riêng cái vụ ở Almeidas mà tôi vừa nhắc tới, thứ suýt cướp đi cái chân của tôi, thật kỳ lạ làm sao, ông ấy lại hoàn toàn bỏ sót không đả động gì đến nó.
– Nhưng ngài đã giữ lại được cái chân của mình, thưa đại tá, – công tước nói.
– Vâng, tôi đã có vinh dự tiến quân vào Paris, và xin thưa với Điện hạ, đó là một sự kiện không dễ gì quên được đâu. Tôi giữ lại được chân mình là vì tôi hiểu rõ thể trạng của bản thân. Cũng chính vì lý do đó mà tôi hy vọng Sir Russell Malpas sẽ giữ lại được cái chân của ông ấy. Bởi ông ấy sẽ được chăm sóc bởi một người hiểu rõ thể trạng của mình. Ông ấy chưa bao giờ làm một việc nào khôn ngoan hơn là cho gọi Roby. Về phần tôi, nếu ngày mai tôi có bị điều động đồn trú ở Gibraltar và ngã bệnh, tôi cũng sẽ làm y như vậy; tôi sẽ cho gọi Roby. Trong tất cả những chuyện này, xin hãy tin tôi, hiểu rõ thể trạng chính là nắm chắc một nửa phần thắng.
Suốt khoảng thời gian đó, trong lúc Đại tá Brace đang huyên thuyên đưa ra những lời bình luận miên man, Công tước xứ Bellamont đang lặng lẽ đúc rút bài học cho riêng mình. Ông đánh giá rất cao ông Roby, người đảm nhiệm việc chăm sóc y tế cho lâu đài và là một y bác sĩ tài năng. Ông Roby nắm rõ như lòng bàn tay thể trạng của con trai ông; ông Roby bắt buộc phải đi đến Ngôi mộ Thánh. Dù tốn kém thế nào đi nữa, ông Roby cũng phải được phái đi Jerusalem. Vị công tước đang tính toán trong đầu mức thu nhập mà ông Roby kiếm được. Ông ước chừng nó không vượt quá năm trăm bảng một năm, và một phần ba trong số đó chắc chắn là từ lâu đài mang lại. Công tước quyết định đề nghị trả cho Roby một ngàn bảng cùng toàn bộ chi phí đi lại để tháp tùng Lãnh chúa Montacute. Ông ấy sẽ vắng mặt tối đa là một năm, và công việc hành nghề chắc chắn sẽ không bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong thời gian ở xa, bởi khi trở về, ông sẽ được lâu đài hậu thuẫn phía sau. Và giả sử có bị ảnh hưởng đi nữa, công tước sẽ phải đảm bảo bồi thường mọi tổn thất cho Roby; đó là một nhu cầu cấp thiết, tuyệt đối và hàng đầu, rằng Tancred phải được chăm sóc bởi một y bác sĩ nắm rõ thể trạng của mình. Công tước hoàn toàn đồng tình với Đại tá Brace rằng đó chính là một nửa phần thắng.
