Raskolnikov vốn là một người bảo vệ kiên cường và nhiệt thành cho Sonia trước Luzhin, dẫu trong lòng anh đang oằn mình gánh chịu biết bao nỗi kinh hoàng và dằn vặt. Nhưng sau những biến cố dồn dập từ sáng, việc đổi cảnh ngộ mang lại cho anh một chút khuây khỏa, tách biệt khỏi thứ tình cảm cá nhân mãnh liệt đã thôi thúc anh bảo vệ Sonia. Anh cũng đang bấn loạn, đôi lúc cực kỳ căng thẳng, bởi ý nghĩ về cuộc gặp gỡ sắp tới với Sonia: anh phải nói cho cô biết ai là kẻ đã sát hại Lizaveta. Anh thừa biết điều đó sẽ đem lại cho mình sự đớn đau tột cùng, và vì thế, anh như muốn gạt phắt ý nghĩ ấy đi. Do đó, khi cất lời thốt lên lúc rời khỏi phòng Katerina Ivanovna rằng: "Nào, Sofya Semyonovna, để xem bây giờ chị sẽ nói gì!", anh vẫn đang chìm đắm trong cơn phấn khích bề ngoài, vẫn mạnh mẽ và đầy thách thức sau chiến thắng trước Luzhin. Thế nhưng, thật kỳ lạ làm sao, khi đặt chân đến căn phòng trọ của Sonia, anh bỗng cảm thấy tê liệt và sợ hãi. Anh khựng lại, đứng ngập ngừng trước cửa, tự hỏi bản thân một câu hỏi lạ lùng: "Liệu anh có nhất thiết phải nói cho cô ấy biết ai đã giết Lizaveta không?" Đó là một câu hỏi kỳ lạ bởi chính vào lúc đó, anh không chỉ cảm thấy mình buộc phải nói mà còn không thể trì hoãn việc ấy được nữa. Anh vẫn chưa hiểu vì sao mọi chuyện lại phải như vậy, anh chỉ lờ mờ cảm nhận thấy điều đó, và cảm giác bất lực đớn đau trước định mệnh dường như bóp nghẹt lấy anh. Để chấm dứt sự chớ trêu và dằn vặt này, anh vội vã đẩy cửa bước vào và nhìn Sonia từ ngưỡng cửa. Cô đang ngồi, hai củ chỏ tì lên bàn và hai tay ôm mặt, nhưng vừa trông thấy Raskolnikov, cô liền đứng phắt dậy và bước ra đón anh như thể đã ngóng chờ từ lâu.

– Em sẽ ra sao nếu không có anh? – Cô nhanh chóng cất lời khi bước đến giữa phòng để gặp anh.

Hiển nhiên là cô đang rất nóng lòng muốn nói câu này với anh. Đó là điều cô đã mòn mỏi chờ đợi.

Raskolnikov tiến đến chiếc bàn và ngồi xuống cái ghế mà cô vừa đứng lên. Cô đứng đối diện anh, cách đó chừng hai bước chân, y như ngày hôm qua.

– Thế nào, Sonia? – Anh lên tiếng, nhận ra giọng mình đang run rẩy. – Tất cả chỉ vì "địa vị xã hội và những thói quen gắn liền với nó" đấy. Vừa nãy em có hiểu điều đó không?

Khuôn mặt cô thoáng vẻ đau buồn.

– Xin anh đừng nói với em bằng cái giọng như hôm qua nữa, – cô ngắt lời anh. – Xin anh đừng bắt đầu chuyện đó. Nỗi khốn khổ thế này đã quá đủ rồi.

Cô vội vã nặn ra một nụ cười, sợ rằng anh sẽ không bằng lòng trước lời trách móc vừa rồi.

– Em thật ngốc khi bỏ chạy khỏi nơi đó. Dưới ấy bây giờ thế nào rồi anh? Em đã định quay lại ngay, nhưng cứ nghĩ rằng... thể nào anh cũng đến.

Anh kể cho cô nghe chuyện Amalia Ivanovna đang đuổi họ ra khỏi nhà trọ và Katerina Ivanovna đã chạy đi đâu đó để "tìm công lý".

– Trời ơi! – Sonia kêu lên. – Đi thôi anh, mình đi ngay đi...

Và cô với lấy chiếc áo choàng của mình.

– Lúc nào cũng chỉ có thế! – Raskolnikov bực dọc quát lên. – Trong đầu em chẳng có gì ngoài họ! Hãy ở lại đây với anh một lát.

– Nhưng... còn Katerina Ivanovna?

– Em chắc chắn sẽ không mất hút Katerina Ivanovna đâu, cô ấy sẽ tự tìm đến em thôi vì đã trót chạy ra ngoài rồi còn gì, – anh bực bội nói thêm. – Nếu em không có ở đây, người ta lại quay sang trách cứ em cho xem...

Sonia đành ngồi xuống trong nỗi thấp thỏm đau đớn. Raskolnikov lặng thím, đăm đăm nhìn xuống sàn nhà và trầm ngâm suy nghĩ.

– Lần này Luzhin không muốn kiện em, – anh bắt đầu nói, mắt không nhìn Sonia, – nhưng nếu hắn muốn, nếu điều đó có lợi cho mưu đồ của hắn, hắn đã tống cổ em vào tù rồi, nếu không có Lebeziatnikov và anh can thiệp. Phải thế không?

– Vâng, – cô yếu ớt đồng tình. – Vâng, – cô lặp lại, vẻ mặt đầy bận tâm và ưu phiền.

– Mà suýt nữa thì anh đã không có mặt ở đó. Việc Lebeziatnikov xuất hiện cũng hoàn toàn là tình cờ.

Sonia lặng im.

– Giả sử em đã phải vào tù, thì chuyện gì sẽ xảy ra? Em còn nhớ anh đã nói gì ngày hôm qua chứ?

Cô lại một lần nữa làm thinh. Anh chờ đợi.

– Anh cứ nghĩ là em sẽ lại kêu lên rằng "đừng nói nữa, thôi đi". – Raskolnikov cười, nhưng là một nụ cười gượng gạo. – Sao thế, lại im lặng nữa à? – Anh hỏi sau một phút. – Chúng ta phải nói về chuyện gì đó chứ. Anh rất muốn biết nếu ở vào một "vấn đề" nào đó, em sẽ giải quyết ra sao, theo cách nói của Lebeziatnikov ấy mà. – (Anh bắt đầu mất dần mạch suy nghĩ). – Không, thực tình là anh đang nói nghiêm túc đấy. Thử tưởng tượng nhé, Sonia, nếu từ trước em đã biết rõ mọi mưu mô của Luzhin. Tức là biết chắc chắn rằng chúng sẽ đẩy Katerina Ivanovna cùng các con đến bước đường cùng, và gộp cả em vào nữa — vì em có bao giờ coi trọng bản thân mình đâu — cả bé Polenka nữa... bởi con bé cũng sẽ chịu chung số phận. Nào, nếu bỗng nhiên tất cả phụ thuộc vào quyết định của em xem ai phải sống: liệu Luzhin được tiếp tục sống và làm điều ác, hay Katerina Ivanovna phải chết? Em sẽ quyết định ai là kẻ phải chết ra sao? Anh hỏi em đấy?

Sonia lo lắng nhìn anh. Có cái gì đó kỳ lạ trong câu hỏi đầy ngập ngừng này, dường như nó đang vòng vo để chạm đến một vấn đề nào đó.

– Em cảm thấy anh sắp hỏi một câu hỏi kiểu như vậy đấy, – cô nói, ánh mắt dò xét nhìn anh.

– Chắc là em nghĩ vậy rồi. Nhưng trả lời thế nào đây?

– Sao anh lại hỏi về những chuyện không thể xảy ra cơ chứ? – Sonia miễn cưỡng đáp.

– Vậy thà cứ để Luzhin tiếp tục sống và làm ác chắc? Đến điều đó mà em cũng không dám quyết định cơ à!

– Nhưng sao em có thể thấu hiểu được ý Chúa... Mà sao anh cứ hỏi những điều không thể trả lời được nhỉ? Những câu hỏi ngớ ngẩn như thế để làm gì cơ chứ? Làm sao có chuyện mọi thứ lại phụ thuộc vào quyết định của em được — ai đã ban cho em quyền làm phán quan để định đoạt ai được sống và ai không được sống cơ chứ?

– Ồ, nếu cứ lôi ý Chúa vào đây thì chẳng làm được việc gì nữa đâu, – Raskolnikov cau có làu bàu.

– Thà anh cứ nói thẳng ra là anh muốn gì đi! – Sonia đau khổ kêu lên. – Anh lại đang dẫn dắt vòng vo chuyện gì nữa rồi... Bộ anh đến đây chỉ để tra tấn em thôi sao?

Cô không kìm nén được nữa và bắt đầu bật khóc nức nở. Anh nhìn cô với vẻ ủ rũ đầy thống khổ. Năm phút trôi qua.

– Tất nhiên là em đúng rồi, Sonia, – cuối cùng anh nhẹ giọng nói. Con người anh bỗng thay đổi hoàn toàn. Cái giọng điệu kiêu ngạo giả tạo và bất chấp xuôi tay vừa rồi đã biến mất. Thậm chí giọng nói của anh bỗng trở nên yếu ớt. – Hôm qua anh đã bảo rằng anh không đến để cầu xin sự tha thứ, thế mà gần như câu đầu tiên anh thốt ra lại là để cầu xin tha thứ... Những lời anh nói về Luzhin và ơn trên khi nãy là vì chính bản thân anh thôi. Anh đang cầu xin sự tha thứ đấy, Sonia... amin ạ...

Anh cố nặn ra một nụ cười, nhưng nụ cười nhợt nhạt ấy mang một vẻ gì đó bất lực và dở dang. Anh cúi gằm đầu và giấu mặt vào hai bàn tay.

Và đột nhiên, một cảm giác kỳ lạ, đáng sợ mang màu sắc căm ghét cay đắng dành cho Sonia bất chợt lướt qua trái tim anh. Như thể vừa ngạc nhiên vừa hoảng sợ trước chính cảm giác ấy, anh ngẩng đầu lên và đăm đăm nhìn cô; nhưng anh bắt gặp ánh mắt đầy lo âu và đau đớn đến xé lòng của cô đang hướng về mình; trong đó ngập tràn tình yêu thương; sự căm ghét trong anh tan biến như một làn sương ảo ảnh. Đó không phải là cảm xúc thật; anh đã nhầm lẫn cảm giác này với cảm giác khác. Nó chỉ có nghĩa là khoảnh khắc ấy đã điểm.

Anh lại giấu mặt vào hai tay và cúi gằm đầu xuống. Bỗng nhiên mặt anh cắt không còn giọt máu, anh đứng phắt dậy từ chiếc ghế, nhìn Sonia, và không thốt nổi một lời nào, cứ thế đờ đẫn ngồi bệt xuống chiếc giường của cô.

Cảm giác của anh lúc bấy giờ thật kinh khủng, giống hệt như khoảnh khắc anh từng đứng sững trên đầu mụ cầm đồ với chiếc rìu trong tay và cảm thấy rằng "mình không được chần chừ thêm dù chỉ một phút".

– Có chuyện gì vậy anh? – Sonia vô cùng hoảng sợ hỏi.

Anh không thể thốt nên lời. Mọi chuyện hoàn toàn không phải, hoàn toàn không phải theo cách mà anh từng dự tính sẽ "nói ra", và anh chẳng hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra với mình lúc này nữa. Cô nhẹ nhàng tiến đến bên anh, ngồi xuống mép giường sát cạnh anh và kiên nhẫn chờ đợi, ánh mắt không rời khỏi anh. Tim cô đập loạn nhịp rồi chìm xuống. Thật là không thể chịu đựng nổi; anh quay khuôn mặt tái xanh như tàu lá của mình về phía cô. Đôi môi anh mím chặt, bất lực cố gắng thốt lên điều gì đó. Một luồng điện kinh hoàng xẹt qua tim Sonia.

– Có chuyện gì thế anh? – cô lặp lại, hơi lùi người ra xa anh một chút.

– Không có gì đâu Sonia, đừng sợ... Chỉ là chuyện vớ vẩn thôi. Thực sự chỉ là vớ vẩn nếu em nghĩ kỹ lại mà xem, – anh lầm bầm như một kẻ đang cơn mê sảng. – Sao anh lại đến đây để tra tấn em cơ chứ? – anh bỗng nói thêm, ngước nhìn cô. – Sao lại thế nhỉ? Anh cứ tự hỏi bản thân câu hỏi đó hoài, Sonia ạ...

Có lẽ anh đã tự hỏi mình câu hỏi ấy từ mười lăm phút trước rồi, nhưng lúc này anh cất lời trong sự bất lực, hầu như chẳng biết mình đang nói gì và cảm thấy toàn thân run lên bần bật không ngừng.

– Ồ, sao anh lại phải chịu đựng nhiều đau khổ đến thế! – cô đau đớn thốt lên, đăm đăm nhìn anh.

– Tất cả chỉ là nhảm nhí thôi... Lắng nghe anh này, Sonia. – Anh chợt mỉm cười, một nụ cười nhợt nhạt bất lực kéo dài vỏn vẹn hai giây. – Em còn nhớ những gì anh định nói với em ngày hôm qua chứ?

Sonia lo lắng chờ đợi.

– Lúc ra về anh đã nói rằng có lẽ mình đang nói lời vĩnh biệt, nhưng nếu hôm nay anh đến, anh sẽ nói cho em biết ai... ai là kẻ đã giết Lizaveta.

Cô bắt đầu run lẩy bẩy toàn thân.

– Này, anh đến để nói cho em biết đây.

– Vậy là hôm qua anh thực sự có ý đó sao? – cô khó nhọc thì thầm. – Sao anh lại biết được? – cô hỏi dồn, như thể vừa sực tỉnh lại tâm trí.

Khuôn mặt Sonia mỗi lúc một tái nhợt đi, và cô thở dốc đầy khó nhọc.

– Anh biết.

Cô khựng lại một phút.

– Người ta đã bắt được hắn chưa anh? – cô rụt rè hỏi.

– Chưa.

– Thế thì sao anh lại biết chuyện đó? – cô lại hỏi, tiếng nói gần như không thành tiếng và sau đó lại im lặng một phút.

Anh quay sang nhìn cô thật đăm đăm.

– Đoán xem, – anh nói với nụ cười méo mó bất lực y như cũ.

Một cơn rùng mình chạy dọc sống lưng cô.

– Nhưng anh... sao cứ phải làm em sợ thế này cơ chứ? – cô nói, mỉm cười ngây dại như một đứa trẻ.

– Chắc anh phải là bạn thân lắm của hắn... thì mới biết được chứ, – Raskolnikov tiếp tục nói, vẫn dán mắt vào khuôn mặt cô như thể chẳng thể dời ánh nhìn đi nơi khác. – Hắn... không có ý định giết con bé Lizaveta ấy đâu... hắn... vô tình giết nó thôi... Hắn định giết mụ già lúc mụ ấy chỉ có một mình và hắn bước vào nhà... rồi đúng lúc ấy Lizaveta bước vào... thế là hắn tiện tay giết luôn cả nó.

Lại một khoảng lặng kinh hoàng nữa trôi qua. Cả hai vẫn đăm đăm nhìn nhau.

– Thế mà em không đoán ra sao? – anh đột nhiên hỏi, cảm giác như thể mình đang lao đầu từ trên đỉnh tháp chuông xuống vực sâu.

– K-không... – Sonia thì thầm.

– Nhìn cho kỹ vào.

Ngay khi anh thốt lên câu đó một lần nữa, cái cảm giác quen thuộc lại đóng băng trái tim anh. Anh nhìn cô và bỗng dưng như nhìn thấy trên gương mặt cô chính là gương mặt của Lizaveta. Anh nhớ rất rõ biểu cảm trên khuôn mặt Lizaveta khi anh tiến đến gần cô với chiếc rìu trên tay và cô lùi phắt lại sát vách tường, giơ tay ra đỡ, trên mặt hiện rõ nét kinh hoàng ngây thơ như cách những đứa trẻ bắt đầu sợ hãi một điều gì đó, mắt đăm đăm lo âu nhìn thứ đang làm mình hoảng sợ, né người ra sau và giơ đôi bàn tay nhỏ bé ra như chực khóc. Gần như y hệt cảnh tượng ấy đang diễn ra ở Sonia lúc này. Với sự bất lực và nỗi khiếp hãi tột cùng y như thế, cô cứ đờ đẫn nhìn anh một lúc, rồi bất ngờ giơ tay trái lên, dùng mấy ngón tay khẽ ấn lên ngực anh và chậm rãi đứng dậy khỏi giường, dịch chuyển ra xa hơn và trân trân dán chặt ánh mắt vào anh với vẻ bất động còn hơn thế nữa. Nỗi sợ hãi của cô đã lây sang anh. Vẻ hoảng loạn y hệt cũng hiện lên trên khuôn mặt anh. Anh cũng trân trân nhìn cô với ánh mắt hệt như thế và nụ cười ngây dại gần như nhau.

– Em đoán ra rồi chứ? – cuối cùng anh thì thầm.

– Lạy Chúa nhân từ! – Một tiếng kêu thảm thiết xé lòng bật ra từ lồng ngực cô.

Cô suy sụp ngã nhào xuống giường, vùi mặt vào gối, nhưng chỉ một khoảnh khắc sau, cô vùng đứng dậy, lao nhanh về phía anh, chộp lấy cả hai bàn tay anh và siết chặt trong những ngón tay mảnh khảnh của mình, lại bắt đầu đăm đăm nhìn vào mặt anh với ánh mắt dò xét hệt như trước. Trong cái nhìn tuyệt vọng cuối cùng này, cô muốn nhìn thấu tâm can anh và níu kéo lấy một chút hy vọng cuối cùng. Nhưng chẳng còn tia hy vọng nào nữa; cũng chẳng còn hoài nghi nào sót lại; tất cả đều là sự thật! Về sau này, quả thực khi hồi tưởng lại khoảnh khắc ấy, cô vẫn thấy thật kỳ lạ và tự hỏi vì sao mình lại có thể nhận ra ngay lập tức rằng không còn một chút nghi ngờ nào nữa. Chẳng hạn, cô không thể nói rằng mình đã lờ mờ tiên liệu trước một chuyện tương tự như thế — thế mà ngay lúc này, khi anh vừa thốt lên, cô bỗng có cảm giác như thể từ lâu mình đã linh cảm thấy chính xác chuyện này rồi.

– Thôi nào Sonia, đủ rồi! Đừng tra tấn anh nữa, – anh khốn khổ nài nỉ.

Mọi chuyện hoàn toàn không phải, hoàn toàn không phải theo cách mà anh từng nghĩ trong đầu khi định nói với cô, thế nhưng sự việc lại diễn ra đúng là như thế.

Cô chồm dậy, dường như chẳng biết mình đang làm gì nữa, và vừa vặn vẹo đôi bàn tay, vừa bước ra giữa phòng; nhưng rồi lại nhanh chóng quay phắt lại, ngồi sụp xuống bên cạnh anh, bờ vai suýt chạm vào vai anh. Đột nhiên cô giật nảy mình như thể vừa bị đâm một nhát dao, thét lên một tiếng rồi quỳ rạp xuống trước mặt anh, cô cũng chẳng hiểu vì sao mình lại làm thế.

– Anh đã làm gì thế này — anh đã tự hủy hoại đời mình thế này ư? – cô thốt lên trong tuyệt vọng, và chồm dậy, lao vào ôm chầm lấy cổ anh, quàng tay siết chặt lấy anh không buông.

Raskolnikov lùi lại một chút và nhìn cô với nụ cười ảm đạm.

– Em đúng là một cô gái kỳ lạ, Sonia ạ — em ôm hôn anh ngay khi anh kể cho em nghe chuyện đó... Em chẳng thèm suy nghĩ xem mình đang làm gì cả.

– Chẳng còn ai — trên cõi đời này chẳng còn ai bất hạnh bằng anh nữa đâu! – cô cuồng loạn kêu lên, chẳng màng nghe anh nói gì, và bỗng nhiên bật khóc nức nở đầy điên dại.

Một thứ tình cảm đã lâu lắm rồi không xuất hiện bỗng trào dâng ngập tràn trái tim anh, làm dịu đi sự lạnh lẽo trong anh ngay lập tức. Anh không hề chống cự lại nó. Hai giọt nước mắt trào ra, đọng lại trên hàng mi anh.

– Vậy là em sẽ không bỏ rơi anh chứ, Sonia? – anh hỏi, nhìn cô với ánh mắt gần như tràn ngập hy vọng.

– Không, không, không bao giờ, đi bất cứ đâu em cũng đi! – Sonia nghẹn ngào thét lên. – Em sẽ đi theo anh, em sẽ theo anh đến bất cứ chốn nào. Ôi lạy Chúa! Ôi sao mà em khổ thế này!... Tại sao, tại sao trước đây em lại không biết anh cơ chứ? Tại sao anh không đến sớm hơn? Ôi trời ơi!

– Thì bây giờ anh đã đến rồi đây.

– Vâng, bây giờ! Giờ thì phải làm sao đây?... Cùng nhau, chúng ta sẽ đi cùng nhau! – cô lặp lại như một kẻ vô thức, rồi lại ôm chặt lấy anh. – Em sẽ theo anh đến tận Siberia!

Anh giật mình lùi lại trước câu nói ấy, và nụ cười đầy vẻ thù hằn, kiêu ngạo quen thuộc lại hiện lên trên môi anh.

– Có lẽ anh chưa muốn đi Siberia lúc này đâu, Sonia ạ, – anh nói.

Sonia ngước lên nhìn anh trân trân.

Lại một lần nữa, sau niềm đồng cảm bộc phát và đau đớn dành cho kẻ bất hạnh, ý nghĩ khủng khiếp về vụ án mạng lại bủa vây tâm trí cô. Trong giọng điệu đã thay đổi của anh, cô dường như lại nghe thấy tiếng nói của kẻ sát nhân. Cô ngẩn ngơ nhìn anh đầy hoang mang. Cô vẫn chưa biết gì cả, vì sao, bằng cách nào, với mục đích gì mà hắn lại làm thế. Giờ đây tất cả những câu hỏi ấy đồng loạt ùa vào tâm trí cô. Và một lần nữa cô không thể tin nổi vào tai mình: "Hắn, hắn chính là kẻ giết người ư? Làm sao có chuyện đó được cơ chứ?"

– Thế nghĩa là gì hả anh? Em đang ở đâu thế này? – cô hoàn toàn hoang mang cất lời, như thể vẫn chưa thể hoàn hồn lại được. – Sao anh lại có thể... anh, một con người như anh... Sao anh lại nhẫn tâm làm thế chứ?... Chuyện này là thế nào hả anh?

– Ồ, thì... để cướp tài sản thôi. Thôi đi Sonia, – anh mệt mỏi đáp, gần như với vẻ bực bội.

Sonia đứng chết lặng người như bị sét đánh, nhưng rồi đột nhiên cô thét lên:

– Anh đã chết đói ư! Có phải là... vì muốn giúp mẹ anh không? Phải không anh?

– Không, Sonia, không phải thế, – anh lầm bầm, quay mặt đi và cúi gằm đầu xuống. – Anh đâu có đói khát gì cho cam... Quả thực là anh có muốn giúp mẹ, nhưng... bản chất sự việc không phải thế... Đừng tra tấn anh nữa, Sonia.

Sonia đan chặt hai tay vào nhau.

– Liệu có thể, liệu tất cả những chuyện này có là sự thật không hả trời? Lạy Chúa, sự thật quái gở gì thế này chứ! Ai mà tin nổi cơ chứ. Thế mà sao anh lại có thể đem cho sạch cả đồng xu cuối cùng, trong khi bản thân lại đi cướp của và giết người cơ chứ! Ái chà, – cô bỗng thét lên, – số tiền anh đưa cho Katerina Ivanovna ấy... số tiền đó... Chẳng lẽ số tiền ấy chính là...

– Không, Sonia, – anh vội vã cắt lời, – số tiền đó không phải. Đừng có lo lắng vẩn vơ! Tiền đó do mẹ anh gửi cho anh, nó đến lúc anh đang ốm, đúng cái ngày anh đưa cho em ấy... Razumihin đã nhìn thấy... chính hắn là người nhận thay anh... Số tiền đó là của anh — tiền của chính anh.

Sonia ngẩn ngơ lắng nghe anh và cố hết sức để hiểu cho bằng được.

– Còn số tiền kia... Thực ra anh cũng chẳng biết rốt cuộc có khoản tiền nào ở đó không nữa, – anh nói nhỏ, giọng như đang trầm ngâm suy tính. – Anh đã giật lấy cái ví trên cổ mụ ta, cái ví làm bằng da sơn dương... một cái ví nhét đầy cái gì bên trong ấy... nhưng anh chẳng thèm mở ra xem; chắc là tại lúc đó không có thời gian... Còn mấy thứ đồ đạc — dây chuyền với nữ trang — thì anh đem chôn dưới một hòn đá cùng với cái ví vào sáng hôm sau ở cái khoảng sân cạnh đại lộ V——. Bây giờ chúng vẫn nằm nguyên ở đấy cả...

Sonia căng thẳng huy động mọi giác quan để lắng nghe.

– Thế thì tại sao... tại sao anh nói anh làm vì muốn cướp của, mà rốt cuộc lại chẳng lấy đi thứ gì cả? – cô hỏi dồn, như kẻ chết đuối vớ được cọc.

– Anh chịu... Anh vẫn chưa quyết định được có nên lấy số tiền đó hay không nữa, – anh lại trầm ngâm đáp; và như vừa giật mình tỉnh giấc, anh nở một nụ cười mỉa mai ngắn ngủi. – Chà, anh đang ăn nói nhảm nhí gì thế này nhỉ?

Ý nghĩ ấy xẹt qua đầu Sonia: liệu anh có bị điên không nhỉ? Nhưng cô lập tức xua tan ý nghĩ đó đi. "Không, chắc chắn là còn uẩn khúc gì khác." Cô chẳng thể hiểu nổi một mảy may nào, hoàn toàn mù tịt.

– Em có biết không, Sonia, – anh đột nhiên khẳng định với giọng chắc nịch, – để anh nói cho em nghe thế này: nếu như anh thực sự chỉ giết mụ ta vì quá đói khát, – anh nhấn mạnh từng từ một và đăm đăm nhìn cô với ánh mắt đầy vẻ ẩn ý nhưng chân thành, – thì bây giờ anh đã được hạnh phúc rồi. Em phải tin điều đó chứ! Việc anh thú nhận mình đã làm sai thì có hệ trọng gì với em cơ chứ, – anh buông lời kêu lên một lát sau với vẻ tuyệt vọng, – nếu anh thú nhận điều đó thì em sẽ nhận được lợi lộc gì từ một chiến thắng ngớ ngẩn như thế trước anh nào? Hả Sonia, có phải vì chuyện đó mà hôm nay anh đến tìm em không?

Sonia lại toan nói gì đó, nhưng rồi thôi.

– Ngày hôm qua anh bảo em đi cùng, bởi vì em là tất cả những gì còn lại duy nhất của anh.

– Đi đâu hả anh? – Sonia rụt rè hỏi.

– Không phải đi ăn trộm và cũng chẳng phải đi giết người đâu, đừng có lo, – anh cười cay đắng. – Chúng ta khác nhau một trời một vực... Mà em biết không, Sonia, mãi cho đến tận bây giờ, chính vào khoảnh khắc này đây anh mới hiểu ra nơi mà ngày hôm qua anh đã rủ em đi cùng là đâu! Hôm qua lúc nói câu đó, chính anh cũng chẳng biết là đi đâu nữa. Anh chỉ đòi hỏi ở em một điều duy nhất, anh đến gặp em chỉ vì một điều duy nhất — đó là đừng bỏ rơi anh. Em sẽ không bỏ rơi anh chứ, Sonia?

Cô siết chặt lấy bàn tay anh.

– Thế mà tại sao, tại sao anh lại nói cho cô ấy biết cơ chứ? Tại sao anh lại để cô ấy biết chuyện này? – một lát sau, anh tuyệt vọng kêu lên, ánh mắt đong đầy nỗi đau khổ vô tận nhìn cô. – Đến lượt em cũng đang trông chờ một lời giải thích từ anh phải không Sonia; em cứ ngồi đó và ngóng chờ, anh thừa biết điều đó. Nhưng anh biết nói gì với em đây? Em sẽ chẳng thể hiểu nổi đâu và chỉ càng phải gánh chịu thêm đau khổ... vì nguyên nhân là do anh! Nào, em lại đang khóc và ôm lấy anh kìa. Sao em lại làm thế? Chỉ vì anh không thể chịu đựng nổi gánh nặng của mình nên muốn trút nó lên vai người khác: để em cũng phải đau khổ cùng, và nhờ thế anh sẽ cảm thấy dễ chịu hơn chăng! Thế mà em lại có thể yêu một kẻ khốn nạn đê tiện đến thế sao?

– Thế chẳng lẽ anh cũng không đang phải đau khổ lắm hay sao? – Sonia nghẹn ngào kêu lên.

Lại một đợt sóng cảm xúc y hệt trào dâng trong tim anh, và một lần nữa làm dịu đi sự băng giá trong anh dẫu chỉ trong khoảnh khắc.

– Sonia, anh vốn mang một trái tim đen tối, hãy ghi nhớ điều đó. Nó có thể giải thích được rất nhiều chuyện đấy. Anh đến đây bởi vì anh là kẻ tồi tệ. Sẽ có những gã đàn ông chẳng thèm đến đâu. Nhưng anh lại là một kẻ hèn nhát và... một tên đê tiện. Mà... thôi đi! Vấn đề không phải ở chỗ đó. Bây giờ anh buộc phải nói, nhưng lại chẳng biết phải bắt đầu từ đâu.

Anh ngưng bặt và chìm đắm trong suy tư.

– Chà, chúng ta khác nhau quá, – anh lại kêu lên, – chúng ta nào có giống nhau đâu. Thế mà tại sao, tại sao anh lại đến đây cơ chứ? Anh sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho chính mình vì chuyện này đâu.

– Không, không, anh đến là điều tốt, – Sonia nghẹn ngào nói. – Thà rằng em được biết, biết thế này còn tốt hơn nhiều!

Anh đau đớn nhìn cô.

– Nhỡ thực sự là như thế thì sao? – anh nói, như thể vừa đi đến một kết luận nào đó. – Vâng, chính là nó đấy! Anh muốn trở thành một Napoleon, đó là lý do vì sao anh giết ả... Em đã hiểu chưa nào?

– K-không, – Sonia ngây thơ và rụt rè thì thầm. – Anh cứ nói đi, cứ nói đi, rồi em sẽ hiểu, tự khắc em sẽ hiểu được mà! – cô cứ nài nỉ anh mãi.

– Em sẽ hiểu ư? Rất tiếc, để rồi xem! – Anh ngưng lời và trầm ngâm suy tư hồi lâu.

– Mọi chuyện đại loại thế này: có lần anh tự đặt ra câu hỏi cho chính mình — nhỡ như Napoleon, chẳng hạn thế, tình cờ ở vào hoàn cảnh của anh, và nếu như khởi đầu sự nghiệp của ông ta không có Toulon hay Ai Cập hay cuộc hành quân qua dãy Mont Blanc, mà thay vì những thứ vĩ đại hoành tráng mang tầm vóc lịch sử ấy, chỉ đơn thuần là một mụ già cầm đồ vô tích sự nào đó, một mụ mượn nợ cần phải bị giết quách đi để lục đoạt lấy số tiền trong rương của mụ (cho sự nghiệp của ông ta, em hiểu chứ). Nào, liệu ông ta có dám nhúng tay vào việc đó nếu như không còn con đường nào khác không? Chẳng lẽ ông ta không cảm thấy cắn rứt vì nó quá ư tầm thường và... và cũng là tội ác nữa sao? Nào, anh phải thú thật với em rằng anh đã vò đầu bứt tai suy nghĩ đến phát điên về cái "câu hỏi" ấy, để rồi cảm thấy vô cùng hổ thẹn khi cuối cùng anh chợt nhận ra (bỗng nhiên, bằng một cách nào đó) rằng điều đó sẽ chẳng mảy may khiến ông ta phải bận tâm một chút nào, rằng thậm chí ông ta còn chẳng thèm nghĩ ngợi rằng nó thật tầm thường... rằng ông ta sẽ chẳng thấy có chút vấn đề gì phải chần chừ ở đó cả, và nếu như không còn cách nào khác, ông ta sẽ bóp cổ mụ ta trong chớp mắt mà chẳng thèm đắn đo suy nghĩ gì sất! Nào, anh cũng thế... cũng thôi không thèm suy nghĩ về nó nữa... và đã ra tay sát hại mụ ta, noi theo gương của ngài ấy. Và mọi chuyện chính xác là như thế đấy! Em thấy buồn cười lắm phải không? Vâng, Sonia ạ, điều buồn cười nhất trên đời chính là có lẽ mọi chuyện thực sự diễn ra đúng là như thế đấy.

Sonia chẳng thấy buồn cười chút nào cả.

– Thà anh cứ nói thẳng với em... không cần dẫn chứng ví dụ gì hết, – cô nài nỉ, càng lúc càng rụt rè và gần như không thành tiếng.

Anh quay sang nhìn cô, ánh mắt đượm buồn rồi nắm lấy đôi bàn tay cô.

– Em lại đúng nữa rồi, Sonia. Tất nhiên tất cả những điều đó chỉ là nhảm nhí, hầu hết chỉ là thói ba hoa khoác lác thôi! Em thấy đấy, chắc em cũng biết là mẹ anh hầu như chẳng có gì trong tay, còn chị gái anh thì lỡ có được học hành đàng hoàng nên lại bị đày đọa làm gia sư kiếm sống. Mọi hy vọng của họ đều đổ dồn vào anh. Anh từng là sinh viên đại học, nhưng không thể duy trì nổi việc học nên đành phải bỏ dở giữa chừng một thời gian. Giả sử anh cứ lần lữa sống lay lắt như thế, thì mười hay mười hai năm sau (nếu may mắn) anh cũng chỉ có thể hy vọng làm một ông giáo làng hay một tay nhân viên văn phòng quèn với mức lương một nghìn rúp – (anh lặp lại câu nói như đang đọc bài học thuộc lòng) – và đến lúc đó thì mẹ anh đã kiệt sức vì đau buồn và lo lắng, còn anh thì chẳng thể lo cho bà một cuộc sống sung túc nổi trong khi chị anh... chà, số phận chị anh có khi còn thê thảm hơn! Mà thật cay đắng làm sao khi phải phớt lờ tất cả mọi thứ suốt cả cuộc đời, phải quay lưng lại với vạn vật, quên đi người mẹ sinh thành và nhẫn nhục chịu đựng những lời lăng mạ giáng xuống đầu chị mình. Tại sao lại phải chịu đựng cơ chứ? Để rồi khi chôn cất họ xong, ta lại tự mang trên vai gánh nặng của những người khác — vợ con — rồi lại tiếp tục đẩy họ vào cảnh trắng tay không một xu dính túi nữa ư? Thế nên anh đã quyết tâm chiếm đoạt lấy số tiền của mụ già để dùng cho những năm tháng đầu đời mà không phải làm mẹ phiền lòng, để tự trang trải việc học đại học và một khoảng thời gian ngắn sau khi ra trường — và làm tất cả những điều đó trên một quy mô thật lớn, thật triệt để, nhằm xây dựng cho mình một sự nghiệp hoàn toàn mới mẻ và bước sang một cuộc đời mới hoàn toàn độc lập... Thôi... chỉ có thế thôi... Vâng, tất nhiên khi giết mụ già là anh đã làm sai... Vâng, thế là đủ rồi.

Anh kiệt sức lê lết đến cuối câu chuyện và gục đầu xuống.

– Ồ, không phải thế đâu, không phải thế đâu, – Sonia đau khổ kêu lên. – Làm sao một con người lại có thể... không, điều đó không đúng đâu, không đúng chút nào.

– Chính em cũng thấy nó không đúng cơ mà. Nhưng những gì anh vừa nói là sự thật, đó chính là sự thật.

– Làm sao mà chuyện đó lại có thể là sự thật được cơ chứ! Lạy Chúa!

– Anh chỉ vừa giết chết một con rận thôi mà, Sonia, một sinh vật vô tích sự, ghê tởm và có hại.

– Một con người... mà lại là con rận ư!

– Chính anh cũng thừa biết đó không phải là con rận, – anh đáp, ánh mắt kỳ lạ nhìn cô. – Nhưng anh đang nói nhảm đấy, Sonia, – anh nói thêm. – Anh đã nói nhảm suốt cả một thời gian dài rồi... Không phải thế đâu, em đã nói đúng. Thực ra có những nguyên nhân hoàn toàn, hoàn toàn khác cơ! Lâu lắm rồi anh chẳng trò chuyện với ai cả, Sonia ạ... Bây giờ đầu óc anh đau như búa bổ.

Đôi mắt anh ánh lên vẻ sáng rực của những kẻ đang phát sốt. Anh gần như đang mê sảng; một nụ cười lo âu thấp thoáng trên đôi môi anh. Sự kiệt sức kinh hoàng ẩn giấu sau vẻ kích động của anh. Sonia nhìn thấy anh đang phải chịu đựng những gì. Bản thân cô cũng đang hoa mắt chóng mặt. Thế mà anh lại nói những điều quái lạ đến thế; nghe qua thì có vẻ như hiểu được, nhưng rốt cuộc... "Nhưng làm thế nào, làm thế nào cơ chứ! Lạy Chúa tôi!" Và cô vò đầu bứt tai trong tuyệt vọng.

– Không, Sonia, không phải thế đâu, – anh bỗng ngẩng phắt đầu lên nói lại, như thể một luồng suy nghĩ mới đột ngột ập đến và đánh thức anh dậy – không phải thế đâu! Thôi thì... cứ tưởng tượng — vâng, tốt hơn là thế — cứ tưởng tượng rằng anh là kẻ kiêu ngạo, đố kỵ, hiểm độc, đê tiện, thù hằn và... ừ thì, có lẽ có xu hướng điên rồ nữa. (Cứ phơi bày tất cả ra một thể cho rồi! Người ta đã bàn tán về chuyện điên khùng này nọ rồi còn gì, anh có để ý thấy đấy.) Vừa rồi anh nói với em là anh không thể tiếp tục học nổi ở đại học. Nhưng em có biết rằng có lẽ anh hoàn toàn có thể làm được không? Mẹ anh sẽ gửi tiền học phí cho anh, và chắc chắn anh có thể tự kiếm đủ tiền mua quần áo, giày dép và ăn uống. Việc gia sư trả công nửa rúp thiếu gì. Razumihin vẫn đang làm việc đấy thôi! Nhưng anh lại dở chứng hờn dỗi nên không thèm làm. (Vâng, hờn dỗi, từ đó dùng chuẩn xác nhất đấy!) Anh cứ ngồi lỳ trong phòng như một con nhện. Em đã từng đến cái ổ chuột của anh rồi đấy thôi, em đã thấy nó rồi còn gì... Và em có biết không, Sonia, những bức trần thấp tè cùng căn phòng bé như lỗ mũi sẽ bóp nghẹt cả tâm hồn lẫn trí tuệ con người ta đấy. Ồ, anh căm ghét cái gác mái ấy biết nhường nào! Thế mà anh vẫn chẳng thèm bước chân ra khỏi đó! Cố tình không bước ra đấy! Có những ngày liền anh cứ nằm lỳ ở đấy chẳng thèm đi đâu, không thèm làm việc, thậm chí chẳng thèm ăn uống gì sất, cứ thế nằm dài ra chẳng mượn làm gì. Nastasya mang gì cho ăn thì anh ăn thứ nấy, nếu cô ta không mang thì anh nhịn đói suốt cả ngày, anh cố tình không thèm mở miệng đòi hỏi, chỉ vì thói hờn dỗi! Ban đêm chẳng thèm bật đèn, anh nằm lì trong bóng tối và nhất quyết không chịu bỏ tiền ra mua nến. Đáng lẽ anh phải học hành, đằng này anh lại đem bán cả sách vở; còn bụi bám dày cả đốt tay trên mấy cuốn vở nằm trên bàn kìa. Anh thà cứ nằm im một chỗ còn hơn và suy nghĩ vẩn vơ. Và anh cứ suy nghĩ mãi... Lúc nào trong đầu anh cũng xuất hiện những giấc mơ kỳ lạ đủ loại, chẳng cần phải kể lể ra làm gì! Chỉ là khi ấy anh bắt đầu tưởng tượng rằng... Không, không phải thế! Anh lại nói sai cho em rồi! Em thấy đấy, khi ấy anh cứ tự hỏi bản thân rằng: tại sao mình lại ngu ngốc đến mức nếu những kẻ khác cũng ngu ngốc — mà anh thừa biết là chúng ngu ngốc thật — thế mà anh lại không chịu khôn ngoan hơn chúng cơ chứ? Rồi anh nhận ra, Sonia, rằng nếu cứ mòn mỏi chờ đợi cho tất cả mọi người trở nên khôn ngoan thì sẽ mất quá nhiều thời gian... Về sau anh mới hiểu ra rằng chuyện đó sẽ chẳng bao giờ xảy ra đâu, rằng bản chất con người ta sẽ chẳng bao giờ thay đổi và chẳng ai có thể cải tạo được nó cả, và việc phí sức vì chuyện đó là hoàn toàn vô ích. Vâng, sự thực là thế đấy. Đó là quy luật thuộc về bản tính của họ rồi, Sonia ạ,... chính là thế đấy!... Và giờ đây anh thừa hiểu, Sonia, rằng kẻ nào có uy quyền về trí tuệ và tinh thần thì sẽ nắm giữ quyền lực thống trị bọn chúng. Kẻ nào dám làm những chuyện tày trời sẽ là kẻ đúng đắn trong mắt chúng. Kẻ nào khinh miễn vạn vật nhất sẽ trở thành kẻ ban hành luật lệ giữa chúng, và kẻ nào cả gan dám làm tất cả mọi thứ sẽ là kẻ nắm lý lẽ phải nhiều nhất! Từ trước đến nay vẫn luôn là thế và mai sau cũng sẽ mãi như vậy. Con người ta phải mù lòa lắm mới không nhìn ra điều đó!

Dẫu Raskolnikov nhìn Sonia khi nói những lời này, anh chẳng còn bận tâm xem cô có hiểu hay không nữa. Cơn sốt đã hoàn toàn chiếm lấy cơ thể anh; anh chìm đắm trong một thứ trạng thái hưng phấn tăm tối (quả thực đã lâu lắm rồi anh chẳng trò chuyện với ai nên mới ra nông nỗi này). Sonia cảm nhận rõ ràng rằng thứ tín điều u tối này đã trở thành đức tin và kim chỉ nam trong đời anh.

– Lúc đó anh đã linh cảm thấy, Sonia, – anh hào hứng nói tiếp, – rằng quyền lực chỉ được ban ơn cho kẻ nào dám cúi xuống và nhặt lấy nó mà thôi. Chỉ có một điều duy nhất, duy nhất một điều cần thiết: ta chỉ cần dám làm! Khi ấy, lần đầu tiên trong đời, trong đầu anh hình thành một ý tưởng chưa từng có ai nghĩ đến trước anh, chưa một ai cả! Anh nhìn thấy rõ mồn một như ban ngày rằng thật kỳ lạ làm sao khi chẳng có lấy một con người nào đang sống trong cái thế giới điên rồ này lại có đủ dũng khí dám xông thẳng đến đích và tống quách tất cả bọn chúng xuống âm phủ! Anh... anh muốn có được lòng dũng khí đó... và anh đã giết mụ ta. Anh chỉ muốn có đủ dũng khí thôi, Sonia ạ! Đó chính là toàn bộ nguyên nhân sâu xa của sự việc!

– Ồ, xin anh đừng nói nữa, đừng nói nữa, – Sonia kêu lên, đan chặt hai tay vào nhau. – Anh đã quay lưng lại với Thiên Chúa và Chúa đã trừng phạt anh, phó mặc anh cho quỷ dữ rồi!

– Thế thì, Sonia, khi anh nằm lì trong bóng tối và tất cả những điều đó hiện ra sáng rõ trong đầu anh, đó có phải là sự cám dỗ của quỷ dữ không hử em?

– Im đi, đừng có cười cợt, đồ kẻ phạm thượng! Anh chẳng hiểu gì cả, anh chẳng hiểu gì sất! Lạy Chúa! Hắn sẽ chẳng bao giờ hiểu được đâu!

– Im đi nào Sonia! Anh đâu có cười cợt. Chính bản thân anh thừa biết đó là quỷ dữ đang dẫn dắt anh. Im đi Sonia, im đi! – anh lặp lại với vẻ quả quyết tăm tối. – Anh biết hết mọi chuyện, anh đã nghiền ngẫm tất cả hết lần này đến lượt khác và thầm thì nói với chính mình khi nằm trong bóng tối đó... Anh đã tranh biện với chính mình về từng tiểu tiết một, và anh biết rõ tất cả, tất cả rồi! Và anh đã chán ngấy, chán ngấy thế nào khi cứ phải nhai đi nhai lại tất cả những chuyện đó! Anh hằng mong muốn quên bẵm nó đi để làm lại từ đầu, Sonia ạ, và thôi không nghĩ ngợi gì nữa. Và em đừng có tưởng là anh đâm đầu vào làm việc đó như một kẻ ngốc nhé? Anh hành động như một kẻ khôn ngoan, và chính điều đó đã hủy hoại anh. Và em cũng đừng cho rằng anh không hề biết rằng, chẳng hạn như, nếu anh cứ bắt đầu tự vấn bản thân xem mình có quyền giành lấy quyền lực hay không — chắc chắn là anh không có quyền — hay nếu anh tự hỏi bản thân xem con người ta có phải là con rận không thì điều đó chứng tỏ anh không phải là con rận, dẫu nó có thể đúng với một kẻ cứ cắm cổ lao thẳng tới mục tiêu mà không thèm đặt ra câu hỏi nào... Nếu suốt những ngày hôm đó anh cứ bứt rứt tự hỏi không biết Napoleon có làm thế hay không, thì hiển nhiên anh thừa hiểu rằng mình không phải là Napoleon. Anh đã phải chịu đựng toàn bộ sự đớn đau của cuộc chiến tranh tư tưởng đó, Sonia ạ, và anh khao khát được rũ bỏ nó: anh muốn giết người mà không cần đến những lý luận ngụy biện, muốn giết người vì chính bản thân mình, vì một mình anh mà thôi! Anh chẳng thèm nói dối ngay cả với chính bản thân mình. Anh phạm tội ác không phải để giúp đỡ mẹ — điều đó thật nhảm nhí — anh phạm tội không phải để vơ vét của cải quyền lực và trở thành ân nhân của nhân loại. Thật nhảm nhí! Đơn giản là anh làm thế; anh gây án mạng vì chính bản thân mình, chỉ vì một mình anh mà thôi, và việc anh có trở thành ân nhân của kẻ khác, hay cứ sống cả đời như một con nhện giăng tơ bắt mồi và hút cạn sinh lực của con người ta, thì vào khoảnh khắc đó anh cũng chẳng thèm bận tâm... Và không phải tiền bạc là thứ anh thèm khát, Sonia ạ, khi anh làm điều đó. Không phải tiền bạc là thứ anh muốn hướng tới, mà là một thứ gì khác... Giờ đây anh đã hiểu rõ tất cả rồi... Hãy hiểu cho anh! Có lẽ suốt đời này anh sẽ chẳng bao giờ dám phạm tội ác thêm một lần nào nữa. Anh muốn tìm ra một điều gì khác; chính thứ đó đã dẫn dắt anh. Khi đó anh muốn tìm hiểu cho ra ngọn ngành và thật nhanh chóng rằng liệu mình cũng chỉ là một con rận giống như tất cả mọi người hay là một con người thực sự. Liệu anh có thể bước qua mọi ranh giới hay không, liệu anh có dám cúi xuống nhặt lấy nó hay không, liệu anh có phải là một sinh vật run rẩy hay anh có đầy đủ quyền năng...

– Để giết người ư? Có quyền được giết người ư? – Sonia bàng hoàng đan chặt hai tay.

– Ái chà, Sonia! – anh bực dọc kêu lên và có vẻ như toan phản bác lại điều gì, nhưng rồi lại khinh bỉ ngậm miệng. – Đừng có ngắt lời anh, Sonia. Anh chỉ muốn chứng minh một điều duy nhất, rằng quỷ dữ đã dẫn dắt anh khi ấy và sau này nó đã cho anh thấy rằng anh không hề có quyền bước lên con đường đó, bởi vì anh cũng chỉ là một con rận hèn mọn giống hệt như tất cả những kẻ khác. Nó đang chế nhạo anh và giờ đây anh mới lết đến tìm em! Hãy chào đón vị khách của anh đi chứ! Nếu anh không phải là con rận, liệu anh có đến tìm em thế này không? Lắng nghe này: khi anh đến nhà mụ già ngày hôm đó, anh chỉ đến để thử thách thôi... Em cứ tin chắc là như thế đi!

– Thế mà anh lại sát hại mụ ấy!

– Nhưng anh đã giết mụ ta thế nào chứ? Người ta đi sát hại người khác bằng cách đó sao? Người ta có đi phạm tội ác như cách anh đã đến ngày hôm đó không? Sẽ có ngày anh kể cho em nghe cách anh đã đến đó như thế nào! Anh đã giết mụ già ư? Không, chính anh đã tự sát hại bản thân mình chứ không phải mụ ta! Anh đã bóp nát chính cuộc đời mình một lần và mãi mãi... Nhưng chính quỷ dữ mới là kẻ đã giết mụ già đó, chứ không phải anh. Thôi đủ rồi, đủ rồi Sonia, hãy để cho anh yên! – anh gào lên trong một cơn co giật đau đớn đột ngột, – hãy để cho anh yên!

Anh tì hai củ chỏ lên đầu gối và siết chặt lấy đầu trong hai bàn tay như thể bị kẹp giữa hai gọng kìm.

– Đau khổ làm sao! – Một tiếng kêu thảm thiết xé lòng bật ra từ lồng ngực Sonia.

– Nào, bây giờ anh phải làm gì đây? – anh chợt ngẩng đầu lên hỏi, nhìn cô với gương mặt biến dạng đến sợ hãi vì tuyệt vọng.

– Anh phải làm gì ư? – cô chồm dậy kêu lên, và đôi mắt vốn ngập tràn nước mắt bỗng bừng sáng rực rỡ. – Hãy đứng dậy đi! – (Cô chộp lấy bả vai anh, anh lững thững đứng dậy, ánh mắt nhìn cô đầy ngơ ngác.) – Hãy đi ngay lập tức, ngay khoảnh khắc này đây, ra đứng giữa ngã tư đường, cúi đầu lạy, trước tiên hãy hôn lên mảnh đất mà anh đã làm ô uế, rồi sau đó cúi lạy trước toàn thể nhân loại và dõng dạc nói cho mọi người cùng nghe rằng: "Tôi là kẻ sát nhân!" Khi đó Thiên Chúa sẽ ban cho anh sự sống một lần nữa. Anh có đi không, anh có chịu đi không? – cô run lẩy bẩy hỏi dồn, chộp lấy đôi bàn tay anh, siết chặt trong tay mình và đăm đăm nhìn anh bằng ánh mắt bừng cháy ngọn lửa.

Anh kinh ngạc trước cơn bộc phát đột ngột của cô.

– Ý em là Siberia phải không Sonia? Anh phải ra đầu thú ư? – anh ủ rũ hỏi.

– Hãy chịu đựng đau khổ và dùng nó để chuộc lại lỗi lầm của anh, đó là tất cả những gì anh phải làm.

– Không! Anh không đời nào đến chỗ bọn chúng đâu, Sonia!

– Nhưng thế thì anh sẽ tiếp tục sống ra sao? Anh sẽ sống vì điều gì chứ? – Sonia kêu lên. – Làm sao có thể sống như thế được bây giờ? Hơn nữa, làm sao anh có thể đối mặt với mẹ anh được cơ chứ? (Ồ, rồi giờ đây số phận họ sẽ ra sao?) Mà em đang nói cái quái gì thế này? Anh đã bỏ rơi mẹ và chị mình rồi còn gì nữa. Anh đã nhẫn tâm bỏ mặc họ rồi! Ôi lạy Chúa! – cô gào lên, – tại sao, tại sao chính anh ấy là người thấu hiểu mọi chuyện cơ chứ. Làm sao, làm sao anh ấy có thể sống một mình được cơ chứ! Rồi đây số phận anh sẽ ra về đâu?

– Đừng ngây thơ như một đứa trẻ nữa chứ, Sonia, – anh nhẹ giọng nói. – Anh đã làm điều gì sai trái với họ cơ chứ? Tại sao anh phải đến gặp họ? Anh sẽ nói với họ những gì? Chẳng qua đó chỉ là một ảo ảnh thôi... Bản thân bọn chúng chẳng tàn sát hàng triệu người và coi đó là đức hạnh đấy thôi. Bọn chúng đều là lũ gian hùng đê tiện cả đấy, Sonia ạ! Anh không đời nào đến gặp bọn chúng đâu. Và anh sẽ nói gì với chúng chứ — rằng anh đã giết ả ta, nhưng không dám lấy tiền và đem chôn giấu dưới hòn đá ư? – anh cười nhạt nói thêm. – Chẳng phải bọn chúng sẽ cười vào mặt anh, và gọi anh là một tên ngốc vì đã không lấy số tiền đó hay sao. Hèn nhát và ngu ngốc! Bọn chúng sẽ chẳng hiểu nổi và cũng không đáng để được hiểu. Tại sao anh phải đến gặp bọn chúng cơ chứ? Anh sẽ không đi đâu. Đừng ngây thơ nữa, Sonia...

– Gánh nặng đó quá sức chịu đựng của anh rồi, quá sức chịu đựng rồi anh ơi! – cô lặp lại, giơ hai tay ra cầu xin trong tuyệt vọng.

– Có lẽ anh đã quá khắt khe với chính mình chăng, – anh ủ rũ lẩm bẩm suy tư, – biết đâu suy cho cùng anh vẫn là một con người chứ không phải con rận và anh đã quá vội vã phán xét bản thân. Anh sẽ đấu tranh một phen nữa xem sao.

Một nụ cười kiêu ngạo thoáng hiện trên môi anh.

– Gánh nặng ấy thật quá khủng khiếp! Và cả cuộc đời anh, cả cuộc đời anh nữa chứ!

– Rồi anh sẽ quen dần thôi, – anh ủ rũ trầm ngâm đáp. – Lắng nghe này, – một phút sau anh tiếp tục, – thôi đừng khóc nữa, đã đến lúc phải nói về thực tế rồi: Anh đến để thông báo với em rằng cảnh sát đang truy lùng anh, bọn họ đang bám sát gót chân anh...

– Ái chà! – Sonia hoảng hốt thét lên.

– Nào, sao em lại phải hét toáng lên thế cơ chứ? Chẳng phải em muốn anh phải đi Siberia cơ mà, sao giờ lại đâm ra sợ hãi? Nhưng để anh nói cho em nghe thế này: Anh sẽ không đầu thú đâu. Anh sẽ đấu tranh tới cùng và bọn chúng sẽ chẳng làm gì được anh đâu. Bọn chúng chẳng có bằng chứng xác thực nào cả. Hôm qua anh đã lâm vào tình thế vô cùng nguy hiểm và tưởng rằng mình tiêu đời rồi; nhưng hôm nay mọi chuyện đang tiến triển khá hơn. Tất cả những dữ kiện bọn chúng nắm giữ đều có thể giải thích theo hai hướng, nghĩa là anh hoàn toàn có thể biến những lời buộc tội của bọn chúng thành điểm có lợi cho mình, em hiểu chứ? Và anh sẽ làm thế, bởi vì anh đã học được bài học cho mình rồi. Nhưng chắc chắn bọn chúng sẽ bắt giữ anh. Nếu không vì một sự cố xảy ra vừa rồi, thì có lẽ bọn chúng đã tóm cổ anh vào ngày hôm nay rồi; thậm chí có khi ngay lúc này đây bọn chúng cũng sắp đến bắt anh rồi cũng nên... Nhưng điều đó chẳng có gì là quan trọng cả, Sonia; rồi bọn chúng sẽ phải thả anh ra thôi... bởi vì chẳng có bằng chứng xác thực nào chống lại anh cả, và sẽ chẳng bao giờ có đâu, anh lấy danh dự ra đảm bảo với em đấy. Và người ta không thể kết tội một con người chỉ dựa vào những thứ tang vật mà bọn chúng đang có trong tay chống lại anh đâu. Thôi đủ rồi... Anh chỉ nói để em được biết thế thôi... Anh sẽ tìm cách dàn xếp sao cho mẹ và chị anh không phải hoảng sợ... Tuy nhiên, tương lai của chị anh bây giờ có lẽ đã được đảm bảo rồi... và của mẹ anh chắc cũng thế... Thôi, mọi chuyện chỉ có vậy. Nhưng em phải cẩn thận đấy nhé. Khi anh ở trong tù, em có đến thăm anh không?

– Ôi, em sẽ đến, em nhất định sẽ đến.

Họ ngồi sát bên nhau, cả hai đều đượm buồn và ủ rũ, như thể vừa dạt vào một bờ biển hoang vắng nào đó sau trận cuồng phong đơn độc. Anh nhìn Sonia và cảm nhận sâu sắc tình yêu thương vô bờ bến mà cô dành cho mình, và thật kỳ lạ làm sao, anh bỗng cảm thấy việc được yêu thương nhường ấy lại trở thành một thứ gánh nặng và đau đớn đối với anh. Vâng, đó là một cảm giác thật kỳ lạ và đáng sợ! Trên đường đến gặp Sonia, anh vẫn đinh ninh rằng mọi hy vọng của mình đều đặt cả vào cô; anh từng mong đợi sẽ được giải tỏa dẫu chỉ là một phần nỗi đau đớn của mình, thế mà giờ đây, khi toàn bộ trái tim cô hướng về anh, anh lại bỗng thấy mình bất hạnh hơn trước vô vàn.

– Sonia, – anh nói, – tốt hơn hết là em đừng đến thăm anh khi anh ở trong tù.

Sonia không đáp, cô đang nghẹn ngào khóc. Vài phút trôi qua.

– Anh có mang theo cây thánh giá nào bên mình không? – cô đột nhiên sực nhớ ra và cất tiếng hỏi.

Lúc đầu anh không hiểu câu hỏi của cô.

– Không, làm gì có chứ. Này, hãy cầm lấy cái này đi, nó làm bằng gỗ hoàng dương đấy. Anh còn một cái nữa bằng đồng là của Lizaveta. Anh đã đổi cho Lizaveta: cô ấy đưa cho anh thánh giá của cô ấy và anh đưa ảnh thánh nhỏ của anh cho cô ấy. Bây giờ anh sẽ đeo thánh giá của Lizaveta và đưa cái này cho em. Cầm lấy đi... của anh đấy! Cầm lấy đi em... của anh mà, em hiểu chứ, – cô nài nỉ. – Chúng ta sẽ cùng nhau đi chịu đựng đau khổ, và chúng ta sẽ cùng nhau mang cây thánh giá của mình!

– Đưa cho anh nào, – Raskolnikov nói.

Anh không muốn làm tổn thương tình cảm của cô. Nhưng ngay lập tức anh rụt lại bàn tay vừa chìa ra để cầm lấy cây thánh giá.

– Không phải lúc này, Sonia. Để lúc khác đi thì hơn, – anh nói thêm để an ủi cô.

– Vâng, vâng, để lúc khác thì hơn, – cô quả quyết lặp lại, – khi nào anh bước đi để đón nhận hình phạt của mình, khi ấy hãy đeo nó vào. Anh hãy đến tìm em, em sẽ đeo nó lên cổ cho anh, rồi chúng ta sẽ cùng nhau cầu nguyện và bước đi.

Đúng lúc ấy có tiếng gõ cửa ba tiếng khô khốc vang lên.

– Sofya Semyonovna, tôi vào được chứ? – Một giọng nói vô cùng quen thuộc và lịch sự vang lên từ bên ngoài.

Sonia hoảng hốt chồm dậy chạy ra cửa. Mái tóc vàng hoe của ngài Lebeziatnikov hiện ra ngay ngưỡng cửa.