Raskolnikov bước theo hắn.

– Có chuyện gì thế? – Svidrigaïlov quay lại quát lớn. – Tôi tưởng tôi vừa bảo là...

– Ý tôi là bây giờ tôi không đời nào để mắt tới anh nữa đâu.

– Cái gì?

Cả hai đứng khựng lại, đăm đăm nhìn nhau như đang dò lường sức lực của đối phương.

– Dựa vào mấy câu chuyện nửa say nửa tỉnh của anh, – Raskolnikov lạnh lùng nhận xét, – tôi dám chắc là anh vẫn chưa từ bỏ ý đồ với em gái tôi, thậm chí còn đang theo đuổi ráo riết hơn trước. Tôi được biết sáng nay em tôi nhận được một thư. Anh ngồi không yên nổi suốt từng ấy thời gian... Trên đường đi, anh có moi ra được một người vợ nào đi nữa thì cũng chẳng nghĩa lý gì. Tôi muốn tự mình làm cho ra ngô ra khoai.

Chính Raskolnikov cũng khó lòng nói rõ bản thân muốn gì và muốn làm sáng tỏ điều gì.

– Chúa tôi! Tôi sẽ gọi cảnh sát!

– Cứ gọi đi!

Họ lại đứng đối mặt nhau trân trân trong một phút. Cuối cùng, sắc mặt Svidrigaïlov biến đổi. Thấy Raskolnikov chẳng hề sợ hãi trước lời đe dọa của mình, hắn liền trưng ra vẻ mặt vui vẻ, thân thiện.

– Đúng là một tay lì lợm! Tôi cố tình không nhắc đến chuyện của cậu, dù tò mò đến chết đi được. Đúng là một chuyện quái đản. Tôi đã gác lại đến dịp khác, nhưng cậu thì quả thật đủ sức làm cho người chết cũng phải bật dậy... Thôi, đi nào, chỉ có điều tôi báo trước là tôi về nhà một lát để lấy ít tiền thôi; rồi tôi sẽ khóa phòng lại, bắt xe ngựa ra quần đảo hóng mát suốt buổi tối. Nào, thế cậu có định bám theo tôi nữa không?

– Tôi đến phòng trọ của anh, không phải gặp anh mà để gặp Sofya Semyonovna, để xin lỗi vì đã không đến dự đám tang.

– Tùy cậu thôi, nhưng Sofya Semyonovna không có nhà. Cô ấy đưa ba đứa trẻ đến gặp một bà cụ quý tộc, người bảo trợ cho mấy mái ấm trẻ mồ côi mà tôi từng quen biết từ nhiều năm trước. Tôi đã chinh phục được bà cụ bằng cách gửi một khoản tiền nhờ bà lo cho ba đứa con của Katerina Ivanovna, đồng thời cũng đóng góp vào quỹ từ thiện đó. Tôi còn kể hết mọi chi tiết về câu chuyện của Sofya Semyonovna cho bà nghe, không giấu giếm điều gì. Chuyện đó tạo ra một hiệu ứng không thể tả nổi. Đó là lý do Sofya Semyonovna được mời đến khách sạn X. hôm nay, nơi bà cụ đang tạm trú.

– Không sao, tôi cứ đến.

– Tùy cậu, với tôi thế nào cũng được, nhưng tôi sẽ không đi cùng cậu đâu; chúng ta tới nhà rồi đây. Nhân tiện, tôi tin chắc rằng cậu nhìn tôi với ánh mắt ngờ vực chỉ vì tôi đã quá tế nhị và đến giờ vẫn chưa làm phiền cậu bằng những câu hỏi... cậu hiểu chứ? Cậu thấy điều đó thật phi thường; tôi dám cá là thế đấy. Ồ, qua đó mới thấy bài học về sự tế nhị!

– Cả bài học nghe lén ngoài cửa nữa chứ!

– À, hóa ra là thế à? – Svidrigaïlov cười lớn. – Vâng, tôi sẽ ngạc nhiên lắm nếu cậu cho qua chuyện đó sau tất cả những gì đã xảy ra. Ha-ha! Dù tôi có láng mang hiểu được vài trò nghịch ngợm mà cậu đã dở, rồi đem kể cho Sofya Semyonovna nghe, thì nghĩa lý của nó là gì chứ? Có lẽ tôi đã lỗi thời lắm rồi nên chẳng thể hiểu nổi. Cầu xin cậu, hãy giải thích đi, anh bạn trẻ. Hãy giảng giải cho tôi những lý thuyết tối tân nhất xem nào!

– Anh chẳng thể nghe được gì sất. Anh tự bịa ra đấy chứ!

– Nhưng tôi có nói về chuyện đó đâu (dù quả thực tôi có nghe thấy chút ít). Không, tôi đang nói về cái cách mà cậu cứ thở dài với rên rỉ lúc này cơ. Tinh thần Schiller trong con người cậu đang nổi loạn từng giây từng phút, thế mà giờ lại bảo tôi không được nghe lén ngoài cửa. Nếu cậu đã cảm thấy thế, sao không ra cảnh sát tự thú rằng mình đã gặp phải tai nạn này đi: cậu đã mắc một sai lầm nho nhỏ trong lý thuyết của mình. Nhưng nếu cậu đinh ninh rằng không được nghe lén ngoài cửa, nhưng lại được quyền sát hại các bà cụ theo sở thích, thì tốt hơn hết là xéo ngay sang Mỹ và đi cho nhanh đi. Chạy đi, chàng trai trẻ! Vẫn còn kịp đấy. Tôi nói thật lòng đấy. Không có tiền à? Tôi sẽ trả tiền vé cho.

– Tôi không hề nghĩ đến chuyện đó, – Raskolnikov gạt đi với vẻ ghê tởm.

– Tôi hiểu (nhưng đừng bứt rứt, không muốn thảo luận thì thôi). Tôi hiểu những vấn đề đang làm cậu bận lòng — những vấn đề đạo đức, phải không? Nghĩa vụ của công dân và con người? Hãy dẹp hết chúng đi. Chúng chẳng còn nghĩa lý gì với cậu nữa đâu, ha-ha! Cậu sẽ bảo rằng mình vẫn là một con người và một công dân. Nếu vậy thì lẽ ra cậu không nên dấn thân vào mớ bòng bong này. Chẳng ích gì khi gánh vác một việc quá sức mình. Thôi, tốt nhất là tự bắn vào đầu đi, hay là không muốn thế?

– Dường như anh đang cố chọc giận tôi, muốn tôi rời khỏi anh.

– Đúng là một tên kỳ quặc! Mà chúng ta đến nơi rồi đây. Xin mời bước lên cầu thang. Cậu thấy đấy, đường đến chỗ Sofya Semyonovna là đây. Nhìn kìa, chẳng có ai ở nhà cả. Không tin tôi à? Cứ hỏi Kapernaumov mà xem. Cô ấy gửi chìa khóa cho lão ta đấy. Bà Kapernaumov đây rồi. Này, sao cơ? Mụ ta hơiãng tai. Mụ ta đi vắng rồi à? Đi đâu? Cậu có nghe thấy gì không? Mụ ấy không có nhà và chắc phải tối muộn mới về. Thôi, vào phòng tôi đi; chẳng phải cậu muốn đến thăm tôi sao? Đến nơi rồi đây. Bà Resslich không có nhà. Đó là một người phụ nữ lúc nào cũng bận rộn, một người cực kỳ tử tế tôi xin cam đoan... Lẽ ra mụ ta đã có thể giúp ích cho cậu nếu cậu biết điều hơn một chút. Này, nhìn đây! Tôi lấy tờ công trái năm phần trăm này ra khỏi tủ — thấy tôi còn nhiều không này — tờ này hôm nay sẽ được đổi thành tiền mặt. Tôi không thể phí thêm thời gian nữa. Tủ đã khóa, căn hộ đã khóa, và chúng ta lại đang ở ngoài cầu thang. Có đi xe ngựa không? Tôi ra quần đảo đây. Cậu có muốn đi nhờ không? Tôi sẽ đón chiếc xe này. Ảh, cậu từ chối à? Cậu chán ngấy rồi chứ gì! Đi hóng mát một chuyến đi! Tôi tin là trời sắp mưa rồi đấy. Không sao, chúng ta sẽ kéo mui xuống...

Svidrigaïlov đã ngồi lên xe ngựa. Raskolnikov quyết định rằng những nghi ngờ của mình, ít nhất là vào khoảnh khắc đó, là không có cơ sở. Không đáp lại một lời, hắn quay người bước ngược lại hướng chợ Cỏ. Giá như lúc đi đường mà hắn chịu quay đầu nhìn lại, hẳn hắn đã thấy Svidrigaïlov xuống xe cách đó chưa đầy một trăm bước, trả tiền xe và thong thả đi dọc theo vỉa hè. Nhưng hắn đã rẽ qua góc phố nên chẳng thấy gì cả. Sự ghê tởm tột độ kéo hắn rời xa Svidrigaïlov.

– Thật không ngờ có lúc mình lại đi trông chờ sự giúp đỡ từ gã thô lỗ đó, từ một kẻ đồi bại đốn mạt và vô lại thế cơ chứ! – hắn kêu lên.

Nhận định của Raskolnikov thốt ra quá hời hợt và vội vàng: ở Svidrigaïlov ẩn chứa một nét gì đó mang tính nguyên bản, thậm chí đầy bí ẩn. Riêng về phần em gái hắn, Raskolnikov đinh ninh rằng Svidrigaïlov sẽ không đời nào buông tha cho cô.

Khi chỉ có một mình, hắn chưa đi được hai mươi bước thì đã chìm đắm trong suy nghĩ sâu xa như thường lệ. Trên cầu, hắn đứng tựa vào lan can và thẫn thờ nhìn xuống dòng nước. Và em gái hắn đang đứng ngay sát bên.

Hắn chạm mặt cô ở lối lên cầu, nhưng bước ngang qua mà không hề nhìn thấy. Dounia chưa bao giờ gặp anh mình trên phố thế này và vô cùng kinh hãi. Cô đứng sững lại, không biết có nên gọi anh hay không. Bỗng nhiên, cô thấy Svidrigaïlov đang rảo bước từ hướng chợ Cỏ tới.

Hắn có vẻ tiếp cận rất thận trọng. Hắn không bước lên cầu, mà đứng nép sang một bên vỉa hè, tìm mọi cách tránh để Raskolnikov trông thấy. Hắn đã quan sát Dounia từ nãy và ra hiệu cho cô. Cô cứ ngỡ hắn đang ra hiệu bảo cô đừng nói chuyện với anh trai mà hãy đến chỗ hắn.

Dounia đã làm theo. Cô lén lướt qua anh mình và bước đến chỗ Svidrigaïlov.

– Mau tránh đi thôi, – Svidrigaïlov thì thầm với cô, – tôi không muốn Rodion Romanovitch biết chuyện chúng ta gặp nhau. Tôi phải nói cho cô biết là tôi vừa ngồi với hắn ở quán ăn gần đây, nơi hắn tìm đến chỗ tôi và tôi phải vất vả lắm mới rũ bỏ được hắn. Không hiểu sao hắn đã biết chuyện bức thư tôi gửi cho cô và đang hoài nghi điều gì đó. Đương nhiên không phải cô nói với hắn rồi, nhưng nếu không phải cô thì là ai chứ?

– Thôi được, chúng ta đã rẽ qua góc phố rồi, – Dounia ngắt lời, – và anh tôi sẽ không thấy chúng ta đâu. Tôi phải nói cho anh biết là tôi sẽ không đi cùng anh nữa. Hãy nói chuyện với tôi ở đây. Anh có thể nói hết ngay trên đường phố.

– Thứ nhất, tôi không thể nói trên đường phố; thứ hai, cô còn phải nghe cả Sofya Semyonovna nữa; và thứ ba, tôi sẽ cho cô xem vài tài liệu... Ồ thôi được, nếu cô không chịu đi cùng tôi, tôi sẽ từ chối giải thích bất cứ điều gì và bỏ đi ngay lập tức. Nhưng tôi xin cô đừng quên rằng một bí mật vô cùng kỳ thú về người anh trai yêu quý của cô đang nằm trọn trong tay tôi.

Dounia đứng chần chừ, ngập ngừng nhìn Svidrigaïlov bằng đôi mắt dò xét.

– Cô sợ cái gì chứ? – hắn điềm đạm nhận xét. – Thành phố chứ có phải vùng quê đâu. Mà ngay cả ở vùng quê, cô còn làm hại tôi nhiều hơn là tôi làm hại cô đấy.

– Anh đã chuẩn bị gì cho Sofya Semyonovna chưa?

– Chưa, tôi chưa nói với cô ấy một lời nào và cũng không chắc liệu bây giờ cô ấy có ở nhà không. Nhưng khả năng cao là có. Hôm nay cô ấy vừa chôn cất mẹ kế: chắc cô ấy chẳng đi thăm hỏi ai vào cái ngày thế này đâu. Tạm thời tôi chưa muốn nói chuyện này với ai và tôi hơi hối hận vì đã nói với cô rồi đấy. Một chút bất cẩn nhỏ nhất cũng chẳng khác nào phản bội trong một việc thế này. Tôi sống ở cái tòa nhà kia kìa, chúng ta sắp tới rồi đấy. Kia là người gác cổng của tòa nhà chúng ta — lão ta quen tôi lắm; cô thấy đấy, lão đang cúi chào; lão thấy tôi đi cùng một phụ nữ và chắc chắn lão đã nhận ra gương mặt cô rồi, cô sẽ thấy mừng vì điều đó nếu cô còn sợ tôi và hoài nghi đấy. Thứ lỗi cho tôi vì ăn nói thô lỗ. Tôi không có cả căn hộ riêng; phòng của Sofya Semyonovna nằm sát phòng tôi — cô ấy trọ ở căn hộ bên cạnh. Cả tầng đó đều cho thuê trọ cả. Sao mà cô lại hoảng sợ như một đứa trẻ thế nhỉ? Tôi đáng sợ đến thế cơ à?

Khóe môi Svidrigaïlov nhếch lên một nụ cười bề trên; nhưng trong lòng hắn chẳng có tâm trạng đâu mà cười. Tim hắn đang đập thình thịch và hắn hầu như không thở nổi. Hắn cố nói lớn tiếng để lấn át sự kích động đang dâng trào. Nhưng Dounia không nhận ra sự kích động kỳ lạ ấy, cô đang vô cùng bực bội trước câu nói của hắn rằng cô sợ hắn như một đứa trẻ và rằng hắn rất đáng sợ đối với cô.

– Dù tôi biết anh chẳng phải là một kẻ... tử tế gì cho cam, nhưng tôi không hề sợ anh chút nào. Dẫn đường đi, – cô nói với vẻ bình thản ngoài mặt, dù gương mặt cắt không còn giọt máu.

Svidrigaïlov dừng lại trước phòng của Sonia.

– Cho phép tôi hỏi xem cô ấy có nhà không... Không có rồi. Thật tiếc quá! Nhưng tôi biết có khi cô ấy sắp về đến nơi rồi ấy chứ. Nếu cô ấy ra ngoài thì chắc chắn chỉ để gặp một vị phu nhân vìMấy đứa trẻ mồ côi thôi. Mẹ chúng mất rồi... Tôi đã xen vào và sắp xếp mọi chuyện cho chúng. Nếu Sofya Semyonovna không quay lại trong mười phút nữa, tôi sẽ sai cô ấy đến gặp cô, nếu cô muốn ngay hôm nay cũng được. Đây là căn hộ của tôi. Đây là hai phòng của tôi. Bà Resslich, chủ nhà của tôi, ở phòng bên cạnh. Nào, nhìn về phía này. Tôi sẽ cho cô xem bằng chứng cốt lõi của tôi: cánh cửa từ phòng ngủ của tôi thông sang hai căn phòng hoàn toàn trống không, đang bỏ trống cho thuê. Chúng đây này... Cô phải quan sát chúng cho thật kỹ vào đấy.

Svidrigaïlov thuê hai phòng lớn được trang bị đầy đủ đồ đạc. Dounia đưa mắt nhìn xung quanh với vẻ nghi ngờ, nhưng chẳng thấy có gì đặc biệt ở đồ đạc hay vị trí của các căn phòng. Thế nhưng vẫn có điểm đáng chú ý, chẳng hạn như căn hộ của Svidrigaïlov nằm lọt thỏm ngay giữa hai khu nhà hầu như chẳng có ai ở. Người ta không bước thẳng từ hành lang vào phòng hắn, mà phải đi qua hai căn phòng gần như trống không của bà chủ nhà. Mở khóa cánh cửa thông từ phòng ngủ của mình ra, Svidrigaïlov cho Dounia xem hai căn phòng trống đang cho thuê. Dounia đứng khựng lại ở khung cửa, chưa hiểu mình được gọi đến để xem cái gì, nhưng Svidrigaïlov vội vã giải thích.

– Nhìn đây này, sang căn phòng lớn thứ hai này. Hãy chú ý cánh cửa kia kìa, nó đang khóa đấy. Sát cửa có đặt một chiếc ghế, chiếc ghế duy nhất trong hai căn phòng này. Tôi đã khiêng nó từ phòng mình sang để nghe cho tiện. Ngay phía bên kia cánh cửa chính là cái bàn của Sofya Semyonovna; cô ấy ngồi ở đó trò chuyện với Rodion Romanovitch. Còn tôi ngồi ở đây lắng nghe trong hai buổi tối liên tiếp, mỗi lần hai tiếng đồng hồ — và dĩ nhiên tôi đã có thể nắm bắt được vài điều, cô nghĩ sao nào?

– Anh đã nghe lén ư?

– Vâng, tôi đã nghe đấy. Giờ thì quay lại phòng tôi đi; chúng ta không thể ngồi đây được đâu.

Hắn dẫn Avdotya Romanovna trở lại phòng khách của mình và mời cô ngồi ghế. Hắn ngồi xuống phía bên kia chiếc bàn, cách cô ít nhất bảy thước, nhưng trong mắt hắn có lẽ vẫn lóe lên thứ ánh sáng từng khiến Dounia khiếp sợ đến vậy. Cô rùng mình và lại đưa mắt nhìn quanh với vẻ đầy ngờ vực. Đó là một phản ứng vô thức; rõ ràng cô không muốn để lộ sự bất an của mình. Thế nhưng vị trí biệt lập trong khu trọ của Svidrigaïlov bỗng chốc đập vào mắt cô. Cô định hỏi xem ít nhất bà chủ nhà có ở nhà không, nhưng lòng kiêu hãnh ngăn cô cất lời. Hơn thế nữa, trong lòng cô còn đang mang một nỗi muộn phiền khác lớn hơn vô vàn so với nỗi sợ cho chính bản thân mình. Cô đang vô cùng đau khổ.

– Bức thư của anh đây, – cô nói, đặt nó lên bàn. – Những điều anh viết có thể là sự thật ư? Anh bóng gió về một vụ án mạng do, như anh nói, anh trai tôi gây ra. Anh bóng gió quá rõ ràng; bây giờ anh có muốn chối cũng không được nữa. Tôi phải nói cho anh biết rằng tôi đã nghe về câu chuyện ngớ ngẩn này trước khi anh viết thư và tôi không tin một chữ nào trong đó cả. Đó là một sự hoài nghi ghê tởm và lố bịch. Tôi rõ câu chuyện này, cả nguyên nhân lẫn cách thức nó được bịa ra nữa. Anh không thể có bằng chứng nào đâu. Anh đã hứa chứng minh cơ mà. Nói đi! Nhưng để tôi cảnh báo là tôi không tin anh đâu! Tôi không tin anh!

Dounia nói một hơi thật nhanh, và trong khoảnh khắc, máu dồn bừng lên mặt cô.

– Nếu cô không tin, sao còn dám liều mạng một mình đến phòng tôi? Cô đến đây vì cái gì? Chỉ vì tò mò thôi phỏng?

– Đừng hành hạ tôi nữa. Nói đi, nói đi!

– Phải công nhận cô là một cô gái gan dạ. Chúa tôi, tôi cứ tưởng cô sẽ nhờ anh chàng Razumihin tháp tùng đến đây chứ. Nhưng hắn chẳng đi cùng cô cũng chẳng có lấy ở quanh đây. Tôi đã canh chừng rồi. Cô quả là can đảm, chứng tỏ cô muốn che chở cho Rodion Romanovitch. Nhưng mọi thứ ở cô đều tuyệt diệu... Còn về anh trai cô, tôi phải nói gì với cô đây? Cô vừa mới gặp trực tiếp hắn còn gì. Cô nghĩ gì về hắn nào?

– Chẳng lẽ anh chỉ dựa vào mỗi điều đó thôi sao?

– Không, không phải dựa vào đó, mà dựa vào chính lời của hắn. Hắn đã đến đây trong hai buổi tối liên tiếp để gặp Sofya Semyonovna. Tôi đã chỉ cho cô chỗ họ ngồi rồi đấy. Hắn đã khai nhận toàn bộ với cô ấy. Hắn là một kẻ sát nhân. Hắn đã giết một bà cụ, một ả cầm đồ, kẻ mà chính hắn đã từng mang đồ đến cầm cố. Hắn còn giết cả em gái bà ta, một người bán hàng dạo tên là Lizaveta, người tình cờ bước vào trong lúc hắn đang sát hại chị mình. Hắn ra tay bằng chiếc rìu mang theo. Hắn giết họ để cướp tài sản và quả thực hắn đã cướp. Hắn lấy đi tiền bạc và đủ thứ đồ đạc... Hắn đã kể lại tất cả những chuyện đó, từng câu từng chữ, cho Sofya Semyonovna, người duy nhất biết bí mật của hắn. Nhưng cô ấy không hề nhúng tay dù bằng lời nói hay hành động vào vụ án mạng; cô ấy kinh hoàng trước chuyện đó chẳng kém gì cô lúc này đâu. Đừng lo lắng, cô ấy sẽ không phản bội hắn đâu.

– Không thể nào có chuyện đó được, – Dounia lẩm bẩm với đôi môi tái nhợt. Cô thở hồng hộc. – Không thể nào. Chẳng hề có chút nguyên nhân nào, chẳng có căn cứ nào cả... Đó là lời dối trá, dối trá!

– Hắn đã cướp của bà ta, đó chính là nguyên nhân, hắn lấy tiền và đồ đạc. Đúng là theo lời thú nhận của chính hắn thì hắn chẳng dùng đến số tiền hay món đồ nào mà đem giấu dưới một hòn đá, nơi chúng vẫn đang nằm ở đó. Nhưng ấy là vì hắn không dám mang ra sử dụng.

– Nhưng sao hắn có thể trộm cắp, cướp bóc chứ? Sao hắn lại có thể mơ tưởng đến chuyện đó cơ chứ? – Dounia kêu lên, rồi vùng đứng dậy khỏi ghế. – Chẳng phải anh quen hắn, và anh đã gặp hắn rồi sao, một kẻ như thế có thể là trộm cắp ư?

Trông cô như đang khẩn khoản van xin Svidrigaïlov; cô hoàn toàn quên bẵng đi nỗi sợ hãi của mình.

– Có hàng ngàn hàng vạn sự kết hợp và khả năng, Avdotya Romanovna ạ. Kẻ trộm thì ăn cắp và biết mình là đồ khốn nạn, nhưng tôi từng nghe về một quý tộc đã cạy tung hòm thư đấy. Ai mà biết được, rất có thể hắn nghĩ mình đang làm một việc rất ra dáng quý tộc ấy chứ! Tất nhiên là chính tôi cũng chẳng đời nào tin nếu có ai kể lại cho tôi nghe như cô vừa được nghe, nhưng tôi tin vào chính đôi tai mình. Hắn cũng giải thích mọi nguyên nhân dẫn đến chuyện đó cho Sofya Semyonovna nghe, nhưng thoạt đầu cô ấy cũng chẳng tin vào tai mình, thế rồi cuối cùng cô ấy đã phải tin vào chính mắt mình.

– Thế... nguyên nhân là gì?

– Đó là một câu chuyện dài, Avdotya Romanovna ạ. Đây... tôi phải nói sao nhỉ? — Một dạng lý thuyết, chính là cái lý thuyết mà theo đó, ví dụ như tôi, tôi cho rằng một tội ác đơn lẻ là có thể chước thứ được nếu mục đích chính là đúng đắn, một hành vi sai trái đơn độc đổi lấy hàng trăm việc làm tốt! Dĩ nhiên, đối với một thanh niên có tài năng và kiêu ngạo ngút trời mà nói thì cũng thật là bực bội khi biết rằng nếu hắn có được, chẳng hạn, vỏn vẹn ba ngàn rúp thôi, thì toàn bộ sự nghiệp, toàn bộ tương lai của hắn đã rẽ sang một hướng khác, vậy mà lại chẳng có nổi ba ngàn ấy. Thêm vào đó là sự căng thẳng thần kinh vì đói khát, vì ở trong một cái ổ chuột, vì rách rưới, vì cảm nhận sâu sắc về sự quyến rũ trong địa vị xã hội của bản thân cũng như của mẹ và em gái mình. Hơn hết thảy là sự kiêu căng, kiêu ngạo và kiêu căng, dù Chúa mới biết được có khi hắn cũng có những phẩm chất tốt đẹp... Tôi không hề trách hắn đâu, xin cô đừng nghĩ vậy; vả lại, đó cũng chẳng phải chuyện của tôi. Lại còn vướng vào một chút lý thuyết nhỏ đặc thù nữa chứ — một dạng lý thuyết — phân loại nhân loại ra thành, cô thấy đấy, những kẻ tầm thường và những kẻ thượng đẳng, nghĩa là những kẻ mà luật pháp không thể chạm tới nhờ sự ưu việt của chúng, những kẻ chuyên đặt ra luật lệ cho phần nhân loại còn lại, tức là tầng lớp tầm thường. Xét về mặt lý thuyết thì ổn cả, une théorie comme une autre [một lý thuyết như bao lý thuyết khác]. Napoleon hấp dẫn hắn vô cùng, ý tôi là, điều tác động đến hắn chính là việc rất nhiều thiên tài chẳng hề nao núng trước tội ác, mà đã vượt qua vòng pháp luật mà chẳng thèm suy nghĩ gì. Hình như hắn từng hoang tưởng rằng mình cũng là một thiên tài — ý tôi là, hắn đã đinh ninh như thế trong một thời gian. Hắn đã phải chịu đựng rất nhiều và vẫn đang dằn vặt vì ý nghĩ rằng bản thân có thể đẻ ra một lý thuyết, nhưng lại không đủ gan lì để vượt qua vòng pháp luật, và vì thế hắn không phải là thiên tài. Điều đó thật nhục nhã đối với một thanh niên có lòng tự trọng, nhất là trong thời đại chúng ta...

– Thế còn sự cắn rứt lương tâm? Vậy là anh chối bỏ mọi thứ cảm xúc đạo đức ở hắn ư? Hắn là kẻ như thế sao?

– Ạ, Avdotya Romanovna, bây giờ mọi thứ đều lộn xộn cả rồi; không phải là xưa nay nó đã trật tự ngăn nắp gì cho cam. Người Nga nói chung có tư tưởng rất phóng khoáng, Avdotya Romanovna ạ, phóng khoáng y như đất đai của họ vậy và cực kỳ có xu hướng hướng tới sự hoang đường, hỗn loạn. Nhưng thật là bất hạnh khi phóng khoáng mà lại không có một tài năng đặc biệt nào. Cô còn nhớ chúng ta đã từng trò chuyện rất nhiều về chủ đề này khi ngồi bên hiên nhà vào những buổi tối sau bữa tối không? Chính cô từng quở trách tôi là kẻ phóng khoáng cơ mà! Ai mà biết được, có lẽ lúc đó chúng ta đang nói chuyện thì chính là lúc hắn đang nằm ở đây ngâm cứu kế hoạch của mình. Nơi chúng ta chẳng có chút truyền thống linh thiêng nào, nhất là trong giới tri thức, Avdotya Romanovna ạ. Cùng lắm thì ai đó sẽ tự tút tát lại cho mình chút ít từ sách vở hay từ một biên niên sử cổ nào đấy. Nhưng phần lớn những thứ đó chỉ dành cho giới học giả và mấy lão già cổ lỗ sĩ, nên đối với một người có học thức trong xã hội thì làm thế hóa ra lại hơi kém lịch sự. Dù sao thì cô cũng biết quan điểm chung của tôi rồi đấy. Tôi chẳng bao giờ trách cứ ai cả. Tôi chẳng làm gì sất, tôi cứ kiên định với điều đó. Nhưng chúng ta đã bàn về chuyện này không chỉ một lần rồi. Thậm chí tôi còn rất may mắn khi làm cô thấy hứng thú với quan điểm của mình... Trông cô nhợt nhạt lắm, Avdotya Romanovna.

– Tôi biết lý thuyết của hắn. Tôi từng đọc bài báo của hắn viết về những kẻ được phép làm mọi thứ. Razumihin đã mang nó đến cho tôi.

– Anh chàng Razumihin á? Bài báo của anh trai cô ư? Đăng trên tạp chí á? Lại có một bài báo như thế cơ à? Tôi không hề biết đấy. Chắc là thú vị lắm đây. Nhưng cô đang đi đâu thế, Avdotya Romanovna?

– Tôi muốn gặp Sofya Semyonovna, – Dounia cất lời bằng giọng thều thào. – Đường nào đến chỗ cô ấy thế? Có lẽ cô ấy về rồi. Tôi phải gặp ngay lập tức. Biết đâu cô ấy...

Avdotya Romanovna không thể nói hết câu. Hơi thở như nghẹn lại trong lồng ngực cô.

– Sofya Semyonovna sẽ không về cho đến tối đâu, ít ra tôi tin là thế. Lẽ ra cô ấy phải về ngay cơ, nhưng nếu không thì chắc phải tối mịt mới có mặt.

– À, thế ra anh đang dối trá! Tôi hiểu rồi... anh đã dối trá... dối trá suốt từ nãy đến giờ... Tôi không tin anh đâu! Tôi không tin anh! – Dounia kêu lên, hoàn toàn mất đi sự tỉnh táo.

Gần như ngất lịm, cô sụp xuống chiếc ghế mà Svidrigaïlov vội vàng đẩy đến cho cô.

– Avdotya Romanovna, sao thế này? Bình tĩnh lại đi! Uống ngụm nước đi nào...

Hắn vẩy một ít nước lên mặt cô. Dounia giật mình tỉnh lại.

– Phản ứng dữ dội thật đấy, – Svidrigaïlov lẩm bẩm một mình, chau mày. – Avdotya Romanovna, bình tĩnh nào! Tin tôi đi, hắn vẫn còn có những người bạn. Chúng ta sẽ cứu hắn. Cô có muốn tôi đưa hắn ra nước ngoài không? Tôi có tiền, tôi có thể mua vé trong ba ngày. Còn về vụ án mạng, hắn sẽ làm tất cả mọi việc thiện để chuộc lại lỗi lầm. Bình tĩnh nào. Biết đâu sau này hắn sẽ trở thành một vĩ nhân. Nào, cô thấy sao rồi? Cảm thấy thế nào rồi?

– Đồ tàn nhẫn! Lại còn có thể buông lời nhạo báng được cơ chứ! Để tôi đi...

– Cô định đi đâu?

– Tìm hắn. Hắn ở đâu? Anh có biết không? Sao cánh cửa này lại khóa? Lúc nãy chúng ta đi vào bằng cửa này mà giờ nó lại khóa rồi. Anh khóa nó từ lúc nào thế?

– Chúng ta đâu thể lớn tiếng la lối khắp cả căn nhà về một chủ đề như thế được. Tôi còn lâu mới nhạo báng; chỉ là tôi chán ngấy cái cách nói chuyện thế này rồi. Nhưng sao cô có thể đi trong cái trạng thái thế này cơ chứ? Cô muốn tố giác hắn à? Cô sẽ đẩy hắn vào đường cùng, và hắn sẽ tự đầu thú đấy. Để tôi nói cho cô nghe, hắn đang bị theo dõi rồi; họ đã lần ra dấu vết của hắn rồi đấy. Cô chỉ đang hại hắn thôi. Chờ chút đi: tôi vừa mới gặp và nói chuyện với hắn lúc nãy xong. Vẫn còn có thể cứu được hắn. Chờ chút đã, ngồi xuống đi; chúng ta hãy cùng nhau suy nghĩ thấu đáo. Tôi mời cô đến đây là để bàn bạc riêng với cô và cân nhắc kỹ càng mà. Ngồi xuống đi chứ!

– Anh cứu hắn bằng cách nào? Liệu hắn có thực sự cứu được không?

Dounia ngồi xuống. Svidrigaïlov ngồi xuống bên cạnh cô.

– Tất cả tùy thuộc vào cô, vào cô, một mình cô mà thôi, – hắn bắt đầu với đôi mắt rực sáng, gần như thì thầm và nghẹn ngào đến mức khó lòng thốt nên lời.

Dounia hoảng hốt rụt người lại. Bản thân hắn cũng đang run lẩy bẩy.

– Cô... chỉ một lời của cô thôi là hắn được cứu. Tôi... tôi sẽ cứu hắn. Tôi có tiền và có cả những người bạn. Tôi sẽ tống cổ hắn đi ngay lập tức. Tôi sẽ làm hộ chiếu, hai cuốn hộ chiếu, một cho hắn và một cho tôi. Tôi có bạn bè... những kẻ có năng lực... Nếu cô thích, tôi sẽ làm hộ chiếu cho cả cô nữa... cho cả mẹ cô nữa... Cô cần gì thằng chả Razumihin chứ? Tôi cũng yêu cô nữa... Tôi yêu cô hơn tất cả mọi thứ trên đời... Cho tôi hôn vạt áo của cô nhé, cho tôi hôn đi, cho tôi... Tiếng sột soạt của nó thôi cũng khiến tôi chịu không thấu rồi. Hãy bảo tôi, “làm điều đó đi,” và tôi sẽ làm. Tôi sẽ làm mọi thứ. Tôi sẽ làm cả những việc bất khả thi. Cô tin điều gì, tôi sẽ tin điều đó. Tôi sẽ làm tất cả — tất cả mọi thứ! Đừng, đừng nhìn tôi bằng ánh mắt đó. Cô có biết là cô đang giết chết tôi không?...

Hắn suýt chút nữa thì sảng... Có cái gì đó bỗng chốc xộc lên đầu hắn. Dounia vùng đứng dậy, lao về phía cửa.

– Mở ra! Mở cửa ra! – cô vừa gọi vừa lay mạnh cánh cửa. – Mở ra! Không có ai ở ngoài đó à?

Svidrigaïlov đứng dậy và lấy lại bình tĩnh. Đôi môi vẫn đang run rẩy của hắn từ từ nở một nụ cười giễu cợt đầy tức giận.

– Chẳng có ai ở nhà đâu, – hắn nói điềm tĩnh và dứt khoát. – Bà chủ nhà đi vắng rồi, có gào thét thế cũng uổng công thôi. Cô chỉ đang tự kích động vô ích đấy chứ.

– Chìa khóa đâu? Mở cửa ngay lập tức, mở ngay đi, đồ đê tiện!

– Tôi làm mất chìa khóa rồi và không tìm thấy nữa.

– Thật là một hành vi nhục mạ, – Dounia thốt lên, mặt cắt không còn giọt máu. Cô lao vội về góc phòng khuất nhất, nhanh chóng lấy chiếc bàn nhỏ làm vật cản thủ thế.

Cô không thét lên, mà trân trân dán mắt vào kẻ hành hạ mình, theo dõi từng cử động của hắn.

Svidrigaïlov vẫn đứng ở đầu bên kia căn phòng đối diện với cô. Hắn tỏ ra hoàn toàn bình thản, ít ra là vẻ bề ngoài, nhưng gương mặt vẫn tái nhợt như trước. Nụ cười nhạo báng không hề rời khỏi môi hắn.

– Vừa nãy cô có nhắc đến từ nhục mạ, Avdotya Romanovna ạ. Nếu vậy thì cô cứ yên tâm là tôi đã lường trước mọi biện pháp rồi đấy. Sofya Semyonovna không có nhà. Vợ chồng Kapernaumov ở tuốt đằng xa — cách nhau tận năm cánh cửa khóa kín cơ mà. Tôi khỏe gấp đôi cô và vả lại tôi chẳng có gì phải sợ cả. Bởi vì sau đó cô có dám đi kiện đâu. Chẳng lẽ cô lại đành lòng thực sự đi phản bội anh trai mình cơ chứ? Hơn nữa, cũng chẳng ai tin cô đâu. Làm quái gì có chuyện một cô gái lại đột ngột một mình đến thăm một gã đàn ông sống độc thân trong phòng trọ của hắn? Cho nên ngay cả khi cô có hy sinh anh trai mình đi chăng nữa, cô cũng chẳng chứng minh được gì đâu. Rất khó để chứng minh một vụ tấn công đấy, Avdotya Romanovna ạ.

– Đồ khốn! – Dounia căm phẫn thì thầm.

– Tùy cô nghĩ thế nào thì nghĩ, nhưng xin lưu ý là tôi chỉ đang nói trên tinh thần chung quy định thôi. Đó là niềm tin cá nhân của tôi rằng cô hoàn toàn đúng — bạo lực là thứ đáng ghê tởm. Tôi chỉ nói để cho cô thấy rằng cô chẳng việc gì phải cắn rứt lương tâm ngay cả khi... cô sẵn sàng cứu anh trai bằng chính sức mình, như tôi đang gợi ý với cô đây. Cô chỉ đang khuất phục trước hoàn cảnh, trước bạo lực thôi, thực chất là thế, nếu chúng ta bắt buộc phải dùng từ đó. Hãy suy nghĩ kỹ đi. Số phận của anh trai cô và mẹ cô đang nằm trong tay cô đấy. Tôi sẽ làm nô bấy... suốt đời... tôi sẽ đợi ở đây.

Svidrigaïlov ngồi xuống chiếc ghế sô-pha cách chỗ Dounia chừng tám bước chân. Lúc này cô chẳng còn mảy may nghi ngờ về quyết tâm sắt đá của hắn nữa. Vả lại, cô quá hiểu con người hắn. Bỗng nhiên, cô thò tay vào túi áo khoác, lôi ra một khẩu súng lục, lên cò và đặt lọt thỏm trong lòng bàn tay trên mặt bàn. Svidrigaïlov giật mình vùng dậy.

– A ha! Hóa ra là thế à? – hắn kêu lên, vừa ngạc nhiên vừa cười đầy ác ý. – Chà, thế thì cục diện xoay chiều hoàn toàn rồi đấy. Cô làm cho mọi chuyện trở nên dễ dàng đối với tôi biết bao nhiêu, Avdotya Romanovna. Nhưng mà cô lấy khẩu súng lục này ở đâu ra thế? Anh chàng Razumihin đưa cho à? Ơ hay, đây chẳng phải khẩu súng của tôi sao, người bạn cũ đây mà! Sao tôi tìm nó mãi không ra cơ chứ! Những buổi dạy bắn súng tôi truyền cho cô ở vùng quê hóa ra không uổng phí chút nào.

– Đây không phải súng của anh, nó là của Marfa Petrovna, người mà anh đã giết, đồ khốn kiếp! Chẳng có thứ gì trong nhà bà ấy là của anh cả. Tôi đã lấy nó khi bắt đầu hoài nghi bản thân anh có thể làm ra những chuyện gì. Nếu anh dám bước lên một bước, thề có Chúa tôi sẽ bắn chết anh.

Cô hoàn toàn mất trí.

– Thế còn anh trai cô thì sao? Tôi hỏi vì tò mò thôi, – Svidrigaïlov nói, vẫn đứng yên tại chỗ.

– Cứ đi mà tố cáo nếu anh muốn! Đứng im đấy! Đừng tiến lại gần! Tôi bắn đấy! Tôi biết chính anh đã đầu độc vợ mình; bản thân anh cũng là một kẻ sát nhân! – Cô lăm lăm chĩa thẳng khẩu súng trong tư thế sẵn sàng.

– Liệu cô có dám chắc chắn là tôi đã đầu độc Marfa Petrovna không?

– Chính anh! Hồi đó chính anh đã bóng gió; anh đã nói chuyện đầu độc với tôi... Tôi biết anh đã đi lấy nó... anh đã chuẩn bị sẵn sàng... Do anh làm chứ ai... Chắc chắn là do tay anh làm rồi... Đồ khốn nạn!

– Ngay cả khi điều đó là sự thật, thì cũng chỉ vì cô mà ra thôi... cô chính là nguyên nhân đấy.

– Anh dối trá! Tôi căm ghét anh xưa nay, lúc nào cũng vậy...

– Ồ ho, Avdotya Romanovna! Dường như cô quên mất hồi cao trào tuyên truyền cô từng mềm mỏng với tôi thế nào rồi nhỉ. Tôi đọc được điều đó trong ánh mắt cô. Cô còn nhớ cái đêm trăng sáng hôm đó, lúc con chim sơn ca đang hót không?

– Đó là lời dối trá, – trong mắt Dounia lóe lên tia giận dữ tột độ, – đó là lời dối trá và vu khống!

– Dối trá á? Ừ thì, nếu cô thích thì cứ cho là dối trá đi. Tôi tự bịa ra đấy. Đàn bà không nên bị nhắc nhở về những chuyện kiểu đó, – hắn cười nhạt. – Tôi biết cô sẽ bóp cò mà, cô sinh vật hoang dã xinh đẹp ạ. Nào, bắn đi!

Dounia giơ cao khẩu súng lục, mặt cắt không còn giọt máu, trân trân nhìn hắn, nhẩm tính khoảng cách và chực chờ từng cử động từ phía hắn. Môi dưới của cô trắng bệch và run rẩy, đôi mắt đen láy rực sáng như ngọn lửa. Chưa bao giờ hắn thấy cô đẹp đến thế. Ngọn lửa đang bùng cháy trong đôi mắt cô vào khoảnh khắc cô giơ súng lên dường như đã thiêu đốt hắn và nhói lên một nỗi đớn đau trong tim. Hắn bước lên một bước và một tiếng súng vang lên. Viên đạn sượt qua mái tóc hắn rồi cắm phập vào bức tường phía sau. Hắn đứng im và khẽ cười.

– Con tò vò vừa chích tôi một nhát. Cô ấy nhắm thẳng vào đầu tôi cơ đấy. Cái gì thế này? Máu à? – hắn rút khăn tay ra để lau dòng máu đang rỉ ra thành một đường mỏng dọc bên thái dương phải. Viên đạn có vẻ vừa sượt qua lớp da.

Dounia hạ súng xuống và nhìn Svidrigaïlov không hẳn với vẻ kinh hãi mà bằng một sự kinh ngạc đến điên dại. Cô có vẻ không hiểu nổi mình đang làm gì và chuyện gì đang diễn ra nữa.

– Chà, cô bắn trượt rồi! Bắn phát nữa đi, tôi đợi, – Svidrigaïlov nói nhẹ nhàng, miệng vẫn mỉm cười nhưng đầy u ám. – Cứ đà này thì tôi kịp tóm lấy cô trước khi cô kịp lên cò lần nữa đấy.

Dounia giật mình, nhanh chóng lên cò súng và lại giơ lên.

– Tránh ra, – cô tuyệt vọng hét lên. – Tôi thề là tôi sẽ bắn nữa đấy. Tôi... tôi sẽ giết anh.

– Ờ thì... ở khoảng cách ba bước thế này thì cô khó lòng trượt lắm. Trừ phi... thế này cơ.

Mắt hắn lóe lên và hắn bước tiến liền hai bước. Dounia bóp cò lần nữa: súng bị kịt đạn.

– Cô lắp đạn không chuẩn rồi. Không sao đâu, cô vẫn còn một viên đạn nữa kìa. Nạp đạn đi, tôi chờ.

Hắn đứng đối mặt với cô, cách hai bước chân, kiên nhẫn đợi chờ và đăm đăm nhìn cô bằng một quyết tâm cuồng dại, với ánh mắt sốt sắng, bướng bỉnh và đầy kiên định. Dounia hiểu rằng hắn thà chết chứ nhất quyết không chịu buông tha cho cô. “Và... giờ đây, chắc chắn cô ấy sẽ bắn hạ hắn ở khoảng cách hai bước chân này cho mà xem!” Bỗng nhiên, cô vứt phăng khẩu súng xuống đất.

– Cô ấy vứt nó đi rồi kìa! – Svidrigaïlov ngạc nhiên thốt lên và thở phào một hơi thật sâu. Một gánh nặng dường như vừa trút khỏi lồng ngực hắn — có lẽ không chỉ là nỗi sợ cái chết; thực ra có lẽ khoảnh khắc đó hắn chẳng mảy cảm nhận được điều ấy. Đó là sự giải thoát khỏi một thứ cảm xúc khác, đen tối hơn và cay đắng hơn, thứ mà chính hắn cũng không tài nào định nghĩa nổi.

Hắn tiến lại gần Dounia và nhẹ nhàng vòng tay ôm lấy eo cô. Cô không kháng cự, nhưng run lẩy bẩy như chiếc lá, ngước nhìn hắn bằng ánh mắt van nài. Hắn định nói gì đó, nhưng đôi môi mấp máy mà chẳng thể thốt nên thành lời.

– Để tôi đi, – Dounia khẩn khoản. Svidrigaïlov rùng mình. Giọng cô lúc này hoàn toàn khác lạ.

– Thế ra cô không yêu tôi à? – hắn khẽ hỏi. Dounia lắc đầu.

– Và... và cô không thể sao? Không bao giờ ư? – hắn tuyệt vọng thì thầm.

– Không bao giờ!

Khoảnh khắc của một cuộc đấu tranh khủng khiếp, câm lặng diễn ra trong lồng ngực Svidrigaïlov. Hắn nhìn cô bằng cái nhìn không thể tả xiết. Bỗng nhiên hắn buông tay, quay phắt người về phía cửa sổ và đứng đối mặt với nó. Lại một khoảnh khắc nữa trôi qua.

– Chìa khóa đây.

Hắn rút nó ra từ chiếc túi áo khoác bên trái và đặt lên chiếc bàn phía sau, không hề quay đầu hay nhìn lấy Dounia.

– Cầm lấy đi! Mau lên!

Hắn đăm đăm nhìn ra ngoài cửa sổ với vẻ bướng bỉnh. Dounia tiến lại phía chiếc bàn để nhặt chìa khóa.

– Mau lên! Mau lên! – Svidrigaïlov lặp lại, vẫn không hề quay người hay nhúc nhích. Nhưng đằng sau âm sắc của câu nói “mau lên” ấy ẩn chứa một ý nghĩa vô cùng khủng khiếp.

Dounia hiểu ra, chộp lấy chiếc chìa khóa, lao về phía cửa, nhanh chóng mở khóa và phóng hộc tốc ra khỏi phòng. Một phút sau, với tinh thần hoảng loạn, cô chạy vụt ra bờ kênh hướng về phía cầu X.

Svidrigaïlov đứng lặng ở cửa sổ suốt ba phút liền. Cuối cùng hắn chậm rãi quay người, đảo mắt nhìn xung quanh và đưa tay lên trán. Một nụ cười kỳ lạ bóp méo gương mặt hắn, một nụ cười đáng thương, buồn bã và yếu ớt, nụ cười của sự tuyệt vọng. Vết máu đã khô từ lúc nào làm lem luốc bàn tay hắn. Hắn tức giận nhìn nó, rồi nhúng ướt chiếc khăn tắm để lau thái dương. Khẩu súng lục mà Dounia vừa vứt đi đang nằm gần cửa bỗng lọt vào tầm mắt hắn. Hắn nhặt nó lên và săm soi. Đó là một khẩu súng lục bỏ túi loại nhỏ ba nòng kiểu cũ. Trong súng vẫn còn sót lại hai viên đạn và một hạt nổ. Nó vẫn có thể bắn được tiếp. Hắn trầm ngâm suy nghĩ một lát, đút khẩu súng vào túi, với lấy chiếc mũ rồi bước ra ngoài.